CAPUT TIU

De rhetorica et cœteris disciplinis.

Rhetoricen multi ignorant, quum tameuTiri etsanctissimi et doctissimi flieronymus, Arobrosius, Augustinus, Ghrysostomus, cœterique antesignani Ecdesiœ eam mire imbiberint, ejusqne adminiculo, et sacras iitteras interpretati sint, et fidem nostram illustrarint, et ab hœreticorum erroribus asseruerint. Nostris autem lemporibus tantum invaluit barbaries et sophistice, ul rhetoricœ bonisque litteris nullus locus sit reliquus. Quanquam Schola Parisiensis, cujussum alumnusjamjam ad felicitatem pristinaro aspirare videtur, bonasque ac humaniores Iitteras quasi postliminio dudum recepit, fugatis et barbarie et nugacissimis sophismetîs. Unde enno superiore (1544) quum Parisiis Sophisme comœdus in scenam prodiret pinguis et splendido indutus amictu y omnes in sui admiraiionem coirvertit, qui ipsum non ite pridem vide* rent squalidum et famelicum. Interrogatus a dialecticis, quibus auspiciis eut incantetionibus in tantem felicitatem pervenisset : MutaTi, inquit, pristinum consilium. Nam cum inter vos degerem vix alebar tenui offe eutbrassicasemielixa, fere nudus scabiosusque incedens.Et quod intolerabile mibi videbatur, perpetuo agitandi erant mihi asini, sive ad contradictorias probandas, veras ye\ falsas, sive ad ascensum Tel descensum, sive ad quamlibet discutiendam propositionem. Nihil enim sine asinis agebatur. Et si meo malo inexponibilia incipit, desinit« eut immédiate incidissem, hoc opus, hic labor erat. Tune enim, me miserum, quoties desuUorios asinos, nunc albos, nunc nigros conscen* debam. Quid autem si bore fntura artecakulatoria esset dividende per

554 IIAU>01UT|

partes proporttoudet minoribus termioalis Tenm nos, ei in ipuAiM parte pari agitaturus enem asiaum albam^ et in parte impari asinnm Digramt Proh Deum imioortaleiiiy fix crodi potest qoot sndoribut iilud exequerer, quantaque corporia defatigatione ex aaino aibo in nigrum, et sabiode ex oigro in album esiet mihi insiliendam. Uadc îta aobtiliter mihi agenda erant» ut inter motum et quietem, et inter partes iilas par^ et impares , nulla estent facienda interstitia pneter instantia iila insectiUa» qu» vocant, et'intemodia quœdam subtilisaima, quœ dicuntur mutata esse» qu» etiam dividi nequeunt. Et quum in bis esset mibi diu noctij^que inserviendum, nibil tamenavobis ^ncdumeati babebam prster sordidas Testes et tenuem victum, quod bœc, ut dicebatiiy acuebant ingentum. Unde decrevi a Tobis deficere , meque in aulam conferre, ubi inter sybariticas mensas, et bonibicinas Testes auliconim et causidiconim, et nonnunquam mediconim TiUon ago, eosque erudio. Nonne Tidetis multaquœ aulici et )urisperiti loquuntor, sopbismata esse t Nonne id Tidetis» quum proroitlunt, quum respondenty quum meditantur? Quorum pleraque, quanquam Teritati similUma sunt, tam distant ab ipsa quam ego. » Haec Sophisma, cajns nàturam graphice fabula iliadepinxit.

. Gratulandum igitur si ab scholis christianis hic morbus discessit, adnitendumque» ut reliquas pestes e nostro gyronasio deturbemus, at veramdoctrinam possirous imbibere. Hoc fietsî grammaticam aincere ac integi'e discamus, rbeloricam plene, dialecticampureetcum modestia, qualis est Titelmanica. Nam sophîsmatum nullus est finis. Pbysicam intègre et pure qualem etiam dédit Titelmanus. Bt de reliquis eodem modo, îta ut grammaticœ latin® duos annos impendamus» niai flBtas puerilis plures exigat, grœc» unum, rbetoricas unum, diaiectiae «unum» physicœ unum, metaphysicœ unum, mathematicis unum, aethicœ unum, theoiogiœ et sacris litteris quatuor. Fietque autore Christo, ut si puer duodecim annorum ad limina latin» schoke accédât, évadât peritissimus, quum ad Ticesimum quinium annum perrenerit. Intervalloque tune accepte, quo, qu» audierat meditetur et ruminet,altinget ad œtalem illam annorum feretriginta, qua Christus magistri persona assumpta, doctrinam cœlestem pnedicare et docerc cœpit. Et tune super candeiabrum constituetur, ut aliis luceat. Nam ante statem illam, et absque Cbristi fulgore inepti sumus ad obeunda munia coelestia. Permagnique refertscirequiauloi'es sintaudiendi,qui .pneceptores deiigendi, quibus cum commilitonibus conversandum. Gum . sancto enim eris sanctus, et cum erudito eruditusi et cum penreno

PIÈCES iUSTIFICATIVES. 65(1

.pervenus; ea est fhigilitatis human» conditio. Si Khola chrisliana, auspiceDeOy hune ordinem servaret, cur non haberemus in eruditione muitos Hieronymos, Ambrosios^ Âugustinos? Gerte hiyus rei bona pars in nobissita est,quanquam non sine Deo. Reliqua Christus faciet, qui omnibas datincrementum.