THIS3IS IV
Spiiïtus definiri potest, substantia facultate cogitandi prœdita.
Spirituum idea , ex eo suara originem ducit, qu<kl cùm ad nosmctipsos a ni m uni versamua, facile detegimus substanliam quœ in nobis percipit, judicat, ratiocinatur, bonum araore prosequitur, varias occasione rerum sensibilium impressiones experitur; sive subjectum unie uni, indivisibile , et ideô differens à corpore, in quo recipiantur cogitationes nostisu.
•0 0 METAPHYSIC.l.
THESIS V.
Quid si; hotno ? Mens humana prorsùs a cor porc distincta >
Objecta solvcntur.
Definiturhomo animal ratione prœditum, sive mens autsubstantia rationalis regendo corpori accomodata. Definiri elegantiùs potest spiritus cui organa corporea famulantur.
Mens humana discrepat essentialiter à materia*, seusimplex est; namque mens humana est principium quod duas ideas, duas sensationes inter se comparât: atqui taie principium necessario differt à materiâ. Etenim duae ideac, duae sensationes inter se comparari non possunt, nisi in subjecto unico, simplici et indiviso reperiantur: sic idea, quae foret in manu, conferri non possel cum idea" quae in pede sederet; jam vero materia non est subjectum unicum , simplex et indivisum , sed multiplex, composilum et aggregatum. « Une substance, dit M. Laromiguière , ne peut comparer, qu'elle n'ait deux sentimens distincts ou deux idées à la fois. Si la substance est étendue et composer de parties, ne fiit-ce que de deux, où placerez-vous les deux idées? Seront-elles toutes deux dans chaque partie, ou l'une dans une partie, et l'autre dans l'autre? Choisissez, il u'y a pas de
THESlS V. 55l
milieu ; si les deux idées sont séparées, la comparaison est impossible : si elles sont réunies dans chaque partie, il y a deux comparaisons à la fois, et par conséquent deux susbtances qui comparent deux âmes, deux moi, mille, si vous supposez l'âme composée de mille parties. On ne peut donc regarder l'âme composée et matérielle, sans lui ôter la faculté de comparer ou admettre dans l'homme pluralité de moi, pluralité de personnes. Or, Pâme compare , et il n'y a dans l'homme ni pluralité de moi, ni pluralité de personnes: donc l'âme n'est ni composée ni matérielle. »
Objectio. Anima calorem et frigus simul experiri potest : calor et frigus sunt duo status qui simul subsistere non possunt in subjecto simpiici j ergd anima non est simplex.
Responsio. Suppositâ veritatc majoris et minoris, nego consequentiam sola enim substantia simplex et indivisa potest instituere compara tionem in ter duas sensationes ex hypothesi quôd cas simul experiatur, utfert objectio.
Obj. Temerè affirmatur materiam non posse cogitare, nisi omnes quarum capax est proprietates et affectiones cognoscamus •, atqui eas omncs nul lus homo novit : ergô temerè affirmatur, etc.
Resp. Nego majorem. Quemadmodùm enim mérité dicimus circulum non posse quadratum esse , licet omnes tum circuli, tum quadrati proprietates non habeamus perspectas, ita verè affirmatur materiam non posse cogitare, quamvis ouïmes illius modos et affectiones non cognoscamus. Ad il-
METAPH Y SIC A •
lud enim satis est ut certam percipiamtis repug«nantiam inter cogitationetn et cognitas taateriœ proprietates î atqui hanc repugnantiam certô deprehendimua.
ObJ. Corpus agit in animam, et vicissim anima in corpus-, atqui corpus non potest agere niai in alterum corpus : ergù anima quoddam corpus est.
Reap. Distinguo majorem. Corpus agit in animam, instar occasionis, concedoj physicè et per contactum, nego : crgô, etc.
Ut quis asserere posait animam non posse agere in corpus , et corpus in animam , cognoscere deberet penitùs naturam animœ et corporis i porrô nemo hujusmodi habet cognitionem. <( Vainement, dit Barruel , le faux sage exigera de moi que je lui explique l'union mystérieuse de l'âme et du corps. Il fut donné a l'homme de sentir et de démontrer son existence, et non d'en concevoir tous les rapports et d'en développer tous les liens. Le nœud existe , il m'est sensible-, je ne porterai point la folie jusqu'à nier son existence, parce que je ne puis le résoudre. La vérité que je n'explique pas ne me fera point rejeter celle que je sens, que je vois et que je démontre. »
06/„Deus polest materiae vim cogitandi addere.
ergô....
Reap. Nego antecedens. Potentia enim divina ad ea tantùm pertinet qu« possibilia sunt, siquidem impossibile utpotè me mm nihilum , divim* om~ urpotentiœ objectum esse nequit : atqui
Répugnât quippè eam substantiam esse extensam simul et simplicem, dividuam et. individuara. Idem sic evolvit Barruel. « Il est démontré que les propriétés connues dans l'être intelligent répugnent à celles que je suis forcé de voir dans l'être matériel. C'est donc en vain que vous m'opposez la puissance de Dieu ; elle ne saurait être en contradiction avec elle-même : elle ne fera point que l'étendue et l'inétendue, le divisible et l'indivisible, le sensible et l'insensible, le simple et le composé, le libre et l'esclave, ne soient que le même être. »
OBJ. Anima vices omnes corporis experitur ; cum eo crescit, adolescit, senescit, roboratur, infïrmatur ; atqui hœc omnia demonstrant animam et corpus rem unam eamdemquc esse: ergô, etc.
jReap.Negominorem.Exiisquœ objiciuntur hoc unum referri potest, nempè Deum in ter animam et corpus humanum arctissimam instituisse conjunctionem, licet diversae sint natura?.
06/. Dixit poeta : ergo sunt corpus et cogito y nihil ampliùs novi; hoc unicuique nostrûm testatur sensus intimus, ergô nihil ampliùs âflirmandum est.
Resp. 111 ud poeticUm effatum , nedùm sensus intimi auctoritate fundetur, merum esse prrejudicium ab infantid susceptum , sed errorem illum emendabit quisqne ad Se ipsum attendere volUerit. Non reperiet enim in variis corporis partibus, illam unitatem quâm exigit principii cogitantis natura, et facilitas ipsi propria cogitationos in ter se comparandi.
20 4 METAPHYSICA.
thesisvi.
Quodnamcommcrcium intermentera et corpus existitPQua-oam varia circa illud commercîum svstemata? Quid de his systematibus sentiendum ?
Consentiunt vulgo eximii philosophi per nervorum systema produci anima? et corporis motus \ sed cùm quaeratur quo modo corpus in animam et vieissim anima in corpus influât, variœ sunt opiniones.
Quatuor praecipuè distinguuntur systemata de commercio animée et corporis.
Sunt qui putant animam in corpus et corpus in animam physicè agere, et hoc systema vocatur * influxus physicus j sed rejiciendum est, quia necesse foret animam partibus esse conflatam, non vero simplicem.
Secundum systema , quod vocatur harmonise praestitulœ, excogitavit Leibnitzius. Juxta ipsum, Deus sic constiluit mentem et corpus, ut divers» mentis cogitationes diversis motibus corporis respondeant, eo ferè modo quo du obus horologiis iidem essent motus in iisdem temporibus; exindèque agant corpora. Si verô res ità se haberet, in constanti errore versaremur; nam necessariô judicamus quosdam corporis nasci motus à voluntate, et quasdam affectiones à corporum motibus pend ère.
\ T11ES1S VI. 235
Tertiuin excogitatum fuit systema quod vocatur mediatorU plaatici. Illius sectatores arbitrantur in nobis residere principium aliquod médium inter aniiuam et corpus, cujus est ad mentis nutum movere corpus, et occasione commotionum quœ in corpore excitantur, imprimere sensus animae. Sed ille mediator, vel est materialis, vel spiritualis:sr materialis, quo modo agit in an imam Psi spiritualis, quo modo agit in corpus? eadem remanet difficultas.
Tandem excogitatum fuit à Cartesio systema , quod vocatur causarum occasionalium. In eo pos l t uni est, quod anima reipsà etefficienter non agat in corpus, nec corpus in animam , sed occasione motuuin corporis in mente exurgant cogitationes, et occasione cogitationum exsurgant in corpore motus , dummodo nullum sit impedimentum.
Hoc systema plurimùm arridet , et quantum possibile est conditionibus requisitis gaudere videtur.Quod enim dissent de influxu mutuo corporis etanimœ,nullo modo naturœ utriusque répugnât. Voluntas inest agendi , actiones sunt habituâtes ; personalitas et uni tas servantur, cùm sint communes actus, et non dependeant alii ab aliis sicut in praestituta 4 harmonie.
îi36 METAPHYS1CA.
Quid stt libertas? — Homo est liber. — Objecta solventur.
Libertas in génère idem est ac immuni tas; definiri potest potestas agendi vel non agendi.
Iila existit in homine libertas quam testatur sensus intimus , quam supponit agendi hominum norma, quam exigunt attributa divina; atqui sensus intimus et agendi hominum norma , etc. , supponunt et exigunt libertatem in homine.
i • Quidem testatur sensus intimus ; nam, quandô agimus , sentimus intimé nos ità agere ut potuissemus an te incœptum actum non agere ; atqui talis sensus est sensus libertatis: ergù,ete.
lu
nam homines alii aliis sua vitia exprobant ; servos domini pu ni un t , patres filios cas tirant; exempla proponuntur imitanda j sentiuntur post admissum scehis conscientiae remorsus ; atqui hœc omnia vana forent et ridicula,si nulla existeret in homine libertas : ergo , etc.
3° Attributa divina libertatem hominis exigunt : nam D( us leges condidit quarum servatoribus pra> mia , pœnasque violatoribus proposuit ; jam verô et insipiens et injustus foret, si cum creaturâ non
: ergo, 3° etc.
THESIS VII. a 57
Obj. Homini inter duolxona œqualia liberum non est unum assuraere pro altero : crgô non est liber.'
Resp. Nego antecedens. Nihil est enim in duobus bonis aequalibus quod voluntatis suspendere possit actum, cùm tequaliter utrumque ad finem intentum conducat.
Obj. Ex duobus bonis inaequalibus homo tenetur seligere inajus : ergô non est liber.
Reap. Nego antecedens-, nam fieri potest ut minus bonum voluntati satisfaciat : ergô, etc.
Ins. Illud seligi débet quod pluris acstimandum est; pluris autem aestimandum quod piures continet bonitatis gradus: ergô, etc.
Nego majorem. Quod enim in se minoris est aestimandum , respectus quosdam offerre potest sub quibus sufficienter bonum sit ad satisfaciendum voluntati ; atqui , hoc posito , seligi potest : ergô etc.
Obj. Libertas est donum exitiale , par gladio quem ûl\o suo traderet pater, licet prap vider et filium suum se esse necaturum hoc gladio ; atqui bonus pater non traderet filio gladium quo sciret periturum esse filium suum : ergô Deus, pater optimus , tribuere non potuit homini liber-r tatem,
Nego paritatem quœ supponitur in majore.
Libertas, quap est donum Dci, non est donum cxitiale, par gladift quem filip sup traderet pater , licet praevidcret filium suum se esse necaturum hpc gladio ; nam Deus non tantùm est pater , sed etiain suprême Dominus, judex, reraunerator et
258 HBTAPHYSICA.
ultor : porrd, ut eluceant haec attributa divin a , Deus debuit praestare homini libertatem, fontem meriii et demeriti.
Obj. Deuspraeviditomnes actus hominis j atqui quod Deus praevidit non potest non evenire : ergô homo non est liber.
Resp. Quam objectionera sic refellit Viennensis arcliiepiscopus : « La nécessité , qui résulte de la prévision de Dieu , n'est pas ennemie du libre arbitre , parce que , s'il est vrai que l'homme fera infailliblement ce que Dieu a prévu , ce n'est pas précisément à cause que Dieu l'a prévu ainsi ; mais, au contraire, Dieu ne l'a prévu qu'à cause que l'homme devait agir ainsi de son propre mouvement et de sa propre liberté : en sorte que la prescience divine , quoique antérieure dans l'ordre des temps, selon notre manière de concevoir, à l'action de l'homme, n'en détermine pas néanmoins l'existence, mais plutôt la suppose future: semblable à la présence d'un homme qui, témoin oculaire d'une action , ne peut se tromper dans ce qu'il voit de ses propres yeux , sans que sa présence soit cause de ce qui se fait devant lui : il n'est pas possible que ce qu'il voit ne se fasse réellement 5 mais l'auteur de l'action agit avec une entière liberté , et il pouvait faire , en agissant autrement , que le témoin qui le regarde vit une action toute différente. C'est absolument ainsi qu'il est impossible que Dieu se trompe dans sa prescience, et que ce qu'il a prévu ou plutôt ce qu'il voit maintenant n'arrive point, car toute
THESIS Vit. 1 3g
l'éternité lui est actuellement présente ; niais cette prévision, ou plutôt cette vision actuelle, n'influe en rien sur le choix volontaire et libre de la créature; et si celle-ci, comme il dépendait d'elle, avait fait un autre choix, la prévision de Dieu eût eu lieu également, mais n'aurait pas eu le même objet. »
Omnemdiflicultatem conciiiandi libertatem hominis cum divinis attributis paucis verbis ex solvit D. Fenelon. « D'un côté, dit-il, il est évident qu'il y a un être infiniment parfait qui a créé les hommes. D'un autre coté, la nature entière crie que nos volontés sont libres. On a beau subtiliser pour prouver que l'Être infiniment parfait n'a pu mettre cette imperfection et cette source de désordre dans son ouvrage, la réponse estcourte et tran-
chante : L'Etre infiniment parfait sait beaucoup mieux que nous ce qui convient à son infinie perfection ' y il faut que notre intelligence bornée s'humilie et se taise, quand l'Intelligence infinie a décidé par le fait. Sans doute elle n'aura pas violé l'ordre (1) ».
{') Voyez pour les objections que l'on peut faire contre la liberté , Para du Pliaujas, 3* vol. , page i3î. Cet auteur a réfuté toutes celles qui ont été présentées par Colliuu
a4o metaphysica.
liilAâAAàiiAAiifl*Al*àaâ4AA*i4iAAâàâAA4A4IAâ44Aâ4AAA4AâAAâAAiâAâiAft«ilA
THESIS VIII.
Probabiiur mentis immortalitas. — Objecla soi vendu .
Immortale illud est quod perire non potest. Duplex distinguitur immortalités: alia ab intrinseco* alia ab extrinseco.
Illud ab intrinseco immortale dicitur quod nuilum corruptionis et dissolutionis principium in se continet.
Illud est immortale ab extrinseco et quidem absoluté quod nulld causa* sibi externâ destrui potest*
Mens humana absolutè et ab extrinseco non e*t immortalis j potest enim à Deo destriû.
Propositio prima.
Anima est immorlaUs ab intrinseco.
IHa enim substantia per suam naturam immortalis est, quae nullum in se continet destructionis principium : atqui mens humana nullum, etc. -, si quod contineret, sanè partium dissolutionem : atqui nuilam habet partium dissolubilitatem ; nam que spiritus est, seu substantia simplex.
Propositio secunda.
Anima corpori fuiura est superstes.
Pereunte corporc, an i main simul perire justitia
thesis vin. a4i
«livina sinere non potest; justitia ncmpè Dei prav sertim in hoc si ta est ut sua sit virtuti merces suaque vitio pœna. Atqui nisi speranda sit altéra vita, nec débita* mercede virtus, nec pœnâ sua* vitium afficitur. Quotidianâ enim experientiâ constat viros probos et religiosos Dei cul tores in luctu, in paupertate, in aeruinnis et doloribus vitam ducere raiserrimam , dùm nefarii et scelesti homincs larvam virtutis induunt et sic débita yirtuti praemia consequuntur.Praetereà Deus, posito quodpereunte corpore, anima simi 1 periret, non foret sapiens neque bonus: non sapiens, leges enim condidisset quarum observationi non invigilaret; non bonus, malis enim infinitis creaturas implicuisset ullo sine solamine: ergo, etc.
Propositio tertia.
Anima in œternum à Deo servabitur.
Sentcntia pro certil tuenda est cujus veritatem suadent sensus à naturA ingeniti populorumque consensus: atqui hmc duo constant.
i° Sensus à naturâ ingeniti suadent; nam viget in omnium animis innatus felicitatis et felicitatis œternaî appetitus: atqui talis appetitus utpotè generalis, utpott' nullis prreceptis, nullA industrie delebilis, à solo Deo potuit oriri, proindèque UIusorius esse non potest.
Magis fortè arridebit illud argumentum vividis poéseos coloribus ornatum.
Dp tout bien qui périt mon Ame est mécontente; Gr.ind Dieu, c'est donc à toi de remplir mon attente.
M ETA PH YSIC A .
Si je dois me borner an* jil.iii.in. d'un instant , Fallait-il pour si peu m'appclcr du néant ?
Et si f attends en vain une gloire immortelle, Fallait-il me donner un cœur qui n'aimât qu'elle? Qiw dih-je? libre en tout, je fais ce que je veux; Mais dépend-il de moi de vouloir être heureux? Pour le vouloir, je sens que je ne suis plus libre j C'est alors qu'en mon cœur il n'est plus d'équilibre, El qu'aspirant toujours à la félicité, Dans mon ambition je suis nécessité.
Quoi! rhoramc n'e»l-il pas l'ouvrage d'un bon maître? Puisqu'il vc«t être heureux, il est donc fait pour l'être.
a° Consensus populorum ; omnes enim antiqui populi sub ameenissimâ camporum elysiorum imagine describunt eorum felicilatem qui virtutem coluerinl, et borrendâ. Averni nigredine adumbrant eorum supplicia qui criminibus contamina ti à vil A decesserint.
Obj. Illud interire débet simul cum corpore, quod ab eo pendet ut existât ; atqui mens bumana pendet à corpore ut existât : ergô, etc.
Resp. Ncgo minorent. Substantia enim à corpore distincta et prorsùs di versa ab eo non pendet ut existât ; atqui mens bumana est substantia, etc. , si quidem est simplex , corpus vero compositum.
Obj. Substantia quac propter solum corpus creata est cum eo interire débet ; atqui mens bumana, etc. : ergo, etc.
Resp. Nego minorem. Deus enim propter seipsum, tanquam fincm ultimum, mentem humanam procreavit, ut scilicet ab eâ cognosceretur et diligeretur ; et verè substantia nobilior et pra>
THKSIS V1IK * 243
stantior dici non potest créa ta propter aliam longe inferiorem et ignobiliorem.
Obj. Anima belluarura est à corpore distincta , et tamen périt cum corpore : ergo idem de mente humand sentiendum est.
Resp. Nego consequens. Qui enim in bel luis admittunt substantiam à ma tend distinctam, eam tamen à nostrd insigniter differre confitentur (1).
(i ) Quelque puissantes que paraissent les raisoos tirées de riramatérialité de notre âme, pour prouver sa survivance au corps, il la ut néanmoins observer qu'elles doivent céder aux preuves qui ont leur fondement dans la justice divine ; et tout en étant disposés à reconnaître que notre substance pensautc doit toujours exister parce qu'elle est incapahle de dissolution, nous sommes obligés cependant d'avouer quela vérité d'une pareille assertion dépend en dernière analyse d'une question très -difficile à résoudre, et qui est colle-ci : h Dieu conserve-t-il les créature» d'une manière positive $ c'est-à-dire veille t-il à tout instant à leur existence, de telle sorte que cette existence cesserait dans l'hypothèse où elle serait abandonnée à ses propres forces; ou bien a*t-il donné aux unes une existence dépendante de leur organisation , et qui arrive à son ternie sans un eflet de sa suprême volonté; et aux autres, les germes d'une vie sans limites, à moins que sa main puissante n'en brise les immortels ressorts? •> Eu se prononçant pour la conservation positive , on n'ôte pas à notre à me la magnifique prérogative qui lui est assignée ; et l'on réfute par-là même toutes les objections qui sont proposée» , soit pour démontrer la participation des animaux à une vie future, soit pour attaquer le brillant héritage de l'homme, en supposant que le privilège de l'immortalité ne doit pas plus lui être accordé qu'à la brute , puisque celle-ci possède comme lui une âme spirituelle, quoique différemment modifiée.
METAPHY8ICA.
THESIS IX.
Homo cum belluis comparabitur. — Quid de \ariis philosophorum opinîonibus sentiendum ?
Dupiici ratione comparari potest honio cum bestiis, respectu scilicet corporis et principiorura quibus utriquc moventur. Pauca de corpore dicemus; ca euirn quœstio pliilosopbiam oblique tantùm atque obiter attingit. Id unum animadvertendum est, ncmpè cerebrum quod ex omnium opinione organum est, non verôsedes intelligentiœ, multo latiùs in bomine extendi, quàm in bestiis, relativè ad caeteras corporis partes.
De principiis autem quibus bestiœ animantur, duœ sunt di versœ apud pbilosopbos sententiœ : alii , quibus praeest doctissimus Cartbesius , animalia macbinas esse contendunt ( aù-ro^aTm^^àc) quarum actus cœcis legibus ab ipso numine constitutis diriguntur. Ea enim sentiendi et cogitandi facultas, quà prœditae videntur bestiœ, è solâ complexione organorum ipsorum nascitur; quapropter , si nonnullius doloris vel voluptatis sensûs sunt capaces ; lias non alio modo patiuntur aflectiones, quo borologium patitur motum : prœtereà, actiones in bestiis libertate carent eadem , qud in macbinis rotatioaxisconstanti atque perpetuo cur-
THESIS IX. ^45
rentis ordinc. Ad hoc systema, qualccumque sit, fulciendum , pro exemplo sumuntur planlarum omnium species et gênera quae nasci , vivere , mori atque etiam sentire videntur. Ex his autem quae modo dîximus, quantum suprà bestias hominem extollat Carthesius , quantùmque vicissim bestias infrà humanum genus déprimât videre licet.
Philosophi autem hodierni propè omnes Carthesii liypothesim licet ingeniosis fulta videatur argnmentis, rejiciendam et animam besliis concedendam esse putant. VerA enim sentiendi facultate et agendi libertate donantur; quin imo, intrà se quamdam habentpropriam activitatem (quam gallicè dicimus un moi), quae organa earum régit atque in ipsis praedominatur. Ad quam opinionem confirmandam hae sunt rationes in médium allatœ.
i° Animâ donari bestias, omnis œvi, omnis regionis liomines pro certo tenuére.
2 r * In bestiis spon taneos motus ex istere , quiverè et sincerè ratiocinantur nobiscum confitebuntur : si quidem multi sunt earum motus qui Iegibus naturao consuctis nequeunt explicari.
3° Uniformis autem agendi ratio in bestiis hoc loco non praevalet, quae continué esse desineret, si iis intelligentia , comparandi et ratiocinandi Cacultas, quae propriae sunt hominis, concederentur. Frustra Carthesius animas sensitivas absque reflexione et ratiocinationc fingi non posse contenderet, nunquàm evinceret animarum talium existentiam sibimetipsi contradicere.
Adquas tàm contrarias opiniones disjudicandus,
246 MET A.PH YSÎCA *
in homme eonsiderandœ sunt facultates aut vires anima?, propensiones vel prédisposition es, instrumenta vel média ad fi nom conspirantia , deniquc effectus à facultatibus quas juvant instrumenta procréât!.
Ad intelligentiam , voluntatem , memoriam referri possunt facultates. Intelligentia in homine prœdominatiu* , cujns inslinctum vel propensiones régit atque moderatur. In animalibus contra instinctus imperium occupât. Exindè licet videre inversam inesse relationem inter intelligentiam et instinctum in homine et in animalibus. Praetereà homo appetitus suos régit et tempérât. Sibi voluntariam mortem inferre potest; animal autem nun-
quàm. ( 4">t>> «w»a**« T *' •py* T * f )
Memoria notas habet prorsùs diversas in homine et in hestiis.
In brutis memoria nihil aliud estquàm connexio factorum sensibilium, iU ut perceplio facti renovata, ad alterius facti perceptionem perducat.
In homine, memoria est connexio factorum sensibilium et opcrationumquœad intelligentiam pertinent. Undè fit, ut htec ab illd plurimùm différât.
Apud animantia ex sensibili ad alteram perceptionem ejusdera naturœ memoria transit. Verbi gratiâ, canis quem mense proximè elapso fuste ad os percusseram , inter perceptionem ortam ex meà prœsent iâ et figura* et perceptionem natam ex fuste et brachio meo connexionem sensit; et ab hoc tempore, prima perceptio nunquàm excitatur quin fecunda accédât.
Apud horaines verô, memoria transit ù sensationc ad aliam sensationem , ab idea* ad aliam idcam, à judicio ad aliud judicium, à contemplatione ad contemplationem , a ratiocinât ione ad ratiocina tionem connexion is ope, quae in bis suprà dictis vel caeca* aensùs impressione , vel rutilo rationis splendore reporta fuit et obscrvata.
Si horainis et animalis propensiones considèremus, mentera religiosam homini propriam esse videbimus; quippè quisimul possideat moitiés affectiones, justitiae, veritatis amorem et pulchritudinis sensum , quod est splendor justi.
Animal Deum et animas immortali tatem ignorât : praetereà nullam habet ordinis moralis notittain, quiahaecsunt ideœquaoababstractionesuamducunt originem : porro animantia ideas taies habere non possunt, utpotè carentsignis ad cas fingendas necessariis.
Ad instrumenta vcniamus. Homo loquitur, animal est mut um. Quantum ex ipso faoto discrimen inter utrumque existit! Quis signorum utilitatem non agnoscat, sive ad firmandum societatis vinculum conducant, atque ideo ad humanarum scientiarum incrementum,sive pcr ea retineantur ide« priiis conccplœ seu nov» acquirantur. Inter prîecipuos igitur excellentiae characteres numeretur pretiosissimum islud donum , quippè quod sit vcrè typus indelebilis soli homini attribuent! us.
Ex facultatibus instrumentorum ope nixis oritur in homine vis quanlam ingenita, quœ ad optima semper tendit. Homo enim sermonis usu
a48 MKTAPHYSKW.
perlici potcst. Quœ facultas miranda eximiam ejus super omnia animantia prœstantiam satis indicat. Terininos liabeni brutorum facilitâtes. ïn homine autem facultates in immensum progredi possunt. Quod si objiccretur exiinius animalis instinctus, observandum proponeremus, scilicei, instinctum omnibus ejusdem generis animantibus esse coiumunem, qui quidcm prrctereà nullius incrementicompossit.Eodemenim artiiicio ab initio mundi hirundines nidum perficiunt suum; et hirundines solae hujus modi nidos conficiunt. Homo contra in se continet notionum omnium gênera et species. Scientias vel maximè oppositas, et ad quas minimè aptus vidctur, in unum quasi fasciculum colligit.
In suoquodque génère perfectumnascituranimaly maturum, ut ait recens philosophus , quod que ei cognoscendum dabitur, jam indè oriens cognoscit. Imperfectus homo nudusque nascitur, et miseriis obnoxius; in quo statu per aliquot annos morabitur$ attamen paulatiin ideas concipit à corpore abstractas et générales, scientias artesque colit.
Hic conscientiae remorsus experitur*, an imali autem nihilsimilecontingit.//o//io J aït illustrissimus nostrœ suam œtatis scriptor, sicarius est et vigilat y tigris vero prœdarn dilaniat suam et stertit,
Homo denique supremo quasi imperio bestias régit atque coercet, et ingenio suo animalium dominus factus est. Nec silentio prœteribimus non levé discrimen inter liominem et bcstiam. llle cosmopolites , îd est mundi civis, mores suos sicuti
TIIESIS I\. 24g
consuetudincs ex variis circumstantiis eum regentibus modcratur , quod animantihus concedi non potest.
Multiplicia signa quibus dcmonstratur , quantum inferiora smt animalia hominibus jam satis superque enumeravimus : sed quia sunt animalia homini inferiora, ideone ea meras machinas ( *i- Tù/jtATouc ^n^atfic ) esse colligemus ? Quid igitur de pliilosophorum divcrsis eA de re sententiis acstimandum ?
Ardua est ccrtè hujus quœstionis solutio , cùm ab utrAque parte nulla proferantur certissima argumenta; opinio igitur nostra solummodo probabilitatibus et conjecturis nititur. Accidct fortassè, ut philosophus placide de istisdisserens pronunciabit : minime anima donantur bestiœ. Àt canis hujus blanditiis eum à meditatione avortât, statini exclamabit; nescio quid dicam.
Ad summum igitur : etsi anima brutis , qualiscumquè sit, concederetur , haec concessio minime infirmare rationes in superioribus nastris dissertationibus allatas do animA homini propriA et de ejus immortalitatc. Ad quas thèses lectorem remittimus (1).
De tous les phénomènes naturels qui nous environnent, l'existence des animaux est certaine-
(l) L'importance du mi jet noua engage a développer en traucais quelques -uns des argurnens que nous venons de présenter, et qui, selon nous, suffisent pour montrer la différence immense qui eiistc entre l'bojinne et l'animal.
2ÔO METAPIIYSICA.
ment le plus inexplicable. Ces êtres dont quelques-
uns partagent nos affections, qui tous ressentent des besoins semblables aux nôtres , qui savent y pourvoir par un instinct qui ne les trompe jamais , sont-ils de pures machines douées seulement d'une organisation physique perfectionnée? Comment les admirables ressorts de ces machines agissent-ils de manière a contrefaire à un tel point l'intelligence? Ou bien ces êtres presque toujours si ineptes, ces êtres à peu près privés de sensibilité, sauf quelques rares exemples, exagérés sans doute par des observateurs intéressés , et qui, s'ils existaient, ne seraient jamais que les fruits d'une éducation étrangère , possèdent-ils comme m, as une âme intelligente, un moi, une liberté morale véritables ? Telle est la grande question qui divise les philosophes; question que l'on n'est pas parvenu à résoudre toute entière puisqu'il s'agit d'un problème étranger à notre nature, et dont nous no pouvons trouver la solution ni d'après nos sentimens intimes, ni d'après les grandes lois générales qui régissent le monde physique.
Ne cherchons donc pas à parcourir une carrière sans terme; et, pour comprendre autant que nous le pouvons ce que nous présente d'étrange Texistencedecesêtrcsinconnus, analysons lesdifférences évidentes qui existent entre nous et eux. Peut-cire un jour cette analyse mieux suivie jettera-t-el le une lumière complète sur ce que cette question offre encore d'obscur.
Nous ne parlerons pas des différences physiques,
THESIS IX. a5i
elles ont trop peu de rapport avec notre sujet : quelques philosophes , il est vrai , n'ont pas vu d'autres dissemblances entre Phomine et la brute, qu'un peu plus ou un peu moins de perfection dans certains organes matériels, se faisant ainsi un plaisir de dégrader l'espèce humaine. Au milieu de ces philosophes il faut distinguer le docteur Gall, qui place aussi dans les organes le siège de toutes nos dispositions morales. Toutefois il ne tire pas des conséquences forcées de rapports fort incertains ; il reconnaît même la supériorité des hommes sur la brute, quoiqu'il place l'origine de cette supériorité dans une capacité naturelle toute matérielle.
Quoi qu'il en soit de ces dûTérens systèmes , un point incontestable fixe au moins nos doutes sur cette grande question : c'est que la volonté humaine a produit des résultats impossibles aux animaux. Examinons maintenantquels rapports existent entre nos facultés, nos penchans, nos moyens d'agir, et ceux de ces êtres incompréhensibles qui vivent à côté des hommes sans jamais se révéler a eux.
Les principales facultés de l'âme humaine sont l'intelligence , la volonté et la mémoire. Il existe encore une sorte de faculté qui nous porte à satisfaire nos besoins , à chercher notre bien-être matériel. Cet instinct est commun à tous les êtres a nimésj chez les animaux, il devance la volonté et la dirige-, il leur tient lieu d'intelligence-, tandis que l'homme, au contraire, examine avec le flambeau
a5a METÀPHYSICA.
de l'intelligence les actions que l'instinct semble lui prescrire, et que sa volonté lui permet de suivre ce* mouvemens, lors seulement qu'un examen libre lui en amontré la bonté. Ainsi , dans l'animal , s'il existe quelque intelligence, elle ne fait que suivre l'instinct et lui obéir 5 elle n'est pour ainsi dire pour lui qu'un complément presque superflu tandis que dans l'homme, cet instinct machinal, vaincu par de plus nobles facultés, est examiné par une saine raison et soumis à une puissante volonté.
Aussi l'animal même, changé par l'éducation que nous lui imposons , suit- il toujours l'instinct naturel de son espèce comme un canal sûr qui doit le guider et ne peut l'égarer jamais. Il satisfait son besoin du moment sans que d'autres impressions lui fassent concevoir la possibilité de l'abandonner ou de le soumettre à quelques notions de devoir ou même à son intérêt futur. L'homme , au contraire, dompte ses besoins, si des intérêts d'un autre ordre le lui commandent. On a vuSocrate courir à la mort pour ne pas secouer le frein d'une loi qu'il croyait devoir respecter en souffrant de son injustice. On a vu de pieux cénobites offrir le même sacrifice à l'enthousiasme de la vertu. C'est dans de semblables exemples que l'on doit trouver la véritable différence qui distingue l'homme des brutes. C'est la qu'on découvre la preuve de la diversité de leur nature, de la non-conformité de leurs Urnes.
Et cette diversité de nature se montre chez l'homme jusque dans ses fautes les plus déplora-
THE81S ix. a53
hles, jusque dans ses plus folios chimères. Combien d'hommes ne préfèrent-ils pas des objets d'une valeur purement idéale aux véritables biens? Qui ne souffre pas davantage de pertes qui nous frappent dans l'avenir que de maux physiques du moment? L'un, pour conquérir le monde, quitte des plaisirs véritables pour de véritables douleurs; et les seules qu'il éprouve sont pourtant la crainte de ne pas arriver à son but, ou la nécessité de reprendre son premier repos. Pour satisfaire sa passion dominante , il supporte volontairement pendant plusieurs années des tourmens, dans le vague espoir d'une réussite lointaine. Un autre sacrifie sa vie à un faux point d'honneur et à la vengeance d'un prétendu affront. Un Bru tus deviendra criminel par enthousiasme de liberté. Certes, leurs actions sont condamnables, mais elles partent d'une noble source; elles nous annoncent qu'il existe en nous autre chose qu'un vil instinct. Le même sentiment moral qui les dirige dérivant d'une âme supérieure, guidé par une raison plus droite, crée les actions les plus sublimes que l'on ne pourra jamais attribuer à une sensation matérielle, ni à cette portion d'intelligence que les animaux paraissent avoir reçue en partage.
254 M ETA PII YSIC A .
THESIS X.
QtMenam omnibus hominihus afluIgetDei idea? — Undenam proficiscilur ? — An varia argumente existent i;r Dei , in soU causalitete principium babcant?
Aputl omnes populos omnium œtatum, omnium lucorum ,primariashunianœsocietatis ideas reperimussimulque Deum orbis motorem atqueordinatorem, virtutum remuneratorem,et scelerisultorem. Apud populum quemque , cul lus interior et exterior, animaeque immortalitas pro confessL» habita sunt. Paucsu quidem gentes, moribus feris depravata? falsam Dei imaginem sibi finxerunt, in cœlo, mari terrâque numina, ut ita dicara, seminarunt. Sed reipsd in ipsorum animis fîrma remanebat numinis unius idea, et in hoc omnes consensêre.
Très circà hujus ideœ originem sententùe peiisand a? sunt.
Alii hanc ideam ingenitam animis hominum persuasum habuerunt, ut Tidlius : quœ quidem non scripta sed nala , non edocta, sed ad quam omnes imbuti et constituti sumus alii illam è societate natam esse arbitrali sunt; alii deniquè hanc ideam à quibusdam hominibus ratiocinationis ope acquiri posse contcnderunt.
In primo casu, rem dirimcre dillicillimum est:
TIIESIS. X. 255
quomodo enim hanc ideam in homine ingcnitam esse probarctur , si quidem quisque nostrûm ah incunabulis illd sit imbutus. Nihil ad islam qutcstionem experientia proficere potest.
Probabilius videtur hanc opinionem à societato suam ducere originem. Et reipsâ ubiquè diffunditur. Porro i Ha humanœ societatis est vinculum ; quamsi detrahas, societas toliitur. Et vero, si reperiamus hominem ad societatem esse natum, ut tcstantur conditio , proponsiones et facultates ipsius , et Deum qui hune finera voluit , média quoque ad finem conspirantia, moralem scilicet et religionem,qusnituntur in numinisexistentiâ, velle necessariô-,concludendum eritDeum post bominis creationem , immédiate semetipsum illi manifestum fecisse.
Nunc ad tertiam sententiam deveniamus ; an homo per se ipsum , solA ratione utens ad hanc ideam consurgerc valuerit. In hoc casu, supponcndus estinfansusquèad quintum vel sextum annum educatus à parentibus, qui de Deo nullum cum eo sermoncm habuissent , huneque in sylvis inter animalia dereliquissent. Hic pro certo tenendum est illi nul la m fore ideam nisi rerum quibus indigeret. Omnes intelligentiac fontes clauderentur, obmutescerent facultates, et ratiocinii expers ideam Dei nunquam amplecteretur.
Ex probatis sequitur è societate oriri numinis ideam. Sed quùm societas multipliées existentiae Dei afferat rationes, ex argumentis physicis, moralibus et metaphysicis desumptas , quœrendum erit an
256 METAPHYSICA.
illa omnia argumenta in solo causait ta tis principio innitantur.
Cùm fundanientum habeat causalitas in relation e quœ causam inter et effectura existit, idem est ac si quœreretur an existentiae Dei argumenta ad hune syllogismum reducivaleant: effectus supponitcausam •, quaî quidem causa Deus est, ergô Deus existit.
Haie autem sunt argumenta physica quaî fusiùs in nostris aliis tliesibus explanata videre licet. Mater ia sibi existentiam non impertita est , neque accepit à for tuito casu j per se ipsam non movetur ; ordinem quo regitur non ipsa statuit. Ergô materias creator,motoretordinatorexistit,ergôexistitDeus.
Quae quidem argumenta causalita te stabiliuntur , utpotè deducta è relatione inter causamereatrieem et effectum creatura.
Inter metaphysicas probationes, nonnullec causalitatem sibi vindicant, exempli gratia : causam requirit anima mea ; causam postulat anima? et corporis conjunctio: ergô Denis existit.
A Cameracensi archiepiscopo D. Fenelon evolutum est sequens argumentum non fréquenter allatum. In me inest infiniti idea 5 atqui haïe idea est positiva, si quidem hanc ideam iis quaî me circumstant, utpotè fi ni lis, acquirere non potuerim : ergô ipsum infinitum mihi suîmet ipsius ideam dédit; ergô reipsà existit, ergô existit Deus.
Ex his patet hoc argumentum in relatione versari, quœ est inter causam idea; infiniti et ideam ipsam.
Argumenta quoque moralia ex lege naturali et
THESIS X.
conscientiâ deducta ad principium causalilatis referuntur. Kxc enim sunt; conscientiâ et lex naturalia supponunt causant: ergd Deus existit.
Illud sequens metaphysicum argumentum non
evidenterèprincipiocausalitatisproficisciturjexwtitaliquidy ergo existitensnecessarium. Non apparet manifeste relatio inter causam et effectum. Attamen in evolvendo argumento, verbum causalitas adhibeatur necesse est , vcl saltem adducimur ad hoc principium in medio proferendum. Namque, ut aiunt, si omnia forent contingentia , effectus sine causâ existèrent, cùm nullura sit ensquod suî ipsius creator esse possit.
Ab illustri philosopho Carthesio excogitatum est argumentum è possibilitate entis necessarii depromptum quod principium causalitatis certè non agnoscit ipo&êibile est ens necessarium , ergo exUtit; nam possibilitas in consensione attributorum residct. Nécessitas definitur quaedam proprietas quâ res non potest non existere. Sunt igitur possibilitas et nécessitas attributorum consensio quae non potest non existere. Hic inter causam et effectus quis vel minimam reperire potest relationem.
Nec etiam argumentum morale ex testimonio hominum principium in causalitate habet. Attamen si attenté quœras quod sit fundamentum hujus testimonii, id est quA ratione fulcitus, quisque Deum esse credat, quodammodo dixeris légitime, hoc argumentum causalitate inniti. Quoniam verô demonstrari potest Dei existentia hominum testimonio , neglectd probationis illius origine, indt-
*58 METAPHYS1CA.
sequitur illam probationem non reaultare ex salitate.
Summatim, argumenta physica exi&tentia? Dei è causalitate derivantur. Idem dicendum erit de metaphyaicissiduo excipias, in ter quaeunum eliam eat dubiosum. Argumenta moxalia , preter unum , ex causalitate deducuntur.
Sed quamvia pleraque argumenta principium causalitatisagnoacant,oninia tamen ad illud referri non posaunt.
THKS1S xi. »4»g
THESIS XI.
Existent!»» Dei argumenta physica Objecta solventur.
Argumenta physica ea sunt quae ex nature cor- . poreœ contemplatione deducuntur.
PRIMUM ARGUMENTUM PHYSICUM.
ExistenLia maleriœ arguit existentiam Creator is
seu DeL
Existentia materiae probat existentiam Dei si materia à Deo existentiam acceperit; atqui res ità est: Tel enim existentiam à creatore Deo accepit, vel existit essentialiter et yi suœ nature : aed posterius dici nequit -, ens enim existere necessario non potest quin sit ens somme perfectum et ab alio quolibet independens ; atqui materiae répugnant illae dotes; nam materia est quid iners, otiosum , quasdam possidens perfectiones et pluribus scatens imperfectionibus. Uno verbo, non includit in ideâ suî nécessita tem existendi, qu® perfectionum prima est : ergô non existit necessario-, ergô fuit creataiergo existit creatorseu Deus.
Obf. Null cogitatione assequi possumus quomodo substantia non existons possit deindè existere ; ergo creatio habenda est impossibilis.
Resp. Nego consequens. Neque enim aliquid censeri débet imposai bile, quia non concipitur.
260 METAPHYSICA.
Queinadmodùni enim caecus perperàm coneluderet non existere colores, quia illorum notionem nonhaberet; ila malè inferrelur impossibilcm esse creationem, eô quôd illius modura assequi non valeamus.