‹ Manuel complet de philosophie, ou thèses de logique, de métaphisique et de morale ... Par Edme PonelleChapitre 20 sur 25 · SECUNDUM ARGUMENTUM PHYS1CUM · texte numérisé non relu

SECUNDUM ARGUMENTUM PHYS1CUM

Materiœ motus probat existentiam pritni motoria

swe Dei.

Motus existentiae probat primarium existere materia? motorem ; etenim , res ità se habet vel materia movetur necessariô et essentialiter, vel habet un pulsion cm ad mot uni essen tialeni : atqui duo posteriora dici nequeunt.

10 Quidem , materia non movetur essentialiter; nam quod potest concipi sine motu non movetur essentialiter ; atqui materia potest concipi sine motu; sic, verbi gratiâ, lapis, terra, domus concipi absque motu potest : ergo materia non movetur necessariô.

a° Materia non habet impulsionem essentialem ad motum ; nam vel illa impulsio niteretur in oranem sensum , vel juxtà aliquem sensum in particulari ; atqui illud impossibile est. Si enim niteretur in omnem sensum, jam moveri non posset; quippè corpus quod œqualiter impellitur ac tendit ad dextram et ad sinistram, sursùm et deorsùm débet manere quiescens; si niteretur juxta aliquem sensum in particulari , tune juxta hune sensum ità moveretur, ut in alium detorqueri non

TRES là XI. 261

posset , quod quotidianse experientiaï contrarium est : ergo remanet existentia primi motoris.

Obj. Probatur quidem motum non esse singulis partibus essentialem , minime verô loti materia? coliectioni : ergo non valet argumentum.

Resp. Nego antecedens. Qui enim probat motum in ided matériau generatimnon ità contineri ut, eo su h lato, tollatur materia, sanè probat etiam motum non esse toti materias coliectioni essentialem.

TERTIUM ARGUMENTUM PHYSICUM.

Or do mundi probat existentiam Dei.

Existentiam Dei demonstrat prœsens orbis harmonia , modo dispositio partium ex quibus hic mundus aspectabilis efllorescit , summam arguât alicujus entis providentiam et sapientiam : atqui res ità se habetj sapicntia enim se prodit ex iutentionc finis, et electione inediorum ad finem conducentium : atqui dispositio partium mundi arguit intentionem finis, et electionem mediorum ad finem conducentium ; cùm enim plura diversaque videmus in opère sic disposita ut ad easdem functiones constanter conspirent, non possumus non agnoscere in hujus modi opère intentionem, etc. Atqui innumcra et diversa videmus in mundo sic disposita ut ad easdem functiones et eumdem finem mirâ motuum reciprocatione conspirent : ergo. ( Vide Lugdunensem Philosophiam , v. I, p. »4a.)

Objeciio. Non magis perfectiones mundi probant existere causam sapientem , quàm defectus eam non existere : crgô , etc.

263 MKTAPHVSICA.

Nego antecedens. Nam in perfection i bus m undi detcgimus leges générales «apienter institutas ; et in defectibus ad summum legum exeeptiones deprehendimus.

ObJ. Datis materiA et motu, pra3sens ordo potuil efflorescere , nulla diligente causa: ergo, etc.

Nego antecedens. Nam ad efformandum prœsentem ordinem , necessariae fuerunt cerlœ motûs quantités, velocitas, directio et determinatio <jiïibus indifFerens omninô materia : ergo debuit esse causa directrix.

ObJ. Mundus scatet vitiis, monstris et signis insipientwe : ergo Deus mundi auctor non potest esse.

Ht.-*]). £a vitia et monstra possunt esse psena légitima prxvaricationum hominis. Propter etiam laudandas alias rationes Deus potuit etiam sic creare mundum; quod sic exponit D. de Châteaupriant*

« L'athée n'aperçoit dans le monde que des désordres, des marais, des volcans, des bôtes nuisibles , des monstres ; et comme s'il cherchait à se cacher dans ta boue, il interroge les reptiles et les insectes pour lui fournir des preuves contre Dieu. Il a toujours la peste et la lèpre à vous offrir. Il est digne de remarquer que ces Êtres noua, font horreur, tant l'instinct de Dieu est fort chez les hommes ! tant ib sont effrayés aussitôt qu'ils n'aperçoivent plus la marque de l'intelligence suprême,

» On a voulu faire naître de ces désordres une objection contre la Providence et la sagesse divine :

nous les regardons, au contraire, comme une preuve de cette même Providence et de cette même sagesse. Il nous semble que Dieu a permis ces productions , pour nous apprendre ce que c'est que la création sans lui ; c'est l'ombre qui fait ressortir la lumière; c'est un échantillon des lois du hasard, qui , selon les athées , doivent avoir enfanté l'univers. »

Eximius sic exclamât poeta qui Lucretium refeiKt.

O ratio humante gentis , quant caca supcrbù !

H arc m mente Ùtx si quoruiàm , carcere rupto

( Mquê utinam ! ) aspiceret , proh ! quim uhi justa rcptntk

Cuncta viderenturquœ nunc

264 METAPIIYSICA.

TIIESIS XII.

Existent!» Dei argumenta metaphysica et moralia.

solventur.

Argumenta metaphysica ea sunt quœ ducuntur ex rébus de quibus dissent metaphysica. Duplex afleremus : primum ab ente necessario, secundum ex mentis nostra? creatione , illiusque cum corpore conjunctione.

A R GUMENTUML PRIMUM METAPHY8ICUM.

Ex entis necessarii existentiâ.

Existit ens necessarium , vel omnia entia sunt contingenta 5 atqui posterius répugnât : répugnât enim omnia entia posse simul et non posse existera atqui si omnia entia forent contingenta, possent simul et non possent existere : i° possent; hxc enim possibilité in eorum natura includeretur ; 2» non possent ; nul la enim causa existeret , cujus ope ad existentiamr transirent : ergô possibilia forent et non possibilia simul , ergô répugnât omnia entia esse contingenta ; ergô existit ens necessarium.

Jam verô ens necessarium est Deus, e te ni m nomine Dei intelligitur ens in omni perfectionum

THESIS XII. 265

génère et gradu in fi ni t uni 5 atqui hujus modi est ens à se, namque illud est ens summè perfectum quod in suis perfectionibus limitari non potest : porro ens necessarium non potest intra certum perfectionum gradum aut numeram limitari ; id enim vel ab alio , ve! à se ipso fieret , atqui neutrum dici potest. « L'Être , par lui-même, dit Fénélon , est le plus être de tous les êtres; on ne peut rien lui ajouter : il est donc dans la suprême perfection ; car l'être et la perfection ne sont qu'une même chose et ne sauraient convenir au néant. Ce qui n'est qu'un peu parfait n'a qu'un peu d'être, ce qui est le plus parfait l'est davantage. Ce qui n'a aucune perfection n'a aucun être ; ce qui a donc l'être par soi-même existe au suprême degré de perfection. »

Obj. Dari potest ratio sufïiciens cur omnia entia contingentia existant nunc : supponatur enim series infinita contingenté entium ab .terne : atqui illa séries entium nunc existe ntium rationem explicare potest : ergô....

Resp. 1 0 Nego suppositum. Supponit enim major possibilem esse hujusmodi seriem. Atqui noh est possibilis : entia enim contingentia , et eorum infinita; séries ab aîterno sese invicem destruunt; nam contingentia existendi necessi ta tem,ae terni tas verô indifferentiam ad existendum vel non existendum, excludit.

2° Admisso etiam supposito raajoris , minorem nego , et dico seriem entium i n fi n 1 tain non esse rationem sufficientem cur omnia entia nunc existant.

y66 METAPHYSICÀ.

Semper enim desiderabitur causa prima , ex qui pendeat tota entium séries.

ARGUMENTUM SECUNDUM METAPHYSICUM.

Ex mentis nostrœ creatione, et ipstua cum corpore

conjunctione.

Constat in nobis existere an imam seu principium cogitans a raateriâ et coi*pore distinctum : al qui existentia hujus principii necessariam habet connexionem cum existentiâ Dei \ vel enim existit à se mens nostra, vel à materiâ prodiit, vei existentiam acccpit à Deo ; prius répugnât ; quod enim existit à se perfectum est, atqui mens nostra uedùm sit 8ummè perfecta, plurimis vitiis et defectionibus obnoxia est. Neque à materià prodiit, causa enim continere débet quidquid est in efifectu : atqui materia nec cogitationem includit , nec iacultate cogitandi donari potest.

Mens nostra cum corpore sociatur unioue qu« Deum existere arguit; etenim vel haec unio Deum auctorem habet, vel ab anima proficiscitur , vel à corpore procedit : neulxum ex posterioribus dici potest. î» Non ab animâ, si enim ab an i nid , in anima; potestate foret hanc unionem gratam efficere , quod experientiae contrarium est; 2" non à corpore ; corpus enim substantia iners et passiva in mentem agere non potest.

Argumenta moralia ea sunt quae ex omnium oonsensu populoruuoque sensu et moribus petuntur.

AllGUMENTUM MORALE EXISTENT! jE DEl.

Ex consensu populorum unanimi in admittendd

divinitate.

Existit Deus si unanimis sit populorum consensus circà existentiam Dei, et si consensus ille unanimis necessariam lia beat cum veritate connexionem : atqui utrumque constat,

1 ° Quidem. Unanimis est populorum consensus. Populi enim veteres distinguuntur et recentiores : atqui tum veteres, tùm recentiores circà existentiam Dei sunt unanimes. Veteres quidem , ut testantur gravissimi auctpres et imprimis Cicero , Plutarchus , Seneca ; recentiores , ut ex quotidiano usu , viatorum fide dignissiraorum relationibus variisque monumentis certissimè constat.

2^ Consensus ille unanimis argumento est existere Deum. Ad hoc enim satis est quôd à prœjudiciorum causis oriri non potuerit divinitatis opinio j atqui res ità se ha bot : praejudiciorum causae vel internse sunt ut sensusfallaces, deludens imaginatio, cupiditas abripiens; vel externœ , tanquam timor, ignorantia, educatio, ars poli tien. Atqui neque ab inlernis, neque ab externis praejudiciorum causis oriri potuit divinitatis opiuio. i« Quidem non ab internis , si quidem sensuum et imaginationis captum superet, cupiditatibusque adversetur. 2° Neque ab externis; timorem enim antecessit , ignorantiœ viget superstes; non ab educatione , quippè varia est pro variis locis et temporibus , invehi potuiaset •, neque à principum

Page 1