T H ESI S XV

Unicuin Deum exbtere demonstrabitur. —Solvenlur

objecta.

Duplex non est principium sternum sive duplex Deus, alter boni et al ter mali auctor, ut finxerunt Manichsei.

Principia enim repugnantia % principia ad explicationem boni et mali insufficientia , principia ad eamdem explicationem inutiliarejiciendasunt: atqui haec tria de Manichœorum principiis constant.

i° Répugnant ambo; nam duo illa entia forent en Lia duo necessaria.

2 0 Insufficientia sunt, nam supponerentur ambo vel œqualia viribus, vel inaequalia : si sint asqualia, neque bonum neque malura in mundo produceretur, nam vires sequales et oppositœ mutuo se destruunt-, si sint inœqualia, vel unicè bonum vel unicè malum existeret in orbe, nam vis major minorem alligat.

3° Sunt inutilia , etc. : res ità est, si sub unico principio summè bono explicari possit boni malique moralis commixtio t atqui , etc. Nam potoit principium summè bonum et unicum homini tradere libertatem. {Vide thesim XVI.)

Hœc eadem concludenda essent, etiamsi plures supponerentur dii.

278 METAPHYSICA.

Obj. Supponi potcst haec duo principia in illud mutuo consensisse, ut uaura in gratiam al ter i us aliquid de suo jure remitteret, ità ut permittente principio bono , principium mal uni , malum producere potuerit, et vice versa : ergo sub duobus principiis contrariis explicari potest origo boni et mali.

]flc«p.Non potest supponi fœdus quod utriusque principii naturse répugnât. Natura principii boni exigit, ut non tantùm bonum operari satagat, sed impediat omne malum : pariter natura principii mali postulat, ut impediat omne bonum, et quidquid potest mali committat.

Alîo modo j>robatur imitas Dei.

Unicus est De us, namque unitatem infinitas et independentia supponunt.

i° Quidem infinitas 5 nam plura infini ta in omni génère entia vel non distinguerentur à se invicem , vel distinguerentur. Tn primo casu non essent plura ut eyidens est ; in secundo casu distingui non possent nisi per aliquam perfectionem , quod impossibile est. Haberent simul et non haberent omnes omnino perfectiones.

a g Independentia; Nam si multiplex sit Deus, vel unus pendebit ab alio vel non; si prius, qui pendet ab altero non est Deus ; quis enim Deum dixerit qui alteri subjicitur? Si posterius, nullus erit Deus , quia nullus erit altero major , nec proindè summè perfectus, namque in ter perfectiones principem locuQl habet supremum in res omnes dominium.

T1IESIS XVI.

THESIS XVI.

De scientiA divinâ. — An libertati hominis et divin» bonitati

repugnet?

Scientia divina illud est attributum per quod Deus ab aeterno omnia perfectè novit. Atqui Deus i lia cognitione gaudet. Nisi cnim omnia ab aeterno perfectè cognosceret , singulis instantibus no vas acquireret cognitiones : atqui répugnât enti necessario singulis momentis novas supervenire cognitiones. Non enim posset novis cognitionibus augeri, quin varias acciperet modificationes , quod in ente necessario absurdum est.

Libertati hominis non répugnât divina scientia , si prœvisio abusûs nunquàm in istum ipsum abusum influât. Atqui res ità est : Deo enim praevidere est videre; porrô qui videt non cogit. Hincsequitur actus prœvisos eosdem esse ac si minime praevisi fuerint: eodem quippè modo evenirent, sepositâ (si fieri posset) Dei praescientiâ , quae evenirent Deo praenoscente.

Animadvertendum est prœvisionis objectionem uno verbo resolvi, scilicet Dei aeternitatem non esse successivam , sed unum indivisibile punctum.

Divinae bonitati non répugnât scientia divina si libertas verum sit beneficium; atqui res ità se habet. Etenim ea est libertatis homini concessaî na~

28o METAPHYSICA.

tura ut ipsi prodesse queat, si quidem ex illa raeritum suas in actioncs dériva tur, eâque uti potes t homo ad comparandani felicitatem œternam , cùm ipsi semper detur vel offeratur gratia sufficiens ad benè agendum.

Obj. Homo non est liber si quod à Deo praevi- 8um fuit non potest non evenire, atqui res ità se habet : ergô , etc.

Resp.^ago minorem. Quod Deus praevidit certè quidem eveniet, sed tamen potest non evenire ; ad hoc enim satis est ut in agente remaneat potestas ab actu praeviso abstinendi : atqui res ità est.

Obj. Praescientia divina voluntatis determinationem antecedit : ergô eam non supponit.

Reap. Distinguo antecedens. Praescientia divina antecedit determinationera praesentem, concedo: futuram , nego. ( Vide Lugdunensem Philosophiam , vol. i, pag. 67. )

THESIS XVII. 281

THESIS XVII.

Utrùm origo boni et mali explicari possit admisso uno principîo nempè Deo. Solventur omnes difficultates qua? contra justitiam ,bonitatem, sapientiam , sanctitatemque prcponi soient.

Boni et mali origo sub unico principio explicari potest, si malum cujuscumque generis sub unico ente summè perfecto consistere valeat: atqui res ita se habet.

Triplex distinguitur malum : scilicet maium naturœ seu metaphysicum , malum culpse seu morale , malum pœnse seu physicum.

Malum metaphysicum explicari potest : nam illud malum in eo situm est , quod omnes créatures sint imperfectao, et quod sint aliae aliis imperfectiores. Atqui non possibile tantùm, sed etiam necesse est creatura quaelibet à summd perfectione plus minus vv distet.

Idem de malo morali dicendum erit; nam malum morale est libertatis abusus. Atqui Deus homini potuit libertatem concedere ad bonum et malum flexibilem. Haec quippc libertas non aliéna est a sanctitate divinà j bona est in se et in mente concedentis.

i° Quidem per malorum moralium permissio-

•2&2 METAPHYSICA.

nem labc nulld divina sanctitas inficitur , tùm quia în Deo non sunt , verùm in creaturis , tùm quia Deus propter ordinis amorem quem exuere non potest , impuni ta non relinquet peccata , scd ea pœnis afïïciet vel in prassenti vel in altéra* vitâ.

i" Libertas bona est in se quia nullam homini injuriam infert : nam afFeruntur félicitas assequenda et felicitatis assequendae médium , si quidem per eam comparari possunt mérita quibus œternum destinatur prœmium.

3° Bona est in mente concedentis ; libertatem enim homini Deus non concessit , ut eam in pravos usus detorqueret, undè peccator fieret et infelix , sed potiùs ut liber à yoluntatis electione , natura? rationali maxime accomodatâ , legem observaret divinam , atquè ita felicitatem aeternam consequeretur. Ad omnes objectiones quœ contra divina a l tribu ta proponi soient sic respondet D. Fenelon : « La liberté de l'homme ne blesse point la sagesse, la bonté et les autres attributs divins. En effet , n'était-il pas bien digne de Dieu qu'il mit l'homme, par la liberté, en état de mériter? Qu'y a-t-il de plus grand pour une créature que le mérite? Le mérite est un bien qu'on se donne par choix , et qui rend l'homme digne d'autres biens d'un ordre supérieur. Par le mérite l'homme s'élève, s'accroît, se perfectionne, et engage Dieu à lui donner d'autres biens proportionnés, qu'on nomme récompense. Cette succession de degrés par où l'homme monte, et par où il peut mériter

THBSW XVII. 283

la béatitude, n'est-elle pas convenable à la sagesse et à la bonté de Dieu? n'est-elle pas propre à embellir son ouvrage? Il est vrai que l'homme ne peut mériter sans ôtre capable de démériter 5 mais ce n'est point pour procurer le démérite que Dieu donne la liberté : il ne la donne qu'en faveur du mérite; et c'est pour le mérite, qui est son unique fin, qu'il souffre le démérite, auquel la liberté expose l'homme. C'est contre l'intention de Dieu, et malgré son secours , que l'homme fait un si mauvais usage d'un don si excellent, et si propre a le perfectionner. Donc la liberté de l'homme ne blesse point la bonté , la sagesse et les autres attributs divins. »

Mala physica, videlicet dolores et morbi, et raoriendi nécessitas sub tinico ente explicari possunt. Nam principium summè bonum potest peccatum plectere , superbiam creaturae conterere , justorum fidem et patientiam experiri ; potest suppeditare hominibus média quibus terrestria fastidiant, coelestia sapiant , et sternam mercentur felicitatem.

Obj. Ea sub ente summè perfecto consistere non possunt quae sine ordinc et justitid decernuntur 5 atqui mala pnysica, etc., sœpè enim contingit ut morbi , dolores et alias miscriae probos et religiosos homincs conflictent, dùm ab iis malis i m mu nés sunt iraprobi , et supremi numinis contemptores.

Reap. Proposita ut solvatur difficultas, observandum est prcesentem vitœstatum non esse fi x uni et permanentem , sed probationis statum , qui necessariam cum alterâ et meliori vil A connexionem

♦j84 METÀP IÎY6IC a .

habet, undè sequitur nullo modo lœsam esse justitiam sapientiamque Dei.

ObJ. Deus pro sud sanctitate , necessariô peccatum odit : ergo tenetur illud impedire , quantum in se est.

Resp. Nego consequens. Ratio est, quôd summum peccati odium in Deo non sit efficax illud impediendi voluntas, sed maxima illius improbatioj quemadmodùm amor quo Deus omnia virtutis opéra prosequitur , efficax non est vol u n tas quà statuerit ut existèrent, sed eorum approbatio»

FINIS MET&PBTS1CJE.

THESIUM

MORALIUM