COMPENDIUM

TIIESIS PRIMA.

De scientiae moralis definitionc , divisione , ulilitatc ,

necessitate.

Moralis definitur scientia practica actus humanos ad honestatem dirigera. Nomen ducit à moribus$ cùmque mo^Jgracè vocaturHSo*, moralis vel ethica idem sonant.

Mores autem qusedam sunt in bonum aut mal um morale propenaiones , vel nohis congcnitae, vel repetitis actibus compara tae , quae proindè actions sive bonis sive malis prsebent originem.

Hoc est moralis scientiae propositnm ut cor dirigat hominis; porrô spectatur homo vel abstractione à quolibet vitœ statu factâ , vel relativè ad hune vel istum vitse statum : hinc moralis dividitur in generalem etspecialem.

Generalis ethica principia ex quibus oriuntur humani actus démons t rat , régulas statuit ad quas actus isti componi debent, et eorura perpendit qualitates.

286 KTH1CA.

Actuura humanorum principia dicuntur quaecumque ad ipsos formandos concurrunt.

Ethica specialis de variis seorsim hominum ofti- •ciis disserit. Cùm vero triplici sub respectu posait homo considerari, nempè ratione tùm i psi us , tùm cœterorum hominum , tùm Dei sui conditoris , hinc triplex exsurgit officiorum genus.

In ordine ad se ipsum , duplicis generis sunt hominis officia, alia quae pertinent ad au imam, alia verô ad corpus.

Radix et fons omnium officiorum quibus ergà .sua m animam adstringitur homo est sut dilectio, seu amorproprius; hic amor, si secundùm legem dirigatur , omnium virtutum germen est et principium.

Relative ad corpus , débet homo , quantum fîerî potest, curare ut sua corpori vita , sua integritas, suaque valetudo constet.

Officia quibus ergà cœteros homincs obstringimur duplicis sunt generis, alia quae gênerai i humanitalis titulo nituntur , alia quae societatem spectant.

Relative ad Deum , homo tenetur illi cultum internum et externum rependere.

Quœ philosophie pars cœteras praeceptorum utilitate et excellentiâ facilè vincit. Quid enim eà disciplina* utilius, quae voluntatis actiones dirigit et perficit; quae docet quid justum, quid injustum sit, quâ praelucente varios animi morbos detegere et sanare posa uni us , quae nos ad summam veramque félicita tem conducere valet.

THESIS I. 287

Quin imo moralis esL necessaria, si quidem ex sententiâ oppositû quam solertissimè et eloquentcr defenderunt Hobbes, aliique philosophi, sequerctur nu lias actiones ex sud naturâ bonas vel tnalas esse, omnes verô ex se prorsùs indifférentes , Deum potuisse fur ta latrocinia, imo suî ipsius contemptum praecipere, societatem proindè ad quam ut posteâ demonstrabitur, homo natusest, nullam habere , omni freno sublato, su£e existentiae fundamentum (1). Horrendum illud consectarium refugit et de tes ta tur omnium animis insita ratio.

(1) Que deviendrait, dit Rousseau, cette belle harmonie du inonde politique, si les idées de la vertu n'étaient que des chimères? Que deviendrait la société du genre humain, si les lois n'avaient d'antre appui que la force?

THESIS II.

De actu morali. — Qua?nam sint actuum moral ium motiva ? — An omnia ad unum referri possiat ?

Actus quidam hominis fiunt citrà mentis attcntionem et voluntatis arbitrium , et mérité appellari possunt nfachinales : alii verô à nobis humano modo agentibus, id est, cum rationis judicio vo« luntatisque consilio et délibéra tione, actus humanos propriè constituunt et legibus subjici possunt. Hoc in casu actus morales vocantur.

Actûs moralitas ex sud cum legc relatione ducit origincm.

Actus liumani, prout cum lege consentiunt aut ab eâ dissentiunt, moraliter boni aut mali di~ cuntur.

Actûs objectum, circumstantias , prœtereà que finem propositum bona et licita esse quaîcumque prœscribit régula. Ad constituendam actûs moralem bonitatem hœc tria sunt necessario requisita.

In fine praesertim constituitur bonitâs vel malitia actûs. Unde poeta

Quidtjuid agant tontines intentio judicut omnes.

Finis definiri solet id cujus gratia fit aliquid, sive bonum verum aut apparens , cujus consecutionem inter opéra ndum intcndimus.