THE3IS H

Dicimus apparens quià nihil amare volumus quàm quod nobis bonum apparet.

Unà coniunduntur motiva et finis , etenim motiva et finis su nt quid uaum et idem relative ad actuum humanorum moralitatem.

Tria sunt prœcipua actuum humanorum motiva: utile scilicet, jucundum et honestum.

Utile et jucundum bon a fortunoe et corporis complectunlur, scilicet dignitates, honores, divitias, sanitatem et voluptates.

Honestum animi bona continet, scienliam videlicet et virtutem. <

Haec tria motiva ad id unuru rcferri possunt nempè nostrae felicitatis cupidjtatem.

Legitimus est ille beatitudinis appetitus, omnium humanorum actuum motivum; namque homo ad veram proprièque dictam beatitudinem destinatur , et satis patet hoc desiderium à Deo suarn duxisse originem.

Beatitudo estpossessio finis ultimi sui, et à Bo'ê„ lio défini tur : Status bonorum omnium a ggrega tione perfectus* In assignando illius feiicitatis termi no variai fuerunt opiniones.

Hic animadvertendum est hanc felicitatem in fortunae, animi et corporis bonis non sitam esse; nihil horum beatum elficere potest hominem.

Non honores et dignitaies y tùm quià non sunt slabiles, nec à solis probis possidentur; tùm quià appetitum irritant, nedùm expleant; quis enim, cùm ad quemdam potentiae gradum pervenerit, non ultra procedere enitatur; tùm quià hominem

590 ETBICA.

superiorum insol< ntiît, anjualium irmdiœ, inferiorum odio obnoxium rcddunt. Hinc poeta :

Jure pa horrui Latè conspicuum tollcre vetiictm

Non divitiœ : cura labore enim comparateur , cura anxietate conservantur , cum dolorc amiltuntur. Cupiditatem stimulant , non satiant.

Crcscit amor nummi , quantum ipsa pecunia crescit; Quô plus sunt potœ , plus sitiuntur aquœ.

Non sanitas et voluptatea : Utrumque enim fluxum est, caducum, instabile, Tel quatriduenae febris igniculo evanescit. « Defeclio virium ( inquit Tullius) adolescent ne vitiis eiiïcitur sxpilis quam senectutis. »

SfXrne voluptates, noctt empta doiort voltiptas.

Non scientia et virtuê : Quantulae enim sunt , quàm obscur®, quàm variis erroribus admixtaequas magnis laboribus consequimur scientiœ! quàm parùm valent ad eam exptendam sciendi et cognoscendi cupiditatem quœà Deo nobis insita fuit! virtus ipsa totam animam absorbere non potest : per illam tamen summam feîicitatem adquirere possumus.

In Deo solo summum invenit homo bonum; Namquè Deus, quatenùs summa veritas, totam intellectûs verum inquirentis amplitudinemexhaurire, et quatenùs summa bonitas , îmmeûsa voluntatis bonum prosequentis desideria sistere potest.

THESIS HT,

THESIS 111.

Esl ue quaedara actuum huinauorum régula aut lex. — Quaeriam sit? — Habet ne fundamentum in discrimine essenlîali quod bonum inter et malum morale existit?

IntelligentiA et libertate homo prseditus, cognoscere valet per illam quae sibi conTeniant yel non, per hanc inter pluraquid seligendum sit, incœptos actus persequi vel ab illis desistere, et sic regulae potest subjici.

Sed quaeritur utrùm huic legi reipsa subjiciatur. Hanc priùsquam aggrediamur quaestionera , dicendum erit quid sit régula.

Proprio sensu , régula illud est instrumentum cujus ope ab uno puncto usquè ad alterum linea ducitur brevissima quae propter hanc rationem recta vocatur.

Sensu figura to et morali, régula principium est quod homini prœbet médium certum et breviatum, ad finem quem sibi proponit, perveniendi.

Omnia in rerum naturâ suam destinationem suumque finem habent ; quœque igitur creatura ad suum finem, per directionis principium quod sibi proprium est, ducitur. Hujus ordinis universaliterconstituti necessarioparticeps esse débet homo, qui praecipuum tenet omnia inter entia quibus

circumdatur locuni. Sivc rationalis et intelligens , seu societatis inembrum, seu .deniquè ab ipso numine creatus cui suas facilitâtes et statum débet consideretur homo , hacc omnia finero , dcslinationein et ideô normae necessitatem indicant.

Quac régula dicitur lex naturalis sive ratio.

Legis naturalis nomine intelligitur lumen nobis insitum, quo bonum et raalum,justum et injustum secernimus; atqui in omnium animis ea lux emicat, suamque non à legibus eivilibus, scd ab ipsd nature* trabitoriginem, ut ait l'ulliusa Quacscilicet non scripta, sed nata, quam non didicimus, acccpimus , legimus , verîim ex naturâ ipsâ* arripuimus , hausimus, expressimus. »

Probatur legis naturalis existentia :

i° Ex unanimi omnium populorum consensu; Namque in eo consentiunt omnes omnium temporum génies, ut actionesquasdam, tanquam bonas, alias autem, tanquam malas, vitupèrent ac detestentur. «Quœ natio(inquitCiccro)noncomitatem, non bcnignitatem, non gratum animum et beneficii memorem diligit? Quse superbos, qux maleficos, qua? crudeles, quœ ingrat os non aspernatur, non odit? »

20 Ex tacilâ virtutis approbations. « Placet (inquil Seneca) suApte naturâ, adeoque gratiosa virtus est, ut insitum sit etiam malis probare me~ liora : bine illud Medeae apud Ovidium : Video melioraproboque , détériora sequor.

5«. Ex conscientiaB slimulis, undè fit ut quisquis

TU KSI S III.

aliquid fecerit principiis boni et justi contrarium, in ternis conscientix stimulis etiam invitus exagitetur.

4" Ex prrccipuis motivis positivai uni legura , 411a; semper legem supponunt naturalem.

5 1 Ex i\\à insatiabili cupiditate quam Deus animis hominum imposuit, et quam explore non possumus, niai, ratione utentes, rerum naturam et relationes inter illam et nos deperianius.

Ex dictis patet legem naturalem suum habere fundamentum in discrimine essentiali quod inter bonum malumque existit.

Carueades inter Veteres, Hobbes inter Recentiones hoc fundamentum legis naturalis evertere voluerunt, boni et mali moralis discrimen omninô repetendum esse contendentes ex hominum opinione, consuetudine et conventis arbitrariis, quibus sese invicem obstrinxerunt, ut sive privatorum , sive societatis ulilitati consuleretur. Hinc juxtà ipsos , sola utilitas est justi mater et œqui ; sublatisque hujusmodi pactis et legibus arbitrariis, niliil honestum esset aut turpe , nihil laudandum aut vituperandum.

Hanc horrendam doctrinam refellere facillimum est.

i° Ex necessaria relatione qiue existit inter quasdam veritates practicas et alias speculativas. Deus est summè bonus, ergo amandus est; Deus est sortis hutnanœ arbiter , ergb timendus est. Quemadmodùm propositions spéculative? suut verse veritate essentiali, ità quoque practicae.

2g4 ETHICA.

20 Ex illiussententiae conscctariis ; si è conventionibus humanis dependeret lox naturalts quic omnium positivarum legum est fundainentum t Nullo modo stare posset societas.

3° Ex Hobbes et illius sectatorum confessionibus; namque judicantes bonum esse servare fidem y legibus parère civilibus , malum vero il las violare, eo ipso principia immutabilia «eternaque esse fatentur. ,

OBJ. Apud varios populos varia sunt morum principia : ergô non existit lex naturalis.

Resp. DifFerentia boni et mali varia fuit circà secundaria , non autem circà prima principia. 1 laque omnes gentes primis principiis constanter adhœserunt ; verùm errArunt aliquandô in applicatione horumce principiorum , seu in conclusioni. bus remotis , hoc est in principiis secnn dariis.

« Jetez, dit /,-J. Rousseau, les yeux sur toutes les nations du monde, parcourez toutes les histoires : parmi tant de cultes inhumains et bizarres, parmi cette prodigieuse diversité de moeurs et de caractères, vous trouverez les mêmes idées de justice et d'honnêteté ; partout les mêmes notions du bien et du mal. L'ancien paganisme enfanta des Dieux abominables qu'on eût punis ici comme des scélérate , et qui n'offraient pour tableau du bonheur

suprême que des forfaits à commettre et des sions à contenter; mais le vice, armé d'une autorité sacrée, descendait en vain du séjour éternel ; Tinsinct moral le repoussait du cœur humain. En célébrant les débauches de Jupiter, on admirait la

Cïooqlt