CONCLUSION
(B. LÉONARD, n" 31, deuxième partie.) — Prêtres de Jésus-Christ, pasteurs et confesseurs, voilà nos devoirs. Notre ministère est très-laborieux. Quel malheur, s'il ne devait servir qu'à
conduire plus aisément en enfer les âmes de nos paroissiens et de nos pénitents! Quel malheur! je le répète, quel {;rand malheur! Or, s'il en est ainsi, me direz-vous : se livre qui voudra au ministère de la confession; désormais nous nous occuperons du salut de notre âme sans nous exposera tant de périls. Eh quoi! serait-ce là le fruit que vous retireriez, de nos instructions?Cela m'étonne. Serait-il possible d'apprécier si peu l'avantage de coopérer au salut des âmes si chères à Dieu ! Quelle œuvre plus grande, plus sainte, plus héroïque, que de secourir une âme et l'aider à se sauver? Divinorum divinissimum est cooperari Deo in salutetn animarum '. Soyez-en sûrs, vous acquerrez plus de mérites dans une matinée passée au confessionnal, que dans une année par d'autres œuvres, quelque bonnes et saintes qu'elles soient. Je vais plus loin, et j'ose dire que pour entendre une confession, il vaut mieux quelquefois interrompre la méditation, la lecture, l'office divin et toute autre fonction sainte; je ne le dirais pas si je n'avais à vous citer un exemple de la plus grande autorité. Connaissez-vous une action plus sublime et plus sainte que l'auguste sacrifice de la messe, dans lequel on offre au Père étemel le corps et le sang de son divin Fils? Eh bien, écoutez le récit d'un événement rapporté par lîaronius et fixé à l'an 1034. Le souverain pontife célébraitùSaint-
' Diou areopag., de Cœlc>t. hier, c .i.
■Jl.
Pierre de Rome, avec une grande pompe, la seconde fête de Pâques. Il était assis sur son irone, après l'Évangile, lorsqu'un pèlerin vint se jeter à ses pieds. Pénétré de componction, il s'écria en gémissant : Miséricorde ! très-saint Père, miséricorde !je veux me confesser et recevoir l'absolution de mes péchés. Qui n'aurait cru que le pape lui répondrait que ce n'était ni le temps ni le lieu d'entendre les pénitents, qu'il n'eût qu'à se retirer et revenir dans un autre moment? Il n'en fut pas ainsi. Le* souverain pontife interrompit la sainte messe, entendit le pénitent, et ne revint à l'oblation de l'auguste victime qu'après l'avoir consolé et absous. Le savant annaliste déclare qu'il rapporte ce fait comme un exemple édifiant, referam ad œdificationem ; et de peur qu'il ne soit censuré par des scrupuleux ou des ignorants, il le renforce de l'approbation de saint Grégoire : Quia secîindum Gregorium nullum gratius Deo sacrificium offertur, quam animarum salus, et ipsa conversio peccatorum. Mais que dis-je, qu'il faut interrompre la prière et toute autre occupation sainte pour travailler au salut des âmes? Je dis que nous devrions accepter avec joie d'être privés pendant quelque temps de la vue même de Dieu pour consoler les pauvres pécheurs. Saint Ignace assurait que pour coof^er au salut d'une âme, il aurait très-volontiers différé d'entrer en possession de ia gloire éternelle; qu'il aurait consenti à yivre avec quelque incertitude de son
salut, pourvu qu'en restant sur la terre il eût ouvert aux autres les portes du ciel. TJn de nos religieux avait coutume de dire : Quand je mettrai le pied sur le seuil du paradis, si un pauvre pécheur me tirait par la robe en me criant d'entendre sa confession, je retirerais bien vite le pied et je n'entrerais pas dans le ciel sans avoir consolé ce misérable pécheur. Et vous ne serez point touchés? et vous ne secouerez pas votre tiédeur? L'Evangile ne vous épouvante-t-il pas par la condamnation de ce serviteur qui ne fit pas valoir dans le commerce le seul talent qui lui avait été confié? Et vous, qui avez reçu de Notre-Seigneur non pas un, mais trois, quatre et peut-être dix talents, vous voulez rester oisifs? Que deviendrez-vous au tribunal de Dieu? Mais, mon père, c'est un emploi saint, très-saint, il est vrai, mais aussi très-dangereux I Eh quoi 1 trépidas timoré, ubi non est timor. Laissez de côté votre terreur panique ; prenez courage, mettez toute votre confiance en Dieu, et son secours tout-]missant ne vous manquera jamais au besoin. Mes instructions vous ont aplani ces montagnes de difficultés. Soyez prudent dans la conduite des habitudinaires et des occasionnaires,ce sont les deux écuoils contre lesquels les confesseurs viennent le plus souvent se briser et se perdre. S'il vous arrive des cas plus difficiles de simonie, de contrats, de mariage, de collation de bénéfices et autres semblables, ne décidez qu'après avoir levé
ious VOS doutes par l'étude et le conseil d'hommes plus éclairés; et soyez certains qu'en suivant fidèlement les règles indiquées jusqu'ici, vous arriverez heureusement au port, sans danger de faire naufrage. Mais si par malheur vous êtes de ceux qui nolunt intelUgere , ut bene agant, et qui, sans se livrer à tant de réflexions, ne font autre chose que de lever le bras pour délier tout le monde et se lier eux-mêmes, alors je vous le dirai sans détour, quittez cet emploi tout divin, qui n'est pas fait pour vous : l'abus d'un ministère si auguste ne servirait qu'à vous charger du poids d'une infinité d'âmes que vous auriez précipitées dans l'enfer. Mais non; j'espère qu'il n'est personne ici de ce caractère; j'espère que, tous animés d'un saint zèle,vous saurez beaucoup mieux faire que je n'ai su dire, et qu'en travaillant avec ardeur à sauver l'âme des autres, vous aurez le bonheur de sauver la vôtre. Que le Seiîînenr vous l'accorde. Ainsi soit-il.
>iWî^iw«Kc;î»îa«;;îîît:5:»^3cagat^-^i^^^&afcjii.^gii;^ji^a^i»»ja;«t9a»»?wt98»«
:\OTi:. — x*» »«fK
Les confesseurs mms sauront gré de rapporter ici l'opinion d'un savant cvcqucsur certaines occasions de péché, malheureusement trop fréquentes , les mauvais livres, les danses et les spectacles.
De Itbris obsaenis — De libris ha.'rcticis et impiis hic non loquimur, sed tantum de lii)ris bonis moribusoppo- ^itis, pra-'sertim de romanensibus vuIîîo dictis romans, qui oi dinarie continent amores illicitos et intricatas historias modo cxcitandis libidinibus inordinatis aptiori dispositas.
1" Qui coinponunt libros graviter obscœnos mortaliter l)CccaDt : multis enim pra*bent occasioneui ruinœ spiritualis, et nullani invocare possunt rationem quie eos excusare possit.
"2" Similiter impossibile est dari rationem suflicienteni libros iuijusmodi ex professo vendeudi : ergo mortaliter peccant librarii qui eos in ofticina sua detinent, exponunt ('! occurrentibus vendunt.
3" I.ibros hujus generis ex libidine, imo ex levitate, ex curiosilatc, vel rccreationis causa légère, est regulariter peccatum mortale ; quia ex se nati sunt sensus commovcre, imaginationcm conturbarc et flammas impuras in corde accendere.
Dico rrgtilariter, quia noio definire eos mortaliter pcccave qui, ex sola curiositate, taies libros legunt ; si, ob œtatem provectam, complexioneni frij.Mdani, aut consuetudinem de rébus venereis tractandi, grave periculuui non incurrant.
^" Alii sunt lil)ri amores licitos vel illicitos desrribentcs qui ad libidinem graviter non excitant, nec sensus conimovcnt, nec periculo notabili exponunt, ut sunt niultii' tragœdi.c, comœdiie alla [uc pocmata : <iui, seduso
gravi periculo et aliorum scandale, ejusmodi libros ex sola curiositate legunt, mortaliter non peccant ; si tcto ob causam legitiniain, v. g., ad discendum, ad acquirendam aut perficiendam eloquentiam là faciant, nullatenus peccant, siippnsito quod officia sibi ratioue status imposita propterea non omittant nec negligant. haro clerici istiusniodi Jectioni vacare possunt sine peccato, <}uia y<'\ officia sua conimunitcr négligèrent, vel scandalùin aliis pfc-ebcrent; ad minus enim inde sequuntur, ut ex experisntia constat, tœdium pietatis, incapacitas labori continue incumbendi, txlinctio spiritus unctionis ac firTori?, etc. Unde nierito notatur bos libros saepe niagis nocere fidelibus quani prorsus ohscœnos qui borrorem excitarent ; ab eorum igitur lectioneavertendi sunt pœnitentes.
Qui praedictos libros etiam non graviter obscœnos componunt, sa^pe mortaliter peccant, quia niultls prsebent occasionem ruina;, sine ratione sufficienti; non ita peccare vidcntur qui tos vcndiint; cnm enim, ex dictis, multi cos vel absque peccato, vel salteui absque peccato mortali légère possint, eo ipso aut nuUatenus aut venialiter tantum peccant eos emendo ; ergo librarius qui eos in officina sua haliet et pctentibus vendit, inquietari non débet.
5° Patresfamilias, magistri scbolaruni, heri et oranes qui curaai aliorum habent, inferiores a lectione librorum romanensium quantum possunt avertanf, eosque plis, sanctis ac gravibus studiis a«suefaciant : bac enim sola via formantur viri eruditi, sensati, virtutibus praediti, religionis ac societatis defensores, ad regendam propriam familiam idonei, et nulli negotio impares.
De choreis scii saltatLonibus. — Choreœ et saltationes sunt voces synonymae quemdam ludendi vel se recreandi modum omnibus ootum exprimentes. 1 ria distinguuntur cborearum gênera : primum inter personas ejusdem sexus, sives mares, sive fœmiuas, semoto omni actu, gestu aut verbo impudico, exercetur, et boc procul dubio licitum est; secundum inter personas ejusdem vel diversi sexus peragitur, sed modo inbonesto, vel ex prava intentione, et certumestillud ab omnibus reprobandum
esse; tertium geniis inter marcs et fcrminas modo ho nesto et sine piava intcntione excrcetur; de illo sol» inter auctores disputatur.
Scriptores thcologia- nioraUs, inquit Benedictus XIV, Inst. "j, n. 3, unaninti sententia affirmant niillum crinieri admittere qui clinreis indiilgct... e contrario sancti fatrcs choreas criniinibus obnoxias et iniplicatas exclamant.
Attamon llieolo^i morales et sancti Patres non sibî contradicunt, quia priores de clioreis in se sumptis loquuntur, posteriores veroearum periculaac con?ectaria pra;cipueadvertunt.ItaP.S(;i{ineri,apud P.cnedictuniXIV, ibid. ; Liguori, I. 3, n. 429, etc. Duo igitur apud oranes constant, videlicet, 1° saltationes per se illicitas non esse, et T modum saltandi consuetum periculi esse plénum. His prœnotatis, qiuedani statucnda' «unt regulje praxim spectantes, et ad regimen animaruni non parvi raomenti.
1" Interesse clioreis {graviter inlionestis rationo nuditatum ', modi saltandi, verboruni, cantuuni, gcstuum, est pecrafuni mortale ; hinc saltatio gernianica, vulgo àicia walsr, nunquam permitti potest, nec comniunitcr saltationes cum larvis, aul cuni vestihus partes inLonestas nudantil>us.
2" Qui, propter personalcm iinbccillitateni, grave subeunt pcriculum libidinis In saltationibus, ab ils sub peccato moi tali abstiucre «lobent, nisi forte, quod improbabile est, quiedam nécessitas urgcat et pcriculum coD.sensus absit ; idcirco absolutio eis dcueganda est do-
' De nuJilalibdS sic ait idem episropus : Lbera denudare aut vesie adeo lenui coopeiire ut transluceant, peccatum est mortale, quia grave est libidinis incenlivum, ait Sylvius, I. 3, p. 872 ; modice veto denudare pectus, juxia consuetudinem inlroductam, prava intcntione cl periculo seclusi.^, non est peccatum mortale, propter ralioiieiii opposilam. lia saiicliis Anioninus, Sylvius, Liguori, 1. 2, p. 55, etc. A fortiori, quaebrachia, collum et scajiulas juxIa morem patrix denadant, aul leviter Icgunt, graviter per se non peccant ; morlaliter veru a citalis aucloribus judicanlur peccare quu: talcs consucludines iiilruducunl.
496 MAiNUEL
HCC cmendentur, aut sincère pioniittant se cis deinceps non adfuturos.
3° Qui grave prœbcut scandalum, etiaiii boneste saltando, mortaliter peccant, excepta nccessitaîe, si adesse possit : ratio patet. Unde moniales, rcligiosi, sacerdotes et ipsi inferiores clerici in choreis publicis saltantcs, a peccato niortali excusari non possunt quantumvis caste sicagant : ita judicare vident ur plurimi tbeologi, etiater eos Benedictiis XIV, qui, in Inst. 76 jam citata, cboreas sacerdotibus et clericis strictissiaic interdicit, et interdictas esse niullis rationil)us ac testimoniis demonstrat.
Si auteni chorcae a clericis vel religionis fièrent i/iier se, non in prasenfia laicnrum, ex quodani solatio et levilate, essent peccntn, non tamen mortalia, ait ident pontifex, ex sancto Thoma.
4° Modeste saltare, vel cboreis honestis adesse ex quadam nécessitât?, vel ex status sui decentia, sine probabili libidlnis pericuio, nulluni est peccatum ; si quod cnim tune esset peccatum, maxime quia prœberetur aliis occas io pccrandi, et peccatis eorum participaretur ; verum, ex bypotbesi, sufficiens datur ratio hœc prœter voluntatera accidcntia permittendi. Pulcbra mulier deceutcr ornata a templis aut a publicis deambulacris abstinere non tcnetur, quia plurimis est occasio peccati : crgo nec ab honestis choreis sibi non periculosis, si ratio sufficiens id ipsi suadet, quod ex solis circumstantiis deterniinari potest : v. g., puella matrimonio destinata, choreis in donio paterna, vel apud vicinos aut cognatos boneste celebratis 'adesse tenetur, et saltationem sibi oblatam recusare non potest quin derideatur, vel parentibus aut juYcni eam requirenti displiceat, nullatenus peccat, decenter et pura intcntione saltando. Unde sanctus Franciscus Salesius sic babet, Introd. à la vie décote, 'y partie, cli. 23 :
Je vous dis des danses, Philothée, comme les médecins disent des potirons et des champignons : les meilleurs n'en valent rien, disent-ils ; et je vous dis que les meilleurs bals ne sont guère bons : si néanmoins il faut manger des potirons, prenez garde qu'ils soient bien apprêtés. Si par Gccasion, de laquelle vous ne puissiez pas voua
bien excuser, il faut aller au bal, prenez garde que votre dans^ soit bien apprêtée. Mais comineut faut-il «pfelle soit .'icconimoflce ? do modcïtic, de di'^nifc'' et di: bonne intention. Manjjez-en peu, et peu souvent fdiscnt les médecins, en parlant des champiîïnons), car pour bien apprêtes qu'ils soient, leur quantité leur sert de venin. Dan>ez et peu, et peu souvent, Philothée, car, faisant aulrenicnt, vous vous mettez en danger de vous y affeciionner.
:>" Abs re non est observare pi uni episcopuni vellesaltationes ficri ctim modestia, pura intentione et raro ; insuper, cuin simpliciores tune essent mores, forte minus periculosi erant bujus generis ludi. Interosse choreis bonestis et sccluso gravi poi iculo ac notabili scandalo, deccnter in eis sine ratioiie suflioienti saltarc, est peceatum, scd tantum veniale : t|uod sit pecratiiin. a nullo in dfiiiium rcvocari potest; quod sit duntaxat vcaiale, sequitur ex ipsamet liypotliesi. Piigidiores negant quidem liypolliesim, <'t contendunt in omnibus cborcis viroruni et niulierum promiscue saltantium grave seinper adesse Jibidinis periculum, nec audicndos qui dicunt se motus inordinatos non experiri vel in eis non delectari Verum non ex pra;sumptione judicandi sunt pœnitentes, nec credendum est eos prudentcr intcrrogâtos magis reos esse quam ex ipsorum declaratione patet, nisi evidenter constct co^dcni sibi illudcrc aut dccipere velle» Si, adliibita suflicienti diligcntia, confessarius decipiatur, et absolutionem indignis concédât, innocens erit apud Deuui ; contra vero, si ex sola pr;esumptione pœnitentem recte disposituni a sacramcntis repeliat, gravis injustiti.e fit reus. JNon tcniere ergo pronuntiandum est viros ac mulicres eo ipso abscdutione esse indignos quia salta- Tcrunt, vel cborcis adfuerunt, et Siepc ab iis prudenter non exigeretur sub denegatione absolutionis ut promittorent se deinccps non saltaturos nec choreis adfuturos.
0" Attanien cborcic, proiit lieri soient, ferc semper sunt periculosai ; idcirco conlesjarii, parocbi et ii omnes quibus aniniarum cura comniissa est, juvenes utriusque sexus al) illis, quantum possurt, avcrtere debent ; si cas omnino impedire nequeant, pericula ipsis adbcereutia
pro possetninuant, e\ip;endo, v. g., ut saltationes locum non Labeant diebus pœnitenliae, tempore divjnorum offlciorum, in popinis, ad quas dissoluti et dissolutae omnis generis conveniunt, nec protrahantui- in noctem.
IN'unquani istiusmodi oblectamenta positive approbare, ad ea concurrere, aut eis adesse possunt dicti sacerdotes ; ea, e contrario, semper iniprobarc dcbent, tanquam periculosa , aut saltem virtiitibus christianis parum congruentia : sed aliud est ea improbare, aliud vero omnes eis utentes ab Lcclesiœ sacramentis indlscriminatim arcere.
7° Qui prudenter judicat se, magna utendo severitate, choreas in parocbia sua penitus destructuruni, absolutionem cunclis saltantibus vel ad saltationem concurrentibusdifferre vel etiam negare potest: si enini aliqui mortaliter non peccent ratione saltationis, laqueos aliis parant saltationes introducendo, vel eas aboliri inipediendo, et ideo sub hoc respecta a gravi peccato non facile excusantur.
8" Si vero nulla detur spes choreas de niedio tollendi, ut frequeutissiine contingit, nimia severitas saluti animarum nocebit : multi enini arbitrantes haec oblectamenta esse licita aut non graviter illicita, ab eis penitus abstinere nolunt ; confessionem, Eucharistiam, conciones sacras deserunt ; nuUo freno amplius retenti, in teterrima ouinis geueris ruunt flagitia : ignorantia, corruptione, perdit orum bominum consuetudine, pr;ïjudiciis adversus religioncni cjusque ministrossimul coucurrentibus, in perversitate obdurcscunt et nunquam corriguntur : saepius iadigne matriruonium incunt, fainulos scandalizant, libcros niale educant, sicqueimpietasgrassatur, et nioruni corruptio niagis ac niagis invalescens, nullam fere rdinquit viam bonum aliquid faciendi.
Qui, e contra, pœnitentes choreis assistentes bénigne tractans, suasione et precibus eos ab hujusmodi periculis avertit, salutaria eis prœstat consiha ut discrimini se non objiciant ; si lapsi fuerint, eos paterne redarguit, absolutioncm eis differt, et tantum de graviter admissis contritos, licct ab onini peccato immunes eos non judicct, absolvit, ad coniniunionem sallera in Pas-
chate admittit, multo efficacius saluti eorum consulit et ad bonum rcliçiionis proficit.
Ex principiis supra expositis qua-dam sequuntur conscctari.i hic notanda, videlicet :
1° ri)i clioicse sunt in usu et reputantur licitae vel indifférentes, non proscril>cnd;esunt pul»lice : adversus pcccata q'jae in eis aduiitti soient verbis castis pudicas aures minime offcndentibus pra-dicare licehit, caute vcro de personis hujusmndi ccn^ressiis freqiientantibus aut apud se cclebrantibus loqui oporlcbit ; nullis infaniiœ notis affici debent, nec prudenter dcclaraietur omnes (lui snltasscnt aut chorcis interfftisscnt, pro ipsa conimunionc paschali deinceps non deniitfendos fore-
2° Confcssarius ergo non potcst cos indiscriminatiiu repellere qui choreis aliunde bonestis omnino lenuntiare nolunt, nec omncs promiscue absolvere; itaquc perpendere débet circumstanlias saltationis, ejus loci, temporis, durationis, peisonarum ei adstantluui, periculi quod pcrniltiis incurrit, etc.
3° Qui publicasapudsc ducunt cboreasad quas utriusque scxns juvenes sine ulla distinctione con\oca))t, ut pluiimi caupones facere soient, absolvi non possunt : talcs ([uippe congicssus semiuaria vitii et corruptelae roputandi sunt, (juod experientia constat. Eadem de causa lidicincs (|ui in bujusmodi clioreis saltantil)U9 praesunt, admilti non debent, nisi promittant se ab ea professione cessaturos.
4" Non eadem scvcritate tiactandi forent qui in extraordinariis oblectationihus aurtoritate pubiica celebratis, vel donium suam conimodarent, vel lidicines conducercnt, vel ipsi, lidibus cancndo, siiltantes diii|,'eicnt, quia, si quod existât poriculuni, datur ratio sufd'.iens illud permittendi, aut a peccato mortaii, sin a vcniali, cxcusans; saltem j)arocbi et confes^arii prudenter dissimulare debent, in bis ca.<ibus, quod inipcdire ncqueunt.
:)''Utreos peccati mortalis babere noilem cos qui aliquotics tantiini in anno, v. g., in messe, in dicbus bacchanalibus, cborcam pro f.iuiilia, pro viciuis vel operariis suis dare soient; cos quidem increpareni, et tamen pro couimunione pascbaii absolvcrcm ; simiiiter et li-
500 JLVNUEL
dicinem, a fortiori et cos qui, scrluso ,-;pcciali pcricul.», in bis tanîum circunistantiis salt.'ircnt.'
C Jmo absolutioiieni strictissime dencgarc nolleni iis omniiiiis qui in puhlicis congressibus, vulgo /^i' assemblées, aliquanclo saltant ; quiliusdaiu cnim ralionibus cxcusari possunt, si noîi a loto prccato, saltem a tante, id est a niortali, v. g., juvcnis qui a .sociis derideretur, ve! puella qu.e a viro cani requireiite tonteuini retur nisi salîaret.Con'ra vcro fidicires in bis 0()ngrcssil)u.s ex profesïo canentes non admittercui, quia, .*ine causa sufflcienti, multis pr;ebent occasioncm peccandi.
7° Non arbitrer cos absolvi posse, otiain in Pascbate, qui publicas cborcas diu noctuque frcquentare volunt, quia manifeste pcriculo scse cxponuut, et cxperientia docet fcre eûmes esse cerruptos.
Abs re non crit rclerre de verbo ad verbuui dccisienem quam doctiçsinuis et sapienlissimus Tronson^ ab episcopo Atrcbatensi super qu.Testionc de cbereis consultus dcdit, die 29 mail, anne 1684, relative ad puellas quae saltare velunt, Sic se habet :
\° Les confesseurs doivent détourner, autant qu'ils le peuvent, leurs pénitentes de la danse, surtout s'il se trouve des garçons ; 2" ils doivent leur refuser l'absolution, si la danse est pour elles une occasion de pécbé, soit par mauvaises pensées ou autrement, et qu'elles ne veuillent pas promettre de s'en abstenir; 3° si elle n'est pas pour elles une occasion de péché, et s'il ne s'y passe rien de scandaleux, j'aurais peine à condamner les confesseurs qui leur donneraient l'absolution, supposé que l'évêque ne l'ait pas défendu; 4" comme très-souvent il y a du péril dans la danse, et qu'il arrive souvent que celles mêmes à qui elle n'est pas une occasion de péché s'y attachent trop, les confesseurs peuvent leur donner pour pénitence de s'en abstenir pour plus eu moins de temps, selon qu'ils les trouvent disposées et qu'ils jugent que cela leur est nécessaire, et leur refuser l'absolution si elles ne veulent pas le promettre.
Je crois que la prudence est bien nécessaire dans ces occasions.
Pius doctor dicit eidem episcopo se in hujusmodi dif-
DDS CONFESSEURS. 501
ficultatilius solitum esse proponere piudens consilium jancti Au'justini, qui, deflens coniessationcs et ebrielates pcr Africain in cœmetcriis in niemoiias niartyrum frcquentari sub «pccic rcligionis, ait Aurelio episcopo, cpist. 22, l. 2, p. 28 : A'o« ergo aspcre, quantum r-xistimo ; non (turl/er, non modo imperioso ista tolluntur : magis (loccndo quant jubendo, niagts monendo quant niinando; sic enini agcnduni est cuni ntultitudine : seieritas autem excrcenda est in peccata paucorum.
Docebant Cajctanus et Azor choreas non prohibcndas esse dicbus dominicis et festivis, tum (juia sunt signa la titia', et cuin fiant publiée, nian;nuni in tis non est pericuhim niali ; tum quia pra>bcnt aditusad matrimonium; luni (juia rustici, nisi sic occuparentur, otio, privatis coUoquiis, vel nialis inachiiiationilius cuiu majori periculo vacarent. Rectius tamcn judicat Sylvius, t. 3, p. 801 : Rusticos non esse quideni arcendos a choreis perinde ne si chonzantes hoc ipso pcccnrent niortalitcr ; bonis tnmeu nionitionibus et persuasionibus esse tib kujusnwdi retrnhendos, quia, ut pluriinuni, in illis choreis multa peccata contingunt, etiani si publiée agitentur, née facile est ea peccata vitari, duni ece permit tuntur. Eu suniuiariuni doctrin:c nostiœ»
Qua; de cboreis diximus, scrvata proportione, dicenda .«unt de congipssibus nocturnis vulijo nuncupatis veiltces : in liis tanien fauta conimuniter non sunt pericula quanta rcperiuntur iu illis. Catcium oninessedulo pensand;r sunt circunutantijc, ut de utriusque recte judicetur : si hujusniodi cœtus intcr coi^natos, vicinos, amicos, personas moribus pncditas liant, niulto minus sunt peiiculosi ; a laxitate i<;itur et a nimia severitate pari cura cavcntes, justum scniper tencamus médium-
De spectaeulis. — Apud oumes in confesso est spectacula per se non esse mala ; unde trajçœdiae in collegiis ctiam religiosissimis olim rcpi;esentat;e sunt. Si ergo fal)ula' tbeatrales non esscnt turpcs ucc accendendis iihidinibuï idonc;r, eas repr;rsentare et, a fortiori, eis repra'scntatis adcsse iiceret.
Quoniam vero, ut cunuuuniter fieri soient, periculosasunt, vel rationc sui, vel ratione adjuuctorum, quiedaoi
hic statuenda sunt principia ad pi axiai attincntia.
1° Qui coniponunt vel reprœsentant comœdias notahiliter turpes, nullo modo a peccato gravi excusari possunt, ob aliorum scandalum, quamvis ab ipsis non iatentum. Ita theologi etiam severitatis non suspecti, ut sanctus Antoninus, Sylvester, Angélus, Sanchez, beatus Liguori, etc. Nec certe magnum lucrum iode proveniens afferri potest tanquam ratio excusans, alioquin non videretur cur 'psum meretricium sic excusari non posset.
2° Pecunia vel plausu ad repr^esentatiouem hujusmodi comœdiarum notabiliter turpium concurrere, adliuc est peccatura mortale, quia positiva est cooperatio ad actionem mortaliter peccaminosam ; sic, adversus nonnulios theologos, beatus Liguori, l. 3, n. 427, qui tesfatur se oppositœ sententise adhaesisse, et opinionem mutavisse.
^° Comœdias tragœdiasve non niultum turpes componere vel in theatro reprjesentare,a mnrtali tamen communiter excusari non potest, propter periculum hujusmodi ludis annexum , et ob scandalum exinde pro aliis exurgens. Unde actores et actrices in concilio Arelatcnsi, anno 314, can. 5 fueruntexcommunicati, et hucusque velut excommunicati habiti sunt saltem in Gallia : idcirco sacramenta Ecclesise ipsis etiam in articulo mortis non administrantur, nisi profession! suœ se renuntiaturos promittant.
Dico, sf/ltem in Gallia, quia in Italia, in Gerniania, in Polonia, in aliisque regionibus viriet raulieres ab Ecclesise sacramentis non excluduntur prœcise ob scenas theatricas quibus inserviunt, sed liberura est confcssariis admittere vel repellcre, secundum naturam repra;sentationum ad quas concurrunt.
4° Scenis notabiliter turpibus intéresse ob delectationemindeconsurgentem, peccatumest mortale, ut patet : si vero ob solam curiositatein ut vauum solatium id fiât, secluso periculo consensus in rein venereaai, quidam sestimant peccatum esse duntaxat veniale ; verum laxior est ista decisio, et mortale reputandum est peccatum, . tum propter periculum, tum propter scandalum, tuni propter cooperationem ad actionem mortaliter malam.
Si autcm scenae theatricae non sint notal)iliter turpes, nec modo turpi repricsentata;, eis adcssc, secluso spcciali pcriculo et scandalo, non est peccatum mortale ; actio enim scenis tlieatricis sic repr?esentatis assistendi non potest esse peccatuin mortale, nisi in quantum esset cooperatio ad professionem actorum; vcrura assistentia hujus vcl isti us pcrsonnR, secluso speciali scandalo, non est gravis cooperatio ad professionem actorum ; ergo, etc. Ita Sanchez,Liguori ctcommuniter theologi.saltemextranei.
Si rationabilis causa necess\tatis, utilitatis vei dccenti.-e status suadcret alicui person;c ut spectaculis non turpibus, uecsihi graviter pericuiosis adesset, nullo modo peccaret ; quia lune daretur ratio sufficiens peccatis alioruni sic remote cooperandi et cuidam periculo se exponendi. Ilinc spectaculis hujusmodi sine peccato assistere possunt : 1" mulieres conjugata*, ne marito imperanti displic( ant ; 2" famuli et fainula' ut dominis suis inserviant; 3° (ilii et (ili;rfamilias si parentes id pra-cipiant ; 4" milites et magistratus, ut bonum ordinem servandum curent; 5° reges et principes, ut affectionemsubdiiorum ^ibi concilient; 6" aulici '.(ui principem comitari tencntur, etc. ; modo puram liabeant intentionem et delectationi carnali forte assurgenti non conscntiant.
Princeps de 6V)«^/, iSicole, Bossuet, Desprez de Koissy ex professo contra spectacula scripserunt. Auctor operis dicti Comte de l'abnnnt, Fromagenu, Pontas et ferc omnes tlieologi nostri ea damnaveiunt ; ipse J.-J. Rousseau, in longa et chxiuenti epistola ad d'Alcniôert, fortiterea improbavit. iMulti alii citari possent, ut Racine, linyle, J.n Mothe, Gressr!, Riccnboni, qui pericula theatroruni noverant, et idcirco vei dolebant eisserviisse, Tel oi)tabant ea supprimi posse.
Non intendimus oerto tôt illustribus viris adversari, nec uUo modo contendere volumus eos damnando spectacula erravissc aut rigidiores fuisse- Libenter dicenius euni 1'. Alexandro, t. 10, in-8, p. 358 : Spectaculomm et comcediantm fre/iienfado periciiloso est castitnti, et mnltis modis animie noxia ; unde vix absqtie peccato interesse spectaculis et comœdiis christianus potest.
Sed ex eo quod spectacula sint periculosa, recte scquitur quidem christianos omni cura ab cis avertendos esse, non vero oumcs qui sine causa excusante eis intcrsunt, semper mortaliter peccare et absolutione indi^nos esse. Qui sermonibus vel sciiptis moruni integritatcm procurarc vel dcfendere volunt, attcndunl soluniniodo quid licitum vel illicitura sit in ludis theatricis, et fusius expouunt momenta quibus ostenditur conscctaria eorum esse perniciosa, multaque colligunt testinionia Patrum, conciiiorum et doctorum banc veritatem conârmautia. Verum hic statuimus régulas pro confessariis : debenius ergo, quantum possumus, peccatum mortaic a yeniali distingucre, quia longe aliter ducendus est qui peccati uiortalis est reus, quam qui solo venialiinquina-tur.
Itaque non absolvereui 1" actores et actrices etiani in articulo mortis, nisi professioni suœ renunliareut ; 2° poetas qui componunt fabulas amoribus illicitis plcnas in theatro rcpraîsentandas ; 3° cos qui ad rcpraesentationes theatricas proxinie concurrunt, ut famulas qu^r actrices vestiunt, aut qui vestes ad soluni hune usuiu destinatas ex professe veodunt, locant vel conficiunt; 4° eos qui scenis theatricis assistendo, grave prœbent scaudalum, ut essent personse virtutibus christianis conspicuœ, nisi gravi necessitate prenierentur ; 5° eos qui propter circumstantiam personalem grave subeunt periculuni libidinis ; 6° nec eos qui, sine causa rationabiliter excusante, frequentissime istiusmodi ludis intcrsunt, etiamsi nec grave periculumincurrerent, nec scandai uni prœberent, quia talis consuetudo cum vita christinna conciliari non potest.
Absolverem e contra, pro communione paschali, 1° omnés qui, causam sufficienter excusantem habentes, non peccant; 2° eos qui aliquolies duntaxat, vel ex quibusdam circumstantiis tantuni, spectaculis non per se notabiliter inhonestis assistunt, seclusis et peiiculo. et scandalo ; 3° eos qui ad reprœsentationes théâtrales non proxime, aut solummodo leviter concurrunt, v. g. aulam theatralem verrendo, sedificium instaurando, etc.
Ca'teruiii in plcrisquc rcgionihus oxtrancis confessarii absolutioncra non denegant pœniteutibus (lui sceiiis tlicatricis, ut romniuniter reprœsciitnii .«oient, ex sola curiositatc, vcl animi rclaxatione sine gravi perîculo, assistunt ; nec idcirco eis qui ad rt'pi'îeseniatl(>nes noii turpcs reniotf vel proxiine concurrunt.
Sanctus Franciscus Salcsius, confiîendospectacnln, jicutchoreas, cssepericulosa, ah omni pcrcato tamen excusât cos qui sine affectioue inordinata eis assistunt. Les jeux, les bals, les fa tins, les pompes, les comccUes et leur substance ne sont nullement choses mau\'aises, nins indifférentes, pcnu'ant estre bien et mal exercées, toujours néanmoins ces choses-là sont dangereuses, et de s'y affectionner cela est encore plus dangereux. Je dis doncques, PJiilothée, qu'encore qu'il soit loisible déjouer, danser, se parer, ouyir les honnêtes comédies, banque ter^ si est-ce que d'avoir de l'affection à cela, c'est chose contraire à la dévotion et extrêmement nuisible et périlleuse. Cr n'est pas mal de le faire, mais ouy bien de s'y affectionner. ( Introd. à la vie dévote, l" partie, ch. 23.)
Nostra igitur doctiina, circa saltalior.cs et s|)cctacu!:!, a principiis, qu.e tantus magislcr in |):ctatc Iradchat, non recedit.
Quaeritur quid senlienduni sit de professione et speclaculis hijtrionuni ?
R. Cirra histriones corunique spcctacula Ii.tc lialt(f sanctus Tliomas, 2, 2, q. 108, ai t. .{, ad 3 : Ad oninia autem qu;c sunt utilia conservationi liuniaua", deputaii pussunta'iquaoflicia licita; et idco etiani ofliciuai iiistrionum, quod ordinatur ad solatiuni exiiihendiun hoininil>us, non est secundum se iliicituni ; ucc sunt in stalu peccali, duinniudo nioderatc ludo uluntur, id est non utendo ;.li(iuil)us illicitis verl)is, vrl factis ad ludura, et non adliibcndo ludum negotiis et tini|iorihns indebitis... Undc illi c|ui nuxleratc eis subvcniunl, non peccanl, s<'«J juste taciuut, UJCicedem niinislerii eoi uni eis tiibuendc. Si qui autcni superflue sua in taUs ronsiimant, vrl ctinni sustentent illos Iiistrioncs qui illicitisliidis utuutur, perçant (juasi cos iu pccc.nto fovcntcs.