PREUVE XII
1505, 5 mai, Strasbourg. — Conventions entre Marguerite d'Autriche et Charles, duc de Savoie, réglementant le douaire de l’archiduchesse en Savoie.
{Original, Arch. Nord, B 437, n° 17959. Copie du XVE s., ibid. B 438, n° 17996. Vidimus du XVIIE s., aux Archives d'Etat à Vienne. Copie authentique du XVF s., aux Archives d'Etat à Lausanne, luyelte 385, n° 15. Autres copies à Turin, Arch. de Cour, Protocole Cour, 137, fol. 15 et Arch. cam., nv. 182, n° 13 et 14 et à Paris, Bibliothèque de l'Arsenal, ms. 3712 {ancien 115 H. F./, fol. 7. Publié partiellement d'après un ms. de la Bibliothèque de Bourg dans Baux. Recherches historiques sur l’église de Brou {Bourg, 1844 ),p. 77. Analysé duns GuicHENoN, Histoire de Bresse et de Bugey, 1" partie, p. 98.
In nomine Sancte et individue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Cum esset questio et controversia inter illustrissimam dominam Margaritam de Austria et Burgondia, ducissam Sabaudie, etc., relictam quondam illustrissimi bone memorie domini Philiberti, Sabaudie etc. ducis, ex una parte, et illustrissimum dominum Carolum, modernum Sabaudie ducem, parte ex altera, causa et occasione patriarum et terrarum eidem illustrissime domine Margarete tam pro ejus dotario quam alias tradditarum et donatarum ad ejus vitam per dictum quondamillustrissimum ejus maritum, et jocalium eidem donatorum et penes eam existencium, que omnia dicebat ipsa illustrissima domina ad se spectare et pertinere tam ex vi pactionum factarum et conventionum inhitarum in contractu sui matrimonii quam in alis contractibus et ratifficationibus subsequentis juxta lamen ipsorum contractuum formam el lenorem, quos contractus ipsa illustrissima domina petebat sibi observari per dictum illustrissimum ducem modernum, ad quorum tamen observanciam asscrebat ipsce illustrissimus dux se minime teneri certis de causis sui parte multipliciter et copiose allegatis, que gralia brevitatis obmittuntur, et quas causas ipsa illustrissima domina frivolas asserebat ; cumque ipse illustrissimus dux, pro hujusmodi differenciis sedandis et amicabiliter componendis, destinaverit ejus oratores seu legatos seu et procuratores videlicct magnifficum dominum Amedeum, baronem Viriaci, militem et cambellanum ipsius illustrissimi ducis, reverendum Amblardum Goyeti, juris utriusque doctorem, abbatem Filiaci et vicarium generalem episcopatus Gebennarum, spectabilemque Hugonem de Balma, dominum Tireti, magistrum hospitii et nobilem ac egregium Johannem de Furno, secretarium ac magistrum requestarum ipsius ilustrissimi ducis, quibus et ipsorum cuilibet in solidum ipse illustrissimus dux
contulit et dedit amplam et omnimodam potestatem tractandi, concordandi et componendi de et super premissis omnibus differenciis cum dicta illustrissima domina prout de hujusmodi potestate fidem fecerunt licteris patentibus per dictum illustrissimum ducem et prefatum de Furno, ejus secretarium, signatis ac debite ejus sigillo camere sigillatis, quarunquidem litterarum procurationis et mandati ac potestatis predicte tenor sequitur et est talis :
Karolus, dux Sabaudie, Chablasii et Auguste, Sacri Romani Imperii princeps vicariusque perpetuus, marchio in Ytalia, princeps Pedemoncium, comes Gebennesii, Rotundimontis et de Villariis, baro Vuaudi, Gay et Bellifortis Nicieque Vercellarum ac Breissie etc. dominus, universis harum serie facimus manifestum quod, cum impresenciarum destinemus ad serenissimum et invictissimum principem dominum nostrum metuendissimum dominum Maximilianum, Dei gratia Romanorum regem semper augustum, videlicet magnifficum nobis sincere dilectos fidelesque consiliarios et cambellanum nostros dominos Amedeum, baronem et dominum Viriaci, reverepdum Amblardum Goyeti, utriusque juris doctorem, abbatem Filiaci et officialem Gebennarum, Hugonem de Balma, dominum de Tireto, magistrum hospitii et Johannem de Furno, magistrum requestarum et secretarium subsignatum, ad eidem nomine nostro homagium et fidelitatem prestandum prout Sacro Romano Imperio tenemur. Et quia illustrissima domina et soror nostra honorandissima domina Margareta de Austria et Burgondia, ducissa douageria Sabaudie ad eundem dominum nostrum Romanorum regem, ejus genitorem, presencialiter accedit, hinc est quod prenominatos oratores et ambassiatores nostros et ipsorum quemlibet insolidum facimus, creamus, constituimus et deputamus procuratores nostros specialiter et expresse ad tractandum, transigendum, concordandum et appunctuandum cum prelibata illustrissima domina Margareta, sorore nostra et deputandis ab eadem et potestatem habentibus de et super doario seu doagio et patriis in assectum et assignationem pro dicto doagio constituto et dato per inclite memorie illustrissimum dominum Philibertum, Sabaudie etc. ducem, fratrem nostrum honorandissimum et omnibus aliis de quibus ad invicem sumus acturi, et unus ab alio petere vel querelare posset quavis ratione vel causa, cum plena et libera potestate et aliis clausulis in talibus solitis, promictentes bona fide nostra, in verbo principis et cum juramento ad sancta Dei evangelia corporaliter prestito in manibus dicti secretarii nostri et sub obligatione omnium bonorum nostrorum presencium et futurorum quoruncunque omnia et singula per dictos procuratores nostros et alterum eorumden fienda, gerenda et exercenda in premissis et circa ea habere rata, grata, vallida et firma, et nunquam contravenire, facere nec dicere nec contra ire, facere, dicere vel venire volent in aliquo consentire clam, palam, tacite vel expresse per nos vel alium. In quorum fidem has nostras duximus concedendas datas Chamberiaci, die prima mensis aprilis anno Domini millesimo quingentesimo quinto. Sic signatum : CHARLES, et per sccretarium DE FURNo ; Per dominum presentibus dominis Anthonio de Belletruchiis, domino Gerbasii, milite, gubernatore Nicie, Janus de Duyno, domino Vallis Ysere, Ludovico de Dereya, preside Gebennesii et Georgio de Gimilliaco, magistro hospitii.
Tandem, hinc fuit et est quod, constituti personaliter coram nobis Johanne Marmier, notario, et Cesaree Majestatis secretario, et Johanne de Furno prefato, ilustrissimi ducis consiliario, magistro requestarum et secretario subsignatis, ac in presencia testium subscriptorum, ipsa illustrissima domina, suo nomine proprio, in conspectu et presencia serenissimi et invictissimi principis domini domini Maximiliani, divina favente clemencia Romanorum regis semper augusti, ejusdem illustrissime domine genitoris, ipsique oratores et procuratores prenominati, nomine procuratorio ipsius ilustrissimi ducis pro quo etiam se fortes fecerunt et faciunt ac de rato habendo
et ratifficari faciendo omnia et singula in present instrumento contenta infra duos menses proximos promiserunt et promictunt in vallida forma, sub obligationibus infrascriptis, volentes dictas differencias pocius via amicabili quam juris rigore sedari et terminari, attentis potissime affinitate et consanguinilate quibus ipsa illustrissima domina et dictus illustrissimus dux invicem junguntur devencrunt et deveniunt ad conventiones, transactioncm et pacta que sequatur.
Et primo, quod inter ipsas partes sit et de cetero perpetuo vigeat bonus amor, bona pax cet sincera dilectio prout decct inter affines et conjunctos, cessent que omnes rancores, rixe litesque et controversie nec possit ipse illustrissimus dux ejus subdictos existentes in servitiis ipsius illustrissime domine ratione consilii seu servitii eidem in hujusmodi controversiis adhibiti quovismodo molestare, intitulare seu processibus involvere, ymo si que pene possent dici incurse ratione talis consilii seu servilii sive forsan licencia ipsius illustrissimi ducis prestiti, ile sint et remaneant casse, irrite et abolite ac nullius momenti.
Item, quod ipsa illustrissima domina pro summa sui dotari videlicet pro summa duodecim millium scutorum auri regis annualium habeat et ex nunc relineat patrias Breissie, Vuaudi et Foucigniaci juxta formam sui contractus dotarii seu dotalicit et eo nomine et confirmationum inde sequutarum et quia pretendit ipsas tres patrias non sufficere ad dictam summam, retineat pro integra summa unacum dictis patriis et usque quo sit facta extimatio de qua infra, videlicet comitatum de Villariis locumque et terram de Gordanis cum ipsarum patriarum et terrarum omnimoda jurisditione meroque et mixto imperio pro prima et secunda cognictione, secundum consuetudinem dictarum patriarum, singula singulis refferendo, ita tamen quod si in altera earundem non consuevit esse judex appellationum, de novo non constituatur ejus vita durante, salvis duntaxat superioritate et ressorto ipsarum patriarum et terrarum eidem illustrissimo duci et suis in dicto ducatu successoribus et cum emolumentis, juribus, modifficacionibus et declarationibus, de quibus infra in sequentibus articulis seriatim fiet mencio.
Item, quod si ipse illustrissimus dux pretendat ipsas patrias Breissie, Vuaudi et Foucigniaci cum dicto comittatu de Villariis et terra de Gordanis excedere summam dictorum duodecim mille scutorum auri regis annualium et intendat deveniri ad taxam seu extimacionem secundum formam dicti contractus matrimoni, actum fuit et conventum quod talis taxa et extimatio ficri debeat infra sex menses proximos per magistros Camere computorum Sabaudie et deputandos parte ipsius illustrissime domine, quos tenebitur ipsa transmictere ad dictum locum Chamberiaci per unum mensem ante lapsum dicti termini, et qui magistri Camere cum ipsis per ipsam ilustrissimam dominam sic deputandis visitabunt computos antiquos et stillum solitum ipsius Camere quod in talibus asseplis et extimacionibus servari consuevit; ct si ex ipsa taxa sic fienda et ex diversis computis anthea factis comperiretur ipsas patrias Breissie, Vuaudi et Foucigniaci sine dicto comittatu de Villariis et terra de Gordanis sufficere aut excedere summam dietorum duodecim mille scutorum auri annualium, relaxabit ipsa 1llustrissima doimina dictum comittatum de Villariüs et terram de Gordanis et quicquid supererit de ipsa summa. Si vero ad minus ascenderent, retinebit ipsa illustrissima domina dictum comittatum de Villaris et terram de Gordanis pro supplemento. Et si quid ulterius deerit, supplebit ipse illustrissimus dux in terris et dominis ipsi patrie Breissie propinquioribus ejusdem qualitatis juxta formam contractus matrimonii.
Item, quia in ipso contractu matrimoni et in secundo articulo do quo supra facta est reservatio superioritatis et ressorti eidem illustrissimo duci et suis successoribus, ideo ne contingat in futurum de ipsis superioritate et ressorto dubitari, dictum fuit et
declaratum inter ipsas partes quod, appellatione ressorti, haboat ipse illustrissimus dux appellationes et recursus qui et que interponentur post primam et secundam cognictionem a judicibus ordinariis et primarum appellationum dictarum patriarum et terrarum et non aliud.
Item, quod ratione superiorilatis, habeat et habere debeat ipse tllustrissimus dux homagia et fidelitates nobilium dictarum patriarum cum juramentis solitis et investiture dictorum nobilium fiant per illustrissimum ducem, ita tamen quod ipsi nobiles, ratione dicti homagii, non eximantur a juriditione judicum ordinariorum ipsius patrie pro prima et secunda cognitione, verum ipsa illustrissima domina per se et suos officiarios ratione dicti sui dotarii habeat et exerceat juriditionem in eosdem nobiles et ipsorum subdictos juxta solitum et actento quod ipsa homagia fiunt immediate per ipsos nobiles, non tenebitur ipsa illustrissima domina pro hiis recipere aliquam investituram nec portare aliquid onus ratione talium feudorum.
Item, fuit dictum quod ratione ipsius superioritatis habeat ipse illustrissimus dux in ipsis patriis impositionem subsidiorum et collectarum, nec possint talia imponi per ipsam illustrissimam dominam, sed in hiis servetur forma que servari consuevit in terris et dominiis aliorum nobilium inferiorum tenencium sub superioritate ducali, ita tamen quod ipsa illustrissima domina nichil exigat de dimidia.
Item, quod ratione ejusdem superioritatis, habeat ipse illustrissimus dux remissiones et concessiones graciarum et criminum penam sanguinis exigencium, nec possint talia per ipsam illustrissimam dominam fieri seu exerceri, verum si non per gratiam, sed justicia mediante contingat contra taliter delinquentes procedi, fiant processus et condempnaciones per officiarios ipsius illustrissime domine, salvo semper ressorto ut supra.
Item, quod ratione ejusdem superioritatis habeat ipse illustrissimus dux protocolla et comissiones corundem ac bona usurariorum seu feneratorum que de consue-
tudine patrie Sabaudie consueverunt spectare ad principem tanquam regalia, ea tamen lege quod de emolumentis talium protocollorum et bonorum solvantur nobili et egregio magistro Ludovico Barangier, secretario ejusdem illustrissime domine, mille scuta auri solis eidem donata et solvere promissa per dictum quondam illustrissimum dominum Philibertum, ducem Sabaudie, pro servitiis eidem illustrissimo duci impensis tam circa contractum matrimonii quam erga serenissimum Romanorum regem, constantibus licteris patentibus ipsius quondam illustrissimi ducis debite per eum et Alardet, ejus secretarium, signatis et sigillatis, de quibus ipse magister Ludovicus edocebit, et pertineant talia emolumenta ad dictum magistrum Ludovicum usque ad integram satisfactionem dicte summe mille scutorum auri solis duntaxat et non ultra. Et si infra tres annos proximos non perciperentur ex ipsis protocollis et bonis usurariorum tot emolumenta que sufficerent ad integram summam dictorum mille scutorum, teneatur ipse illustrissimus dux supplere residuum.
Item, quod commissiones et recognictiones extentarum fiant nomine illustrissimi ducis et successorum suorum per commissarios tamen nominandos et deputandos per ipsam illustrissimam dominam, et qui commissarii tenebuntur reddere computum emolumentorum obvencionum pro tempore dicti sui dotarii in manibus deputandorum per ipsam 1illustrissimam dominam, libros vero ipsarum recognictionum reddere tenebuntur dicti commissarii in Camera computorum Sabaudie, dando tamen quinternetum reddituum et servitiorum ipsi illustrissime domine seu deputandis ab ea pro recuperatione fienda.
Item, quia in titulo que sunt regalia, multa enumerantur que dicuntur esse de superioritate et soli principi reservata et que pro majori parte non sunt in usu, idcirco ad tollendum omnem scrupulum, dictum fuit actumque et conventum quod ultra
predeclarata habeat duntaxat ipse illustrissimus dux bona commictencium crimen lese majestatis et omne id quod ratione ipsius criminis continctur, fabricationem monetarum auri, fodinas argenti, fodinas et alia mineralia, thesauros inventos, concessionemque novorum vecligalium et concessionem novi aqueductus ex flumine publico ac concessionem nove jurisdictionis, duntamen talia concedantur citra prejuditium ipsius illustrissime domine ratione dicti sui dotarii et quod ejus redditus et emolumenta per tales novas concessiones non diminuantur et quod ipse illustrissimus dux ratione ipsius superioritatis non possit pretendere nisi casus superius expressos.
Item, fuit actum et conventum quod alia omnia emolumenta et jura dictarum patriarum et lerrarum qualiacunque sint et cujusvis maneriei sic] spectent et pertineant ad ipsam illustrissimam dominam ejus vita durante ratione dicti sui dotarii habeat que ipsa illustrissima domina in ipsis patriis et terris quascunque penas, mulctas ac compositiones peccuniarias necnon manus mortuas quando evenerint, bona hereticorum ac alia bona vacancia ita tamen quod servitia talium bonorum et conditioncs talliabiles non diminuantur nec alterentur, habeatque etiam ipsa illustrissima domina corvatas seu plaustrorum prestaciones et alia servitia debitas et debita per homines dictarum patriarum necnon portus, aqueductus, molendina, piscarias, pedagia ac vecligalia antiquos et antiqua ac generaliter omnia alia emolumenta et jura extra casus eidem illustrissimo principi superius speciffice reservatos.
Item, fuit actum et conventum quod ipsa illustrissima domina pro exercitio sue juridictionis sibi concesse, videlicet pro prima et secunda cognictione, possit in ipsis patriis, terris et dominiis constituere officiarios et eis actribuere omnem potestatem quam ipsa illustrissima domina habet, ita tamen quod constituat duntaxat officiarios ordiparios et in ipsis patriis constitui solitos, puta castellanos, judices ordinarios et appellationum ac baillivos, et in locum judicum appellationum poterit ipsa ilustrissima domina habere presidem et Consilium qui de primis appellationibus dictarum patriarum cognoscant, ita tamen quod secunde appellationes et que interponentur a dicto Consilio devolvantur ad ipsum illusirissimum dominum et sentencie ac pronunciationes talis Consilii per ipsam illustrissimam dominam constituendi non habeant excquutionem paratam nec fungatur tale Consilium offitio prefati pretori. Gubernatores vero non poterit ipsa illustrissima domina de cetero constituere in dictis patriis, eo salvo quod modernus gubernator patrie Breissie videlicet spectabilis Laurencius de Gorrevodo, dominus de Montaney, quamdiu placuerit 1ipsi illustrissime domine retineat nomen gubernatoris et officium gubernii exerceat nomine ipsius illustrissime domine et tanquam ab ea constitutus, ita tamen quod si contingeret eum a dicto gubernio removeri, nullus alius gubernator deputari possit, sed duntaxat nomen baillivi obtineat, nec possit tamen ipse illustrissimus dux in eisdem patris et terris alios officiarios constituere, constituetque eadem illustrissima domina tales de quibus idem illustrissimus dux merito debebit contentari.
Item, quod in dictis patriis et terris que ut supra remanebunt penes ipsam ilustrissimam dominam, non possit ipse illustrissimus dux facere aliqua proclamata nec aliquos actus justicie nisi duntaxat in concernentibus superioritatem et ressortum modo quo supra, reliqui autem omnes actus juriditiabiles expediantur nomine et per officiarios ipsius illustrissime domine.
Item, quod ipsa illustrissima domina, pro recipiendis computis castellanorum et aliorum officiariorum per eam ut supra constituendorum et pro preservandis emolumentis et juribus fiscalibus eidem illustrissime domine in dictis patriis et terris ad causam ipsius dotarii spectantibus, possit erigere et constituere unam Cameram computorum et presidem ac magistros claviarumque et receptores ipsius Camere
deputare qui habeant potestatem dicta computa recipiendi et providendi ac alia faciendi que offitio talium magistrorum Camere et aliorum predictorum incumbunt et que per tales magistros Camere et alios predictos exerceri consueverunt, teneatur tamen ipse illustrissimus dux per magistros Camere computorum suorum Sabaudie expediri facere dictis deputandis per ipsam illustrissimam dominam ad omnem eorum requisitionem duplum in forma transumpti vallidi quoruncunque jurium concernencium dictas patrias et terras penes ipsam illustrissimam dominam remanentes, et si ipse illustrissimus dux habere voluerit pro indempnitate sua ac pro preservandis juribus suis duplum computorum fiendorum per officiarios et castellanos ipsarum patriarum, tenebuntur ipsi de Camera Breissie sic deputandi pariter expedire ipsi illustrissimo domino seu ab eo deputando duplum auctenticum dictorum computorum sicut premictitur reddendorum ad omnem ipsorum requisitionem, mediante mercede condigna quorum intererit satisfacienda.
Item, fuit actum et conventum quod, si aliquando ipse illustrissimus dux seu ejus successores vellent habere patriam Vuaudi pro indempnitate sua vel alias, quod, eo casu, dando eidem illustrissime domine recompensam equivalentem, in aliis terris, castris et dominiis proximioribus patrie Breissie et sub similibus conditionibus et qualitatibus, teneatur tunc ipsa illustrissima domina dictam patriam Vuaudi eidem illustrissimo duci et suis in dicto ducatu successoribus libere relaxare, dimittere et reslituere.
Item, et quia ipsa illustrissima domina intendit construi facere ecclesiam et facere fundationem religiosorum in loco prioratus de Brouz, in quo jacet corpus dicti quondam illustrissimi bone memorie Philiberti, ducis Sabaudie, ejus mariti et corpus illustrissime domine Margarete de Borbonio, ejus matris, que fundatio et constructio tendet etiam in exonerationem consciencie ipsius illustrissimi ducis, stante dispositione testamentaria ipsius illustrissime domine Margarete de Borbonio, eapropter actum fuit et conventum quod dicta illustrissima domina pro dicta fundatione fienda et ad eum finem duntaxat possit acquirere et reachetare de bonis pignoratis seu alienatis que censchantur de patrimonio Breissie, puta leydam loci Burgi et alia similiter pignorata seu alienata ac bona emphiteotica talliabilia et alia similia se movencia de directo dominio ducali ad causam ipsius patrie Breissie et hoc usque ad summam duodecim centum florenorum annui redditus teneaturque ipse illustrissimus dux talia bona sic reachetanda et acquirenda amortizare et a prestacione cujuscunque oneris seu servitii liberare et liberari facere per Cameram computorum Sabaudie.
Item, fuit actum et conventum quod ipsa illustrissima domina teneatur manutenere castra et domos dictarum patriarum coperta sumptibus suis et, finito dotario vel ubi casus restitucionis evenerit, ea restiture in eo statu et gradu quo sibi traddita fuerint, casibus fortuitis exceptis.
Item, fuit dictum et conventum quod, casu quo ipsa illustrissima domina convolaret ad alia vota, quod eo tunc, ipsa illustrissima domina teneatur et debeat relaxare eidem illustrissimo duci dictas patrias et terras eidem ut supra pro dicto dotario tradditas, excepto tamen loco Burgi in Breissia qui in omnem eventum remaneat penes ipsam illustrissimam dominam et deputandos ab ea ejus vita durante, et teneatur ipse illustrissimus dux in eum casum per se seu deputandos ab eo solvere et realiter numerari et exbursari facere singulis annis in dicto loco Burgi in Breissia in festo Nativitatis donum eidem illustrissime domine seu deputandis ab ea dictam summam duodecim millium scutorum auri regis annualium, inclusis tamen redditibus ipsius loci Burgi, ea tamen conditione adjecta quod, illico cessante solutione, termino et loco predictis, sit ipsa illustrissima domina in pristino statu et possit propria auctoritate rehabere patrias et dominia predicta tam per se quam
ejus deputatos et quas patrias in eum casum et ex nunc prout ex tunc et econtra constituit ipse illustrissimus dux per se et successores suos tenere et possidere nomine ejusdem illustrissime domine.
Item, fuit actum, dictum et conventum quod, premissis omnibus mediantibus, teneatur ipsa illustrissima domina quictare prout ex nunc quictat summam quadraginta millium florenorum per eam petitorum et seu omne id quod sibi debebatur ad causam pecuniarum sibi debitarum pro intertenemento sui status et prout ex nunc liberaliter et graciose dictam summam quictat, cum pacto expresso de ulterius quicquid non petendo occasione premissa, ita tamen quod hujusmodi quictatio non extendatur ad summam quadraginta millium francorum eidem debitorum pro restitucione partis dotium suarum solutarum, nec pariter extendatur ad id quod sibi debetur pro resta subsidii eidem illustrissime domine per patriam ducalem donati et per nobilem Johannem Noyelle, ducalem tunc thesaurarium generalem, exacti pro quibus omnibus remaneat jus ipsius illustrissime domine salvum et non includantur in quictacione predicta.
Item, licet ipsa illustrissima domina pretendat ad se spectare ejus vita durante nedum dictas patrias et terras ut supra pro ipso dotario assignatas, sed omnes alias terras sibi donatas extra contractum matrimonii, tamen, volens ut pocius liberalitate quam rigore et pro bono pacis ac mediantibus predictis, ex nunc relaxavit et relaxat eidem illustrissimo domino duci comittatum Sommerippe castraque et loca Verruce, Asperimontis et Thononi, cum omnibus ipsorum castrorum et locorum pertinenciis, retentis tamen in se fructibus et emolumentis anni presentis qui percipientur et levabuntur per officiarios modernos dictorum locorum per ipsam illustrissimam dominam ad id deputatos et qui tenebuntur de ipsis emolumentis computum reddere in manibus deputandorum per ipsam illustrissimam dominam.
Item, licet etiam ipsa illustrissima domina habeat precipua et ad se spectent omnia mobilia et jocalia sibi donata per dictum quondam illustrissimum ducem ejus maritum ex conventione facta in dicto contractu matrimoni et alias, tamen ipsa considerata humilima requisitione sibi facta per nobiles subditos ipsius illustrissimi ducis tam existentes in servitiis ipsius illustrissime domine quam eos qui eam associarunt, humilimis et assiduis precibus supplicavit serenissimo regi ejus patri predicto dignaretur eidem licenciam impartiri et consensum adhibere ut de ipsibus jocalibus donare et disponere posset pro libito, cujus precibus assiduis et reiteratis ipse serenissimus rex graciose annucns dictum consensum et licenciam petitum et petitam eidem illustrissime domine ejus filie concessit, quoquidem consensu obtento, eadem illustrissima domina ex ejus mera liberalitate consenciit et consentit et ita presentis instrumenti tenore promisit et promittit quod, quocienscumque ipse illustrissimus dux seu ejus successores solverint ipsi illustrissime domine dictam summam quadraginta millium francorum sibi debitorum pro suis dotibus et solvi fecerint per dictum nobilem Johannem Noyelli summam eidem restantem de subsidio per eum exacto, eo casu et premissis sic adimpletis, ipsa illustrissima domina retrodonabit et realiter prout ex nunc, eo casu donat et remictit eidem illustrissimo duci jocalia sequencia, videlicet magnam crucem auream gemmis et margaritis fulcitam, mundum aureum cum suis pertinenciis eidem annexis et carbonculum.
Cetera autem jocalia omnia et mobilia eidem donata et penes eam existencia remaneant ipsi illustrissime domine nec teneatur ad illorum restitucionem, sed possit de illis disponere pro libito sue voluntatis, salvis predictis superius specifficatis que restituentur modo predicto.
Item, fuit actum et conventum quod omnes litiere justicie concesse per ipsam illustrissimam dominam omnesque constituciones officiariorum per eam facte et
omunes actus juriditiabiles per eam et dictos offitiarios gesti et facti tam in civilibus quam in criminalibus in concernentibus primam et secundam cognictionem et in hiis que non concernunt superioritatem et ressortum, videlicet tam in patriis Breissie, Vuaudi et Foucigniaci quam in omnibus aliis terris sibi donalis et per eam hactenus possessis, videlicet a morte ipsius quondam illustrissimi ducis ejus mariti usque in hodicrnum, sint et remaneant vallide et vallidi nec possint argui de nullitate deffectu potestatis.
Quequidem omnia et singula superius narrata, transacta et concordata prenominate partes, videlicet ipsa illustrissima domina ex una et prenominati dominus Viriaci, abbas Filliaci, Hugo de Balma ct Johannes de Furno, oratores Sabaudie, procuratorio nomine quo supra ex alia, promiserunt et promictunt per eorum juramenta, tactus corporaliter sacrosanclis seripturis prestita, ac sub expressa obligatione omnium et singulorum bonorum suorum ac dicti illustrissimi domini ducis Sabaudie presencium et futurorum quoruncunque, habere rata, grata, vallida et firma et non contrafacere, dicere, opponere vel venire, nec contra ire vel venire volenti consentire tacite vel expresse, renunciantes insuper ipse partes nomine quo supra, in quantum quamlibet tangit et concernit, sub vi suorum jam prestitorum juramentorum, omnibus juribus canonicis, civilibus et municipalibus previlegiis, statuts, libertatibus patriarum et locorum consuetudinibus etiam pactionibus incontrarium forsan juratis aliisque omnibus excepcionibus quibus ad veniendum contra premissa seu ipsorum aliqua in aliquo se juvare possent quomodolibet vel thueri de quibus premissis pecierunt dicte partes ipsis et cuilibet earum fieri publicum instrumentum. Actum et datum in civitato Argentine, in conventu fratrum Sancti Johannis Jerosolimitani, in aula regia, presentibus illustribus dominis Henrico, duce de Branzevilch et de Lunbourg, Erich, equidem duce de Branzevilch, Gullielmo, duce Julliasensi, Sigismondo de Frauwemberg, comite et domino de Hag, necnon reverendo domino Floech, preposito in Meyssen, ac magnifico et spectabilibus dominis Guydone de Bauma, comite Montisrevelli, milite, Gaspare de Morimont, barone Belliffortis, baïllivo Alsacie inferioris, Philippo Loeta, milite, Glaudio Carondelet, baillivo d'Amont, Johanne Ludovico ex comitibus Plosaschi et Mercurino de Gactinaria(!}), utriusque juris doctoribus aliisque pluribus testibus ad premissa vocatis et rogatis, die quinta mensis maii anno domini millesimo quingentesimo quinto, mditione octava. |
Et me J. Marmier prefato notario et Sesaree Majestatis secretario hic sub signato.
Signé : MARMIFR.
Et me Johanne de Furno prefati illustrissimi domini ducis Sabaudie secretario.
Signé : DE FURNO.
(1) Quelques-uns de ces noms doivent être ainsi rectifiés : Henri, duc de Brunswick- Lunebourg; Eric, duc de Brunswick, appartenant à la branche de Wolfenbuttel; Guillaume, duc de Juliers ; Sigismond de Fraunberg, s' de Haag ; Sigismond Phloug (ou Pflug), prévôt de Meerssen (Limbourg) et non de Messines (comme on l’a souvent affirmé); Gui de La Baume ; Jean-Louis de Piozasco ; Mercurin de Gattinara.
