‹ Mélanges d'archéologie, d'histoire et de littératureChapitre 124 sur 149 · XVII. DE ANIMAI, (sic) CASTO L · texte numérisé non relu

XVII. DE ANIMAI, (sic) CASTO L

Est2 animal quod 3 dicitur castor4, mansuetum5 nimis; cujus testiculi in medicinam6 proficiunt ad7 diversas valetudines8. Physiologus9 exposuit10 naturam illius dicens quia quum vestigaverit eum Venator, sequitur post eum. Castor nvero quum respexerit post12 se, et viderit venatorem 13 post 14 se venientem, statim morsu abscidit testiculos suos, et15 proicit eos IG ante faciem venatoris; et sic fugiens evadit 17 . Venator autem veniens, colligit eos ; et ultra jam non persequitur eum, sed18 recedit19 ab eo. Si autem rursus evenerit ut20 alter Venator

1 Point de titre ; D. de castore.

2 A. item est.

3 A. qui.

4 B. castus, et dans la table, caslur ; M (p. 592), sans autres préliminaires, castor animai est mansuetum.

A. mansuetus ; II. (p. 421) et D. vel fiber, nimis acer (H. acri) ingenio (II ajoute : et nimis mansuetum animal), cujus.

6 H et M. medicina.

B. et ad diversis (sic).

8 A et M. valetudines ; D. invalitudines.

9 B. Fisiolocus.

10 M. et posuit ; D et H. naturam ejus exponens (H. exprimens), referlqùia (H. quod) quum investigatus fuerit et insecutus (D. omis), ac acerrime limens capi a venatoribus, respicit ad (D. omis) eos; morsuque testiculos suos (H. omis) abscidit H. abscjndil) , et ante eos proicit (H. projicit)' fugiens. Veniens (H. venatorque veniens) autem venalor, colligit eos (H. illos) et ultra non sequitur eum.

11 B. castus,

12 M. omis respexerit et viderit.

13 B. omis.

14 M. omis :... venatorem venientem.

15 B. omis.

16 A et B. omis.

17 B. vadit.

18 A. omis :... eum. Si autem ; D et H. si autem evenerit ut alter Venator eundem (H. eum inveniat, quum viderit, etc.) caslorem inveniat, quumfortasse viderit se non posse evadere, erigit se, demonstrans sua (H. venalori

perquirens21 eum inveniat22 et sequatur post23 eum, ille videns se jam evadere non posse, erigit se et demonstrat 24 virilia sua venatori. Venator autem quum viderit eum non habentem25 testiculos 2G, discedit ab eo.

Sic et omnis qui secundum mandalum 27 Dei conversatur, et caste vult vivere 28, secat 29 a se omnia vitia et omnis 30 impudicitiæ 31 actus, et 32 proicit eos33 post se in faciem diaboli. Tune ille videns eum nihil suorum34 habentem, confusus discedit ab eo. Ille vero vivit in Deo, et non capitur a diabolo 35 qui dicit (Ps. NVII, 38) ; Persequens (persequar?) et 36 comprehendam 37 eos 38. Nihil igitur diabolicum in se liomo Dei habere debet, ut

sua virilia evulsa) genilalia venalori. Venator autem (H. vero) videns eum emasculalum (II. omis : videns, discedit), discedit ab eo.

Sic et ille qui secundum mandatum Dei caste vult, etc.

19 B. redit.

20 M et B. omis.

21 M. ut perquirens inveniat, et; B .perquirat inveniens eum.

22 A. et inveniet (sic) persequitur eum, ille erigit se.

23 A. omis; voyez note précédente.

24 M. omis.

25 A. Iiabere.

26 B. tesliculo (sic).

27 B. mandatam.

28 B. bidere.

29 D. abscidit ; H. abscindit.

30 D et ti. omnes impudicos actus abjicit (D. omis) in faciem diaboli. Ces citations doivent suffire pour montrer le caractère de la rédaction D et H, qui s’écarte sensiblement de l’ancienne que nous cherchons. Je n’aurai donc plus guère recours qu'à A et B au sujet du castor; carM retranche toutes les applications morales, comme de coutume.

31 B. pudicitiœ.

32 B. omis.

33 B. omis.

35 B. diaboli.

36 B. omis.

37 B. conprœhendendum.

38 B. eum.

MÉLANGES D’ARCHÉOLOGIE

fisus59 cum Domino dicere audeat (Ioann. XIV, 30) : V cnil 40 princeps hujus 41 mundi, et in me non invenit 42 quicquam. Monet 43 etiam nos, et dicit Apostolus (Rom. XIII, 7) : Reddite 44 omnibus débita; cui tributum, tributum 45 ,* cui vectigal, vcctigal; cui limorem, timor cm ; et 46 cui honorera , honorem 47. In primis ergo diabolo reddantur quæ sua sunt, hoc est renuntians illi et omnibus operibus ejus inalis ; tum demum ex toto corde conversus ad I)eum, reddes illi honorem tanquam patri et

39 A. fidus; D et H. nichil ergo homo (H. commune habeat homo Dei cum, etc.) Dci habeat cum diabolo; ut securus (H. tutus dicere cum, etc.) cum Domino audeat (H. valeal ) dicere.

40 A. veniet.

41 B. mundi hujus.

42 A. inveniet.

43 B. monil ; D omet toute cette phrase, qui n’est que rno difiée dans H.

44 B. reddita.

47 A semble ajouter à cette phrase les mots tamquam Domino; mais c’est que, sautant .d’un honorem à l’autre, il a franchi plusieurs lignes. Aussi ajoute-t-il et repelle a te opéra >jus, rjuod est vectigal. Nous avons eu bien des occasions de remarquer cette étourderie de copiste (Cf. supra, p. 98 ; p. 175, note 80; et p. 132, note 50); mais ici elle se complique beaucoup, puisqu’après avoir sauté d’un honorem à l’autre il en fait autant pour tamquam qui venait immédiatement après.

timorem tanquam domino. Etseppara (sic) te (a te?) opéra carnis48, quod est vectigal et tributum diaboli ; et 49 adipiscere 50 fructus spiritales : id est caritatem51, gaudium, pacem, patientiam, bonitatem, mansueludinem52, fidem, continentiam ; caritatem 53 in omnibus 54 operibus bonis : id est n ele[e]mo[sy]nis 55, in visitationibus infirmorum, in curis 56 pauperum, in 57 laudibus Dei, in gratiarum 58 actione, et ceteris quæ Dei sunt.

48 Pour les variantes d’A, voyez la note précédente.

49 B. omis.

50 B. adipescere.

51 A. Karitatem; D. caritatem, patientiam, bonilatem, fidem, mansueludinem, continentiam, et cetera (sic). Ainsi finit l’article.

52 B. fidem, mansueludinem.

53 II. adipiscamur fructus spirituales et cliaritatem in operibus bonis ; in eleemosynis, in visitationibus infirmorum, in consolatione pauperum, in laudibus Dei et oralionibus assiduis. D’après le passage de S. Paul (Galat. v, 22, 23) qui servait de guide dans cette énumération, il faudrait continentiam, castilatcm; les textes que j’avais sous les yeux n’autorisant pas cette correction, j’ai cru devoir me contenter de marquer une ponctuation plus forte après conlinentiam.

54 B. omis.

55 B... id est elymosinis (sic).

56 A... infirmorum, curam pauperis.

57 A. et.

68 A. orationibus, et ceteris.

BESTIAIRE RIME

Page 1