‹ Mélanges d'archéologie et d'histoire; archéologie du moyen âge, mémoires et fragments réunisChapitre 103 sur 203 · SUR LA CONSTRUCTION DE SAINT- OUEN DE ROUEN · texte numérisé non relu

SUR LA CONSTRUCTION DE SAINT- OUEN DE ROUEN

Viridi' Foresta melius expedirc videbitur, cum quadrigis et vectura nostri monasterii percipere valeat et habere.

Item annuas pensiones quas in parrochialibiis Sanctorum Audoeni et Viviani Rothomagensium ecclesiis habere solemus.

It?m reddilus et omnes proventus quos habemus et habere consuevimus in villa que dicitur Plena Silva.

Item omnes exitus et proventus emptionum a nobis et a bone raemorie. Johanne, immédiate predecessore nostro, factarum in villa seu parrochia de Evrardi-Mesnillo.

Item fruclus et exitus domorum et ortorum quos habemus in parrochia Sancti Gildardi, videlicet in fossatis civitatis Rothomagensis, aboutantes ex uno latere ad muros et ex altero ad portam Belvacensem; item ex latere per ante ad queminum, et ex alio ad vicum de Gourneet, sicut se proportant in longum et latum.

Item fructus et exitus domorum et edifficiorum de novo edificatorum in parrochia Sancti Viviani Rothomagensis, ad nos ac monasterium nostrum spectantes et pertinentes, in campo qui dicitur le Ccrmp ad Pignerresses, cum omni campo, sicut se proportat in longum et latum.

Item redditus quos débet Thomas Postel, quondam civis Rothomagensis, tam in Rothomago quam extra.

Item redditus quos habemus super duas domos in boucheria Sancti Audoeni Rothomagensis: videlicet, super domum Stephani Abbatis, sitam inter domum Guiilermi Pié de fer, ex uno latere, et domum Johannis le Beahle, ex allero; item ex uno latere ad vicum qui ducit ad Sanctum Amandum de atno Sancti Audoeni; et super aliam domum sitam inter domum Johannis le Candelier, ex uno latere, et domum nostram ex alio.

Item redditus quos emimus Johanni de Piris in vico Sancti Audoeni Rothomagensis, et apud Bri'tevillam.

Ex nunc et in perpetuum ad predicta omnia supportanda assignentur et applicentur ac etiam convertantur intègre et sine diminutione quacunque, in necessitatibus antedictis.

Que premissa omnia et singula nos, predicli abbas et singuli de dicto conventu, promittimus bona fide, nos et nostrum quemlibet, tenere et observare cum effectu. Et ut premissa perfectius teneantur et adimpleantur, volumus, consentimus et ordinamus pro nobis et successoribus nostris, nos ac nostros successores per ordinarium, sub auctoritate ordinaria, per débita juris remédia, compelli ad observanciam premissorum ; supplicantes reverendo patri domino Rothomagensi archiepiscopo , ut ipse présentera ordinationem nostram approbare velit, et per suas litteras confirmare, prout melius fieri poterit de consuetudine vel de jure.

In quorum omnium testimonium, nos, predicti abbas et conventus, sigilla nostra presentibus litteris duximus apponenda.

Datum anno Domini millesimo trecentesimo vicesimo primo, die sabbati ante feslum béate Lucie.

Et ego, Johannes de Essarto, clericus Rothomagensis diocesis, aposto-

220 DOCUMKNTS INÉDITS

lica et imperiali auctoritale notarius publiciis, in oapitulo Sancti Audoeni Rolhomagensis prerlicli, cum religiosis viris abate et conventu ipsius monasterii siiprarlicli, una cum subscriptis testibus, anno Domini et die sabbali predictis, presens fui, videlicet men?is decembris die xu'', indicLione quinta, pontificatus sanctissimi patris ac domini, domini Johannis, divina providentia pape XXII, anno sexto, suprascriptas litteras seu lenorem earum de verbo ad verbum legi, prefalasque litteras de mandato ipsorum religiosorum, signo et subscriptione meis una cum sigillis ipsorum religiosorum, more solito, communivi, requisituset rogatus, in testimonium et ad majorem evidenliam rei geste. Presentibus ad bec discretis viris, domino Osberto, rectore ecclesie Sancte Crucis in monasterio Sancti Audoeni Rothomagensis predicto; Roberto de Essarte; Galtero Troges et Johanne de Bcthcmbos, clericis Rotbomagensis diocesis, ad premissa vocatis testibus et rogatis'.

Dégag-eons de ce texte les faits qui y sont contenus.

D'abord, pour ce qui concerne l'état de l'édifice, il prouve qu'antérieurement au 12 décembre 1321, le chevet de l'ancienne église s'était écroulé, et que, pour éviter pareil accident en une autre partie qu'on ne désigne pas, il avait fallu démolir.

Le chevet tombé de vétusté était celui d'une église commencée en 1046 et incendiée en 1146, dix ans seulement après sa consécration. On peut se faire une idée de cette construction par une de ses absides qui, rejetée hors du vaisseau actuel, subsiste encore sous le nom de Chambre aux clei^cs. Elle était dans le goût roman et d'une grandeur de dimensions qu'Orderic Vital appelle admirable'. A en juger par les autres églises de Normandie antérieures à l'an 1050, elle devait être voûtée jusqu'au transept et n'avoir que du lambris sur la nef : ce qui explique les fréquents incendies dont elle fut la proie ^; mais aussi la môme circonstance éloigne l'idée que ce soit à la nef que des craintes de ruine aient fait mettre la pioche après la chute du chevet. L'endroit sacrifié par les religieux fut bien plutôt le transept, dont la solidité dépendait d'une partie souvent faible dans les églises romanes : je veux dire le carré central établi sur quatre piliers qui ont une grosse tour à porter et toutes les poussées longitudinales de l'édifice à contenir. Comme une ou deux travées de chœur devaient régner entre le transept et le chevet, la force des choses veut qu'on en suppose aussi la

1. Original sur parchemin dont le sceau est tombé. Trois autres pièces du même dépôt portent condrmation de celle-ci : 1" par l'archevêque de Rouen (14 déc. 1321); 2° par le chapitre de la cathédrale de Rouen (30 déc. 1321); 3° par le pape Jean XXII (3 déc. 1322).

2. llistor. ecclc.siast., iJb. VIII, cap. 2;>; éd. Le Prévost, t. III, p. 432.

Page 1