‹ Mélanges d'histoire du Moyen Âge publiés sous la direction de M. le Professeur LuchaireChapitre 5 sur 117 · I. — Les Miraculé Sancti Dionysii et les Gesta Dagoberti · texte numérisé non relu

I. — Les Miraculé Sancti Dionysii et les Gesta Dagoberti

Le manuscrit 1710 de la Mazarine, des xi e et xu e siècles, contient, du f° 61 au f° 64, non seulement un extrait et un résumé des Gesta Dagoberti (« Quartus a Ghlodoveo, etc., — innumera et optima pnedia dédit »), mais encore un fragment du préambule des Miracula Sancti Dionysii (f° 61 : a A temporibus Karoli famosissimi imperatoris qui disciplinas, etc. — Ergo narrationis nostre hoc fiat exordium »).

Le ms. 1715, de la même bibliothèque, offre, dans sa partie du xiu c siècle, une autre reproduction partielle des Gesta Dagoberti. On lit au f° 138 une rubrique à l’encre rouge ainsi conçue : « Incipit de inventione et translatione corporis ieromyste et ieromartyris Areopagite Dyonisii, Gallorum apostoli ac sociorum ejus Rustici et Eleutheri, que facta suntper gloriosum regem Francorum Dagobertum — Capitulum primum. De Clotario rege Francorum et provincia filii ejus Dagoberti ». Suit, à partir des mots : Quartus a Clodoveo , le texte des Gesta , chapitres 1 à 4, jusqu’à jocundus fuit. Le chapitre 5 fait défaut : après jocundus fuit viennent immédiatement : « Itaque Dagober-

MÉLANGES D’HISTOIRE DU MOYEN-AGE

tus » et le chapitre 6 en entier jusqu’à admonitus intellexit , puis les chapitres 7 à 12, enfin des extraits du reste de l’ouvrage.

Le ms. 1733 de la Mazarine, recueil de vies de saints et de légendes, souvent cité et employé par les Bollandistes, a été copié en 1498 par un chantre de la collégiale de Korssendonck, en Brabant. On y trouve aussi, au f° 56, un texte des Gesta Dagoberti en entier ; mais il présente cette première particularité qu’il est précédé d’une préface dont la rubrique est celle-ci : « Incipit prologus in vita Sancti Dagoberti, Francorum regis incliti ». Cette préface n’est pas signalée dans l’édition de Krusch, et je ne vois pas que personne l’ait citée jusqu’ici, même pour en discuter l’authenticité et la date. En voici la teneur :

Prestantissimi Francorum monarche venerandissimi ac incliti regis sancti et vere beati Dagoberti, qui stirpe Karolidarum agnitione propinquus fuisse comprobatur, virtuosos actus pro modulo meo descripturus, in primis precor veniam mihi donari, si multa virtutum ejus insignia brevitatis causa relinquens, studuero quasdam presertim in quibus singulariter inventus est refulgere, per scripta presencia, legentibus declarare. Cum tamen plurima ejus gesta ita in ore hominum divulgata sint, ut nemini scientifico ilia liceat ignorare. Que enim régna, que gentes Dagoberti regis potentiam, virtutem animi, corporis vires, gloriosos belli studio triomphos non loquuntur? Qui chori juvenum, qui conventus populorum, precipue militum ac nobilium virorum, que vigilie sanctorum dulce non résonant et modulant, vocibus decantant, qualis quantusque hic fuerit et quam fortiter, quam gloriose barbaros domuit et expugnavit, quanta ab eis pertulit, quanta intulit? Ac demum de cunctis regni Francorum finibus crebro victos et refugas perlurbavit et expulit? Hec enim omnia et adhuc multiplex vite ipsius hystoria, cum ubique terrarum notissima habeantur, nec modo ad hanc descriptionem pertinere necessario (?) videantur, jam nunc ad ea que sanctitas beati viri expostulat, manus precipue laborem impendat et calamus. Benignissimus denique princeps repertus inter Francos eximius extitit orphanorum nutritor, ecclesie Dei providus defensor, ecclesiasticorum scilicet et laycorum equus judicator. Et quid dicam ? Tantus et tam copiosus extitit elemosinarum distributor, ut illas primus per ecclesias de fisco palacii dari institueret in toto regno per manus beati Antberti, Cameracensis episcopi, ac perindustriam aliorum virorum timencium Deum quam diligentissime erogari. Super omnia vero, velut pacificus Salomon, toto conanime bonum pacis emulans, strenuus caritatis emulator et concordie, studuiteam ac statuit in se atque alios sollicitius observari. Hec igitur et hiis similia, que longum et superflum foret ante hysto-

Page 1