‹ Mélanges d'histoire littéraire (volume 2)Chapitre 44 sur 91 · IMPRIMÉS · texte numérisé non relu

IMPRIMÉS

J. M, Philelfi Epistolarium, seu de arie conficiendi epistolas opus. S. 1. et a. 4«. (Parisiis, 1482, Ulric Gering?)

Voyez sur cette première édition de VEpistolarium, Brunet, Manuel du Libraire, 3» édition, tome III, p. 726. Une édition &Urhin 1481, n'a jamais existé, et Terreur vient probablement de ce que quelque bibliographe aura pris la date des lettres de Mondello et d'Octavien, qui tenninent cette édition princeps, pour celle de l'impression. — La première édition datée de VEpistolarium est celle de Milan per ma' gistrum Leonardutn Pachel et VMericum Scinczenzeller Allamanos, A. D. MCCCCLXXXIV, /// Cd, Majas, domino Gaspare Caîcographis assistente. Cette souscription est précédée de sept distiques, qui célèbrent l'excellence du livre. (Cf. Saxius, Hist. Lit. Med, p. 580. — Denis, Ann, Typ. i, 1, 190 et t. IV, p. 497. — Panzer, Ann. Typ. t. Il, p. 50.)

Cet Epistolaire fut réimprimé mainte fois vei^s la fin du quinzième et dans le cours du seizième siècle, sous le nom de Epistolarium, Epistolarey ou Epistoke, Ce dernier titre est celui d'une édition de Venise : Epistolœ Marti Philelfi, 4<», car. romain, à la fin de laquelle on lit: < Epistolae Marii Philelfi summopere emendatœ : ac Venetia magna

dîligentia atquc anxietate per me Joannem de Monteferralo deTrîdino régnante incli(t)o duce Augustinus [sic) Barbadioo anno domini Mcccclxxxxiî (,1492) die yi (sic) octobris. Laus Deo omnipotenti abcdefghiklmnomnessunt quaderni. » — Cette édition est assez bien imprimée, mais elle nous a paru, en la parcourant, criblée de fautes d'impression.

Marii Philelphi Annales in Histoiiam Finariensis Belli ab anno 1447 usque ad annum i453» qui nunc luce jn^mum donantur ex Ms. Cod, Cl. V, Damimei(?) BrichieriiColnmhi, Patncii Finariensis,

Cette histoire, en huit livres, de la guerre de Final, avait été imprimée par les soins de Brichieri Colombi (Voy. Mazzuch. ScriL t.VI, p. 2089), pour entrer dans la collection des historiens d'Italie. Maisles nombreuses fautes qui la défiguraient la firent rejeter et détruire, et il n'en existe plus que quelques exemplaires dispersés en Italie.(Rosmini, V. di F. Fil, t. III, p. 106, note.) Elle ne peut donc se trouver, comme le veulent Lenglet Dufresnoy et d'autres auteurs, dans le t. II des Rerum italicarum Scriptores, qui n'a paru qu'en 1770. — Note de l'abbé Mazzuchelli : « NelF Archivio Générale (di Milano) dal S** Daverio mi fù monstrato un codiee membranaceo in carattere teutonico che contienne la storia di Finale di G. Mario Filelfo, coU'arme in fronte ed il nome GAL. CAR. MAR. FIAR. (Galeotto Caretto Marchioni Finariensi) desso sembra l'autographo, e mi disse esser piu corretto e compiuto dello stampato. » — Voyez Vie de J.-M. Philelfe, p. 53.

« Joh. Marii Philelphi ad Magnum Equ. Auratum Ludovicum Nogarolam, prœfatio in Isottseum librum : « Fama referf, ut Isotta

mortua.virgo relata est ad superos » In Codiee sec. xv, n<» 61U

sequitur : De pudicissima Virginis et generosœ ac prœstantissimœ mulieris Isottœ Nogarolœ vita, moribus et doctrina, — In altero codiee 721 habemus : Epigramma italicnm ipsius J. Marii super Isottam — ad calcem : Verona VI nonas Octobris 1468 Marins Philelphus, manu pro-

pria. Enostrîs codicibus editum fuit hocce carmen et etiam Epigramma, t. M, p. VI, p. 17 et t. VII, p. i, p. 23 delle Memorie per servire alla Storia leiteraria, >

Mittarelli, Bihl. Muran. p. 894. — Voyez sur Isotta deglî Âtti de Rimîni, B, Ouvrages manuscrits, n° x.

La Traduzime in terza rima deW Uffizio délia Beata Vergine, co* Salmi^ colle Preci, cogli Inni, a con altre Orazioni^ stampata in Venezia, 1488 (format?).

C'est probablement la même édition que celle que cite Quadrio (t. VU, p. 108) : c Offlcio délia B, V. M, tradottoecompostoda Mario Fllelfo, poeta laureato, in Venezia, per Bernardino di Cuori, 1488, in-16.» Il existe encore plusieurs manuscrits de cette traduction ; Pinelli (Bibl. Pinel. t. V, p. 98 et 99) en possédait un dédié à Maddalena Torella, marquise de Final et comtesse de Guastalla. Rosmini (Vita di F. Filelfoj t. III, p. 106, note) en cite un second qui se trouve dansla bibliothèque de Trivulce, avec cette difierence qu'il est dédié au duc de Modène, Boi*so d'Est; enfin Bandini en décrit un troisième, Novelle Litt. di Firenze, 1786, n?* 41 et 42. (Cet article corrige une assertion un peu trop absolue de la page 132.)

J. M. Pkilelphi F. f. Epitomata ad illustrem Sigismundum Malatestam, Arimini principem^ in IVlibellos ah auctore distributa... Wolferbytî, 1662, typis Sterniis, in-8« de 176 pages.

L'éditeur de ce livre est Sam. Closius, de Breslau, mort en 1678, qui le publia sur le manuscnt autographe de Philelfe, donné en 1652 à Florence, par Carolo Dati à Heiusius, et par Heinsius au duc de Brunswick.Wolfenbûttel.(Cf. Baillet, Jug. des savants, t. IV, p. 298, éd. 1722, 4% avec la note de La Monnoye; — Burckhard, Hist. Bibl. Aug. Wolfenbuttelij 1. 1, p. 114.) Cette édition parait avoir été réimprimée sous ce titre : J. M. P., ducentis abhinc aptid halos clarissimi, Carmina Ekgiaca e Ms. autographe ntinc primum édita, Francf. et Lips. 1690, 8«.

Une version latine en prose de VOdyssée d'Homère, Venise, 1516, per Bemardinum Venetum de Vtte/tbtts, fol. — Le litre porte bien per Franciscum Philelfum^ mais comme cette version de Fr. Philelfe n*est absolument pas connue d'ailleurs, et que l'on sait par VElégie (v. 39) de la bibliothèque Saibante que Marins s'en était au contraire occupé, il est assez probable que le libraire aura dépossédé le fils moins glorieux au bénéfice d'un père illustre (Cf. Rosmini, Vit, Fr. Fil. t. II, p. 95). — (Cette édition n'est pas indiquée dans le Bibliographisches Lexicon d'Hoffmann. — Éd.)

Yita Dantis Aligherii a J, M, Philelpho scripta, nunc ptnmum ex codice Laureniiano in lucem édita aDom. Moreniy Florentiae 1828, 8°.

Voy. Antologia^ Février 1830, p. 115. — Cet ouvrage de M. Philelfe, cité assez souvent avant sa publication par Moreni, a conservé la mémoire d'une Histoire des Guelfes et des Gibelins, écrite par Dante, en prose italienne, mais qui n'existe plus maintenant. (Cf. Mehus, Vit. Ambr. p. 175.)

Marii Philelphi poetœ laureati Carmen ad Rob, Valturium,

Publié dans les Carmina illustrium poetarum Italorum, Florentine, 1719-26, t. Vil, p. 168. (Bibl. Laur, Med. Plut. XLVi, n« 3. Montfaucon, Bibl. Bibl. p. 332. A. — J.-P. Tomasini, Bibl. Ven. Ms. p. 24.) — C'est probablement la même pièce qui se trouve dans le manuscrit 7237 de la Bibliothèque impériale à Paris, à la suite de l'ouvrage de Robert Valturius de Re Militari^ avec ce titre : M. Ph. p. laur. C. ad R. V. cl. V. magnificumqtie constilarem II. Sigism. Pan'dvlfi Malatestœ, etc.

Felices Italos et nostra volamina lingua,

Clare Roberte, tua, militîœque décos.

Ezstmoti reges dadnm jacaere docesque

Signaque summorum diraque bella virum, etc.

I Hic codex charlaceus, olim Colberliims, anno 14G3 exaratus < est. Ibi contineiuur R. Valturii Uimineiisis de Re Militari libri XU : « subjiciuntur ad calcem Rasinii Parmcnsis, Marii Philelphi, et Mac rii Ariminensis carmina gratulatoria. S*" Ejusdcm Marii Arimic nensis Epistola de Inscriptione a se Ravennse inventa. 3^ R. Val- • turii ad Mahomet Bey, sultanum» quum ei librum suum mitieret, « epistola. > Note manuscrite tirée des papiers d'A. Lulliu. (Voyez Vie de Marins Philelfe»)

Le Plan des huit livres de la Laurentiade (Cf. B. Ouvrages manuscrits

nMV.)

Page 1