‹ Mélanges de paléographie et de bibliographieChapitre 17 sur 76 · XX. Jheronimi de cognitione nominum · texte numérisé non relu

XX. Jheronimi de cognitione nominum

. . . Sinonima domini Isidori episcopi (4) .

(1) N» 37 du catalogue de vente.

(2) Entre le chiffre VIIII et le mot Testimoniurn, une., main plus moderne a ajouté le mot : Dominus.

(3) La série des n<» est reproduite ici telle que nous l’offre le manuscrit.

(4) Ce titre est écrit en rouge et ne doit peut-être pas être rattaché à la liste précédente.

, MANUSCRITS DE l’aBBAYE DE SILOS 73

Fol. 2 V®. Éloge de saint Ephrem. « Adtendite queso omnes quihæcquod histi libellus continet legeritis, et cum magna diligentia que continet auscultate. Si vir fuerit, in eo repperiet sibi consolationem animæ suæ ; si vero

mulier, roborem animum reprehendat corpus.... —

Discessit sub Valente principe. »

Les fol. 3-93 sont remplis par divers opuscules de saint Ephrem, dans lesquels on distingue les morceaux dont suivent les litres ou les premiers mots :

Fol. 3. Dolor me compellit edicere et iniquitas mea cominatur mili ut sileam. . . .» ^ — Fol. 20. « Dilectissimi, recordatus sum bore illius et intremui ; considerabi ilium judicium et expabi ; lætitiara quoque que sit in paradiso considerans . . » — Fol . 53 v” . « Sana me, Domine, et sanabor, quia solus sapiens et rnisericors medicus es, supplice benignati tue. . . » — Fol. 58 v° « Abus. Venite, karissimi mici ; venite fratres et patres, grex salvatoris electus, venite negoliemur . . . » — Fol. 66. «Oratio. Exurge, Domine, et intendejudicio meo, judica me secundum justitiam tuam...» — Fol. 69 vo. « Oratio. Obsecro te, salvator mundi Jhesu Christe, respice in me, et miserere mei. . . » — Fol. 72. « Item sermo beati Efrem pro conpunctione et agone conversationis. In luctaminibus seculi nullus sine agone seu certamine coronatus . . ♦ . » — Fol. 81. « Item sermo beati Effrem de die judicii et de régna celorum et de compunccione cordis. Gloria omnipotenti Deo qui hoc nostrum ex superno adaperuit sensum. ...»

Fol. 93 V®. « Incipit epistola sancti Martini episcopi ad Apolemium æpiscopum. Domno beatissimo hue (sic) michi desiderantissimo in Ghristo fratri Polemio episcopo, Martinus episcopus. Epistolam tue karitatis accepi in quascribis ad me ut pro casligatione rusticorum. ...»

Fol. 180 v°. « Pascasius ' Radberlus Placido suo salutem, Dilectissimo filio et vice Christi presidenli magistro monasticæ disciplinée alternis successibus veritatis condiscipulo. Novi igitur. ...» — Fol. 113. « Explicit prologus..Incipiunt

MANUSCRITS DE l’ ABBAYE DE SILOS

capitulationes » — Fol. 114. « Incipit textus Chrisli

comunionem verum corpus ejus et sanguinem esse non dubitandum. » — Fol. 196 v°. ce Explicit liber Pascasii de corpore et sanguine Domini. »

Fol. 196 v°. Exemples. «Mater familias quedam nobilis erat in bac Romana civitate. . . » — Fol. 198. « Quidam quoque nobilissimus secundum carnis prosapiam . . » — Fol. 200 v°. « De quodam sene. Narravit iterum abbos Daniel dicens : Dixit pater noster abbas Arsenius. ...»

Fol. 202. « Exaliatio sancte crucis Tempore illo, postquam Constantinus contra Maxentium tirannum properavit. ... » Fol. 207. « Beati Driclelmi monaci vita. Antiquis tempo- ' ribus rnimorabile et anticorum simile in Britania factum est ad excitationem »

Fol. 214 v°. Partie de l’office de saint Martin noté en neumes. Fol. 216. Partie de l’office de l’Annonciation, également notée en neumes.

Fol. 216 v'". « Incipit de adventu et de exceptione corporis sanctissimi confessons Christi Benedicti. Qum diu gens

Langobardorum infidelitatis suæ lenebris »

Fol. 225 v°. Suite des exemples dont le commencement se trouve au fol. 196 v”. — Premiers mots de chaque chapitre : Fol. 225 v\ « Pater nihilominus familias erat Rome valde rebus ditissimus sed religione nimis egens... » — Fol. 227. « Idem vero perfectissimus et acceptabilis Deo sacerdos cum quadam diæ per forum Trajani, quod opéré mirifico constat esse instructum, procederet.. . . » — Fol. 228. « Denique a fideli et religioso viro ac huic patri nostro sanctissimo. . . . » — Fol. 230 v°. « Tante hospitalitatis Gregorius in ipso etiam patriarchio permansit ut exceptis. ...» La fin manque.

Les gardes du commencement (fol. A et B) sont formées d’un feuillet qui a fait partie d’un volume de plus grand format et qui est orné d’un encadrement analogue à ceux de [)lusieurs pages du « Liber comicum, » et des Etymologies de saint Isidore de la même collection. — Sur le feuillet coté B, on lit, en caractères du xiii® siècle, un état

MANUSCRITS DE l’aBBAYE DE SILOS 75

des livres de Tabbaye de Silos qui étaient sortis de la bibliothèque de cette maison. En voici le texte :

Una régla, en Sancta Maria de Durro .

Et abbat tiene Incipit timologia.

G las vras estorias, el abat las.

Hotras, don P. de Lastriella; G° Ro. Dialogorum.

La cronica, el rey.

Liber Salusti. Liber de fide (1).

El calendario a un (?) calvador.

Paulo Osorio, el rey.

El sermonario Fuent Calient.

Los evangelios de maestre Odas perdido.

Responserio Gordiello, Maydrit.

Officerio Gordiello, don Miguel.

Salterio de medios viessos Juhan. . .(2).

Otrossi el psalterio Gordiello que fu de la enprearedida (3) . Un prosero, en Pena cova.

Las dirivaciones, el abbat don Marcos (4).

Parchemin. 230 feuillets, plus les deux feuillets préliminaires. 240 millimètres sur 165. Minuscule wisigothique du XI® siècle. Plusieurs initiales peintes. Au fol. 72 v®, dans la marge, on a représenté un homme debout, avec une lance et un bouclier. — -(Nouv. acq. lat. 235.)

VII. (5) Les quarante homélies de saint Grégoire. Il y a des lacunes au commencement et à la fin. La partie conservée du texte commence aux mots : « qui septem pigneribus ad regnum.... » (vers le milieu de la troisième homélie), et finit aux mots : « in nobis non est. Hinc Jacobus

(1) Cette ligne a été biffée.

(2) Je crois avoir vu mrz avec un signe d’abréviation.

(3) J’ai rendu par pre un p surmonté d’un trait horizontal,

(4) Cet article est biffé.

(b) N® 27 du catalogue de vente,

MANUSCRITS DE l’aBBAYE DE SILOS

ayt. In... » (Vers la fin de l’homélie xxx, dans Migne, vol. 76, col. 1299 B).

Volume sur parchemin, de Î34 feuillets. 380 millimètres sur 275. Écriture wisigothique, sur deux colonnes, du X® siècle. — (Nouv. acq. lal. 2167.)

VIII. (1) Le Pastoral de saint Grégoire. Le commencement et la fin manquent. Premiers mots conservés : (( quod in[tegrum forajs immolant [intus mjalitie peste » (milieu'du chapitre xxxiii, dans Migne, vol. 77, coL 6.1 A). Derniers mots : « peccatum enim suum sicut Sodomum absconderet aduc sub timoré... » (milieu du chapitre liv, ihid. col. 112 G).

Volume sur parchemin. 43 feuillets. 275 millimètres sur 206. Écriture wisigothique du x® siècle, sur deux colonnes. — (Nouv. acq. lat. 2168.)

IX. (2) Règle de saint Léandre, suivie d’opuscules des Pères et de vies de saints. Le volume était intitulé dans la bibliothèque de Silos : « Régula sancti Leandri et Flores sanctorum. »

Fol. 1. Fragments de la règle de saint Léandre, depuis ces mots du chapitre v : « Autem discipuli quod ad puteum Jacob cum muliere loqueretur...» jusqu’aux mots : « Certe faber, » qui se trouvent une dizaine de lignes avant la fin du chapitre xiv.

Fol. 10. Traité sur la chute d’une vierge, attribué à saint Ambroise. Le commencement manque. Premiers mots conservés : (( Erumpes in voce et mentis tue exponis ardorem ut alicod solaciurn capias. . . » Derniers mots (fol. 23) : «... In conspectu judicis funde mentem . Explicit sancti Ambrosii ad Annam. »

(1) Seconde partie du n» 27 du catalogue de vente.

(2) No 31 du catalogue de vente.

MANUSCRITS DE L ABBAYE DE SILOS 77

Fol. 23. « Incipit idem de penitentiam. Incipit de penitentiam. Quis David capili meo aquam et oculis meis fontem lacrimarum. . . — ... Hoc mici donum, hoc mici gratiam de tua fonte accipere cupio, ut in eternum tibi confitear. Amen. » — Ce morceau n’est, en réalité, que la seconde partie du traité sur la chute d’une vierge .

Fol. 26. ((Incipit epistola beati Jheronimi ad Eustociam directam Non expedit adpreenso aratro respicere pos tergum ... — ... et sicut signaculum in bracio tuo. »

Fol. 30 v". (( Incipit epistola sancti Ambrosi ad germanam suam directa. Venerabili et in Christi salvatoris nostri gratias semper memorabili sorori mee, ego serbus Domini Jhesu, salutem. Epistolas quas ad te fréquenter direxi .. . — ... et non obliviscaris unius substantie trinitatem. Vale soror karissima et in Ghristo dilectissima.»

Fol. 33 v°. (( Incipit epistola Evacri ad virginem directam (sic). Dilige Dominum et amabit te, famulare illi et inluminabit cor tuum ... — ... et non obliviscaris adorando homo usion id est unius substantie trinitatem. »

Fol. 38. (( Incipit epistola beati Jheronimi ad quandam virginem. Magno tu quidem fidei ardore succensa bac studio incitata... — ... ne videantur pro varietate obserbationum sismatica divisione in diversas sectas errare. Expliciunt régulé puellarum. Deo gratias.» Le titre (( Régulé puellarum » paraît s’appliquer à la réunion des morceaux qui formaient la première partie de ce volume, en commençant parda règle de saint Léandre.

Fol. 43 v°. « Domno et in Ghristo venerabili Felici, Gordovensi sedis æpiscopo, a Petro epistola reciprocata. Venerabiles apices sanctitatis vestre vel aliorum multorum pro jejunio decimi diei mensis septimi suscipiens. . . — ... dum non uno modo bisexti ratio vel ciclis Solaris solilunaris inventio hoc promittat agere . »

Fol. 47 (( Vita vel transitas beatissime sancte Seculine

confessons Christi sub die viiii kalendas Agustas. Ad conversionem seu correctionem mortali humani generis multa presunt exempta. .

Fol, 68 v°. Divers morceaux de l’office de saint Pélage.

MANUSCRITS DE L ABBAYE DE SILOS

Fol. 74. (( Vita vel passio sancti Pelagii martiris, qui passus est Gordoba civitate sub Abderraheman présidé, die vi kalendas Julias. Inlustre quidem cujusque operis tune abetur exemplum cum ejus narrationis textus. . . »

Fol. 79 v”. Divers morceaux de l’office de saint Pélage.

Volume sur parchemin, de 83 feuillets, hauts de 255 millimètres, larges de 150.

Écriture du x® siècle ou du commencement du xi® siècle. Minuscule wisigothique. — Le copiste s’est fait connaître par la souscription qui est au fol. 47 v® : u Benedictus es. Domine, quoniam adjubisti me et consolatus es me. O vos qui legeritis, me indignum, miserum et nimis peccatorum meorum catenis abstrictum, nec nominandum, Viliulfum inperitum, in vestra digna memoriam reducite, precantes pro deliciis meis Domini misericordiam, si vos ille Jhesu meus introducat in cælorum patria gloriosa. Amen. »

Én tête, table sur papier, datée du 18 juillet 1772 et signée « frater G. H. » — (Nouv. acq. lat. 239.)

X. (1) Les Collations de Gassien. Il manque en tête du manuscrit les deux premiers cahiers. Le copiste s’est fait connaître par une note qu’il a mise à la suite du litre d’une des divisions de l’ouvrage : « Explicit conlatio abbatis Isaac secunda de oratione. Deo gratias. Expliciuntconlationes X sanctorum Adelladio et Leontio cpiscopis. Incipiunt alie VII adllonoratum episcopum et Eucerio famulo Christi. Amen. Deo gratias. Hee sunt in hoc codice conlationes numéro VII, abbatis Ceremonis conlationes III, abbaiis Nestoris conlationes II, abbatis Josep conlationes II. Incipitprefatio. Opielector Alburaniscribtoris memento. » — Les trois derniers feuillets de l’ouvrage ont été copiés

(1) No 38 du catalogue de vente.

MANUSCRITS DE L ABBAYE DE SILOS

après coup ; ils se terminent par ce titre final. « Explicit conlatio abbatis Abrahe de mortificatione. Finit liber conlationum editum a beato Cassiano. Deo gratias. »

Les 19 derniers feuillets du volume sont remplis par la vie de saint Martial : « Incipit vita sancti bac gloriosissimi Martialis episcopi Aquitanorum primi patroni Lemovicensium civitas, qui obiit pridie kalendas Julias. Deo gratias. Predicante Domino nostro Jhesu Christo aput Judeam in tribu Benjamin, confluebat ad eum.... — .... adsit nobis ille de se loquentibus qui in urbe extitit pastor pius, ut orationibus ejus muniti hereditatis eterne mereamur participes adsciscitu. Amen. Explicit vita beatissimi Marcialis. » — Sur la page qui fait face au commencément de la vie de saint Martial, on a ajouté une prière h saint Martial, notée en neumes : « O princeps egregie, o Martialis..., »

Volume sur parchemin, dont beaucoup de feuillets ont été endommagés par l’humidité. 370 millimètres sur 270. Écriture wisigothique, sur deux colonnes. L’ouvrage de Cassien, en caractères minuscules tirant souvent sur la cursive, peut remonter aux® siècle. La vie de saint Martial, en minuscule droite et régulière, n’est probablement que du XI® siècle. — (Nouv. acq. lat. 2170.) •

XL (i) Recueil de 36 sermons sur la sainte Vierge, sur le commun des saints et sur les morts. Titre et premiers mots du premier sermon : « De beata virgine. Suspice celum et numera stellas si potes, etc. Gn. 15°. Virgo regia ex Davitica slirpe nata a Deo ab , eterno predestinata »

Parchemin. 71 feuillets. 165 millimètres sur 118. Écriture, sur deux colonnes du xiii® siècle. — (Nouv. acq. lat. 236.)

(1) N® 39 du catalogue de vente.

MANUSCRITS DE l’aBBAYE DE SILOS

XII (1). Commentaires sur le livre II des Décrétales. « De Quodvultdeo. C[as]us : Coram judice comparons illicenciatusque recedens debet contumax reputari. De Quovultdeo, suple statutum... -- ... sic in donatione quesitiim, ut ibi patet et dixi in glosa super verbo Jus salvum. Espliciunt reportaciones secundi libri. »

Volume sur papier. 335 millimètres sur 245. Écriture du commencement du xiv® siècle. Plusieurs feuillets sont endommagés. — (Nouv. acq. lat. 2175.)

XIII. Commentaires sur le livre III des Décrétales. « Ut laycus. Honestum non est laycos inter psallentes... »

Volume sur papier. 375 millimètres sur 280. Écriture du XIV® siècle. — (Nouv. acq. lat. 2174.)

XIV. Commentaires sur le livre V des Décrétales. « Si légitimas. Primo queris utrum criminosus posit acusare aliquem criminosum.... »

Volume sur papier. 325 millimètres sur 245. Écriture duxiv®siècle, sur deux colonnes. — (Nbuv. acq. lat. 2173.)

XV. Commentaire sur le Sexte. La préface commence parle texte : «Cum eram parvulus loquebar ut parvulus..» Il y a plusieurs lacunes.

Volume sur papier. 285 millimètres sur 215. Écriture du XIV® siècle, sur deux colonnes. — (Nouv. acq. lat. 2172.)

Sur le plat intérieur de ce volume était collé un double exemplaire imprimé des lettres d’indulgences pour les bien-

(1) Ce manuscrit et les deux suivants formaient le n° 52 du catalogue de vente.

MANUSCRITS DE l’aBBAYE DE SILOS 81

faiteurs de la commanderie de Saldana ; pièce espagnole datée de 1499.

XVI. (1) Commentaire sur les Décrétales de Grégoire IX, en espagnol. Il y a des lacunes. Le texte ne commence qu’au chapitre x du titre IV du livre I (Ex parte vestra) 11 s’arrête au chapitre xin du titre Xïï du livre V (Dilectus filius).

Volume sur papier, de 250 feuillets. 300 millimètres sur 230. Écriture sur deux colonnes, du xiv® siècle. — Espagnol 441.)

XVII. (2) Première partie du Code rédigé sous les auspices d’Alphonse X et intitulé : «Las siete partidas. » Volume sur papier, de 289 feuillets. 315 millimètres sur 235. Ecriture du xiv® siècle. — (Espagnol 440.)

XVIII (3). Recueil de vies de saints, comprenant des extraits des Vies des Pères, lequel était intitulé, dans la bibliothèque du monastère de Silos : « Vitæ sanctorum codice 1®. »

Fol. A. « Vita sancti Ylarionis monachi. » Le commencement manque .

Fol. 6 v°. (dncipit vita sancti Germani episcopi. Prologus. Domno beatissimo et mici apostolico honore benerabile Gensurio pape Constantius peccator. .» -- Fol. 7. «Incipit ejusdem abus. Domno beatissimo et apostolico mici et æterno patrono patientia pape Constantius æpiscopus. . . —

(1) N® 41 du catalogue de vente.

(2) N° 40 du catalogue de vente.

(3) Ce manuscrit et les deux suivants formaient le n° 16 du catalogue de vente.

82 MANUSCRITS DE l’ABBAYE DE SILOS

item prefatio ejusdem. Pierique ascribendum sollicitante materia...» — Fol. 7 v«. « ïgitur Germanus Altisiodrensis oppidi indigeiia fuit. . .»

Fol. 16 v°. « Incipit homelia Albini magistri de vita sancti Martini episcopi et confessons . Postquam Dominus noster Jliesus Christus triumphator ad alla ...»

Fol. 18 V®. «Incipit epistola Severi ad Desiderium fratrem suum carissimum. » — Fol. 19. « Incipiunt capitula libri primi de vita et virtutibus sancti Martini æpiscopi. »

Fol. 19 v°. « Incipit prefatio. Pierique mortaîi studio. . . »

— Fol. 20. «Incipit liber de vita et virtutibus sancti Martini episcopi et confessons. Igitur sanctus Martinus Sabarie. . .»

— Fol. 28 V®. « Item epistola Sulpici Severi ad Eusebium, tum presbiterum, postea episcopum. » — Fol. 29 v“. « Item alia ejusdem de visione transitus sancti Martini ad Aurelium diaconem. Posteaquam a me rnane...» — Fol. 30. « Incipit epistola Sulpici Severi ad socrum suam Bassulam, qualiter sanctus Martinus de hoc seculo recessit. »

— Fol. 30 V®. « Incipit de transitu sancti Martini episcopi et confessoris . Martinus igitur obitum suum ...»

Fol. 32. «Incipiunt capitula in dialogii {sic) Sulpici Severi. »

— Fol, 32. « Incipit liber primus dialogii Severi de virtutibus sancti Martini æpiscopi. » — Fol. 42 y®. « Item capitula in dialogii Sulpici Severi. » — Fol. 43. « Incipit liber secundus dialogii Severi de vita et virtutibus sancti Martini episcopi. » — Fol. 48 v°. « Incipiunt capitula in dialogo de libre tertio. » — Fol. 49. « Incipit liber tertio (szc) dialogii Severi de vita et virtutibus sancti Martini æpiscopi.»

Fol. 55. ((Incipit liber sancti Martini de Trinitate, Clemens trinitas est. . .»

Fol. 55 v°. « Incipit epistola Gregorii Turonensis episcopi de transi tum sancti Martini episcopi et confessoris. Arcadio vero et Honorio ...»

Fol. 56. « Incipiunt capitula beati Gregorii episcopi de virtutibus sancti Martini episcopi post ejus obitum... Liber primus incipit. » — Fol. 66 v‘>. « Incipiunt kapitula libri secundi ejusdem. » La fin de cette table manque. — Fol. 67. «Liber secundus. » Le commencement manque. —

MANUSCRITS DE l'aBBAYE DE SILOS 83

Fol. 77. « In cipiunt capitula libri tertii. » — Fol. 76 v®. « Incipit liber tertius. » • — Fol. 97. « Incipit capitula liber quartus (sec). » — Fol. 97 v°. « Incipit liber quartus, h

Fol. 100. « Incipit vita sancti Brici episcopi et confessons. Igitur post excessum... »

Fol. 101. «Incipit de episcopis Turonorum. Licet in superioribus libeliis quadam scripsisse visus sim...» C’est la dernière partie du livre X de l’Hist. ecclés. de Grégoire de Tours (dans l’édit, de la Société de l’Histoire de France, t. IV, p. 130-156).

Fol. 104 V". «Incipit vita sancti Ambrosii æpiscopi. Orîaris venerabilis pater Agustine... »

Fol. 106 v". « Incipit liber sancti Possidi episcopi de vita sancti Agustini episcopi. Inspirante rerum omnium...» — Fol. 122 V®. « Incipit indiculum librorum sancti Agustini episcopi. »

Fol. 127 V®. « Incipit epistola Orani presbiteri ad Pacatum de vita vel obitum sancti Paulini episcopi. Domino sanclo et venerabili Pacato Oranus presbiter in Christo salutem. Litteris nobilitatis tuæ... »

Fol. 130 v°. « Incipit vita sancti Joliannis Tliebei. Primum igitur tamquam... »

Fol. 137 v“. « Incipit vita sancti Hor. Vidimus et alium aput Thebaydam... » — Fol. 138 v". « Incipit de sancto Ammone. » — Fol. 138 v^ « Item de sancto Beno. — Fol. 139. «De civitate Oxirinco. » — Fol. 139. «De sancto Theone. » — Fol. 139 v°. « De sancto Appollonio. » — Fol. 144 v». <( Incipit de sancto Ammone. » — Fol. 145 « Incipit de sancto Goprete et sancto Mutio.» — Fol. 148 v“. « Incipit de sancto abbate Syro. » — Fol. 149. « Incipit de sancto Eleno. » — Fol. 150 v^ « Incipit de sancto Elie. »

— Fol. 150 v®. « De sancto Pitrion. » — Fol. 151. « De sancto Eulogio. » — Fol. 151. « Incipit de sancto Apeîle.»

— Fol. 152. « Incipit de sancto Pafnutio. » — Fol 154. « Incipit de Ysidori monasterio. » Fol. 154. « Item de sancto Sarapione. » — Fol. 154 v". « Item de sancto Appollonio. » — Fol. 155. « Incipit de sancto Dioscoro. » —

84 MANUSCRITS DE l’aBBAYE DE SILOS

Fol. 155 V®. « Incipit de Nitrie monasteriis. » — Fol. 160. « Incipit de sancto Paulo Simplice. »

Fol. 162. « Incipit vita sancti Pacomii hominis Dei. Quoniam desiderio desiderastis... »

Fol. 167. « Incipit vita sancti Malchi captibi monachi. Qui navali prelio dimicaturi sunt... »

Fol. 168 v®. « Incipit vita sancti Frontoni. Hedificationis vestre memor.. »

Fol. 170. (f Incipit obitus cujusdam monaci Caulianensis. Fuerunt plerique idonei... »

Fol. 171 v". « Incipit obitus cujusdam abbatis Nancti. Dum nobélia narrare studemus... »

Fol. 172. « Incipit obitus vel miracula sanctorum episcoporum Emeretensium. Omittentes faleratas verbum pompas...»

Fol. 175 v°. « Incipit vita vel virtutibus sancti Masone episcopi. Huic prefato almo viro ad superna... » — Fol. 183 v°. « Expliciunt vitas sanctorum patrum Emeretensium. »

Fol. 184. « Incipit epistola beati Jhoannis Gonstantinopolitani episcopi ad Theodorum monachum de reparatione lapsi. Quis davit capiti meo... »

Fol. 201. « Incipit de monacborum penitentia et recuperatione post ruinam. Frater quidam inpugnabatur a fornicatione...»

Fol. 203. « Incipit de exultatione diaboli in ruina monachorum vel perseverantia et labore perfectorum vel perseverantia et labore perfectorum. Dicebat quidam de Thebeis...»

Fol. 203 V". « Incipit epistola beati Jheronimi presbiteri adclericos. Karissimi atque dilectissimi sacerdotes, quos...»

Fol. 204. « Incipit vita sanctissimi viri filius {sic) Fimiani. Fuit quidam vir vite venerabilis... »

Fol. 207. « Incipiunt capitula libri hujus... Incipit vita sancte Constanline virginis... » — Fol. 219 v». « Explicit vita sancte Constanline virginis et commitum ejus. »

Fol. 219 V®. « Incipit prologus de vita sancte Heliæ. Veterum mos fuerat... » — Fol. 220. « Incipit liber primus de vita sancte Helie. Seculi mercatores in hoc se putant... » — — Fol. 228. (( Incipit liber secundus. Finitis questionibus personarum... » — Fol. 235. « Incipit liber tertius. Ea lempestate amita virginis... » — Fol. 240. « Incipit laus

MANUSCRITS DE l’aBBAYE DE SILOS 85

ejusdem virginis. Virgo Christi sum, virum scire nolo, quia paradisum possidere volo... »

Fol. 240 v“. « Incipit vita sancte Melanie, senatricis Rome. Benedictus Deus qui... »

Fol. 257. «Incipit vita sancte Castissime virginis. Fuit in civitate Alexandriavir magnificus...»

Fol. 261. « Incipit vita cujusdam sancte virginis. Erat quedam virgo qui valde proficiscerat in timoré Dei... »

Fol. 262 v°. c( Incipit epistola beatissime Ejherie laude conscripta fratrum Bergidenensium a Valerio conlata. Quero ut intento corde... »

Fol. 264. « Incipit vita sancte Pélagie. Magnas Domino gra tias refferre... »

Fol. 269. (( Incipit vita domine Marie Egiptie translata de greco in latinum. Fuit quidam senex. . . »

Fol. 277. « Incipit actus beati Silvestri pape 'Romensis. Sanctus Eusebius, Gesareæ Palestine episcopus, duodecinà decudas scripsit etjinicuique deciide nomen imposuit... » Ce dernier morceau, qui présente beaucoup de lacunes, est écrit sur trois colonnes ; il paraît avoir été ajouté après coup.

Volume sur parchemin, de 283 feuillets, cotés A et 1- 282, hauts de 420 millimètres, larges de 290. Il y a plusieurs lacunes et mutilations. Écriture sur deux colonnes. Minuscule wisigothique du milieu du xi® siècle. Grandes initiales peintes, dont plusieurs sont reproduites dans le catalogue publié pour la vente en 1878, planche IL — En tête, table sur papier, dressée en 1772. — (Nouv. acq. lat. 2178.)

XIX. Vies de saints, classées suivant l’ordre des jours de leurs fêtes, depuis le 21 décembre jusqu’au 9 octobre. Un ancien bibliothécaire de l’abbaye de Silos l’a intitulé au dos : « Vitæ sanctorum codice 2°„ »

Fol. 1. « Passio sancti Alexandri et Theodoli. » Le comme cernent manque.

86 MANUSCRITS DE l’aBBAYE DE SILOS

Fol. 4. « Passio sanctiac beatissimi Tomæ apostoli, qui passus est die xii kalendas Januarias. Quum sanctus apostolus ïomas, qui et Didimus, esset. apud Cesaream... »

Fol. 13, « Incipit actus vel passio sanctæ Teclæ, quæ passa est in Yconio et in Antiocia sub Sislilio præside et Alexandre principe die XII kalendas Januarias. In diebus iilis, ascendente Paulo Yconium pqst fugam Antiocie... »

Fol. 19. « Lectio æcclesiastica de mirabilibus sancti Stephani martyris Christi ex iibris de Civitate Dei beati Agustini episcopi, die vu kalendas Januarias. Deo gratias. In diebus illis ad Aquas Stabilitanas épiscopo adferente. . . »

Fol. 22. Passio vel vita beatissime Eugénie virginis et comitum ejus marlyrum, quæ passa est Alexandria in civitate sub Gallieno Auguste die vu kalendas Januarias. In diebus illis septimo consulatu suo Comodus imperator... »

Fol. 32 Y“.* « Vita vel passio sancti Jacobi, apostoli et fratris Domini, sumpta de storia æcclesiastica sancti Eusebii, Cesariensis æpiscopi, die quinto kalendas Januarias. Deo gratias. In diebus illis Judei Jacobum, fratrem Domini, imanitatem nequitie sue... »

Fol. 33 V®. « Passio beatissimi Jacobi apostoli et fratris Domini, qui passus est in Jherosolima die quinto kalendas Januarias. Deo gratias. In diebus illis Jacoboaposlolopræsidente katedram... »

Fol. 34 v^ « Adsumtio sancti Johannis apostoli et evangelistæ die iiii kalendas Januarias. Melito, servus Christi, episcopus Laudocie, universis æcclesiis... »

Fol. 40 V'’. « Passio sancti Jacobi apostoli, fratris sancti Johannis, et comitum ejus, qui passi sunt Jherosolima die iii kalendas Januarias. In diebus iilis apostolus Domini nostri Jhesu Christi Jacobus, frater beati Johannis apostoli... » .

Fol. 43 V®. « Passio sanctæ ac beatissimæ Columbæ, virginis et martyris, quæ passa est in civitate Senonas sub Aureliano imperatore, die ii kalendas Januarias. In diebus illis adveniens Aurelianus imperator... »

Fol. 45. « Passio sancti ac beatissimi Policarpi, æpiscopi et martyris Christi, qui passus est sub Aureliano et Antonio

MANUSCRITS DE l’ABBAYE DE SILOS

imperatoribus, die iii (?) kalendas Januarias. Deo gratias. Tempore illo, imperaritibus Aureliano Vero et Antonio... » Fol. 48. « Vita vel passio beatissimorum raartyrum Juliani et Basilissæ et comitum eorum, qui passi sunt Antiocia in civitate sub Martiano præside, die septimo idus Januarius(stc). Deo gratias. Beati martyres seculum relinquentes hoc nobis exagiliarum munus titulo tradiderunt... »

Fol. 65v".(( Passio sanctorum martyrum quadraginta Alexandri, Filotecmini..., qui passi sunt sub Marcello duce, die v^idus • Januarias. Martyrum quidem memoria nec umquam... » Fol. 68. « Passio sancti ac beatissimi martyris Sabastiani et comitum ejus, qui passi sunt Romæ, die xiii kalendas Februarias. In diebus illis Sabastianus vir christianissimus, Mediolanensium partium civis... »

Fol. 86. « Passio sanctarum virginum Agnetis et Emerentianæ, quæ passe sunt in civitate Borna sub Simpronio præside, die XIII kalendas Februarias. Ambrosius, servus Christi, virginibus sacris. Diem istum sacratissimæ virgines célébrantes... »

Fol. 90. « Passio sanctorum Fructuosi episcopi, Augurii et Eulogii diaconorum, qui passi sunt Terracona sub Valeriano et Erniliano et Tusco Bassoque consulibus die xii kalendas Februarias. In diebus illis Fructuosus episcopus, Augurius et Eulogius diacones die dominica conpreensi sunt... »

Fol. 91 v°. (( Passio sancti ac beatissimi Vincenti levitæ, martyris Christi, qui passus est Valentia in civitate, sub Datiano præside, die undecimo kalendas Februarias. Probabile satis est ad gloriam Vincenti... »

Fol. 95 v“. « Passio sanctorum martyrum Babilæ æpiscopi et trium puerorum qui passi sunt in civitate Antiocia sub Numeriano imperatore, die viiii kalendas Februarias. Si quis studiosius gloriosa martyrum gesta perquirat... »

Fol. 99 v°. « Passio sancti ac beatissimi martyris Tyrsi et comitum ejus, qui passi sunt apud Nicomediam civitatem sub die quinto kalendas Februarias. Tempore quo Christi membra hostis in terra premebat. . . » Il y a une lacune, par suite de Tenlèvement d’un feuillet entre les feuillets actuellement cotés 101 et 102.

88 MANllSCRÏTS DE l’ ABBAYE DE SILOS

Fol. 109. (( Passio sancte ac beatissimæ Yirginis Agate et martyris Christi, quæ passa est in civitate Sicilia, in urbe Cateniensium, sub Decio imperatore die nonas Februarias. In diebus illis sub Decio imperatore, ipso Decio tertio consulatu... »

Fol. 113. « Passio sancte Dorote virginis et comitum ejus, que passa est in provincia Cappadociæ apud Cæsaream civitatem sub Sabricio præside, die septimo idus Februarias. In diebus illis in provincia Cappadociæ apud Cæsaream civitatem ...»

Fol. 115. « Item passio sancti Teufili. Igitur Theufilus advocatus presidis promissionem sanctæ Dorote... »

Fol. 117. « Passio sanctæ Eulaliæ, que passa est in civitate Barcinona, sub Daciano présidé, die pridie idus Februarias. In diebus illis Eulalia sancta Barcinonensium cives et incola nobilis genere ...»

Fol. 118 V®. « Passio sanctorum martyrum Timothei etMauræ, qui passi sunt sub Adriano præside die ii idus Februarias . In tempore persequutionis querebantur christiani . . . » Il y a une lacune d’un feuillet entre les fol. 119 et 120.

Fol. 122. « Passio sanctorum martyrum Pantaleonis et comitum ejus, qui passi sunt Nicomedia in civitate snb Maximiliano imperatore, die xF kalendas Martias . In temporibus illis, régnante impio et iniquo Maximiliano imperatore, multorum ...»

Fol. 130. « Passio sancti ac beatissimi martyris Nicefori, qui passus est in partibus Orientis, die kalendas Martias. Erat igitur in partibus Orientis quidam presbiter nomine Sabrîcius »

Fol. 131 V®. « Passio sanctorum martyrum Emeterii et Celedonii, qui passi sunt Calagurræ in civitate, die v nonas Martias . Etsi priscarum antiquitas passionum quibus sunt ...»

Fol. 133 V®. «Passio sanctorum martyrum innumerabilium Cæsaragustanorum quorum corpora sita sunt ante ecclesiam que nuncupatur sancta sanctorum, qui passi sunt sub Datiano præside pro Domino nostro Jhesu Christo. Priscorum mundialium gesta virornm ...»

MANUSCRITS DE l’aBBAYF DE SILOS 89

Fol. 136 V® « Passio sanctorum martyrum Christi Secundi et Marliani, qui passi sunt sub Sabricio præside, die iii° kalendas Apriles. Erat quidam nomine Sabricius. . . »

Fol. 141. ((Passio sancti ac beatissimi Agacii, martyris Christi, qui passus est sub Martiano consulari, die iip kalendas Apriles. Quotienscunque servorum Dei gloriosa facta memoramus ... »

Fol. 147 V®. « Passio beatissimorum martyrum Cresegoni, Agapæ, Gyoniæ et Terenæ, trium sororum, qui passi sunt sub Diocletiano imperatore, die iiiE nonas Apriles. Omnia quæ a sanctis gesta sunt. . . »

Fol. 148. (( Passio beatissimæ Teodosiæ, quæ passa est civitate Cæsarea sub Urbano présidé, die iiP nonas Apriles. In temporibus Diocletiano et Maximiano . . .

Fol. 153 V®. (( Passio sancti Victoris, martyris Christi, qui est passus in provincia Gallecia in civitate Bracara, die ii idus Apriles. Victorius qui pro detestacione . . . »

Fol. 153 Y®. « Passio sancti Eleuterii episcopi et Tassiæ, matris ejus, qui passi sunt Borna die xiiii kalendas Maias. Eleuterii nobilis viri nos delectat. . . »

Fol. 157. (( Transitus sancti Filippi apostoli in civitate Gerapoli, provincia Asiæ, die vi nonas Maias. Sanctus itaqiie Filippus, apostolus Domini nostri Jhesu Christi post ascensionem ...»

Fol. 157 v°.« Passio sancti Georgii martyris Christi, qui passus est sub Datiano præside, die viii kalendas Maias . In temporibus illis facta est persequutio adversus christianos. ...»

Fol. 158 V®. ((Vitavel obitus sanctorum Torquatus, Tysefons, Ysicius, Indalecius, Eufrasius, Secundus, Cecilius, quod est ipsas kalendas Maias . Victoriosissimas beatissimorum martyrum turbas ...»

Fol. 160 « Passio sanctæ ac beatissimæ Salsæ virginis et

martyris Christi, quæ passa est sub die vi nonas Maias. Inlustres tituli triumphalium passionum. . . »

Fol. 165 V®, ((Lectio ex storia æcclesiastica de inventione sancte Crucis quem repperit Elena augusta die quinto nonas Maias. Anno post passionem Domini nostri Jhesu Christi ducentesimo tricesimo tertio. . , »

90 MANUSCRITS DE l'aBBAYE DE SILOS

Fol. 168 v". « Passio sancti Judæ æpiscopi, qui cogiiominatus est Quiriacus, qui crucem Domini invenit, et passus est sub Juliano rege, die iiii nouas Maias. Post venerabilis Constantini finem impius Juliaiius in regnum succedens... » Fol. 172. (( Passio sancti Ysidori martyris Christi, qui passus est in Alexandria, sub Decio imperatore, die ii idus Maias. Martyrium autem ejus sic fuit : Jussio quidem dum fuisset... »

Fol. 173 v”. « Passio sancti Bauduli martyris Christi, qui passus est die tertio decimo kalendas Junias. Sanctorum martyrum gloriosa certamina testibus comendata... »

Fol. 174. (( Passio sancti martyris Manti, qui passus esta Judeis die xii kalendas Junias. luter hos martyres qni subîimi passione coronati... »

Fol. 176. « Passio sancti ac beatissimi Adriani atque Nataliæ et comitum ejus, qui passi sunt in civitate Nicomedia sub Maximiano imperatore die xvi kalendas Julias. In diebus illis factum est in secunda interrogatione... ))

Fol. 184 V". « Passio beatissimorum martyrum Gervasi et Protasi, qui passi sunt in Mediolanensium urbe sub Astacio præside, die xiii kalendas Julias. Ambrosius servus Christi fratribus per omnem Italiam... »

Fol. 187. « Yita vel passio sancti Pelagii martyris, qui passus est Codoba civitate snb Abdirrahaman rege, die vi kalendas Julias. Inlustre quidem cujusque operis tune habetur exemplum... »

Fol. 189 v°. (( Passio sanctæ Julianæ, virginis et martyris Christi, quæ passa est in Nicomedia civitate, sub Diocletiano et Maximiano imperatoribus, die iiii kalendas Julias. In temporibus Diocletiani etMaximiani imperatoribus {sic) Eulesius quidam senator... »

■ Fol. 194. « Passio sanctorum apostolorum Pétri et Pauli, qui passi sunt Romæ sub Nero cæsare, die iiP kalendas Julias. In temporibus illis quum venisset Paulus in urbem Romam... » Fol. 200 A v^. « Passio sanctorum apostolorum Pétri et Pauli, qui passi sunt Romæ sub Nero cæsare die iii® kalendas Julias. In diebus illis erant Rome Petrus et Paulus doctores ebristianorum... »

MANUSCRITS DE l’ABBAYE DE SILOS 91

Fol. 200 B v°. « Passio beatissimorum martyrum Lucidiæ virginis Christi et Aucelæ regis barbarorum et aliorum de populo civium Romanorum qui passi sunt ii kalendas Julias. In diebus illis quum Lucidia virgo castimonialis... »

Fol. 200 E. (. Passio sanctorum apostolorum Symonis et Judæ, qui passi sunt die kalendas Julias. Deo gratias. Symon itaque Cananeus et Judas qui et Tatheus... x»

Fol. 202 v°. « Passio sancti ac beatissimi martyris Christofori et comitumejus, qui passi sunt in civitate Antiocia sub Decio cæsare die vi idus Julias. In temporibus illis erat multa insania... »

Fol. 208 v“. « Passio sanctæ Felicitatis cum septem fdiis suis, qui passi sunt die sexto idus Julias. Félicitas inlustris femina christianissima cum septem fdiis suis tempta est....»

Fol. 210. « Passio sanctæ ac beatissimæ Martianæ virginis et martyris Christi, que passa est sub Budario judeo die idus Julias. Beata martyr Martiana, cives Rusucursitani municipii, virgo pulcerrima, Deo dicata... »

Fol. 211. «Passio sanctarum virginum et martyrum Justæ et Rufmæ, quæ passæ sunt Spali in civitate sub Diogeniano præside, die xvi kalendas Agustas. Magna est et plurimum laudabilis constantia... »

Foi. 212 v° « Passio sanctæ ac beatissimæ Marinæ virginis et martyris Christi, quæ passa est in campo Limiæ quæ est sub urbe Armeniæ sub Olibrio præside, die xv kalendas Agustas. In temporibus illis dum post corporeum salvatoris adventum... »

Fol. 217. «Passio sancti ac beatissimi Sperati et comitum ejus, qui passi sunt Cartagine in civitate sub Saturnine proconsule,- die xiiii kalendas Agustas. In diebus illis adductos in secretario Cartaginis ab apparitorum o/ficio... »

Fol. 218. « Passio sancti ac beatissimi martyris Victoris Masiliensis, qui passus est sub Asterio præside die undecimo kalendas Agustas. Quum sub Diocletiano et Maximiano imperatoribus crudelis ac turbulenta...»

Fol. 221. « Vita vel transitus sanctæ Segulinæ confessons Christi, die viiii kalendas Agustas. Ad conversationem seu correptionem mortali humani generis... »

92 MANUSCRITS DE l’ABBÂYE DE SILOS

Fol. 230. « Passio sancti ac beatissimi Bartolomei apostoli, qui passas est sub rege Astriage in India que ad Partos tendit, die viiii kalendas Septembris. Indiæ très esse ab istoriographis asseruntur... »

Fol. 234 V®. « Passio beatissimi tnartyris Gucufatis, qui passas est Barcinona in civitate sub Maximiano imperatore, et Galleno præside, die viii kalendas Agustas. Magnum et admirabile valdeque prespicuum (sic) ingensque miraculum... »

Fol. 236 Y°. «Passio sanctæ ac beatissimæ Christine virginis et martyris Christi, quæ passa est in provincia Tyro sub judicibus Urbano, Dion et Juiiano præside, die vu kalendas Agustas. In temporibus illis erat quidam (sic) sancta et sacra Dei puella de Tyro... »

Fol. 241 V®. (( Passio sancti ac beatissimi Felicis episcopi et martyris Christi, qui passas est in civitate Nola sub Martiano præside, die vi kalendas Agustas. In diebus illis erat quidam puer nomine Félix... » La fin manque.

Fol. 245. « Passio sanctæ Mayræ virginis. » Le commencement manque.

Fol. 248. « Passio sancti ac beatissimi martyris Fabi, qui passas est sub Diocletiano et Maximiano consulibus, die pridie kalendas Agnstas. Quum martyrum gloriosæ passionibus adquesite recoluntur... »

Fol. 252. « Passio beatissimi martyris Felicis, qui passum (sic) est sub Datiano præside in civitate Gerunda die kalendas Agustas. In diebus illis sub Diocletiano et Maximiano consulibus temporequoin christianis sæva persequutionis crudelitas...»

Fol. 255. « Passio sarictorum martyrum Maccabeorum qui passi sunt cum presbitero nomine Eleazaro, sub Antioco rege, die kalendas Agustas. Eleazarus vir primarius scribarum...»

Fol. 257. «Passio Sanctorum martyrum Justi et Pastoris qui passi sunt Conpluto in civitate sub Datiano præside, die viii“ idus Agustas. In diebus illis dum crudelissimus Datianus instinctu serpentis... ))

Fol. 258. « Passio beatissimi martyris Christi Mametis, qui passas est Cæsarea Cappadociæ sub Alexandre præside, die VII idus Agustas.’ In diebus illis quum primitus ab Aureliano tyranno... »

MANUSCRITS DE l’aBBAYE DE SILOS 93

Fol. 261 Y°. (( Passio sanctorom martyrum Xisti æpiscopi et Laurent! arcediaconi et Ypoliti ducis^ qui passi sont in urbe Roma sub Decio Cæsare, die iiii idus Agustas . Magna martyrum et præcelsa sunt tesümonia... »

Fol. 263 v°. (f Passio sanctorum martyrum Crisanti et Dariæ, qui passi sunt Roma sub Numeriano imperatore^ die idus Agustas. Storiam priorum sanctorum ad ædificationem Deus voluit pervenire. . . » ’

Fol. 271 . « Passio sancti Pribati æpiscopi martyris, qui passus est die xiP kalendas Septembres. In diebus illis Valeriani et Gallieni temporibus qui tune Romanæ reipublicæ præerant. . »

Fol. 273. « Passio beatissimorum martyrum Christi Claudii^ Asteri, Neonis, Domninæ et Teomile cum infante, qu^ passi sunt in civitate Egea sub.Lisia præside, die x kalendas Septembres. Lisias præses provinciæ Ciliciæ in civitate Egea... »

Fol. 274 V®. (( Passio sancti ac beatissimi Genesi martyris Christi, qui passus est in civitate Arelate die viir’ kalendas Septembres. Proprium atque indigenam Arelatensis urbis...» Il y a une lacune dans ce morceau, par suite de la mutilation du fol. 275,

Fol. 275 V®, « Passio sanctorum martyrum Yictoris et Coronæ, qui passi sunt die vu® kalendas Septembres. Imperante Antonio, emporibus Sabastiani ducis Egypti.. »

Fol. 278. (c Passio sancti ac beatissimi martyris Victoris, qui passus est sub die vu® kalendas Septembres. Grata sunt semper ac Deo placavilia credentium vita... »

Fol. 279 v°. «Vita vel obitus sancti Agustiiii episcopi et confessoris Christi, qui obiit die quinto kalendas Septembres . Divinum mysterium, ut evangelica auctoritate prolatum est, bonum est abscondere ...»

Fol. 286. « Passio trium virginum sanctarum Fidei, Spei et Karitatis et matris earum Soffiæ, quæ passæ sunt in urbe Roma die iiii® kalendas Septembres. Quumque evangelicis sermonibus inluminatio esset. . . »

Fol. 291 V®. (( Passio sancti Felicis æpiscopi et martyris Christi, qui passus est .sub Diocletiano et Maximiano impe-

94 MANUSCRITS UE l' ABBAYE DE SILOS

ratoribus die iii® kalendas Septembres . In diebus illis exiit edictum imperatorum et cesarum ...»

Fol . 292 v“ . « Passio sancti ac beatissimi martyris Cipriani æpiscopi, qui passus est Cartagine in civitate, die xviip kalendas Octub res . In diebus illis, Tusco et Basso consulibus, Cartagine, in secretario ...»

Fol. 294. « Passio sanctæ ac beatissimæ Eufimiæ virginis, quæ passa est in civitate Calcedona, die xvF kalendas Octubres. In diebus illis in Ëuropa erat congregatio magna christianorum... »

Fol. 298 v°. « Vita vel passio sanctorum martyrum Christi Justinæ virginis et Cipriani æpiscopi, qui passi sunt in civitate Damasco, sub Eutulmio comité, die xiiiE kalendas Octobres . Inlustratio Dei et salvatoris nostri Jhesu Christi de celo facta est. . . »

Fol. 302. «Passio sanctorum cnjus supra. Quum coiipleti fuissent prophetici sermones ...»

. 304. « Passio sanctæ ac beatissimæ Candidæ virginis et martyris Christi, quæ passa est sub Maximiano imperatore, die XII" kalendas Octubres. Sub Maximiano imperatore et cesalibus ejus Cartagine pervenit ad aures imperatoris ...»

Fol. 306 V". « Passio sancti Mathei apostoli et evangelista (sic), qui passus est die undecimo kalendas Octubres. Quoniam Deo cura est de omnibus ...»

Fol. 310. « Passio sanctorum ac beatissimorum martyrum Agaonensium, qui passi sunt sub Maximiano imperatore, die X" kalendas Octubres. Sub Maximiano qui Romane reipublice ...»

Fol. 312 V". « Incipit inventio vel dedicatio sancti Micahelis arcangeli, que est iii kalendas Octubres. Memoriam beatissimi Micahelis ...»

Fol. 314 V". « Passio sanctorum martyrum Christi Verissimi, Maxime et Julie, qui passi sunt Olisipona in civitate, die kalendas Octubres. In temporibus illis, quum per universas provincias ...»

Fol. 315 V". « Passio sanctorum martyrum Christi Sergi et Bacci, qui passi sunt in Eufratesiam regionem, in castello quidam {sic) no mine Barballisso, sub Maximiano imperatore

MANUSCRITS DE L ABBAYE DE SILOS 95

et Antioco duce, die nouas Oclubres. Ab incarnatione Domini nostri Jhesu Christi anno ducentesimo septimo decimo Maximiano tyranno régnante ...»

Fol. 322. « In nomine sancte et individue Trinitatis. incipit passio sanctissimi Dionisi, qui a loco Ariopagita, et patri Attico, prenomine Yonicus, christiano aiitem agnomine est apellatus Macarius, a sancto Paulo apostolo Athenensium ordinatus archiepiscopus, apostolica vero auctoritate beati Clementis papæ universalis totius Galliæ constitutus apostolus, cujus invicta pro fide Christi devotio sub Domitiano Cæsare et præfecto Sisinnio, apud Luteciam Parisiorum urbe, cujus specialis factus pontifex, post multa tormentorum certamina, inter quæ ei Dominus noster Jhesus Christus apparuit, una cum beato Rustico archipresbitero et sancto Eleutherio, archidiacono suo, aliisquam plurîmis, viP idus Octobres, gloriosum martyrium perpetravit, et caput proprium ad locum ubi simul cum predictis suis sociis tertio fere ab eadem urbe miliario requiescit, ducto angelico, detulit. Post beatam ac salutiferam Domini nostri Jhesu Christi passionem. . . » La fm de ce morceau manque.

Volume sur parchemin, de 323 feuillets, plus huit feuillets cotés 200 A - 200 I ; hauts de 420 millimètres, larges de 305.

Écriture sur deux colonnes, du xi® siècle. Minuscule très droite et très régulière, "offrant tous les caractères qui distinguent l’écriture wisigothique. — Le copiste a peutêtre indiqué son nom dans la note en caractères grecs qu’il a tracée au-dessous du titre de la Passion de saint Julien (fol. 48) : ü RONH AHXÏOP YÜANINHC MTCHAAil TOA YN nPHXH MHY MHMHNTÜ. AM. C’est-à-dire : « O bone lector, Joannis mysello tua in precemei memento. Amen.» — Grandes initiales peintes.

D’après un ancien foliotage, dont les traces se voient en beaucoup d’endroits, il manque 49 feuillets au commencement de ce volume. Il y a à la fin une lacune, dont l’étendue ne peut être déterminée. Dans la portion perdue

MANUSCRITS DE l’aBBAYE DE SILOS

se trouvait une vie de saint Pancrace, à laquelle renvoie une note marginale du fol. 472 : « Passio sancti Pancratis in finem libri perquire. »

En tête, table sur papier dressée en 1772. — (Nouv. acq. lat. 2479.)

XX. Vies de saints, classées suivant l’ordre des jours de leurs fêtes, depuis le 22 novembre jusqu’au 23 octobre. Un ancien bibliothécaire de l’abbaye de Silos l’a intitulé au dos : « Vitæ sanctorum codice3°. »

Fol. 4 . « Passio sancte Cecilie. » Le commencement manque. Fol. 9. « Passio sancti ac beatissimi Glementi æpiscopi et martyris Christi, qui passus est Rome sub Aeffidiano duce, die viiiF kalendas Décembres. In temporibus illis tertius Rome ecclesie prefuit episcopus ...»

Fol. 43. « Passio beatissimorum martirum Facundi et Primitibi, qui passi sunt in locum que dicitur Zela secus slratam, présidé Alico et Prestato consulibus die v° kalendas Décembres. In temporibus illis dum orbem universum demens ...»

Fol. 17 v'’. « Passio sancti ac beatissimi martiris Saturnini æpiscopi, qui passus est in civitate Tolosana, die iii kalendas Décembres. Si eorum virorum beatissimas passiones... » Fol. 49 v». 0 Passio beatissimi André apostoli et martiris Christi, qui passus est in civitate Patras sub Egea proconsule, die ii kalendas Décembres. Passionem sancti André apostoli quam oculis nostris vidimus . . »

Fol. 23 v°. Passio sancte ac beatissime Leocadie virginis, que obiit Toleto in civitate, sub Datiano présidé, die v idus Décembres. Deo gratias. In temporibus illis dum post corporeum ...»

Fol. 24 vo. (( Passio sancte hac beatissime Eulalie virginis et martiris Christi, que passa est Emerita in civitate, süb Calpurniano présidé, die iiii idus Décembres. Deo gratias. Innumerus populus et infinita est multitude ... «

MANUSCRITS DE' l’ ABBAYE DE SILOS 97

Foi . 29 v“ . <( Passio sancti Tome apostoli, qui passus est in civitate India sub Gandaforum regem, die xii kalendas Januarias . In diebus illis, Tomas cum esset apui Cesaream, apparuit ei . . . »

Fol. 40 (( Lectio de rairabilibus sancti Stéfani, de libris

Civitate Dei sancti Agustini' episcopi. In diebus illis ad aquas Tibilitanas æpiscopo afferente preîecto reliquias. . . »

Fol. 44. « Passio sancte hac beatissime Eugénie virginis et comitum ejus martirum, qui passi sunt in urbe Roma, sub Valeriano et Gallieno imperatoribus, die vi kalendas Januarias. In diebus illis, septimo consulatu suo, Gommodus imperator direxit inlusirissimum virum Filippum ad Egyptum. . . »

Fol. 57. c( Yita vel passio sancti Jacobi apostoli et fratris Domini, sumta de exstoria eclesiastica domni (?) Eusebi Cesariensis æpiscopi. In diebus illis Judei in Jacobum fratrem Domini . , . »

Fol. 58. «Passio sancti hac beatissimi Jacobi apostoli et fratris Domini, qui passus est in Jherosolima, die ¥» ^ kalendas Januarias. In diebus illis, Jacobo apostolo présidente catedram ...»

Fol. 58 v”. « Passio sancti Johannis ajjosloli et evangeliste, die un® kalendas Januarias. Melito, servus Christi, episcopus Laudocie, universis æclesiis catholicorum... »

Fol. 66. « Passio sancti' Yacobi et fratris sancti Yhoannis, qui passus est sub Erode rege, die iii° kalendas Januarias. In diebus ülis apostolus Domini nostri Jhesu Christi Jacobus, frater beati Johannis apostoli et evangeliste, omnem Judeam et Samariam ...»

Fol. 69 V®. « Passio sancte ac beatissime Columbe virginis et martiris Christi, qui [sic) passa est in civitate Senonas sub Aureliano imperatore, ii kalendas Januarias. In diebus illis, adveniens Aurelianus imperator, de parlibus Orientis...»

Fol. 71 v°. « Yita vel passio beatissimorum martirum Jiiliani et Basilisse et comitum eorum martirum Christi, qui passi sunt in civitate Anciocia, sub Martiaiio présidé, die vu idus Januarias . Beati martires seculum relinquentes hoc nobis ...»

MAISUSCRITS DE l’ ABBAYE DE SILOS

Fol. 103 v°. (( Passio sanctomm marlyrum quadraginta

Alexandri, Floctemini, Egie, Leonti, Yaleri, Candidi..., qui passi sunt sub Marcello duce, idus Januarias . Martyrum quidem memoria nec umquam licuit. . . »

Fol. 106. « Passio beatissimi martiris Sabastiani et comitum ejus, qui passi sunt Romæ die xiiiP kalendas Februarias. Sabastianus vir christianissimus Mediolanensium partium cibes, Dioclitiano et Maximiano. . . »

Fol. 129 v°. «Passio sanctarum virginum Agnetis et Emerentiane, que passe sunt in urbe Roma sub Simpronio présidé, die xiiP kalendas Februarias. Ambrosius servus Christi, virginibus sacris. Diem festurn sacre virginis célébrantes... » La fin manque.

Fol. 130. « Rabile et trium puerorum . » Le commencement manque.

Fol. 130 v°. «Passio beatissimi Tirsi et comitum ejus, qui passi sunt die kalendas Februarias. Tempore quo Christi membra hostis in terra premebat ...»

Fol. 145 Y'*. « Passio sanctæ bac beatissime Agate virginis et ma[r]tiris Christi, que passa est in civitate Catinensium,sub Decio imperatore, die nonas Februarias. In diebus illis sub Decio imperatore, ipso Decio tertio consulatu ...»

Fol. 150 v°. » Passio Sancte Dorote virginis et comitum ejus, Rue passa est in provincie Cappadociæ aput Cesaream civitatem sub Sabricio presidæ [sic), die vu idus Februarias. In diebus illis in provincia Cappadociæ aput civitatem Cesaream ...»

Fol. 155. « Passio sancte bac beatissime Eulaliæ virginis, que passa est in civitate Rarcinona sub Datiano présidé, die pridie idus Februarias. In diebus illis Eulalia sancta Barcinonensium cives et incola. . . »

Fol. 157. « Passio sancti bac beatissimi martiris Pantaleonis, quipassus est Nicomedia civitate sub Maximiano imperatore, die XI kalendas Martias. In diebus illis erat persecutio propter fidem. . . »

Fol. 163 V®. «Passio beatissimorum martirum Hemeteri et Celedoni, qui passi sunt die vi nonas Martias Et si priscarum antiquitas passionum ...»

MANUSCRITS DE l’aBBAYE DE SILOS

Fol. 166. « Passio beatissime Teodosiæ virginis, que passa est in civitate Gesarea sub ürbano présidé, die ii nonas Apriles. In temporibus illis, Diocletiano et Maximiano consulibus. ...» La fin manque.

Fol. 171. « Inventio sancte Crucis. » Le commencement manque.

Fol. 172. « Passio sancti Adriani et commilum ejus, qui pa[s]si sunt in civitate Nicomedia, sub Maximiano présidé, die XVI kalendas Julias. In diebus illis factum est in secunda interrogatione. . . »

Fol. 182 v°. « Passio sanctorum martirum Gerbasi etProtasi, qui passi sunt Mediolanensis urbe sub Stacio présidé, die XIII kalendas Julias. Ambrosius servus Chrisli, fratribus per omnem Italiam in Domino ...»

Fol. 185. « Altercatio sanctorum apostolorum Pétri et Pauli contra Symonem magum sirnul et passio, qui pa[s]si sunt in urbe Roma sub Nerone imperatore die iiF kalendas Julias. In diebus illis, quum venisset Paulus in urbe Roma convenerunt ad eum ...»

Fol. 193 v°, « Passio beatissimorum apostolorum Pétri et Pauli, qui passi sunt Rome in urbe sub Nerone Cesare, die III kalendas Julias. In diebus illis erant Rome Petrus et Paulus ductores christianorum sublimes operibus et clari magisterio . . »

Fol. 195. « Passio vel liactus sanctorum apostolorum Simonis et Jude, qui passi sunt in Parsida in civitate 5uaner, die kalendas Julias. Symonis itaque Gananeus et Judas Zelotes qui et Tatiieus aposloli Domini nostri Jhesu Ghristi quum per. . . »

Fol. 203. « Passio sancti bac beatissimi martiris Cbristofori et commilum ejus, qui passi sunt in civitate Antiociæ sub Decio cesare, die vi idus Julius (<s^c). Deo gratias. In temporibus illis erat multa insania et mulliludo copiosa... »

Fol. 210 vo. « Passio sanctarum martirum Juste et Rufme, que passe sunt Yspalim in civitate sub Diogeniano présidé, die xvi° kalendas Agustas. Magna est et plurimum laudabilis constantia . . »

Fol. 212. « Passio sancti bac beatissimi martiris Sperati et

MANUSCRITS DE l’ ABBAYE DE SILOS

comitum ejus, qui passi suiit Cartagine in civitate sub Satunino (sic) consule, die xv kalendas Agustas. In diebus illis addiictus in creturio (sic) Cartaginensi apparitorum officio ...»

Fol. 213 v“. « Passio sancti ac beatissimi Bartolomei apostoli, qui passus est lodia sub rege Astarici, viiii kalendas Agustas. Iridié très esse ab storiogravis asserunlur. . . »

Fel. 217 Y°. Passio sancti ac beatissimi Cucufatis martiris Christi, qui passus est in civitate Barcinona sub Maximiano imperatore viii® kalendas Agustas. Magnum est et admirabilé valdeque prespicuum ingensque miraculum. . . p

Fol. 220. (( Passio sancte ac beatissime Christine virginis et martiris Christi, que passa est in civitate Tyro sub Juliano présidé vu kalendas Agustas. Erat quedam sancta et sacra puella. . . »

Fol . 229 . « Passio beatissimi Fabi sancti martiris qui passus est in civitate Cesarea sub Diocletiano et Maximiano consulibus, die pridie kalendas Agustas . Quum martyrum glorie passionibns adquisite recoluntur ...»

Fol. 234. (( Passio sancti ac beatissimi Felicis æpiscopi et martyris Christi, qui passus est in civitate Nola sub Martiano imperatore, die vi kalendas Agustas. In diebus illis erat quidam puer ...» La fin manque .

Fol. 238. « Passio sanctorum Justi et Pastoris. » Le commencement manque.

Fol. 238 vo. « Passio sanctorum martirum Sixti episcopi, Laurenti arcediaconi et Ypiliti ducis, qui passi sunt in urbe Borna sub Decio cesare, die iii idus Agustas. Magna martyrum et precelsa sunt testimonia. . . »

Fol. 241. (( Passio sancti ac beatissimi Genesi martiris, qui passus est in civitate Arelatensium, die viii kalendas Agustas [1). Proprium atque indigenam Arelatensis urbis Genesium martyrem ...»

Fol . 242 V® « Passio sancti ac beatissimi martiris Cipriani æpiscopi, qui passus est in civitate Kartagine sub Valeriano et Gallieno Tusco Basoque consulibus, die xviii kalendas

(1) Ce mot a été gratté dans le manuscrit.

MANUSCRITS DE l’ ABBAYE DE SILOS 101

Octobres . In diebus illis Tusco et Basso consulibus Kartagine in secretario Paternus proconsul. . . »

Fol. 244. « Passio sancte ac beatissime Eufimie virginis, qui (sic) passa est Calcedona in civitate sub Prisco proconsule, die XVI kalendas Octobres. In diebus illis in Europa erat congregatio magna christianorum in civitate Calcedonia ...»

Fol. 250. « Passio beatissimorum martirum Fausti, Januarii et Martialis, qui passi sunt Cordoba in civitate sub Eugenio présidé die iii idus Octobres . In diebus illis cum Eugenius sacrilega mente et impio spiritu . , . »

Fol. 251 v». «Passio beatissimorum martirum Cosme et Damiani, Antemii, Leontii et Euprepii, qui passi sunt in Egea civitate sub Diocletiano et Maximiano imperatoribus, die XI kalendas Novembres . In diebus illis sub Diocletiano et Maximiano imperatoribus sedente Lisio présidé. . . »

Fol. 254 V". «Passio beatissimorum martirum Servandi et Germani, qui passi sunt x kalendas Nobembres. Beatissimorum martyrum passiones inclite cum omnium cetum. . . » La fin manque .

Volume sur parchemin, de 255 feuillets^ hauts de 383 millimètres, larges de 250.

Écriture sur deux colonnes, du x® siècle, antérieure à l’année 992, date d’une note qui va être textuellement rapportée. Minuscule wisigothique mêlée de groupes de lettres cursives.

La mauvaise qualité du parchemin a forcé le copiste à ne pas employer certaines parties de feuillets, notamment aux fol. 222 v”, 223, 223 v®, 224 v®, 243 v® et 244 v®. Pour expliquer ces lacunes apparentes, le copiste a tracé sur les morceaux de parchemin qu’il laissait inoccupés les notes : Pe-re~xi (fol. 225 et 244 v®), et Pe-re-xi, ni-cil dubites (fol. 222 v® et 223). -- Leblanc du fol. 225 a été mis à profit pour placer une inscription, en lettres capitales, qui rappelle la donation du volume faite en 992 à un monastère de Saint-Pélage : OFFERT GITI FAMVLO

102 MANUSCRITS DE l’ ABBAYE DE SILOS

DEI LIBER ISTE AD SANCTI PELAGII ET AD SCANTV- ARIO QVI IBIDEM SVNT IN BALDEN DE ABELLANO IN ERA MXXX DVANS ABBA. — (Nouv. acq. lat. 2180.)

XXI. (1) Abrégé des vies des saints. « Incipiunt flores sanctorum multicolores. Collige, lector, eos, inslrue deinde [tu]os. Incipit prologus. Purpureas sanctorum coronas postinclitam eorum magne fidei constanciam... . »

En tête (fol. 1-12) a été relié un cahier mutilé, écrit d’une autre maiu que le reste du volume et contenant une sorte de méditation sur la Passion.

A la fin sont^quelquessermonssur rÉpiphanie(fol.l41 v°), sur les Rameaux (fol. 143 et 146), sur la Résurrection (fol. 144), sur la Pentecôte (fol. 145 v°). — Fol. 147. « Capitula monacorum. Opus monachi est ut sit mansuetus.... » — Fol. 148. ce Visio beali Machari. In diebus illis, abbas Maccarius demonem vidil et pocionum vicia Dortantem par cellulasfratrum.,.. »

Volume sur parchemin, de 148 feuillets. 200 millimètres sur 125. Écriture du commencement du xiii® siècle.

Le bibliothécaire de l’abbaye de Silos avait intitulé ce volume : « Lectionarium. Flores sanctorum. Godice 2^» — (Nouv. acq. lat. 237.)

XXII. (2) Abrégé des vies des saints, suivi de divers opuscules.

L’abrégé des vies des saints est intitulé : « Flores sanctorum novi. » Il commence par un très court prologue, dont l’humidité a rongé la plupart des mots.

Fol. 87. a Breviloquium fratris Boneventure. Flecto

(1) N“ 69 du catalogue de vente.

(2) N° 44 du catalogue de vente

MANUSCRITS DE l’aBBAYE DE SILOS 103

genuamea ad patrem Domini nostri Jhesu Ghristi, ex quo omriis paternitas in celo et in terra numeratur.... »

Fol. 143. Collection d’exemples et d’anecdotes, dont la fin manque. Premiers mots : « Exemplum de timoré Dei. Quidam rex semper severus multum ... »

Parchemin. !5i feuillets. 172 millimètres sur 120. Écriture sur deux colonnes, de la seconde moitié du xiif siècle. — (Nouv. acq. lat. 233.)

XXIIL (1) Choronica de el rey Don Henrrique IV, escrita por su choronista el liz*^'* Diego Henrriquez del Gastillo.

Volume sur papier, de 101 feuillets, dont le premier et le dernier ont été refaits. 300 millimètres sur 210. Écriture du xvF siècle. — (Espagnol 438.)

XXIV. (2) Même chronique, avec une préface qui manque dans l’exemplaire précédent.

Volume sur papier. 128 feuillets, dont plusieurs sont endommagés. 292 millimètres sur 215. Écriture du xviP siècle. — (Espagnol 439.)

XXV. (3) Les vingt livres des Étymologies de saint Isidore. — Fol. 25. « In Christo domino et dilectissimo filio Braulioni arcediacono, Ysidorus. » — Fol. 28 v®. « Expliciunt æpistolæ directoriæ. Incipit prefatio totius libri. » — Fol 385. « Explicit Deo gratias. Benedico cæli quoque regem, qui ad istius libri finem venire me permisit incolomem. Amen. Explicitas est liber Ethimolo-

(1) N" 57 du catalogue de vente.

(2) N® 60 du catalogue de vente,

(3) N» 15 du catagloue de vente.

104 MANUSCRITS DE l’aBBAYE DE SILOS

giarum sub era M“ G" X% VIIII kalendas Septembres, lune cursu VIP, régnante rex Sancio in Gastella et in Legione et in Gallecia, Dominico denique abbati monasterii sancti Sabastiani de Silus regenti. Legenti et possidenti vita. Amen. »

Fol. 385. « Item versi de Leandri et Isidori episcopis sedis Spalensis æcclesiæ a beato Braulioni episcopo editum. Crux bec aima gerit corpora fratrum.... »

Au bas de la même page sont ces deux notes nécrologiques : « Obiit Martinus VII idus Julii era M GX... Obiit Dominicus era M G XVI. »

Sur le fol. 385 v®, on a marqué après coup l’indication des leçons des offices de différents temps de l’année liturgique.

Au commencement du volume (fol. 2 v°-21 v°), traités et tableaux de comput, dont les morceaux les plus considérables commencent ainsi :

Fol. 2 V®. «Incipit hordo pascalis, sive canon subjecte rotule, cyclus a sanctis patribus constitutus. Decemnobennalis subjecte bujus rotule cyclus non tantum bumano est inventus ingenio ...»

Fol. 4 v°. «Innomme Domini incipit ratio pascbalis . Luna qui Martio mense nata fuerit ante viii° idus Martias ...» Fol. 5 v°. « Incipiunt argumenta de titulis pascalibus secundum Ebreos et Latinos investigata sollertia. Si nosse vis quotus annus est ab incarnatione Domini nostri Jbesu Cbristi, multiplica lui per partem ...»

La rédaction de ces morceaux paraît remonter au commencement du IX® siècle ; on y cite en effet des exemples qui se rapportent à l’année 801 (fol. 3 v®) et à l’année 817 (fol. 5 V®).

Les fol. 22-24 sont occupés par un calendrier : « Incipit martirumlegium. »

Le nom du prêtre qui a copié ou fait copier ce volume est indiqué dans une sorte d’écbiquierquicouvrele fol. 21 v®.

MANUSCRITS DE l’ ABBAYE DE SILOS

Chaque case de l’échiquier renferme une lettre et la réunion de ces lettres, dans quelque sens qu’on les prenne, donne, en tout ou en partie, la phrase : ERÏGONI PRES- VÏTERI INDIGNI MEMENTO.

Sur le fol. 17, dessin d’un labyrinthe.

Une main du xiii® siècle a transcrit, sur le fol. 16 v°, le catalogue des livres qui composaient la bibliothèque de Tabbaye de Silos. En voici le texte :

Estos son libros de la capiscolia.

Page 1