‹ Mélanges de paléographie et de bibliographieChapitre 31 sur 76 · IV · texte numérisé non relu

IV

(2) Rapports sur les bibliothèques de l’Ouest, p. 375.

(3) Ravaisson, p. 376.

MANUSCRITS DE LEYDE

De baplismo adversus Donatistas libriseptem.

De baptisme parvulorum libri duo.

De eadem re epistola ipsius ad Marcellinum.

De unico baptisme liber unus.

De spiritu et littera liber unus.

De baptisme adversus Donatistas libri septem.

De baptisme parvulorum libri duo.

Epistola Augustini ad Marcellinum.

De unico baptisme liber unus.

De spiritu et littera liber unus.

On peut encore faire un rapprochement plus significatif entre l’inscription tracée sur le fol. 1 v° du ms. 20 de Leyde et un autre passage du catalogue de Robert de Torigni.

Garde du ms. 20 de Leyde.

Inhocvol[umine conti]nentur :

Historiæ [Norm]anorum libri octo, vide[licet] ab adventu Hastingi in regnum Francorum usque ad mortem primi Henrici regis Anglorum et ducis Normannorum.

Item vita Caroli Magni imperatoris Romanorum et regis Francorum.

Item vita Alexandri Magni regis Macedonum.

Item epistola ejusdem de situ Indiæ ad Aristotelem magistrum suum.

Item abbreviatio gestorum regum Francise ab egressione eorum a Sicambria

Calai, de Robert de Torigni (i).

In uno volumine :

Historié Normannorum libri septem (2), videlicet ab adventu Hastingi in regnum Francorum usque ad mortem primi Henrici regis Anglorum et ducis Normanorum.

Item vita Caroli Magni imperatoris Romanorum et regis Francorum.

Item vita Alexandri Magni regis Macedonum.

Item epistola ejusdem de situ Indie ad Aristotilem magistrum suum.

Item abreviatio regum Francie gestorum ab egressione eorum a Sicambria usque

(1) Ravaisson, p. 385.

(2) Plus loin j’expliquerai comment Robert de Torigni ne divise qu’en sept livres l’Histoire des Normands, qui en réalité en comprend huit.

GUILLAUME DE JUMIÊGES

usque ad principium regni Ludovici junioris regis Francorum et ducis Aquitanorum.

Item hystoriarum de regibus majoris Britanniæ usque ad adventum Anglorum in eandem insulam libri xii, in quorum septimo continentur prophétisé Mellini, non Silvestris, sed alterius, id est Mellini Ambrosii.

Item exceptiones ex libro Gildæ sapientis historiographi Britonum, quem cornposuit de vastatione suæ gentis et de mirabilibus Britanniæ.

ad principium regni Ludovici junioris regis Francorum (1).

Item historiarum de regibus majoris Britannie usque ad adventum Anglorum in

insulam libri xii, in

quorum septimo continentur prophétie Merlini, non Silvestris, sed alterius, id est Merlini Ambrosii.

Item exceptiones ex libro Gilde sapientis historiographi Britonum, quem coraposuit de vastatione geotis sue et de mirabilibus Britannie.

L’origine du ms. 20 de Leyde est donc bien établie : au xii** siècle, c’est-à-dire à l’époque même oîi il a été exécuté, il faisait partie de la bibliothèque du Bec (2). Il faut maintenant nous rendre compte de la manière dont il est constitué. Laissant de côté le premier feuillet, qui est indépendant, nous pouvons constater que les 105 autres feuillets, cotés 2—106, se répartissent comme il suit entre treize cahiers :

I. Fol. 2-10. Le feuillet 8 a été intercalé après coup ; il a pour contre-partie un onglet qui est visible entre les fol. 3 et 4.

IL Fol. 11-18.

(1) Robert de Torigni a supprimé les mots et ducis Aquitanorum, parce qu’il écrivait à une époque où le litre de dm d'Aquitaine appartenait à Henri II et non plus à Louis VII.

(2) Cette provenance avait été déjà reconnue par Julius Zacher, dans son édition de [Julii Valerii epüome (Halle, 1867. In-8), p. VI.

MANUSCRITS DE LEYDE

HI. Fol. 19-25. Le dernier feuillet de ce cahier a disparu.

Page 1