Chanteau, Loiret, arr. et cant. d’Orléans
192 M. PROU
LES DIPLÔMES DE PHILIPPE Ier
etiam et a nobis quibuslibet dandis, ulterius requirat aut exigat. Et ut haee concessio nostra a Arma et inconcussa permaneat et hoc donum nostrum supradicti fratres quietum et solutuni, sine qualibet consuetudine vel exactione quae ab eis inde requiratur nostra vel caeterorum, in pèrpetuum teneant et possideant, memoriale istud inde fieri b et nostri nominis caractère et sigillo nostro, propria manu nostra signatum, corroborari praecepimus c.
Signum ( Monogramma regium) dPhilippi, regis Francorum. Signum Ilicerii, Senonum archiepiscopi. Signum Frederici, regis dapiferi. S. Valeranni, camerarii. S. Hugonis, constabularii. S. Hervaei, magistri pincernarum. S. Goffredi c de Calmonte. S. Roberti de Castella. S. Hugonis de Pusiaco. S. Mauritii praepositi. Interfuit Hugo nomine Filius, et Adelardus Damuini f.
Datum publiée Aurelianis, anno Incarnati Yerbi millesimo septuagesimo septimo 9, anno vero regni nostri decimo octavo h. Ctoisfrido ' Parisiorum episcopo cancellario nostro À
Orléans , 1078.
Philippe 1er remet à l’église des Saints-Gervais-et-Protais d’Orléans les coutumes qu’il percevait sur une terre sise à Fleury-sur-Loire et lui donne une maison sise à Orléans, libre de toute coutume.
Copies : (A) Bibliothèque du Vatican, ms. Reg. 566, fol. 34 v°, fragment d’un cartulaire du xm* siècle, copie partielle. — (B) Archives du Loiret, Cartulaire 1 de Saint-Benoît-sur-Loire, p. 154, n° 251, copie du xvmc siècle. — (C) Archives du Loiret, Cartulaire 2 de Saint-Benoît-sur-Loire, fol. 283, n° 228, copie de 1672, d’après un ancien cartulaire, fol. 64. — ( D ) Bibliothèque nationale, ms. lat. 12739, p. 479, copie abrégée de Dom Estiennot, en 1682, d’après un cartulaire.
In nomine sanctae et individuae Trinitatis, ego Philippus, gratia Dei Francorum rex, notum fieri volumus fidelibus sanc-
a. nostra concessio B. — b. fieri inde B. — c. Avec praecepimus s’arrête A. — d. Monogramme dessiné par B , omis par A. — e. Goffridi C. — /'. Daninini B. — g. 1077 C. — h. VIII X B. — i. Goffrido B. — j. nullo B C. nostro, correct, de Mabillon , Annales Bcned., I. LXV, c. xxxvin, éd. Lacques, t. V,p. 124.
pour l’abbaye de saint-benoit-sur-loire
tae raatris ecclesiae a tam praesentibus quam futuris quod t'ratres videlicet b monachi 0 1 ecclesiae beatorum martyrum d Gervasii et Protasii, quae sita est non longe foris muros Aurelianae civiiatis ad orientalem plagam, adiere praesentiam nostram humiliter obsecrantes ut praefatae ecclesiae supra nominatorum e martyrum f et cunctis monachis Deo ibidem s servientibus exactiones nostri juris soli Floriacensis praedii videlicet beati Benedicti cum domo quadam quae sita est prope forum hujus nostrae h Aurelianae civitatis, pro incolumitate nostri regni ac ' nostris praedecessoribus, caritatis ac religionis amore concederemus. Quorum justae quidem ac piae petitioni i, astantibus personis de palatio nostro k quorum nomina subtitulantur , annuimus, praecipiendo m etiam flrmavimus n et firmando praecipimus 0 ne v nos ac nostri successores vel noster i quisquam ministerialis aut nostrorum successorum praefectus vel vicarius vel auceps seu quisquam de venatoribus aut cujuslibet ministerii fuerit nostri r vel ministrorum nostrorum alicujus, aliquid consuetudinis vel exactionis in terra supradicta et s ab ipsius terrae habitatoribus necnon et in praefata domo ulterius requirat aut exigat. Et ut haec largitio nostra in saecula Arma permaneat et hoc donum nostrum supranominatorum 1 martyrum u servitores monachi ab omni exactione quietum et absolutum in perpetuum possideant v, memoriale istud inde x fieri manuque propria y nostra 5 signatum, nostri nominis caractère et sigillo nostro praecepimus sanciria* S. h* Adam, dapiferi. S. Vuale-
«. ecclesiae et nostris D. — b. Avec videlicet commence la copie de A ; les mots qui précèdent sont illisibles. — c. monachi omis par AC. — d. martirum A. — e. supernominatorum B, praenominatorum C, sanctorum D. — f. martirum A. — g. ibidem Deo B, Domino ibidem C. — li. hujus nostrae illisible dans A, omis par C. — i. de B B. — j. petitioni justae ac piae D. — k. nostro palacio A. — l. subtitulata sunt BD. — m. praecipiendo jusqu’à unde et memoriale omis par D. — n. flrmavimus BCD. — o. praecepimus BCD. — p. ut A. — q. nec nostri C. — r. nostri omis par B. — s. vel A. — t. supernominatorum BCD. — u. martirum A. — v. Après possideant A est illisible. — x. unde et memoriale D. — y. propriaque manu CD. — z. nostra omis par D. — a*, sancciri C. •- b*. Les noms des témoins précédés par Signum dans B, S dans C, S barré dans D.
1. On remarquera que dans la charte précédente les clercs de l’église des Saints-Gervais-et-Protais sont dits : « canonici », et ici « monachi ». Serait-ce que, dans l’intervalle, entre 1077 et 1078, ces clercs auraient adopté la règle bénédictine et que l’église des Saints-Gervais-et-Protais aurait été soumise à l’abbaye de Saint-Benoît ?
M. PROU. — LES DIPLÔMES DE PHILIPPE Ie1'
parmi ®, camerarii. S. Adam , constabularii. f b S. Hervaei c, bulicularii. \Monogramma regium ] d.
Actum Aurelianis anno Incarnati Verbi millesimo septuagesimo octavo e, aimo regni Philippi Francorum régis decimo octavo r.
Gisleberlus ad vicem Rogerii cancellarii relegendo subscripsi.
S. Sancionis, Sancti Aniani decani s. S. Gofredi h, cantoris Sancti Aniani. S. Theoderici i. S. Yualerannii. S. Sancionis, Piverensis praepositi. S. Albert! praepositi et majoris. S. Adae, dapiferi Sanctae Crucis. S. Fulcherii. S. Arriani, canonici Sanctae Crucis. S. Stephani bonarum manuum. S. Hugonis de Meleduno. S. Landrici. S. Vuidonis k Silvanectensis l. S. Stéfani. S. Valteri de Pontio m. S. Adirici coci. S. Radulphi nlilii, Lancilini. S. Hugonis lilii nonnae. S. Vuillelmi °. S. Vuariui v.
Melun, 1080.
Philippe P1', à la prière de l’abbé Guillaume, confirme la donation faite à l’abbaye de Saint-Benoît-sur-Loire par Thierry d’Orléans d’une partie de ses biens, à savoir : la terre de La Queuvre avec l’église de Saint-Gault, un aleu sis à Orléans près la porte de Paris, un four avec sa maison, deux maisons sises devant la poterne Aglern,\& terre de Villiers tenue du roi, le bois de Bougy, les coutumes que Thierry percevait sur la terre de Saint-Benoît en divers lieux et tous ses droits sur certains de ses hommes.
Original. (A) Archives du Loiret. Parchemin, largeur : 0, 370, hauteur : 0, 4G0. Réglure à la pointe sèche. Encre verte, sauf pour les souscriptions, le monogramme et la date qui sont d’une autre main. Traces du sceau plaqué L
Copies 2. (B) Bibliothèque d'Orléans, ms. M 270 bis, Historia coenôbn
u. Valeranni B. — b. La croix omise par B. — c. Haervaei B, Hervei C.
— d. Le monogramme omis par B, figuré CD. — e. 1078 A, MLXXVI11 C.
— /'. XVIII C. — g. C s’arrête avec decani. — h. Gaufredi B. — i. Teodorici B.
— j. Valeranni A, Walliranni B. — k. Vidonis A. — l. Sylvanectensis A. — m. Poncio B. — n. Rodulphi B. — o. Villelmi A. — p. Varini A.
1. Au dos, d’une écriture du xvmc siècle. « Liasse lr0, chartre 7e. »
2. Nous avons dü faire usage des copies pour restituer trois passages illisibles dans l’original.
pour l’abbaye de saint-benoit-sur-loire
Floriacensis, copie de Dom Chazal, vers 1723, d’après l’original, et sous le litre Praeceptum ejusdem (Philippi) caria viridis nuncupalum. — (G) Bibliothèque nationale, colleet. Moreau, vol. 32, fol. 140, copie d’après l’original envoyée en 1764 par Dom Gérou. — (D) Archives du Loiret, Cartulaire 1 de Saint- Benoit-sur-Loire, p. 145, n“ 235, copie du xviiic siècle. — (E) Archives du Loiret, Cartulaire 2 de Saint-Benoît-sur-Loire, fol. 278 v°, n°223, copie de 1672, d’après l’ancien cartulaire. — (F) Bibliothèque nationale, ms. lat. 12739, p. 359, copie de Dom Estiennot en 1682.
î In nomine sanctæ 1 et individuæ Trinitatis a ï Cum omwipotentis Ilci dispensatio ad lioc operari dignetwr largiendo et concedendo creaturæ suæ jura et regimen terrarum || 2 ut consideratione sibi concessæ potestatis bonis operibws commendet et servis Dei justa impendendo eorum' orationibws amminiculari et suffragari apwd Dommum contendat || 3 [idjcirco b ego Philippe, Dei gratin Francorwm rex, notum esse volumws omnibws chris//anis quod adierit praesentiam nos/ram Vuillelrcms, abbns Floriacensis, ubi beatns pater monachorwm Bénédicte || ,f corporis praesentia repausare dinoscitnr, humili supplicatione deposcens cum ivatrïhus sibi commissis quations ea que de bonis suis quidam praepotens vir Aurelianensis, || 3 nomine Teodericns, saecnli transeuntis perituram dignitatem totins cordis desiderio derelinquens, su® æccl esiæ pro remedio et sainte anime sue concedere volebat, || 0 auctoritate et signo no.S'/ ri imperii confirmarcmns atq ue corroboraremns ; qwod utile nob/s et saluberrimum cognoscentes, Deo id volonté omnium bonorwm cooperatore |J 7 placida effecimns voluntate, tam de his quæ ex nostvo benefleio possidebat qua rn de illis quæ ex alior um in regno nostvo manentium. Hec igitnr s uni que ab eo data || 8 [laudamus et] 0 corroborâmes : terrain de Lescuvrio 2 et eccles/am dicaiam in honore scineti Godoaldi, cum omnibes appendiciis, videlicet terris cultis et incultis, vineis, vivariis, servis et ancillis cum omnibns ad se pertinen-
a. Les six premiers mots sont en caractères allongés. — b. id restitué d’après BCDEF. — c. Les mots entre crochets, illisibles dans l’original, restitués d’après BCDEF.
1. Lese cédillés de l’original ont été transcrits æ dans le texte imprimé.
2. La Queuvre, Loiret, ferme de la commune de Férolles, sur la route d’Orléans à Tigy. L’église de Saint-Gault de La Queuvre figure encore dans le pouillé du diocèse d’Orléans, rédigé entre 1750 et 1758, et publié par A. de Foulques de Villaret, Bénéfices de l’ancien diocèse d’Orléans (Orléans, 1888, in-8), p. 27.
196 M. PROU. — LES DIPLÔMES DE PHILIPPE Ie1'
tibw.9, et in civitate Aurelianensi juxta portam Parisiacensem 1 ante claustrum Sanclæ Grncis alodum suum || n terminatum ex duabws partibws terra Sanctæ Crucis, ex tercia Sanctï Marcelli, ex quarta viapublica; item, in alioloco, de proprio alodo furnum eu m domo sua || 10 et aliis duabws mansionibws ante posticam siiis quæ vocatwr Aglerii ; alodws aut em iste tam liber est ut nullus ibi habeat aliquam consuetudinem \el redibitionem praeter ipsum |j, 11 et sic ut ipse libéré teuuit et libéré dédit, ita et nos liberum concediimts. De beneflcio autem nostro qwicqwid in domiuio possidebat, videlicet terram Villaris cum servis || 12 et ancillis et cum onmibws ad se pertinentibws et cum onmi consuetudine terræ illms pari modo annuinms; et in alio loco, silvam de Belgiaco cum toto suo alodo || 13 ibi sito ; et onmes cowsuetudines qwas in terra sancti Benedicti habebat, scilicet in Belgiaco et in Maso vicariam et commendationem et cæteras qwas ibi habebat |] 14 cowsuetudines sive juste sive injuste, commewdationcm etiam de Telliaco 3, item co?isuetudines qwas in terra sepedicti beati Benedicti ultra fluvium Ligeris || 15 habebat, commendationem et pascuaria et onmes alias consuetudines ; île clientibws suis, istos nominatim Rotgerium de Porpriaco, Anteum majorem || 10 de Yillare, Hildegarium de Bussiaco et i'vatres suos Frotmundum et Engelbertum, eu m pâtre eor «m, Martinum qwoqwe cum uxore sua et Giraldum IVaft-em suum || 17 cum uxore sua, Adelelmum etiam cum nepotibws suis et uxore sua, Ursonem qwoqwe, hos onmes cum filiis et filiabws suis et omnibus1 possessionüms suis. Et ut hæc praecepti nosfri auctoritas onmibws saecwlis et praesentibws et futuris Arma et in cou misa permanent, manu propria confirmavinrns || 18 et sigilli nos/ri impressione subter firmari jussimws. 1!) [ Monogramrna regium ] S. a Adam, dapiferi s. S. Gervasii,
a. Les signa seuls sont représentés par S barré. L’s qui suit les noms des témoins représente un paraphe, dégénérescence de l’abréviation du mot subscripsi.
1 . La porte Parisis, percée dans le mur d’enceinte de la ville, ouvrait sur la route de Paris; ses gonds étaient attachés à la muraille occidentale de l’Hôtel- Dieu ; elle s’ouvrait sur la ruelle appelée rue de l’Hôtel-Dieu. Voyez le plan annexé par Mlle de Villaret à son ouvrage intitulé l’Instruction primaire avant 17 SO à Orléans (Orléans, 1882, in-8), et aussi, du même auteur, Recherches historiques sur l’ancien chapitre cathédral de l’église d’Orléans, dans Mémoires de la Société histor. de l’Orléanais, t. XIX, p. 587.
2. Bougy, Loiret, arr. d’Orléans, cant. de Neuville-aux-Bois.