‹ Mélanges Julien HavetChapitre 425 sur 567 · Pour grosse · texte numérisé non relu

Pour grosse

Pendant un certain temps il ne put demeurer dans ce pays pour sa grande honte. C’était un chevalier tout à fait sans honneur, comme on en trouverait difficilement un pareil.

Il demeura un moment en Bourgogne et pensa que tant qu’il serait si loin on l'oublierait plus facilement. Son cœur était plein d’orgueil.

Il arriva alors rapidement que le duc Sigismond d’Autriche voulut engager un bailliage dans le Sundgau et alentour1 .

1. Par le traité (le Saint-Omer du 9 mai 1469, Sigismond d’Autriche cédait à Charles le Téméraire, en échange de 50,000 florins, les principales possessions héréditaires de la maison de Habsbourg sur les deux rives du Rhin. C’étaient le landgraviat. de la Haute Alsace, le comté de Ferrette comprenant les seigneuries d’Ortemberg, de Bergheim, d’Ensisheim, d’isenheim, de Landser, de Ferrette, d’Altkirch, de Thann, de Cernay, de Masevaux, de Rougemont, Florimont, Belfort, Rosemont et Delle. C’étaient encore les quatre Lilles forestières de Rheinfelden, Saeckingen, Lauffenbourg, Waldshut, le comté de Hauenstein avec la Forêt-Noire et enfin Brisac. Il accordait au duc de Bourgogne la faculté de pouvoir racheter toutes les terres antérieurement engagées, par lui ou ses prédécesseurs, et fixa lui-même la somme nécessaire à ce rachat à 180,000 florins. (Archives de la Côte-d’Or, B. 1049. — Voir aussi Pierre de Hagenbach..., p. 6.)

CONTRE PIERRE DE HAGENBACH

Do nûn der anslag gar geschach, Gedoclit her peter hagenbach Der hertzog von burguntl, myn her, Wan der dar zû genou gel wer

Ich hett nicht gar verloren,

Die lantvogtig wand gût burgundsch.

Die sach fugt sich noch sinen wunsch, Glich bald dar noch kam usz die mer Wie hagenbach im suntgow wer,

Ein lantvogt uszherkoren.

Do herschet er in ubermût,

Es was den bûrgern nicht sehr gût Zû brysach und zû danne.

Den bôsen pfennig wolt er han Und fing vil nûwer schaczung an,

Der brot trouff im in pfanne.

Comme la proposition fut faite, messire Pierre Hagenbach pensa : si le duc de Bourgogne, mon seigneur, pouvait se décider à l’accepter;

je ne perdrai rien, le bailliage deviendra bien bourguignon. La chose alla selon son désir. Bientôt après se répandit la nouvelle que Hagenbach était nommé bailli du Sundgau.

Il y gouverna avec insolence. Il ne fut pas tendre aux bourgeois à Brisac et à Thann '. Il voulut lever le mauvais denier et établit beaucoup de nouveaux impôts. Le rôti lui coulait dans la poêle.

1. Allusion à la révolte de Thann qui fut vigoureusement réprimée par Pierre de Hagenbach, le 3 juillet 1473, et à l’agitation de Brisac qui ne tourna pas à la révolte ouverte. Ces troubles étaient provoqués par l’établissement d’un nouvel impôt dit le mauvais denier sur lequel on sait fort peu de chose. On sait seulement qu’il pesait sur le vin. On payait un denier par mesure de vin, dit un continuateur de Koenigshoven, mais on ignore si cet impôt pesait sur le vendeur ou sur l’acheteur. (Voir Pierre de Hagenbach ...,p. 69-73, et Thann à la fin du xve siècle, p. 26.)

GH. NERLINCrER. — DEUX PAMPHLETS

Züm Ersten kund er kratzen lyse, Mit senfftikeit zü glicher wyse,

Als AVer es im im hertzen.

Do er das grassz hergriffen liât,

Er herscht zü brysach in der stat Die burger litten smertzen.

Do nün der schimpf am besten waz, Sin hochfart nam ein ende.

8ie mochtent nymmen gelyden daz Und linge nt in behende.

Su leiten in gefangen snell Und machtent in do kallen,

Man zoch in uff', er schrey so hell, Sin stymm die hort man schallen.

Er do verjach der boszheit vil Die er vor hat im willen,

Gott sy gelobt im brast der wil,

Er mocht sie nich erfüllen.

En premier lieu il savait gratter doucement et également, comme si cela venait du cœur. Quand il fut au pouvoir il régna dans la ville de Brisac. Les bourgeois souffrirent de douleur.

Comme l’insolence était à son comble, son orgueil prit fin. Ils ne voulurent plus rien supporter et s’emparèrent de lui adroitement.

Ils le mirent vite en prison et le forgèrent à parler, le tirèrent en l’air par une corde 1 ; il cria si haut que l’on entendit résonner sa voix.

Il avoua alors beaucoup de méchancetés qu'il avait eu l’intention de faire. Dieu soit loué! on l’en empêcha, il ne put les exécuter.

1. Allusion à la torture que les gens de Brisac firent subir au grand-bailli. Pendant ce temps, ajoute le chapelain Knebel : Boni. Sigismundus erat in Friburgo etfecit sibi bonum tempus (p. 82).

CONTRE PIERRE PE HAGENBACH

Von siner boszheit is nicht not Wan er ist dot,

Daz ich do von icht melde.

Man slüg im ab sin lioubt so trod, Im schach genod,

Zü brisach in dem felde.

Man zalte .XIIII. C. jor,

Jo daz ist wor,

Do ab im ward gerichtet,

Ouch LXX. vier gar off'embor,

Vil welt kam dar,

Er liât ouch vor gebychtet.

Gott der trug im genoden schin,

Ist er in pin,

An siner armen selen.

Er müst on zwyfel mussig sin,

By gutem win,

Soit er es als erézelen.

In diser geschicht ward manigman, Ist nicht daron,

Gar billich ser herfrowet.

Il n’est pas besoin que je fasse maintenant mention de ses méchancetés, car il est mort. On lui coupa la tète à Brisac 1 dans le champ ; on lui lit cette grâce .

On comptait mille quatre cents ans, cela est vrai, quand on en fit justice et soixante-quatorze années en vérité. Beaucoup de monde vint là. Il s’était confessé avant.

Que Dieu fasse grâce à sa pauvre àme, si elle est en peine ! Sans doute il est oisif maintenant et peut raconter tout cela auprès d’un pot de bon vin.

Cette histoire réjouit à bon droit bien des gens. Ainsi finit

1. L’exécution de Pierre de Hagenbacli eut lieu le 9 mai 1474 à quatre heures, devant l’une des portes de Brisac ( op . c., p. 133-134).

CH. NERLINGER.

DEUX PAMPHLETS

Also kam hagenbach darvon Im vard der Ion,

Déni kalb ist ouch gestrowet.

Ob sich die sacli also begab,

Die lantschaff sich beclaget,

Wie hagenbach der nasse knab,

Das volck so gar benaget.

Der Edel furst von ôsterich,

Mit andern bundsgenossen,

Gon basel fûgtent sie do sich,

Do ward die sach beslossen.

Man soit die houbtsum legen dar, Gon burgund das verschriben.

Er wolt daz gelt nicht, das ist war, Sin hochmüt wolt er triben.

Als er nün je daz gelt nicht wolt, Den schaden mûst er haben.

Man hats zû sture an déni soit,

Und liesz gluck inher traben. . .

Hagenbach. Il eut sa récompense. On donne au veau aussi sa litière.

Comme ces événements avaient lieu, le pays se plaignit de ce que Hagenbach, le garnement mouillé, accablait tant le peuple.

Le noble prince d’Autriche avec d’autres confédérés se rendit à Bâle où la chose l'ut décidée.

On devait déposer la somme qui avait été empruntée à la Bourgogne L II ne voulait pas de l’argent, cela est vrai ; il voulait continuer son orgueil.

Comme il ne voulait pas de l’argent, il dut avoir le dommage...

Page 1