P, effecta. — 6. V. omisit est
pièces du même genre publiées depuis, on n'atteindrait vraisemblablement pas le millier. Ce chiffre est bien éloigné du total des pièces rythmiques de caractère pieux aujourd'hui connues.
1. Gallia chriatiana, t. V (1731), col. 276; — Acta Sanctoruniy Jul., t. II (1721), p. 359.
UN POÈME RYTHMIQUE d'ÉTIENNE DE TOURNAI 285
Novum parit filium, novo partu leta, 8 Post conceptum tercio luna ter impleta.
Sonat celum laudibus exultacionis, Et applaudît filio Jovis et Junonîs ; Convocata curia studio preconis, 12 Plena sunt celestia celitum personis.
Mundi partes coeunt et accedùnt toti, Currunt cum muneribus Superi devoti.
Dat Saturnus aureum seculum nepoti, 16 Fer annorum milia temporis ignoti.
Phebus ofTert puero radium decoris, Qui viginti quatuor variatur horis ; Intus motum conferens et splendorem foris, 20 Frigus beneficio tempérât caloris.
Sequitur Mercurius, et concedit ei Pilleum talarium, virgam caducei, Ut sit cautus, agilis, rector sue rei, 24 Gaudet et Archadii deus dono dei.
Mars exultât lituis et clangore tube, Et in ludi speciem movet crestam jubé ; Sed ad Jovis monitum latuit in nube, 28 Donec puer pavidus induatur pube.
A Neptuno balnei temperatur unda, Liquida, potabilis simul et fecunda; Dédit hune ternarium, aléa secunda, 32 Ut tridente regeret equoris profunda.
Puerilem Mulciber dat ornatum colli, Auro bullas fusiles, celatura molli ; Quas ut sibi viderat parvulus attolli, 36 Manus extra protulit, et subrisit olH.
7. P, novit parit. — il. P. pconis. — iA, V, devota. — 19. V. motium.
— P. motus. — 20. V. coloris. — 24. V. Gaudet ei... dona dei. — P, Gaudet ex. — 25. P, exultât preliis. r-26. V. Et ludi... cestam. — P. Ei ludi... cristam. — 27. V, Se ad. — P. intervertit les deux vers Sed... et Donec..., maû la lettre b, placée devant Donec, et la lettre a, placée devant Sed, avertisMent de cette interversion. — 29. P, O Neptuno. — 31. P. trinarium.
— 32. P. regerit. — 33. .P. Puerulem. — 35. P. Quos.
Bacchus ore madidus, rubicundus gêna, Motu risum conciial, sanum cantilena, Et balbutit puero verba semiplena, 40 Et nutrices hilarat temeti lagena.
Hune SiLenus sequitur, asina gestante , Rétro passus quatuor, duos ponit ante ; Sompno graves oculî, tremule sunt plante;
44 Ridet celi curia sene titubante.
Pluto cum Proserpina voluit exire :
Sed, quia cum gaudio non est locus ire, Cerberus hune tenuit, et sorores dire;
45 Minus tamen solîto eepit desevire.
Pallas in Tritonio lavit eum fonte, Et serpentes egidis arriserunt sponte ; Deinde supercilia manu transeunte, 52 Signa vereeundie posuit in fronte.
Ante cunas eelebrant Driades ehoream :
Phebi soror ordinat et disponit eam ; Subsequuntur virgines pharetratam deam, 56 Nec admittit aliquam turpis rei ream.
Ceres, nuper hilaris filia reperta, De semenstri spatio post raptorem certa, Ubertatem nuneiat, spicea dansserta, 60 Fertiles areolas, horrea referta.
Venit in palacium Venus gratiosa, Cunas ornât violis, pavimentum rosa ; Resonat amancium vox deliciosa, 64 Salutantis notule murmura jocosa.
Dive dee filii, matrem subsequti, Et sorores Gratie, gremii soluti, PoUicentur gaudia grata juventuti, 68 Sicut Jovis filium decet eis uti.
37. V. Bachus... matidus. — P. Macthus. — 39. P. balbucit. — 40. P. EyUarattimeti. — 41. V. Sillenus.— P.|Sillieus... asino. —47. P. ire. — 48. P. deservire. — 49. P. Lallas. — 53. P. Driadis. — 56. V. amillit. — 57. P. Feres nuper. — 58. P. semonstri. — 59. V. picea... certa. — 60. P. areolos. — 61. V, Venus fj^ratia. — P. Veaus... venit. — 64. P. Salutantes. —
. V, Due dee. — P. Duo dee.
UN POÈME RYTIÏMIQI'E d'ÉTIENNE DE TOURNAI 287
Numina silvestria veniunt a rure.
Panes * et caprigene Satyri ligure, Quibus edificia rustica sunt cure, 72 Et agrestis offerunt munera nature.
Vocat Annus copiam toto cornu pleno, Quatuor temporibus mense duodeno :
Flore Ver cunabula cingit, Estas feno, 76 Stat Autumpnus gravidus, caret Hyemps ceno.
Sua per officia Menses occupati, Plaudunt in obsequium divi recens nati, Parituri congruos fructus ubertati, 80 Ne, si carrant stériles, currant et ingrati.
Janus {inni circulum renovans immutat, Et ingressum dedicans exitum salutat.
Piger Februarius an te focum nutat.
84 Marcius excodicat vineas et putat.
Aprilis multiplici terram flore pingit.
Et severos animos paululum confringit.
Juvenes et virgines Maius discingit.
88 Prata secat J uni us et acervos stringit.
Hudat agrum Julîus frugibus honustum, Ut eas excuciat, provocans Augustum.
Lassât hic in area juvenem robustum, 92 Et September humidus effluit in mustum.
Seminans Octobrius sata, sulcos régit, Et November suibus suis glandem legit.
Mactat Duodecimus pingues quos abegit, 96 Dormit, bibit, comedit, ociosus degit.
70. P. Danes. — 72. V. agrestes. — 73. P. anus. — 76. P. auptunus gravidus. — V, hyems caret. — 77. V, mensis. — 78. V. dira recens. — 80. V. omi». stériles, currant. -r- 84. V^. sanus. — 82. P. ingressus. — 83. V. nuttat. — 87. P. decingit. — 88. V. fecat. — 89. P. Nudat. — 90. V. Ut eat. — P. Ut eam... agmentum. — 91. V. in aéra. — 92. V. omis, humidus. — 93. V. sulco. — P. Octobris... succo.
1. Cf. le début de la lettre CCXLIX de l'édition Desilve (p. 308) : « Ruri habitans inter Faunos ficarios Panesque silvanos... »
Mater Sapiencia, pue^um doctura, Prius Eloquencie tradidii in cura, Ut loquatur plenius etas inmatura, iOO Probet., persuadeat, Trivio secura.
Quia puerilia puero suni digna, Docei hune Gramaiica litterarum signa, Et conjungit sillabas, aspere benigna, 104 Et interdum virgula percutit saligna.
Docet quot ex partibus sint orationes, Quarum movet quatuor per inflexiones.
Barbarismi vitio purgat dicliones, 108 Nec soloecensium sunt constructiones ;
Qualiter constructio fiât transitiva, Quàliter reciproca vel retransitiva * ; Quo significatio transeat activa, 112 Absolvatur neutra, claudicet passiva.
Venit ad Gramatice Poesis hortatum, Ut, quem prius fecerat illa iitteratum, Hec, novem Pyeridum trahens comitatum, 116 Prosa, rithmo, versibus faciat ornatum.
Poetarum* varias excitât camenas.
Placcus agit liricas ode cantilenas, Plautus et Terrencius comédie scenas, 120 Tityri Virgilius tenues avenas.
Récitât Ovidius elegos amorum, Juvenalis satyras, hostes viciorum.
Pratrum movet acies Stacius duorum, 124 Et Homeri pagina casum Trojanorum.
98. V, tradit. — 100. V. parsuadeat. — 102. P. gramaticam. — 104. P. virj^ulas. — 105. V. quod. — 107. P. Sillogismi. — 108. P. Qualiter oracio nec soleciQm. — Solœcensium est vraisemblablement pour Solœcismorum. Le vers est dans tous les cas gauche et obscur^ et sans doute altéré. — 109. P. Qualiter oratio. — 110. Le vers 410 manque dans V. — 116. V, hornatum. — 118. V, Flacus. — P. agit liveas. — 119. P. Planctus. — 120. V. Titurus Virgilii. — P. Premier mot incertain^ suivi de Virgilii.
1. Tout ce passage parait dérivé plus ou moins directement de Priscien.