‹ Mémoire sur le système grammatical des langues de quelques nations indiennes de l'Amerique du NordChapitre 49 sur 129 · FAMILLE ALGONQUINE. FAMILLE IROQUOISE · texte numérisé non relu

FAMILLE ALGONQUINE. FAMILLE IROQUOISE

Dialecte lénäpé, par Heckewelder.

Dialecte onondago,

par Zeïisberger.

Gétannitowit-Pata- N'ioh-Hawonéo.

mawos.

Manitto. Otkon.

Awossägamé. Garochia. Ooch. Tonihha.

Gahees, gahowés. Onürha.

Quis. Héhäwak.

Danis. Iéhawak.

Nimat. Tattatége.

Chesmus. Akzia.

Lenno. Etschinak.

Lénâpé. Ungué, ongwé.

Ochqu’eu. Echro.

Ochquetschitsch. Tahagôna.

Pilawézitsch ; pi= Haxhäa, hehäwak.

lâpe.

Amémens. Ixhäa.

Nitis. Orrié, ungiatschi.

Tête.

Visage.

Nez.

OEil.

Sourcils.

Pau pières.

Oreilles.

Front.

Cheveux.

Joues.

Bouche.

Col.

Gorge.

Dent.

Langue. Barbe.

Coude.

Main.

Doist.

Ongle.

Ventre.

Dos.

Pied.

Genou.

Peau.

Chair.

Os.

Sang.

Algonquin.

Wihl.

Wuschkinkuwuk.

Wikiwon.

Jroquois.

Anuwañrà- Agächsa.

Oniôchsa.

Wuschkink (plur.-Ogéchra.

all);

Mamawanäak {plur.)Ogonquaräge.

Spanquewägan.

Witiawak.

Wochgalau.

Ogachrichte.

Ohüchta.

Ogônquau.

Milach, miecheken.Onuchquéra.

Wonanno, wonan- Ejoqua , ejoquage

noäl(plur.) Doon.

Whiltangan.

Gundacan.

Wipit, Wipitall.

(plur.).

Wilarno.

Wuttoney.

Wisquon.

‘Nachk. Lenschkan.

L'Wikaschak:

Wachtey.

Wawikan.

Sit, Sitall (plur..).

Guütgu. té Chés.

Oj60s.

Wachgan.

M'huk, mokum.

(plur.) Ixhagachrôhnta.

Oniara.

Ohra. Onétschia.

Enächsé.

Onusgéra.

Ochjôrha.

Eniagé.

Chaque doigt a un nom.

Eéchta.

Otquonta.

Eschukné.

Ochsita.

Egechréna.

Ganéchwa.

Owächra.

Ochtiéhnta.

Otquéchsa.

Algonquin. Troquois.

Cœur. Dée ou Tée. Awériächsa.

Lait. Nonakan. Ontngwa.

Ouie. Pendawachtsägan. Né wathénte.

Vue. Nemhattowägan. Ogéchra.

Goût. Lipoquotoägan. Né iogawi.

Odorat. Melamoägan. Né wagérachs.

Toucher. Amandamoägan. Né watthoka.

Nom. Léwusuägan. Gachs&na.

Cri. Salanuïn. Tiagocharechta.

Hurlement. Sessalamuën. Né wachgæntha.

Mot. Aptonägan. Garrichwa.

Sommeil. Gauwiwägan. Gotawi, watorissai, Amour. Ahottoägan. Né ionoréchqua.

Douleur. Wisachgamallsoä- Né ionnochwach gan. tani, waorocluägi.

Peine, fatigue. Achwilulogéwägan.Agojotéchséra. Travail. Mikémossoägan. Agojotéchséra.

Mariage. Wikindévâgan. Néioniäki, agoniaki.

Vie, Lehalléwägan. Jagonhéchséra.

Taille, croissance. Allumikén. Zanoejatôté.

Ame. Tschitschank. Otkon.

Mort. Anglowägan. Né iawahéjé. Soleil, Gischuch. Garächqua, ontéca.

Lune. Nipäwi gischuch. Garächqua.

Etoile. Alank, alanque- Otschischtenéchqua, wak (plur.).

Vent. Kschächan. Sahoté, Igarachta.

Tempête (fort vent).Achwi kschachan. Né gaworéntes, gaworontewano.

Alyonquin. {roquois.

Pluie. Sékélän. Né jolschtaronti.

Grêle. | Méhocquamileno. Né owissonti (il grêle).

Neige. Gûn, guhn. Ogéra.

Glace. M'hocquämi. Ovwissa.

Jour. Giéschgu. W%&ontha.

Nuit. Tpécu. Achsontha.

Matin. Wäpan. Jorh&ntha.

Soir. Wulakan (le soir), T’wazédwa , ohne- Wulakannewi zajogaràk.

(au soir).

Eté. Nipan. Gagénhé.

Printemps. Siquon. Tioganhénti, gaquitek.

Automne. Tachquôak. Ganœnager.

Hiver. Lowan. Gochschéré.

Année. Gachtin. Tschiôéchscrat.

Terre. Hacki, achki. Uchwuntschia.

Eau. M'bi. Ochnéca , ochnécanos- Mer (la). Kitahican. Ganfiataré.

Rivière. Sipu. Geihâté.

Sable. Legau. Onéchsa.

Argile. Siesgu, sisku. Otéhra.

Poussière. Pung, Pong. Ogéchra.

Boue. Niskassisku. Anowästa , otha, ohéchta.

Montagne. Wachtschui. Ononta.

Rivage. Iapéwi. Hacta, haziacta. Colline. Wachtschütit (di- Onontachéra ( dimin.). min).

Vallée. Pachsajeek. Tiochrungwe , tio-

nontiäcu.

Ar.

Feu.

Hauteur.

Largeur.

Longueur.

Cave, Caverne.

Creuser, Pierre.

Or.

Argent.

Sel.

Bois, forêt.

Chou.

Arbre.

Pieu, jalou,

Herbe, verdure.

Chêne.

Feuille.

Ecorce.

Branche.

Champ.

Céréales.

Raisin.

Poisson.

Ver.

Aigonquin. Zrogquors, Géschink. Tioarate.

Tendey. Otschischta, iotécka.

Hockunk , Hoc- Lanihétke.

quéunk.

Achgäme, paâmé. T'ygachro chwa.

Gunäquot. Zanihôs.

Walak. Toschüwé , tiogau chrœnta.

Munhämmen. Geihôni.

Achsin. Onéja.

Wisawek, achsin Otquechtarécu.

(pierre jaune).

Schilpel. Ochwistanorum, Sikey. Otschikéta.

Tékené. Garhäcu.

Kepétsché. Awonochgéra.

Hittuck. Garônta.

Achpanschis. Garonta.

Mashik. Garontôtcé.

Wunachkwimins- Garichif.

chi.

Wunipak , com- Onerachtôzéra.

bachquall (plur.) Hôkees, anéchwu- Otquänta.

nak.

Tuchun. Otquéra.

Hagihäcan. Gahünta.

Maléom. Onatschiaschok.

Wisachkim. Ojinquiseré.

Namés. Otschionta.

Huppeechk. Otschinungwa.

Mouche.

Bête sauvage.

Vache.

Corne.

Cheval.

Cochon.

Chien.

Chat domestique.

Chat sauvage.

Souris.

Oiseau.

Plume.

Coq.

Poule,

OEuf.

Oie.

Canard.

Pigeon.

Maison.

Porte.

Cour.

Ville, village.

Hache.

Clou.

Charreite.

Pain.

Mangeaille.

Mais.

Algonquin. Troquars.

Utschéwé, utsché. Otzhœnta.

wak (plur.).

Awésis. Guntério.

Sisiliés, sisilwés. Tionhosquaront.

Schummo. Onâgara.

Nechnaungés. Garontanéchqui: … Kuschkusch. Quisquis. y; Mékanné, allium. Tschierh4. ; Puüschis. Carèt apud Zeisb.

Tschingwé. Carèt apud Zeisb.

Achpoquës, poqués. Zinéwa.

Tscholens, ak (pl.) Tschigasko.

Miquon, Micon. Ochréra.

Lennowehellau. Gatschinak.

Tipaas, ochqué- Gitgit.

helleu.

Wah, wach,wach- Onh6chsa.

wall (plur.)

Kaûk. Gahuüchk.

Schihuweu. Sérack.

Amimi, mimi. Tschiékara.

Wikwam, wigwam.Ganochsäjé. Kpahün, espändé. Ganhéchwa.

Aluménachk. Caret apud Zeisb.

Uténey. Ganatäjé , kanadajé (ëndé Canada).

Tamahican. Aschequéchsa.

Makôos, m'g605. Garéwa.

Tuppinktschés. Gaseréchta.

Achpôan. Caret apud Zeisb.

Mitzéwagan. Jix, untgaztéchqua Chäsqueem. Onätschia.

Fèves, haricots.

Tabac.

Voleurs.

Misère. .

Victoire.

. Guerre.

Guerrier.

Navire, bateau.

Baleine.

Lumière.

Tonnerre.

Jeune.

Vieux.

Haut.

Bas.

Grand.

Petit.

Blanc.

Noir.

Vert.

Jaune.

Gris.

Sale.

Pesant, Humide.

Léger. /

Algonquin. Iroquors.

Machksitall. Ossahéta.

Kschätey. Oyenqua.

Kichgémolgut. Enusquas.

Awendamoägan. Agotendhé ( être

misérable).

Allohikoagan, pa- Watquénnia.

tahowewagan.

Machtagewägan. : Waunterios.

Nétopallis. Hosgaragéchté ( il est un).

Amochôl. Gahujowäno.

M'biak, m’hiachk. Guntschiéwano.

Wasélénican. Jotacharôta.

Pelhäcquon. T'gachsagajénti.

Wuski. Oras.

Kikey (genre ani- Oxtéa.

mé).

Hoôckunk. Hetké.

Häcking. Hechtagé. Amangi. Goûnos.

Tangito. Ostwi, niwäh, niaga.

Wapech. Orhéstocu.

‘Sückgeck. * Gazihostazi.

Oliéhgeck. Ozitquarécu.

Wisaweck. Ozitquaréca.

Wipünxit. Caret apud Zeisb.

Machtitsu. Onissérat.

Sückquon. Joxté.

Witächsu. Ochränuwe, jonà- | nawochté.

Längan. Jachté.

Gros, épais.

Bon...

Beau.

Agréable.

Mal.

Mauvais.

Méchant.

Vif.

Lent.

Alponquin. Zroquois… Machingué. Gatés, goâno.

Wulit. Ojänéri.

Schiki. Ojénéri, wazænaji.

Walelendamowi. Ovwisquat.

Medhiok. Wakécké.

Attawulit (non bon). Ovisséras.

Manunxin. Jachäquas.

Lachpi. Josnorum, gajanéri Tgeauitti. Scœænoäh , Jono rongsék.

Vivre, être vivant. Lehelléchen, pom- Tajénké.

Etre gai.

Manger.

Boire.

Chanter.

Frapper, battre,

Dormir.

Prendre.

Aimer, Demander.

Semer.

Cacher.

mauchin.

Wawuleléndamen. Agowissa , .owes -

quat.

Mitzin. Wauntécôni.

Menneen. Echénékichré, wachnekichré.

Lunsüwen. Jorrichéwächqua.

Pachgämen. Aguwarrié, aguwajichié.

Gauwin. Agatawi.

Natennümén, Wa- Wajéhné.

tennümén.

Ahôaltin. Schungara, Jonoréchqua.

Najondämen. Watgéchtat, agojéchté.

Hagihcen , Ach-: Onéhha, otijizerasgicen (mettreen chôh.

terre, enterrer).

Gandhaltüv,Gand- Wachséchta.

bætton.

Fondre.

Bouillir.

Donner.

Va-t-eu, marche.

“EL Elle.

Nous.

Vous.

Is.

Elles.

Quoi ?

Pourquoi ?

Qui ?

Non.

Où ?

Eci, Là.

Sous, Sur.

En.

ÆAigonquin.

Linxhüimmen.

Wiechenin.

Mékan, milan.

Achpämsil ( im per. d’achpamsin, marcher).

Nipawih.

Ni.

Ki.

Nécäma.

Nécämä.

.-Niluna.

Kiluwa.

Necamäwa.

Nécamäwa.

Kœcu ? kéku ?

Kœcu ? untschi ?

Auwêén?

Matta.

Taän.

Sin, jéni.

Najin, iun.

Equiwi.

Wochgitschi.

Talli.

Irogtois.

Ochwistaniwochte

Waonatschiôté , ojahéss.

Ééwi, wanônta.

Sachtæœndi ( de tajochtœndi, aller).

Tischtänha tohné.

I, aquas.

His , his kè (est-ce toi?).

Rauha.

Aubha, gauha.

Ni.

His.

Honühha, onthha.

Onhha.

Or, ochte, otnahote, nahôte.

Ot garihôni.

Schu ? Schune ?

Schunahôte ?

Tachte ,ia, néto, näji.

Gäno? Ganohoquadi?

Tohné.

Néto.

Nâäcu.

Gâchéra.

(S’exprime par inflexion.)

Quand?

Avant.

Après.

Comment?

Ou (vel).

BR le e

DIS MmE E

bi Le (© © .

Bo.

Algonquin.

Tschingé ?

Wéski.

Uchtonk.

Taän ?

Schita.

NUMÉRAUX.

N'outti.

Nischa.

Nâcha.

Néwo.

Palénach.

Guütiäsch.

Nischäsch.

Chaasch.

Peschgonk.

Tellén.

Tellén wakn’gutti.

Nichinachki.

Nachioachki.

Néwinachki.

Lroquors.

W'énto.

-Hiäri.

Ochnage.

Ot? otniocht ?:

Togat.

Skäta.

Tekeni.

Ach56, Gajéri.

Wisk.

Achiak.

Tschoâtak.

Tékiro.

Waätiro.

Wasshé.

Wasshé skata gachera.

(Dix, un de plus ou par-dessus , etc.)

T'wasshé , tekeni wasshé (deux fois dix).

Achso né wasshé (trois fois dix).

Gajeri né wasshé ( quatre fois dix ;

etc.)

Palénachischinaschki.

Guttaschtschinachki.

Algonquin. Troquois, Nischachtschinachki.

Chaaschtschinachki.

Péschgonktschinachki.

Guttapachki. Wasshé né wasshé (dix fois dix).

Nischäpachki. T'wænniawé.

Nächapachki, etc. Achso né t’wæn -

niawe.

Kitapachki (le grand cent), ou Telléntschapachki Wassé né t’w&n- (dix fois cent). niawé.

Nischén kitäpasch- T'w&nniawech seki. rässhé.

Nachén kitäpasch- Achso né wenniaki, etc. wech serässhé ,

etc.

: Y * À | Se: : LL So F a S bel EE 67e,

C0 PRE ee Fbhonaidotutshif Mrs ere dacek sarogdl Ar bo ddeen V7. sad ñ. «5 Le Hib ai} xib} 4 AN dy bateaT 40 bhorqban { CT be oerlo À ur Dana ” TÉL 0: JA Gta PES Lunel 14 1) itdoerjat, 2) PUR A0 7 N'ART DE. bdssquit LOLILETLE Eye PAU EN Li usien,Là. (quo nid} db} :

1 he Sr 5 -sÿ à: sait be “don dctaait ax 4 4 ACT CET LR ATP OS LES SK GUESS MTS bus We pub PAM pris de, es à dtlaëiios ser M br Tee BF | | à : 'IPRSTETS $

WE L © L'RUR ; À ' / b 3 " LP #4 vt i nl , f Sn. Û ‘ # 24 Le ; 4 I - #8 A \ Je 1 } î dde" { s ‘ £ 2 LATE k R 22 £ | Ÿ [ATE 1 S ET he hi 0 GA PS ARAN V4 + (; À La j à 4 + (Es ' NT 4 À : 4 3

Page 1