CHAPITRE XIII
Quatrième bref du pape au roi. Il lui maade qu'il a commencé à contenter le duc de Créquy, en ôtant au cardinal Impérial ses charges et le faisant sortir de Rome. Lettre de la congrégation des cardinaux à Sa Majesté.
Enfin la fierté de la cour de Rome fut réduite par la crainte à diminuer insensiblement, et à se résoudre à donner au roi trop justement irrité quelque chose de plus solide que de belles paroles et des compliments. Le pape, pour l'adoucir, lui envoya au commencement de décembre un quatrième bref, par lequel il lui donnait avis qu'il avait ôté au cardinal Impérial la charge de gouverneur de Rome et la légation de la Marche, et qu'il lui avait même ordonné de se retirer à Gênes en attendant les intentions de ^a Majesté. Voici ses propres paroles :
« Carissimo in Christo filio Ludovico, Francorum régi christianissimo, Alexander papa Vil.
« Carissime in Christo tili noster, salutem.
« Pro palerna caritate quâ Majestatem et Coronam tuam Christianissimam toto corde complectimur, ut quantum per nos lieri possit ea impleantur quibus dileclus filius aobilis vir dux Crequy, orator tuus, tibi satisfieri pelierat, primum operam dedimus ut dilectus filius noster cardinalis Imperialis ab urbis gubernio et Marchica legatione cessaverit. El cum idem cardiualis Roma nobis volentibus jara egressus se in iter dederit Genuam versus, ibi exspectaturus douée Majestatis tua? mentem cognoverit, id etiam nos illi significavimus, cupieules ut ipsa quoque sensus nobis aperiat quos pra3cipue curabimus prout iequum et decens fuerit adimpleri. Porro Majestati tuœ felicia faustaque omiiia precamur, aposlolicamque benedictionem amantissime impertimur. Dalum apud Sanctam Mariam Majorem, sub annulo piscaloris, die 3^ decembris 1662. Ponlificatus nosiri anno octavo. »
La congrégation des cardinaux avait déjà commencé à faire quelque démarche pour l'accommodement, et M. le duc de Créquy en avait reçu une lettre fort civile par
laquelle ils le priaient de rendre au roi et aux deux reines celles qu'ils lui adressaient en faveur du cardinal Impérial leur confrère. Il y répondit ainsi le 30 de novembre :
« Em"»' e Rn»' Signori Col™', « L'umilissima lettera délia quale L. E. E. V. V. si sono degnate con tanla benignità di volermi onorare per mezzo del signore Bottini, avvocato consistoriale, è stata da me ricevuta con quel maggiore sentimento di dovutareverenza che al Sacro Collegio si conviene e con quelli medesimi sensi di profonda stima ho considerato quanto dentro viene contenuto e quanto dal dette mi è stato affettuosamente aggiunto per parte délie E. E. V. V. Non dubitero perô di dire con ogni sincerità che la M*^ del Re mio Signore sarà per maravigliar si al maggior segno cosi délie instanze faite le dalle E, E. V. V. come di quelle che a nome loro mi sono fatte dal suddetto. Anzi non poterà imaginarsi altro la M'» sua se non che quel officio délie E. E. V. V. le possimo le co solamente perche sia cosi stato richiesto loro benignitamente. Si porge gravissima caggione di crederloil vedersi daun canto premura con tanta soUicitudine délie E. E. V. V. Perchi ebbe 1 ardire d'oltraggiarla con tante e si atroci ingiurie e saper dalla altra parte che per lievissimi soggetti si è veduto punire non è gran tempo un Cardinale senza che dal Sacro Collegio fosse fatta al contrario neppure una minima instanza. Havero cura fratlanto di trasmettere quanto prima alla Maestà sua ed alla Maestà délia Regina le lettere délie E. E. V. V. assicurandole di più che professando io verso di loro incompareggiabile devozione mi sforzero di comprovarla sempre ad ogni mio potere in quasivoglia congiunture dove il servizio délia Maestà sua e la mia fortuna mi daranno campo di potere esercitare verso le E. E, V. V. gli atti del mio riverente ossequio, e rimettendomi di più a quanto sarà loro signifîcato dal detto signore Prospero Bottini soprà quello ho communicato seco faccio aile E. E. V. V. profondissima reverenza. Da Roma, a di 30 novemb. 1662.
« D. V. V. E. E., etc. »
Ils prenaient tant d'intérêt dans l'aflaire du cardinal Impérial leur confrère qu'ils firent de sa cause particulière une cause générale de leur dignité^ et écrivirent en sa
642 MÉMOIRES DE GODEFROl HEHMANT
faveur cette lettre à tous les autres cardinaux absents pour demander tout à la fois leur protection et leurs avis :
« Sacrum CollegiumCardinaliumadabsententesCollegas. « Miserationij divinâ Episcopi, Presbysteri, Diaconi S. R. E. Cardinales.
« R."»* in Ghristo Pater et Domine Collega ac frater noster carissime, salutem et sinceram in Domino caritatem.
« Quida nonnuliis Corsis militibus patratum in urbe fuerit die 20^ mensis Augusti, quœque in eo facinore rerum turbatio, quœ tempestas sit consecuta neminem esse putamus ad quem non fuerit aliquo hominum sermone rumor allatus. Missam propterea faciemus rei narrationem, et id unum dominationi vestrae R"** indicabimus quod Sacri Gollegii nostri rationem et auctoritatem propius attingit, non tam ut ipse agnoscat quid actum a nobis sit pro tuenda nostri ordinis dignitate, quam ut curam consiliumque suum, quibus multum jure tribuimus ad communem causam, si quse sit occasio, conferre possit.
« Inter cas conditiones quae à Christianissimi Régis ministris in médium afferebantur et adhuc afferuntur pro sarcienda, ut ipsi inquiunt, injuria ex prœdicto Corsorum crimine in regium nomen illata, petebatur ut adversùs R""' Dominum fratrem et collegam nostrum Laurentium Impérial, taaquam de eodem Rege malè meritum, nonnulla decernerentur parum spectatœ virtutis viro et sacri nostri Gollegii existimationi consentanea. lUe, quo est animi robore, et ergà quietem publicam studio (hic enim periclitari in eo discrimine videbatur) non dubitavit ad Regem in Galliam iter capessere, ut illi reddat perpetuœ suœ in ipsius Majestatem observantiaî rationem. Nam quo magis inspeximus prreclarum illius Reipublicœ salutare propositum, eo minus deserendam nobis ipsius causam judicavimus. Quamobrem communi consilio et summâ totius sacri Gollegii consensione prosecuti eumdem fuimus, litteris diligentissime ad Regem scriptis, quanquam eam inire oportuit scribendi rationem quâ nt Gardinali amplissimo honor tribueretur, Regiœ indignationi nuUam de nobis materiam praeberemus, totœ sunt in deprecando dedecore quod in sacrum collegium redundaret, si ergà Gardinalem Imperialem aliquà ex parte violarelur débita sacrœ purpurai reverenlia. Porrô