JACQUES DE BANNISSIS À L'ARCHIDUC CHARLES D'AUTRICHE

Victoire sur les Vénitiens. Divers combats sur le territoire de Venise et clans le Padouan. Retraite vers Bassano. Alviane a plus fait pour la ruine des Vénitiens que n'ont pu faire l'empereur et ses alliés ; aussi devrait-on lui ériger une statue avec cette inscription : Destructori patriœ. [Original.)

17 octobre, à Lonstayn près Coblentz.

Serenissime princeps, etc Quod felix faustumque sit sereni-

tati vestre et cesaree majestati suo sanctissimo parenti. vnpresentis, illustrissimus et excelientissimus dominus vicerex cum gentibus Germants et Hispanis apud Vincentiam profligavit Venetos cum magna gloria sua et incremento rerum serenitatis vestre, que, ut rem plane intelligat, altius exordiar. Idem illustrissimus vicerex xxm preteriti discedens ex Alberado, pago agri Veronensis, perrexit versus Montagnanam et Este, oppida agri Paduani. Inde discedens ad Plebem- Sacci1, quod etiam est oppidum agri Patavini versus paludes venetas, dives ubi est maxima pars possessionum Venetorum, venit et abegit maximam predam et, expugnato oppido, incendit illud. Inde discedens, trajecta Brenta, combussit Lizafusinam 2, et dirrupto curru quo limbi 3 ex Brenta in mare seu lacunas Venetas trajiciebantur, et

Pieve di Sacco , dans une sorte d'île lu ce mot, qui est sous forme d'abrévia-

lormée par le Bachaion et la Brenta tion dans l'original. Du reste, Isidore de

Nuova. Séville donne ainsi la signification du mot

Li:a Fusina, près du golfe de Venise, limbus : « Navicula brevis quae alia appel-

a 1 endroit où le Bocenigo se jette dans la latione dicitur et cvmba et caupolus, sicut

Brenta. et lintris, id est carabus, quo in Pado

Je ne suis pas très-sûr d'avoir bien paludibusque utuntur. » XIX, î.

destructo aggere quo prohibebatur comisceri Brenta cum mari ; m quo magnum detrimentum Venetis illatum est, et precipue ipsi civitati Venetie. Profectus est ad Mestre, oppidum agri Veneti, quod diripuit et incendit, et mox propius Venetias accesserunt ad Mergariam, qui locus propinquior est ipsis Venetiis, nec per diametrum plus quam duobus milibus passuum a Venetiis distans, quem Veneti munierant et presidio firmaverant : quem nostri vi expugnarunt et incenderunt, et, injectis bombardis ad litus maris, cum eis in Venetias sagittarunt; eo signo nunciantes Venetis ibidem esse felicia signa Cesaris et serenitatis vestre. Qua re Veneti permoti, jusserunt Bartholomeo d'Alviano, eorum capitaneo, ut quiquid posset contra nostros moliretur et sumeret vindictam. Igitur, redeuntibus nostris cum magna preda et transeuntibus per oppida agri Paduani, Campi sancti Pétri 1 et Citadelle que tamen tenebantur per hostes, ad duo milia passuum prope Citadellam trajecerunt denuo Brentam, ituri Vincentiam et deinde Veronam cum preda. In transitu fluminis fuit eis obvius Bartholomeus d'Alviano cum exercitu hostium. Compulsi igitur fuerunt nostri pernoctare in campis, quum oppidum tenebatur ab hostibus; sed quoniam Bartbolomeo nondum advenerant gentes ex Tarvisio et rustici quos prestolabatur, non potuit impedire transitum nostris. Nihilo minus hostes, veluti congressuri cum nostris, accedebant ad nostros, et, quum nostri prelium offerrent, hostes recusarunt retrahentes se. Nostri igitur continuantes iter suum versus Vincentiam , in medio itineris in uno parvo pagulo castrametati sunt. Altéra die continuantes iter suum versus Veronam, cum appropinquassent Vincentie ad duo milia passuum, invenerunt hostes occupasse passus et munisse illos fossa, gentibus et artellaria. Rustici autem obsederant omnia montana : et itinera erant omnia rupta et opleta gentibus quo non nostri pervenissent. Reperierunt hostes stare acie instructa ; quibus cum nostri offerrent pugnam, recusarunt eam, et se intra munitiones continebant. Rati igitur nostri hostes non ad apertum certamen descensuros, sed, si possent, tracturi nostros

1 Campo S. Piero , au nord-ouest de Padoue.

NÉGOC. DIPLOMAT. 1. 70

ad locum iniquum ubi eos artellaria, iniquitate loci et fossis superarent; quod nostri conspicati substiterunt , nec unquam hostes extrahere potuerunt ex munitione. Jam autem nox imminebat : ideo, eommissis aliquibus levibus preliis et projecta bine et inde multa artellaria, nostri ea nocte compulsi fuerunt castrametari ibidem, et manserunt ea nocte sine pane et vino ac pabulo equorum. \identes igitur nostri ipsis omnino esse obelusum transitum, nec posse aliquo modo eo transire, statuerunt retrocedere ad Bassanum et ibidem se lirmare, et resistere bostibus ac inferre eis quantum possent mcommodi ; si autem gravior casus urgeret, retrabere se intra montes et per vallem Asugii et Tridentum , Veronam regrederentur; que fuisset in magno discrimine, si illud iter quod statuerant nostri cepissent. Igitur vna presentis cum illuxisset, nostri versus Bassanum regredi ceperunt; quos confestim bostes secuti sunt cum vnm peditibus electis et assuetis militie, mile et centum armigeris gravis armature et quingentis levis armature, xviiii petiis artellarie; et plus quam xm rusticorum semper muniti multa artellaria tenebant montana, infestantes nostros; et cum loca essent valde angusta, hostesque superarent nostros multitudine, nostrique predam et impedimenta multa traherent quibus opus fuisset alio exercitu ad conducendum, et, quod gravius erat, cruciabantur famé, tamen conabantur omnia conservare. Intérim hostes vebementer urgebant nostros a tergo, et équités levis armature a dextris, a sinistris vero rustici. Ad impedimenta autem nostra continue erant Stradiote; et sic nostri cum magna dificultate et molestia progrediebantur usque ad locum nuncupatum iMotta, ubi visum est illustrissimo viceregi consistere et opponere se hostibus et cum eis confligere: et sic instruxerunt aciem. Marchio Pischerie , cui ea die sorte prima acies obvenerat quam antiguardiam vocant, cum peditatu in bostes magno impetu irruit; itidem illustrissimusProsper de Columna cum equitibus gravis armature, et, sicuti omnipotenti Deo placuit, qui nunquamin se sperantes etjustam causam prosequentes deserit, nostri potiti sunt insigni victoria , et hostes fiisi et profligati, quos nostri insecuti sunt usque in Vinccntiam,

quam nostri receperunt, etposuerunt se in eam. Dicunt in prelio occubuisse Bartholomeum d'Alviano, sed de eo nonhabetur pro certo; item provisorVenetus, dominus Hermès Bentivolus et cornes Guido de Rangonibus, filius domini Pauli de Manfro, Mercurius et multi alii qui nondum fuerant recogniti , et circiter septingenti armigeri gravis armature, peditatus multum. Scribunt ultra quinque milia cecidisse in loco conflictus, prêter illos qui in fuga et in fossis occubuerunt. Capti autem dicuntur circiter cl homines gravis armature, inter quos Jo. Paulus Baglonus1, primus apud Venetos post Alvianum, Sacramorus Vicecomes, dominus Malatesta de Sogliano et multi alii, tota artellaria et omnia impedimenta. Nostri progressi fuissent versus Paduam, sed ob deffectum comeatus, et quia non babebant grossiorem artellariam nec munitiones et incipiebat pluvia, cum usque tune habuerint maximam serenitatem, substiterant in Vincentia. Hec ita cesaree majestati perscripta sunt que ego serenitati vestre, pro debito servitutis mee, renunciare volui, utipsa, sicuti merito débet, letetur de tali victoria et congratuletur cum utroque suo serenissirno parente, qui omnia pro incremento glorie et statu serenitatis vestre faciunt. Non dubito quod si nostri urgebunt, nedum Paduam et Tarvisium ac Forum-Julii recuperabunt, sed ipsas Venetias in extremum discrimen conjicient. Que autem ulterius renunciabuntscribamserenitati vestre, que dignabitur bec communicare magnificis dominis oratoribus catbolice majestatis, quibus non potui scribere. Serenissime autem domine, scribit ad longum rem banc cesarea majestas. Dicunt captivi Bartbolomeum d'Alviano contra expressam commissionem et consilium omnium capitaneorum Venetorum confligere voluisse. Et sic, quod bactenus neque cesarea majestas neque reliqui confederati efficere potuerunt in ruinam Venetorum , capitaneus eorum confecit, et jam secunda et extrema vice ad interniciem reduxit

1 Jean-Paul Baglioni , tyran dePérouse, rouse et s'y empara de nouveau du souvefut en effet au nombre des prisonniers que rain pouvoir. Il eut la tête tranchée à Rome, firent les Espagnols le 7 octobre i5i3. en i520. Rendu ensuite à la liberté, il revint à Pé-

eos. Ob quod merito Veneti , sive vivat, sive occubuerit, Alviano statuam erigere debent cum inscriptione : Destructori patrie. Commendo

me, etc Ex Lonstayn supra Rhenum prope Confluentiam , die

xvn octobris mdxiii.

E. S. V. humillimus servitor,

Jacobus de Bannissis.