‹ Negociations diplomatiques entre la France et l'Autriche durant les trente premières années du 16e siècle (volume 2)Chapitre 57 sur 133 · ET DES COMTES DE PAVIE ET D'ANGLIERE · texte numérisé non relu

ET DES COMTES DE PAVIE ET D'ANGLIERE

Donnée par l'empereur au roi de Castille, Philippe le Beau, comme tuteur de son fils, Charles d'Autriche, pour le cas où Louis XII décéderait sans héritiers mâles. (Copie simple en papier et Bibl. du Roi, mss. de Coislin, n° 12 i3, fol. 58 vc '.)

7 avril , à Haguenau.

Maximilianus, divina favente clementia Romanorum rex semper augustus, etc. Ad perpétuant rei memoriam. Recognoscimus et notum facimus tenorc presentium universis quoniam cesaree circumspectionis providentia ad ea potissimum animi sut aciem dirigere débet que universe christiane reipublice commodis et saluti videantur profutura, cum, nobis in arcliatio pectoris nostri pensiculate revolventibus presentium temporum condittones quodque ex ebristianorum principum discordiis catbolice fidei nostre bostis in dies limbrias imperii sut dilatât, ac in dominicum gregem, veluti lupus rapax, truculentius grassatur, id ante omnia saluberrimum nobis occurrerit ut in longis dissensionibus que inter nos et serenissimum Ludovicum , Francorumregem, bactenus viguerunt, pacem,concordiant, unioncm et ])erpctuum fedus tractaremus et iniremus. Et ut facilius id consequeremur et universo christiano populo paterne prospiceremus, ad ea singula corroboranda et confirmanda , eidem régi investituram ducatus Mediolani pro se et beredibus suis masculis ex corpore suo

Cel acte, dont nous n'avons pas vu qu'il diffère essentiellement de celui qu'a

l'original, offre plusieurs erreurs de noms; puhlié Dumont, Corps diplomat. IV, 1"

il est surtout fort incorrect dans le ma- partie, 60. Du reste, nous tenons ce di-

HI-' ni du roi. Nous le donnons ici parce plôme pour suspect.

légitime descendentibus, ac illis deficientibus, pro illustri Claudia, lilia sua primogenita, et illustri Carolo , arcbiduce Austrie , principe Castelle et duce Lucemburgie, nepote nostro charissimo ac ipsius Claudie sponso, conjunctim tradidimus et exbibuimus, ac nomine ipsius Ludovici régis reverendissimum in Christo patrem D. Georgium de Ambosia, tituli Sancti-Sixti presbyterum , cardinalem Rotbomagensem, coram nobis personaliter constitutum et mandato ipsius régis sufficienter sufFultum ad prestandum nobis debitum fidelitatis et homagii juramentum, de more cesaree curie nostre, de prefato ducatu Mediolani investivimus. Adsistens ad presentiam nostram et coram nostro tribunali, dum predicta a nobis agerentur, serenissimus princeps dominus Philippus, rex Castelle, Legionis et Granate, archidux Austrie, Aragonum et utriusque Sicilie princeps, dux Burgundie, etc. charissimus ac unicus filius noster, audientibus ac nomine prefati régis Ludovici consentientibus prenominato reverendissimo domino cardinale et venerabilibus et magnificis viris Anthonio.1, episcopo Parisiensi , Jacobo2 de Estaing, episcopo Rodensi, domino de Pienes3, domino de Genli4, Ricardo Aurelio Rudolfo de Launay, balivo Amiensi5, Carolo de Altobusco0, magistro requestarum, présidente Parisiensi7, Stephano Petit8 ac Ludovico Rubertet9, predicti Francorum régis oratoribus et consiliariis, vice et nomine supra-

1 H y a ici erreur de nom : l'évêque de Paris, en i5o5, élait Etienne Poncher.

5 François (et non Jacques) d'Estaing, évèque de Rodez, mort en i52g.

i Louis de HaJlewin , seigneur de Piennes, lieutenant du roi en Picardie, gouverneur de Péronne, etc., fait prisonnier en août i5i3, devant Térouane; mort en i5i8.

* Jacques de Hangest , seigneur de Genlis et de Maigny.

' Raoul de Lannoy, bailli d'Amiens , le même à qui Louis XI, au siège du Quesnoy, dit : « Pasques-Dieu! mon ami, vous

estes trop furieux en un combat; je vous veux encbaisner. »

6 Charles de Hautbois, conseiller au parlement de Paris, maître des requêtes, promu, le i4 juin i5o6, à l'évêché de Tournay, qu'il résigna en i5i3.

7 Jean de Selve.

3 Etienne Petit, conseiller et secrétaire du roi.

9 C'est sans doute un frère de Florimond Robertet , qui , du reste, en eut deux successivement évêques d'Alby ; mais ni l'un ni 'l'autre ne porte le prénom de Louis,

(iicti Garoli, 01 xi sui, uti pater ac legitimus tutor ipsius nobis humi- Siter supplicavit ut, cuin nos pro tante rei compositione bénigne annuerimus et consenserimus quod, eveniente casu supra notato^ prefato Ludovico Francorum rege absque libcris masculis decedente , idem Carolus filius suus, cura Claudia antedicta conjunctim in predicto ducatu Mediolani succedere debeat, nos ipsum regem Philippum uli patrem et tutorem, ut premissum est, de eodem ducatu ac Papie Anglerieque comitatu et pertinentiis suis ex mine prout ex tune e1 ex lune prout ex nunc, investire dignaremur.

Nos, pro paterna bcnivolentia qua ipsum natum nostrum unice diligimus ac pro ferventi desiderio quo illius posteritati prospicerc exoptamus, accepto prius ab ipso Philippo, iïlio nostro, paterno ac tutorio nomine Caroli filii sui prenominati, fidelitatis et homagii debito juramento quod is in presentia nostra, rite ac de more cesarec curie nostrç prestitit, animo deliberato, non per errorem aut improvidje, sed ex certa scientia, motu proprio et de plenitudine nostre potestatis etiam absoluta, sano ad hoc prmcipum, comitum, baronum el procerum nostrorum accedente consilio atque consensu, presentibus ac consentientibus prefato reverendissimo domino cardinale Rothomagensi , plene ad hoc et sufficienti mandate sulTulto, et céleris oratoribus et consiliariis predicti Francorum régis, prenominatum lilium nostrum regem Castelle, paterno et tutorio nomine Caroli filii sui predicti , pro ipso Carolo ac pro illustri Claudia filia primogenita , sponsa ipsius Caroli conjunctim, vel ipsa déficiente, pro alia primQgenita ipsius Francorum régis que nubet eidem Carolo aut alteri liliorum ipsius Castelle régis, de predictis ducatu Mediolani PapieqUe et Anglerie comitatibus et de omnibus que ad ipsum ducatum et illius dominia , quoquo modo spectare et pertinere possunt t debenl , ac de omnibus quibus predecessores duces Mediolani per Flomanos principes investit! fuerunt, neenon et que ipsi Mediolani duces tenuerunt et posse4erunt cum omnibus civitatibus, oppidis, terris, castris, arcibus, viUis , districtibus, feudis , feudalibus ac aliis quibuscumque rebus et bonis ad ipsa dominia spectantibus et perti-

nentibus que et quas pro tempore existentes Mediolani duces a nobis sive aliis Romanorum imperatoribus aut regibus predecessoribus nostris et sacro Romano imperio in feudum suscipere et habere consueverunt, solemniter et expresse investiendum duximus et tenore presentium investimus, ipsique Philippo, paterne et tutorio nomine filii sui Caroli, ut supra expressum est, non obstante quacumque investitura ipsi Ludovico Sortie aut alii facta, quam presentium tenore revocamus, cassamus et annullamus, regalia dictorum ducatu's et comitatuum consueta neenon omnimodam jurisdictionem cum gladii potestate , meroqueac mixto imperio ac quascumque gracias , libertates, immunitates, privilégia, honores, preeminentias, dignitales, franchisias, jurisdictiones et facultates concedimus et impartimur.

Et quoniam in contractu matrimonii inter Carolum et Claudiam per supradictos Ludovicum Francornm regem fratrem ex una, et Philippum Castelle regem, filium nostrum charissimum, ex altéra partibus, loco et nomine predictorum Caroli filii et Claudie filie eorum inito et concluso , expresse conventum et concordatum est quod in casu quo ipsa Claudia , vel ea déficiente , altéra filia primogenita ipsius Ludovici régis Francie, non nuberet ipsi Carolo, aut eo ex humanis cedente, alteri filiorum predicti régis Castelle filii nostri, dictumque matrimonium non consummaretur vel sortiretur elïectum et per nos et prefatum filium nostrum regem Castelle aut Carolum archiducem predictum, vel eo non existente, alium filium predicti régis Castelle , non staret quominus ipsum matrimonium consummaretur et ad effectum deduceretur quod tune ipse Ludovicus ac heredes et successores sui ah omni jure suo quod in dicto ducatu haberent seu habere pretenclerent cecidisse, illudque in personam ipsius Caroli prefati vel alterius filiorum predicti filii nostri devolutum esse debeat, cui et omnibus juribus que ipsi Ludovico ac heredibus suis et successoribus suis in prenominato ducatu et comitatibus ac dominiis ab eo dependentibus et annexis competerent seu quovismoclo competere possint , ipse Ludovicus cessit , illudque

KÉGOC. D1PLOMAT. I. 11

in i'avorcni dicti Caroli aut alterius filiorum ipsius Iilii nostri libère remmtiavit, siculi in tractatu et lilteris desuper confectis plenius continetnr.

Idcirco nos in hujnsinodi contractn, lanqnani Romanorum rex et su pr émus et directus do minus feudi ducatus Mediolani, consentien- (t's. ipsumque et litteras desuper eonfectas , ratas, firmas ac gratas habentesac confirmantes in easu quo dictum matrimonium, ut supra dictum est, nulla culpa nostra aut Iilii ac nepotum nostrorum prefatorum non consiunmarelur nec sortiretur elfcclum , ex tune omne jus quod ad nos quovismodo in dicto ducatu et dominiis supradictis devolutum esset vel esse possit, necnon jus quod ipsi Ludovico régi (>t heredibus aut successoribus suis , tam ex investitura prefata ei per dos concessa, quam in eventum predictum, vigore dicti tractatus revocamus, cassamus et irritamus quod alio quovismodo in dicto ducatu Mediolani et dominiis ac comitatibus supradictis competeret seu competere possit in personam predicti Caroli aut alterius filiorum régis Castelle filîi nostri, ut supradictum , ac beredibus et successoribus L'orura ex corpore ipsorum légitime descendentibus presentibus nostris transfcrimus, et juxta formam et tenorem contractus matrimonii supra narrati graciosius ex plenitudine nostre cesaree potestatis, motu proprio, ex ccrta scientia concedimus, et ex nuncprout ex tune ac ex tune prout ex nunc investimus et instituimus. Et si forte ipsam Claudiam ex bumanis cedere contingeret nec extaret aut superesset alia filia predicti Ludovici, Francorum régis, que nuberet ipsi Carolo vel alteri filiorum predicti régis Castelle , nos, ex plenitudine nostre potestatis, motu proprio et scientia predictis, ex tune omne jus et devolutionem que nobis ac sacro imperio aut successoribus nos- Iris Romanorum imperatoribus aut regibus in dicto ducatu Mediolani et dominiis prefatis devoluta essent vel esse quovismodo aut ex quacunque causa aut ratione possent, prefato Carolo aut alteri filiorum predicti régis Castelle Iilii nostri et eorum fdiis seu beredibus ex corpore eorum légitime descendentibus tenore presentium, ex nunc prout ex lune et e contra, concedimus atque largïmur et de ipsis inves-

timus ac instituimus , et in eo casu, auctoritate nostra regali certaque sciencia predictis, renuntiamus omni juri et juris actioni occasione cujus dictus ducatus cum suis attinentiis et pertinentiis in toto vel in parte nobis et imperio sacro aut successoribus nostris Romanis imperatoribus aut regibus ex quacumque causa esset apertus seu ad nos et ipsum imperium devolutus, ac hujusmodi jus ad nos sive sacrum Romanum imperium devolutum in feudum , ut premittitur, ipsi Carolo velalteri filiorum supranominati régis Castelle filii nostri et heredibus ac successoribus masculis ex corpore eorum légitime descendentibus, ut precliclum est, concedimus per présentes, intellecto tamen quod tune ipse Carolus vel alter filiorum régis Castelle filii nostri, aut heredes eorum masculi ex ipsis légitime descendentes qui tune ipsum ducatum Mediolani adibuntetin feudum capient, juxta tenorem contractus pacis et concordie inter nos et ipsum Ludovicum regem Francorum acfdiumnostrum regem Castelle mité et concluse, solvant illa ducenta milia Francorum que dictus Francorum rex pro investitura dicti ducatus et aliis rébus nobis solvit ac numeravit, non obstantibus in premissis omnibus et singulis aliquibus, legibus, statutis municipalibus, decretis, constitutionibus, consuetudinibus, auxiliis generalibus vel specialibus et aliis quibuscumque quibus possit predictis in aliquo directe vel indirecte contraveniri ; quibus omnibus et singulis in quantum premissis obsistant vel quovismodo obsistere possint, etiam si talia forent de quibus specialis et individua mentio fienda esset, de certa scientia et plenitudine nostre potestatis predictis prorsus et expresse derogamus. Decernentes etiam ac nostro cesareo statuenles edicto ea omnia et singula perpetuam obtinere roboris firmitatem, supplentes omnes defectus tam juris quam facti , si qui forte in premissis aut aliquo eorum sive obmissione alicujus solemnitatis , sive dubia interpretatione verborum et sententiarum , seu alio quocumque modo invenirentur vel inveniri possent.

Nulli ergo omnino bominum liceat banc nostre investiture et concessionis, dérogations, institutionis, largitionis, privilegii , gracie, decreti sive indulti, paginam infringere, vel ei ausu temerario con-

Iraire. Si quis autem hoc attcmplare presumpserit , indignationem nostram gravissimam necnon penam centuni millium marcarum auri purissimi se noverit irremissibiliter incursurum, quaruni medietatem fisci sive erarii nostri , residuam vero injuriam passi usibus decernimus applicandam presentium suh nostri regii sigilli tcslimonio litterarum. Testes hujus rei fuerunt venerabiles et illustres principes et consanguine! nostri charissimi ac generosi et nobiles nostri et imperii sacri fidèles, dilecti : Jacohus archiepiscopus Treverensis1, princeps elector et sacri Romani imperii archicancellarius, Albcrtus episcopus Argentinensis2, Alexander dux Bavarie3 et palatinus Rheni, Henricus dux Brunsvicensis et Luneburgcnsis4, Casimirus marcbio Brandeburgènsis5, Udalricus dux Wirtenburgensis0, Cbristophorus marchio Badensis7 , Henricus episcopus Curiensis8, Pctrus episcopus Tereestinus 9 , Evtel ? Fridericus de Zollcrn magister curie nostre, Wolf^ancus 'de Furstember^ marscalcus curie nostre, Reinbardus de Pitsth, Philippus de Hanau, comités, Willbelmus baro de Rapelstain, qui lis présentes interfuerunt. Datum in civitate nostra imperiali Haguenau, die septima Aprilis, anno Domini millesimo quingentesimo quinto, regnorum nostrorum Romani vicesimo, Hungarie vero decimo quinto; sic signatum suh plica : Maximilianus , et super plicam : Ad mandat uni domini régis proprium

1 Jacques de Bade, élu archevêque de ' Aucun margrave de Brandebourg n'a

Trêves en i5o3, morl en i5ai , à peine porté le nom de Casimir.

âgé «le ào ans. ° Ulric de Wurtemberg, mort en 1 55o,

Albert, iils d'Otlion, duc de Bavière, âgé de 63 ans.

évêque de Strasbourg depuis 1^78 jus- ' Christophe, marquis de Bade, J un

qu'en i 5o6. des plus fidèles serviteurs de la maison

3 Le duc de Bavière se nommait Albert, d'Autriche, mort en démence le 19 avril

'-t non Alexandre. Quant au comte pala- 1627.

lin, suivant l'Ail de vérifier les dates, c'é- s Henri de llowen, évêque de Coire,

tait Philippe, dit l'Ingénu. résigna en i5i3.

1 Henri 1 r, duc de Brunswick -Lune- ' Pierre Buonuomo, évêque de Triesle,

boure morten i532. élu en i5o2.

MÉMOIRE

DES RÉPARTITIONS ET SATISFACTIONS A OBTENIR DU ROI DE CASTILLE , CONCERNANT

Page 1