BARTHOLOMEO TICIONI X MARGUERITE D'AUTRICHE
Alarmes à la cour du roi d'Angleterre. Lettre du toi de France, qui insinue que l'empereur a pris la fuite , et qui se yante de succès imaginaires. Ticioni s'est efforcé de démentir ces nouvelles. Grande joie à Londres. Projet d'invasion de la France. Triple alliance de l'empereur, du roi d'Espagne et du roi d'Angleterre. Réponse de ce dernier aux demandes d'argent et autres formées par Charles, roi d'Espagne. Prétentions des conseillers de ce prince, que l'on accuse d'être favorables à la France. Arrivée à Londres de la reine douairière d'Ecosse \ ( Original. )
6 mai, à Londres.
Serenissima, etc. Rébus existentibus in ea desperatione quam scripsi aliis meis de 2 3 preteriti, supervenerunt littere régis Francie de 20 date in Lugduno, plus bestiales quam dici possint, quibus insinuât cesaream majestatem cum armata sua fugam cepisse 2, et habere novum certum quod Tridentum jaih pertransisset et quod Suittenses pariter remeaverint ad propria, demptis his qui famé et gladio periere, quos dicit fuisse non in parvo numéro, et denique quod res sue sint optime stabilité, et quod hi qui fecerunt istum impensum ut ei nocerent poterunt agnoscere quod maie profuserint [sic) pecunias suas, cum non tantummodo nocuerint ei, sed et stabilierint res suas et reputationem suam auxerint, jactitando quod nullum dispendium extraordinarium fecerit in hocbello, quia peditatum
1 Voyes, sur cette mission deBartholo- Suisses auxiliaires dont il ne payait pas
meo Ticioni en Angleterre, Correspond, de la solde, fut saisi d'une terreur subite, et
Maximïlien et de Marguerite d'Autriche, II , se sépara à la hâte de cette troupe mutinée.
3io, 3i 1. B se dirigea vers la ville de Trente, où il
1 En effet, l'empereur, menacé par les parvint avant d'être remis de sa frayeur.
suum perso Iverunt Januenses, Florentini, Senenses et Luchenses; et quod ex confiscationibus et bonis rebellium in ducatu Mediolani possit excerpere plus quam 80 om scutorum, et quod habet 2om pedites lantzchnech pro faciendo bellum ubi videbitur sibi magis expediens, minitando cœlum, terram, mare et omnia que in eis sunt. Que quidem littere tantum perturbarunt istos ut nihil supra ; sed meliori modo quo potui, maxime super nonnullis D. cardinalis Gurcencis, licet nil novi scribat, conatus sum eos consolari et demonstrare ea que scribit esse falsissima, super data dictarum litterarum, sicuti et feci. Et profecto majestas regia et reverendissmras dominus cardinalis super rationibus per me adductîs remanserunt optime contenti et satisfacti. Etdenique, quoniam Deo placitum est, supervenerunt littere a majestate imperiali, profecto non minus desiderate quam expectate , quibus cognovimus quod dudum apud me cognitum est, videlicet quod dicti Galli non ambulant nisi in fallaciis et non nisi mentiri sciunt; et quandocunque fingunt ista sibi tam favorabilia, res sue sunt in pejori statu, prout constat ex litteris majestatis impérial is, reverendissimi domini Segdunensis1 etoratorum hujus régie majestatis, qui omnes scribunt recessum et fugam Venetorum ab ipsis Gallis, et fugam ipsorum Gallorum turmatim e Mediolano, in quo xvi preteriti non erant ultra 6 vel 7m hominum sub nomine et stipendio régis galli, et quod 17* ejusdem, nostri juncti cum Suittensibus, distantes ab ipso Mediolano per xm passuum debebant castra sua movere versus ipsam civitatem, et, sicuti scripserunt dominus Segdunensis et oratores hujus majestatis sub xviii supradicti, firmiter tenebant quod in illa hora intrassent ipsam civitatem Mediolani. Et tam ex bis bonis novis quam ex optimadispositione majestatis cesaree se transferendi ad castra, a quibus nunc usque abfuit, ob aliquam suam indispositionem , et de ejus optimo ac firmo propos* to insequendi Gallos m Franciam ipsam, sicuti mihi scribit et scripsit etiam huic régie majestati manu propria, tota curia ista
1 Mathieu Schinner, cardinal, érèque de Milan, et de Cattaro en Sicile, mort en de Sion en Suisse, de Navarre au duché i5aa ; ennemi acharné de la France.
que profeeto per omnia quasi vidua et lugubris videbatur ob Gallorum difianaatiofi«8v tanta letitia et gaudio est affecta ut parietes ipsi jubikre videantur. Et in «ffectum sunt in optima disposition e juvandi majestatem suant imperialem, et hrvadend» Franciam omni suapotentia, percusso fœdere inter treshas maj estâtes, quod cesarea maj estas fhrmiter pollicetur regem catholicum esse facturum. Et in presenti obtinui quod ipsa cesarea imjestas miper mihi scripsit, videlicet sex raillia florenorum pro dandis noamillis nobtkbus, qui cum 2,000 eqmtufii et 8,000 pedîtunt debent invadereLotharingiam , bis pecuniis mediantibus et cumpromissione hujus raajestatis quod in bello contra Franciam conducet eos omnes ad stipendia sua, et utrumque nunc est factus rex iste medio uniua qui dirigetur ad serenitatem vestram, tam pvo habendo soortam pro transita quaxn pro inteliigendo quo pecunie ipse sint conducende. Et jam scripsi sue majestati imperiali ut de hoc serenitatem vestram quantocius moneat, et scribat etiam ipsis nobilibus ut stent parati. Et spero quod erit optima diversio ad dividendas vires gallicanaa, cum ipse dux Lotharingie sit sub iilorum protections et tuitione. Dicat ille consiliarius catholici quicquid velit; mens illorum est totalis irruere contra Franciam, ineontinenti percusso hoc trino fœdere ; sedbene scio quodnolunt illum ista scire, ne Galli ihtelligant et premoniti provideant rébus suis.
Reveréndufi dominua Eunenais 1 isthuc applicuit et exposuit quantum habuit in commissis arege catholico, quod consistit in quatuor punetis principalibus, sicuti ex responso vestra serenitas percipiet; quod responauxn hodie habuit a reverendissimo domino cardinale in mei presentia. Et fuit taie : i° circa duo principalia, videlicet circa mutuationem ioom coronarum et circa illos quatuor millia hominum pro pateiarum inferiorum tuitione, casu quo per aliquem invaderentur. Reapondens . dixit quod catholica majestas débet considérais quod hecimpensa facta et que fit in dies in expulsionem Gallorum ex Italia, cm déeste nulle; pacto intendunt usque re perfecta, et etiam ultra, si utyorius M«& Ces. prosequi voluerit, principaliter ten-
1 Ce doit être Bérnèrfofo*!^, évêqfce d'Elne. ' '
dit in servicium sue cath. majestatis, et quod hoc medio fuerunt assecurata illa duo régna sua Neapolis et Navarre, et successive reliqua; quia his duobus omissis, vhç alia potuisset bene ac pacifiée assequi, et quod istud est alîud servicium quam mutuare ioom coronas, et quod iste rex a nonnullis annis citra exposuit plus quam 1 4 centum millia librarum ex suis, et quod est exhaustus adeo quod non potest supplere in tôt locis, et quod in omnibus et super omnia intendit non deficere majestati cesaree pro ista sua inchoata expeditione, quod et sua catholica majestas deberet facere, cum plus ei sit profutura quam alicui alio régi nec principi christiano, et quod in istis sua catholica majestas ejusque consiliarii deberent intendere , et non in ista tam céleri profectione sua ad Hispaniam. Verumtamen, si eis ita videtur faciundum, quod, inherendo optimis et prudentissimis consiliis sue cesaree majestatis, deveniant ad fœdus offensivum et defensivum contra Gallos tantum , postquam volunt ihtertenere illorum amicitiam, sed, absque aliquorum nominatione, fiât contra quoscumque volentes invadere unam istarum trium majestatum vel aliquem ex aliis suis confederatis, et quod non fiât nec pax nec bellum, nisi omnium trium consensu, et sint veri amici amicorum et inimici inimicorum, et idem velle et idem nolle, sicuti imperialis majestas scribit. Et hoc pacto poterunt isthac transire, et ibidem haud secus ac in propriis regnis suis erunt honorifice suscepti ; et non tamen habebunt impensas solutas in toto isto regno, sed et ista majestas faciet eis talem demonstrationem quod totus mundus agnoscet suum non quidem fraternum , sed vere primum affectum erga ipsum regem catholicum. Et si ita fecerint, non tantum volunt obligari ad tuitionem patriarum inferiorum et de quatuor millibus hominibus, sed etiam ad tuitionem et deffensionem omnium regnorum suorum cum omni ejus potentia et in propria persona, si sit opus, haud secus ac faceret pro proprio regno. Et si ipsi consiliarii non confidunt isthac transire, dubitantes amoveri a gubernio ipsius catholici et ejici ab auctoritate sua , dicit quod dabuntur ei (eis) tôt obsides quot habere voluerint, inBruxella vel in Brugis, et quod ipsemet eo se taansferet, si ipsum
habere voluerint; exhortando propterea utnolint ullo pacto respuere hanc talem confederationem, cum non tantum ipsis majestatibus sit profutura, sed etiam allatura christiane reipublice quietem quam maximam; quia ultra quod pontifex et Suittenses erunt in ea comprehensi , poterit et sua catholica majestas, propter amicitiam et affinitatem noviter contractam cum serenissimis regibus Hungarie et NeumarchiesiveDacie, illos comprehendere ac nominare, ac alios principes Germanie quos ipsa voluerit in ea comprehendi. Quo vero ad matrimonium fiendum inter istas duas familias Nauso et Croy, pro illarum recôneiliatione et copulatione, dixitquod, cum istud non possit non nisi esse propicium sue catholîce majestati, contentantur facere omnem favorem et assistentiam ut id fiât, et quod scribant vel scribat alter ipsorum quod bec majestas debeat facere et non décrit* sicuti et ipse rex dixerat; sed ipse rex apertius locutus est: dixitnon velle in his se immisceri, nisi requisitus ab una ipsarum partium vel ab ambabus, quia si postea suborirentur, ea de causa, nove inter eos simultates ac discensiones, non vult quod possint conqueri quod ipse id fecerit.
Circa vero requisitionem factam de fovendo et manutenendo istos consiliarios et gubernatores in sua auctoritate in qua nunc sunt, et de dando eis aliqualem bonam pensionem, que propositio fuit facta per ipsum dominum oratorem, tamquam a semetipso hoc dicens, ei respondens dixit quod ipsis persistentibus in tractatu et praticis continuis cum Gallis, proutfaciunt, et maie tractando serenitatem vestram, prout bactenus fecerunt, non sunt solum non daturi eis aliquid auxilium vel favorem pro sua manutentione nec daturi pensionem aliquam , quinimo illos prosecuturi , et quod tandem commovebunt populos adversus eos et in eorum ruinam ac perniciem. Et si id non suffîciet, quod rex ipse cum omni sua potentia transibit ad hoc peragendum, sed, si secus fecerint, et quod, relictis Gallorum praticis, sint boni Burgondi et bene inserviant domino suo régi catholico, faciendo ea que sunt sui honoris et commodi, et habeant rationem ac respectum condignum ad dignitatem serenitatis vestre, que ultra quod
nkeoc. diplouat. — ir. i4
sit filia taiis et tam augustissimi imperatoris, ipsa ex se est tam excellent ssi ma et virtuosissima, et in omnibus semper ita bene ac prudenter se gessit, ut non tantum a subditis, sed ab omnibus regibus et christianis principibus merito sit honoranda et magni facienda. Quare si eam tractaverint sicuti virtutes ac mérita sua expostulant, et sicuti convenit arctissimo sanguinis vinculo quo juncta est ipsi régi catholico, quod eo tune non tam desiderabunt ab hoc serenissimo rege quam longe plura ipse sit eis prestiturus, et quod non solum interponet omnem suam auctoritatem ac favorem apud cesaream m aj esta te m et ipsum regem catholicum omni tempore pro ipsis manutenendis in sua auctoritate, sed et in dies elaborabit pro honoris ac rerum suarum incremento, ultra id quod faciet majestas sua de proprio ; quod erit longe plus quam ipsi arbitrentur. Et licet ipse dominus orator multa replicaverit circa predicta, instando maxime circa pecuniarum predictarum mutuationem, et circa obligationem iliorum 4iOoo hominum, nihilominus remansit in supradicta conclusione, subdens quod eademmet scriberet oratoribus suis, qui etiam habebant facere instantiam apud suam catholicam majestatem quod illa, tam in recognitionem laborum et impensarum quas cesarea majestas fuit passa in presenti expeditione italica, que principaliter fuit facta pro illius regni tuitione, quam etiam ut eo facilius ducatus Me* diolani tueri et manuteneri possit per suam cesaream majestatem, sit contenta ei dare et permittere gubernium et administrationem regni neapolitani , durante tempore vite sue, injungens et ipsi domino oratori ut pariformiter scribat, procuret et instet id omni meliori via et modo quo poterit. Quod dixit se libenter facturum et esse rem quam honestissimam. Post hec autem , nonnulla ad invicem sunt iocuti ad partem, que, sicuti postmodum mihi dixit ipse dominus orator in discessu nostro, sunt aliqua particularia que dixit etiam velle mecum communicare, sed quod id fecerit propter aliquod quod tangit ipsum reverendissimum dominum cardinalem, prout intelligam. Ipso sic expedito et relicto in caméra illa ubi eramus., me adduxit in aliam cameram, ubi facta excusatione quod voluerit alium prius expedire
ne intelligat res et negociationes nostras, quia multum dubitat ne sit adeptusper illos consiliarios et sit longe immuta tus ab eo quod an-* tea fuit : quod et majestas regia etiam mihi dixit, monens ne aliquid secreti secum communicem. Ibidem sua reverendissima dominatio mihi dixit resolutionem noviter factam per majestatem regiam, ut memini, videlicet de juvando toto posse cesaream majestatem, et de irruendo et ipsa contra Franciam , incontinenti pereusso hoc trino fœdere, et circa illam expeditionem contra Lotharingiam. Et denique me rogavit ut vellem tam apud majestatem cesaream quam apud serenitatem vestram instare iterum atque iterum ut inducant et trahant regem catholicum in dictum fœdus, sicuti sua cesarea majestas libère et absque ullo dubio pollicetur suam catholicam majestatem «se facturam. In quo proposito dixi quid vestra serenitas scribat circa hoc et reliqua contenta in litteris ipsius serenitatis datis xix aprilis. Ad quod sua reverendissima dominatio dixit esse expectaturos et visuros quid majestas imperialis faciet, postquam ita secure et libère pollicetur pro ipso catholico circa fœdus predictum. Quod si secus fiet, aliam aggredientur viam et tali forma quod ipsos consiliarios penitëbit, sicuti aperte dixit oratori catholici, qui eis nomine suo significet. Nec alia in presenti mihi occurrunt scribenda, nisi pro solito et debito servitutis mee in illam affectu, me serenitati vestre obnixe et humillime commendatum facere, manibus deosculatis.
Serenissimam dominam reginam Scotie1, que die sabbati, magno fastu et maxima comitante nobilium, baronum et principum caterva , banc civitatem mgressa est, nondum visitavi nec adivi, ob aliquam ejus indispositionem, sicsuadente reverendissimo domino cardinali, qui eam quam plurimum in virtute et prudentia commendat et ex toi lit. Et dixit quod cuperet libenter renuntiare pileum vel perdere un uni digitum ejus manus dextre et quod esset soluta, adeo ut posset matri-
1 Marguerite, fille de Henri VII, roi d'Angus. Ce convoi lui fit perdre la tud'Angleterre, devenue en i5i3 veuve du telle de son fils Jacques, et la força de roi d'Ecosse Jacques IV, se remaria peu de chercher un asile à la cour de son frère temps après à Archibald Douglas, comte Henri VIH.
monio jungi ac copulari majestati cesaree , quia illam sublevaret a multis curis, sollicitudinibus ac laboribus, et quia esset optimum instrumentum et médium ad intertenendam et conservandam hanc veram amicitiam et fraternitatem inter ambas majestates. Et in hoc proposito, quantum plus potuit, maledixit his qui fuerunt in causa quod matrimonium inter aliam sororem et serenissimum tune principem Hispaniarum non fuerit subsecutum. Ego autem respondens dixi quod preterita magis reprehendi possunt quam corrigi ; verumtamen quod nullum aliud instrumentum vel médium melius esse potest ad id peragendum circa istius amicitie conservationem quam ismet, insistendo in suis optimis et amantissimis officiis nunc usque prestitis. Ad quod respondens dixit in his nequaquam se defuturum. Et sic certe mihi suadeo. •
Preterea quia maj estas imperialis mihi significat quod sereni tas vestra ei insinuaverit de 200 coronis mihi transmissis, et quod ordinaverit alias 200 ejusdem serenitatis vestre medio mihi mittendas, cum estus maximus isthic sit et plusquam unquam credidissem, non possum, cum meo atque etiam sue majestati s imperialis honore, incedere amplius cum his vestibus hiemalibus. Ideo si placuerit serenitati vestre super predicta ordinatione cesaree majestatis et super his litteris quas preteritis diebus vestra serenitas, pro sua liberalitate et gratia, ad Antonium Cavallarium mihi dédit, accipiam vel ipsas pecunias vel tôt sirica pro me induendo ad sue majestatis honorem et mei commodum ; sed nihil peragam ante ipsius serenitatis responsum, cuiiterum atque iterum me commendo. In Londonio, die quinta mai mdxvi°.
E. S. V. humill. ac devotiss. servus, J. Barth.TicionOs *, cornes.
1 Bartolommeo Tizzone ou Ticioni , homme de lettres, [htoria délia Vercellese
noble piémontais, comte palatin de Dez- letteratura, parte a', 209.) Voy. aussi Me-
zana, était tout à la fois, dit M. le prési- morie storicke dei Tizzoni conti di Détona,
dent de Gregory, homme de guerre et daCostanzoGazzera; in-4%Torinot i84a.
