‹ Nouvelle encyclopedie theologique, ou deuxieme serie de dictionnaire sur toutes les parties de la science religeuse ... publieChapitre 120 sur 336 · LM' DK PLAIN-CHANT. KM · texte numérisé non relu

LM' DK PLAIN-CHANT. KM

l'institution ut l'exécution îles chanls, oulro qu'elles renieraient une foule d'usages et île cérémonies établis en leur honneur, et qui. Dieu qu'oubliés aujourd'hui, ue sont pas moins dignes d'iulérél. Nous eu ferons tout II l'heure connaître quelques-uns.

Mais citons auparavant l'abbé Lebeuf.

■ L’occupation d'enseigner le chant n’est point, au-dessous du caractère des prêtres, nuisque saiul Grégoire, Pape (Joxs. Duc., lib. n, n. U), le montrait lui-même aux enfants. L'Historien de sa vie dit qu'on voyoil encore de son temps le lit sur lequel il étoit assis lorsqu'il chanloit pour les enseigner, et le fouet dont il s'étoit servi pour leur Taira peur, avec l’Anliphonier dans lequel ils a voient chanté.

• Il n'y a aucune preuve que saint Germain, évoque du Paris, ait été dans la même situation. Il u'enseignoit point le chant en personne ; mais, par ses exhortations et ses avis, chacuuchanloit dans son Eglise, comme l’a écrit Fortunat dans sa Vie :

l'onlificis monitis cleras , plein psallit, et infans.

« El plus bas :

Tympnna rauca tenant puerilit fistule mnlcet.

« Grégoiro do Tours ( De vitis l'utrum, cap. 8) rapporte de saint Nizier, prêtre, depuis archevêque de Lyon , qu'aussitùt que les enfants pouvaient parler, il les mettait à la lecture et au chant' do ia psalmodie.

« Le même auteur, au chapitre huitième, rapporte l'estime que saint Quintien évéquo de CIcriuout, lit de la belle voix du jeune enfant Gai, et que, l'ayant entendu dans un monastère (4 Cournou), il le tira de ce lieu et l'amena ii sa ville épiscopale pour y êtro l'ornement du chaut ecclésiasliquo.

« Les histoires des cathédrales et des abbayes sont pleines de monuments qui indiquent la part que les enfants ont toujours eue dans l'exécution du chant ecclésiastique, et môme qu'ils y écrivoient quelquefois des livres do chant.

« Ceux de l'abbaye de Sainl-Tron 4 qui o t enseignoit lo citant sur les degrés ou divisions du monocordo ( Spicil. ., t. VII, p. 440 {ce qui revient assez à la méthode que j'annonce] ), écrivirent et notèrent des pièces de Chant mieux que leur maître, bans lo monastère d’Andrcs ou Andern, aux Pays-Bas {Spicil., t. IX, p. 446), où l’oltice se faisoil d'une mauièru précipitée ou xn* siècle, on employa utilement la voix des enfants pour arrêter le torreut dans la psalmodie. Ou leur donna des psautiers avec ordre de chanter posément, et les anciens qui eliantoient par cœur étoient obligés de faire, |«tr oo moyon, la pause comme eux. On peut voir, daus Boërius ( flaefren ), l'usage où on étoit de faire prononcer par les enfants le commencement do chaque psaume, que la chœur contiuuoil ; en sorte que s'ils se trompoient, ils étoiont sévèrement punis, parce qu’ils faisoient tromper les autres. Cluny a longtemps retenu cot

usage, qui persévère encore cnez es Grecs, au rapport du même Boerius.

« Les écoles de chant des cathédrales n'ont pas toujours été sur le pied qu'elles sont aujourd’hui. La musique, qu'ils appelaient le dédiant, n'étant point encore si commune, et n’élaut point si variée qu'elle l'est de nos jours, il restoit, après la science du plain-chant et de la lecture, beaucoup plus de loisir pour l’élude de la grammaire ; do sorte qu’il sortoit quelquefois de ces écoles des enfants très-savants pour ces temps-là. Le Papo Urbain IV avoit plé élevé à Troyes, parmi les enfants de la cathédrale, à la lin du ni' siècle. On voit , dans l’église de Saint-Jean de Lyon, la tombed'un cardinal,

ni avoit aussi commencé par y être enfant

o chœur. Etienne, chorévêque et abbé do Lobbes au ix" siècle (CAren. ofiè. Laub., t. VI, Spicil., n. 561), nous insinue qu'il ai oit servi , dans le temps de son enfance.

l'Eglise do Metz , alors fort célèbre par la science du chant.

« L'Eglise de Paris ne l’a pas moins été daus tous les temps h l'exemple de celle de Sens, dont elle a été suffragette jusqu» l’a i 1022. Gerson, illustre chancelier ue celle Eglise, avoit composé au xv* siècle un traité touchant l'éducation des enfants do chœur de la même Eglise. Cet ouvrage contient des choses très-curieuses qu'on peut voir dans la dernière édition du ses OEuvres, puînée par M. Dupin. C'est un témoignage positif do l'attention qu’a toujours eue la célèbre Eglise do Paris, pour que ses écoles do chant fussent florissantes, o ( Traité hisl. sur le citant ccctés , par l’abbé Lebecf, pp. 10-14.)

Voici un extrait de cot opuscule do Gerson.

Ooclrina pro pueris EcclesittPurisiensis. — Excod. Victor, ü. d,, 9.— Gersonio ascribitur sub hoc tilulo in veteri catalogo scriplorum ojus. — ■Quoniatn pucrorum sociétés divinis einancipala obsequiis, quasi pulchcrrima est et florcutissima portio Ecclestœ, dieente Prophète ad Dotuinum : Ex ore infant mm et lactentium perfccisti laudem ( Psal . vin, 3), quo dicto confutavit Phnrisœos Christus, pueras de sua laudeculpantes, qui prius indigne tulcrat dum prohiberentur n disciptilis accédera ad eum : Sinite, inquit, partulos tenire ad me, et nolite proltibere ; lalium cnim est remtum cetlorum [Matth., xix, 14) : diguuin orbitramur sollicite providero talcs haberc pueras Samueli, non filiis Heli similes, qui non tain ælate, quam moribus parvuli sint et pueri. Quique oflicium angelicum quod extfirius raprtnsentant, conservent intrinsecus; imitatoros pueri illius egregii Doo dicati Marcelli Ecclesiæ nostræ, de quo legimus quod sine offendiculo suurn gerebnt oflicium. Hoc voro ut débité, quantum valumus, expleotur, suas institutiones quas volumus, quantum commode tieri polerit observa™ taliter

« Ante omnia sit magister eorum incorruptissiruus, quod Horatius maximum repntatjquia disctpulus quid aget , uisi quod

ENF

553 ENF

vitleril mngislrum facientem ; et quia vclocius et cilius nos corrumpunl exempta domesticn :

Magnil cum subcnnt aiiimot auloribttt.

inquil Juvcnalis; cujus itidem diclum es' sumrae mémorandum ; quod

Maxima debelur pu tro rcvcreiitia,

nequid, scilicet ante oculos peccelur, aequo veruo turpi cl obscœno, noquc gestu , nul atlactu lubrico, et dissoluto, noquc fado petulanti cl maligno. Moc omni sollicitudine removeal magister a soipso, maxime coram nueris, et ab omnibus aliis cujttscum que slalus, aul eminçntiæ; vol familiarilales liori probiboal, tara in domo quant iu vico, quam in choro et sacrario, et nltnri sauclo: alinquin pueros coerccat verberibus; abus ad superiores deseral, si moniti desislere nnluerint. El vas lalibus, quia, teste Christo, melius tact, ut suspenJcrctur mola asinaria collo forum cl deincrgcrentur in profuntlum (Matth., xvm, 6).

« Fiat insuper ois fréquenter verbum ox bortationis de dileclione Dei , reduccndo ad momoriam ad quid facti sunl, quia ad divinum servilium, ut per illud perveniant ad paradisum, et inferui fermenta crudelia non incurranl. Talibus enim odoramentis imbui debet recens olla suœ mentis, ut diù servel bonum devolionis odorem :quia, leste Aristotele, non parqm refert, juvenom sic, vel sic assuelieri.

» lnducautur prrelerea cavcre a peccatis, ab illis scilicet actibus, proquibus sciant se verberandos fore, si magister vidoret aul cognosçcret ; ostondendo quoniam Dcus vidot onn.iii, et quoniam angelum bonum custndem habent, et diabolum tentatorem qui slrangnlaret eos statim ut sunt in peccalo m irtali, nisi Dcus et angélus bonus misericorditer suam ixenitenliam et correctionom cxspeclarer.l.

« Rursus inspcciali doceantur caste euslodire semetipsos ab omni impudicitia cordis, in cogitations; oris, in locntlone; operis, iu turpi altroctalionc ; cl ostondalur quantum p.ilestesso intalibuscastitatis, irnoot vitro periculum. lnducautur ctiain conftteri non solum semel in amio, sedquaterautsexies, in festis solomnibus : et tune anlequam voilant, doceantur per libcllos, aut aliter quoiiiudo. dicerc, et se babere in confessione dobobunt. Et si pro eis idoneus confessor iustitutus ; quia circa laies sarpe requiritur major prudeutia in bene conli.tcndo, quant circa provectiores, ut ncquo parum interrogculur, ueque niinis. Si nulem *s i il t suPficienlis rotatis, ut pula duodecim aut tredecim autiorum, inducantur recipero saltem semel in auno Eucharisties sacramcntum.

Volumus, ut more anliquo doceantur quolidie lloras B. Xleriœ cum se|>lem psalmis dicere bini et birii, aut partem, alqtie illis juodis, et illis boris quilius visum fixer i t magistro, pro die et occupntione, magis o|>portunum. Polerunt autein ounilo aJEcolcliam, et redeundo partom direndoruin im-

plore, ut per viatu se et viaentes œdificent.

« Cmterum magister germanicre, qui pro instructione puerorum ni grammaticalibus, et logicalibiis institutus est, talis esse studcal in moribus, qualem esse debere magistrum diximus. Et ambo taliter ordiuent lieras diumas et noeturnas, quod semper unus eorum assistai pueris, lam in domo, quam extra, ubicunque pueros iro contigerit. Prnpturea volumus ut deinceps idem magister non habcat oflicium, vel occupalionem in Ecclesia, vel extra, quominus istud quod diximus, valeat adimplore.

u Porro magister cantus statulis boris docoat pueros plénum canlum priucipaliter, et coulrapunctum, et alitjuos discantus honestos, non cantilenas dissolutas, impudicasque, nnc facial cos tantum insistere in talibus, quod perdant in grammatica profeclum. Altonlo maxime, quod in Ecclesia nostra discantus non est in usu, sed per statula prohibilus, saltem quoad vor.es, quœ mulâtre dicuntur. Habcat ergo magister ni i us sulïiciens spatium pro docendo grammaticale et logicam ut versus, aut malcriam et epistolarum, aul Evangeliorum grosssm expositionem in lingua vulgari : quia quod non intolligitur, nunquam apte, et secure pronuntiatur, noc inuo mens soiita pro talibus, do manc usque ad prandium, et de reditu vesperarum usque ad cieuaui, aut amplius sccunduin qualilalem teinporum, et nécessitaient. Nolumus aulem legi quodeunquo auclorcs, qui magis obsint moribus, quam pro* sint ingeniis.

« Item : volumus ut légat unus puerorum semper iu qualibet comestioue uo aliquo libro utili, et tune abstineant a colloques, ut impleant illud : Pauca in convivio lu quere.

« Volumus insuper, ul pueri habeant regiilam, sicut habent communiter in domibus [iredagogorum, et faciant certis cœleris bons... nunc de cantu, nunc de grammatica, et coram uno magistrorum veniatit.

« Item : accuse! quilibet socium suum super soqiicntibus : videlicet , si audierit eutn loq'ut Uallieum, si juraverit, si menlitus fuerit, si alium dcmenlitus, si injurias clivent, si perçussent, si inhonesle et itnirndice iocutus fuerit, aut teligerit, si nimis tarde surreierit, si boras omiserit, si iu tcniplo garruiaverit. et de sirailibus. El qui non accusaverit (aliter deficicnlem, ipse nlo eo, et cum eo similiter puniclur. Et poterunt bi dcfectus nuiari in rotulo uno per puncta, et in fine hebdomadre magistro prœseniari, ul corrigat sœpius delinquentes. Si autem perçussent aliquis alium ciericum graviter, statim ad pœnifenliarium remittatur.

« Prnhibeanlur etiam eis ludi omîtes qui trahunl ad avariliam et impudiciliam, et inhonestam clamorem, et ad iraro, et rancnrem. ut estludus taxillorum, vel alearuni et omnis similis : quanluincunque exerceatur iu ntodicis rebus, ul sunt calculi plombæi et cuprei. Hoc vidit qui dicit : Trocho lude, nlcasfugc. Dctur tamen pueris . frequens et brevis rcci eatio, ut puta modicum posl pran-

Page 1