DUBIUM REV. PATRIS

Non satis intelligo, quomodô hujusmodi Dei prflDScientia et prœdeterminatio eum humanœ mentis libertate conciliari valeat. Hoc modo enim, quiequid homo agere, neces-

(t) Fardcib^ ordinis minorum , quem Leibniiii Palavhim invisam ivit, philoîophui^ el christlantis, LetbnîziancpbliosophtsamanUssimQS. Vide qus de eo narrantar passlrii in InlrodiicUone. {EdUoris nota.)

318 BPISTOLA AD PARDELLAM.

sario, inevitabili et velutfatali quâdam ratione ageret. Siia humanà mente non esset virtus quasdam se determinaodi à se ipsa» sed ab alio determioaretur, non profeciô id extra Dei libertatem reprœsentaret. Non est evidens hujusmodi prœdeterminatio, sicut dubitari potest, an verè^detur m Deo hœc prœscientia respectu futurorum liberorum. Nec videtur hœc praascientia Dei necessaria ; qoid obstat enim ità Deum humanas mentes libéré in manu consilioque soo constituisse, ut neque detenninaverit, neque prœsciverit eorum éventa libéra ?

OECLA&ATIO.

Distinguendum est inter rerum séries possibiles et ac* luales. Deus ex inCnitis possibilibus elegit seriem quandam universi conslanlem ex inflnitis substantiis, quarum unaquœque infinilam operationum seriem exhibeL Quod si autem Deus non prœscivisset nec pradordina visse t rerum actualium seriem, sequeretur eum causa non satis cogniti judicasse, ac rem non satis sibi perspectam elegisse. Neque excipià cœterispossuntactionesmentium liberse, quoniam partem seriei rerum faciunt, magnamque cum eaeteris omnibus connexionem habent, ità ut unum sine alto perfectè intelli|p non possit. Et cum omnis séries ordinata involvat regulam continuandi seu legem progressionis , ideô Deus, quâlibet parte seriei perspectà> omnia praecedentia et sequentia in ipsft videt. Neque tamen indè meotium libertas tollitur. Aliud enim est certitudo infaillibilis, aliud absoluta nécessitas, quemadmodùm S. Augustinus, et D. Thomas^ aliique viri docti dudùm agnovere. Certè futurorum conlingentium etiam liberorum determinata esset vcrilas vel Talsitas, elsi ignota fingeretur. Jlaque Dei pnescientia, adeôque prœordinatio libertatem non tollit. Qeterum sciendum est, mentem non ab alio determinari, sed à

BnSTOLA AD PAWBLLAM* 319

se ipsA, neque ullam esse hypothesin, qu» magls quàm nostra faveat human» libertati ; quoniam (ut ex sequentibus patet) una substantia creata in aliam noo influit, adeè* que mens omnes suas operationes ex proprio suo fundo educit, licet ità ordinata sit ejus nalura ab inilio^ ut operationes ejus cum cieteraruai rerum omnium operatio* nibus conspirent.

PROPOSITIO II.

Rerum mutationumque inGnitœ séries ità sibi respon* dent et tanlA proportione connectuntur , ut quodiibet ecrum c^&teris omnibus perfectissimè consentiat et è converso.

Hinc queelibet res cum toto universo ità conoectitur, et unus rei unius motus ità ordinem atque respectum involvit ad singulos aliarum rerum modes, ut in quàlibet> imô in unico unius rei modo, Deus clarè et dislinotè videat universum veluti implicatum et inscriptum. Undè cùm unamrem autunum modum rei percipio, semper confuse totum universum percipio » et quô perfectiùs unam rem percipio, eo plures aliarum rerum proprietates mibi indë innotescunt.

Et ex hâc rerum summà consonantiA etiam totius universi barmonia ac pulchritudo maxima oritur, quœ summi Opificis vim et sapientiam nobis exhibet.

Contra banc propositionem nuUa formata fuit objectio : sive quôd prœcedens dubium et in ipsam redundaret, sive quùd priore dubio sublato rationi admodùm consenlanea videretur.

PROPOSITIO m.

Corpus non est substantia» sed aggregatum substantiarum, cùm semper sit ulteriùs divisibile et quœlibet pars semper aliam partem habeat in intinitum.

320 BPI8T0L£ AD FARDBLLAM.

Undè répugnât corpus esse unicam substantiam , cùm necessariô in se involvat înGnitam mulUtudinem seu iofinita corpora, quorum quodiibet rursùs infinitas substantias continet.

Ergô prsBter corpus aut corpora , necesse est dari substantias, quibus vera competat unitas ; etenim si dantar plures substantiœ» necesse est quàd una vera substantia detur. Yel quôd idem est, si plura entia creata dantori necesse est quôd detur aliquod cns creatum verè unum. Nequit enim intelligi aut subsistere entis pluraiilas, quio primo inleiligatur ens unum, ad quod necessariô referatar mulUtudo.

Hinc nisi dentur subslantiie quœdam indivisibiles, cor* pora non forent realia» sed apparent!» tantùm seu pbienomena, sicut iris, sublato quippè omni compositionis fuo* damento.

Intérim non ideô dicendum est substantiam indiyisibileni ingredi compositionem corporis tanquàm partem, sed potiùs tanquàm requisitum internum essentiale. Sicut punctum, licet non sit pars compositiva Une», sed heterogeneum quiddam , tamen necessariô requiritur , ut linet sit et inleiligatur.

Hinc cùm ergô verè sim unica substantia indivisibilis, in alias plures irresolubilis , permanens et constans subjectum mearum actionum et passionum, necesse est dari prseler corpus organicum substantiam individuam, permanenlem, toto génère diversam à nature corporis, quod in continuo fluxu suarum partium positum , nuaquàm idem permanet, sed perpetuô mutatur.

Itaque in homine praeler corpus datur substantia aliqoa incorporea, immortalis, quippè inepta in partes resolri.

Porrô unio anim» cum corpore in homine conststit in perfeclissimo illo consensu, quo motuum séries cogîtatio- Num seriei respomlet, îlà ut neque physicè corpus, neque

LBTTRBS A PARDBLLA. 321

occasione corpori&Deus seriem cogitaiionum ex naturft mentis sponte nascontium immutet, novasque io eo prodacat; sed potiùs ipsa anima ex suab substantiae propriœ virlule taies sibi modos agendi educat, qui ex prîmîs nature legibus cum corporis motibus conspirent. Undè fit, ut certissimè unum animœ aut corporis modum aliorum corporum vel animarum modi consequantur. Neque aliud est operatio unius substantiœ in aliam quam aclio unius substantiœ, quam vi consensus generaiis consequitur actio alterius substantiœ.

Hinc videtur probabile , bruta, quœ sunt valdé nobis analoga, similiter et plantas, quœ brptis in multis respondent> non tantùm corporeà ratione, verùm etiam anima constare, secundùm quam brutum aut planta, unica indi- ^isibilis sut)stantia, perfnanens suarum operationum subjectum dacatur. Quod quamvls imaginatione comprehendi nequeat, mente tamen maxime intelligitur.

Hujusmodi autem animœ nunquàm pereunt, sed cùm perire videntur, in aliquâ mixti corrupti parte inconspicuà involut» rémanent.