XIII. — Page ai
(livre VIII y fable ii.)
TOM BMIcnDr THD ABimr MAm.
Za Lâbeck in der tebÔBCB ttadt,
Ein alter Borg «r Hn im Kath ; Der war gar reich an gat TDd Hab.
Damit sich nit sa frieden gab.
Br het ein Fraw Tnd keine Erbea,
Dennoeh hôrt er nit anff mit weiben, Allseit dem Gclt Tnd Gat nach traeht.
Dauor cr weder tag noeh nacht Lein roh nit het, fo sehr jn plagt
Der GeitB, wie der Poet aack ugt, Dat tich gleich mit dem Gelt Tnd Gat
Die lieb det Gelts Termebren that.
Non ist am selben end der braaeh
Wie sonat in andem Stedten aaeh, Da tind Tiel tieffer Keller graben,
Darinn Tiel Leut jr wonang haben.
Die aieh nur Ton dem Taglohn nehren,
Naeh kleinem gut aaeh meaaig seren.
Alio tau aaeh detaelben gleiehen
Ein armer mter dieiem Reiehen, Pflag den Leuten die Schuhe sa fiieken,
Hiit Hoitz Tnd Henfifen drat sa ftieken, Danon er aieh, sein Weib Tnd ILindt
Emehrt, wie man Tiel armen findt.
Jedoch war er seins mates fr#j.
Sang Tnd war stets frôhlieh dabey.
Des abends er daheime blieb,
Ynd seine zeit also Tertrieb.
Des wandert sich der reich gar sehr ;
Er daeht : « Was ists doch inuBermehr, Dai diesen armen Mann erfrewt?
Nan weisx ich doch, das er offt kewt An annetej, die jn besessen,
Ynd hat offt kaom das Brodt an essen.
▼orwar ich keinen fleinz nit ipar,
Biss ich sein wesen recht erfahr. »
An einem Sontag karts damach
Also sa seiner Frawen sprach :
APPENDICE. 5oi
4 Ou must dlehs nit Terdrietaen lamea,
Daniden Tiuem Hautzgenossen Zu gMt bitten beat diesen tag
Mit aeiner Frairen, das icb mag ▼on jm werden einr frag bericht, . "
Die mich bekâmmert md anficbt. »
Er tebickt baldt teinen Knecbt binonder,
^t. jn ni ga^t; daa nam groti wonder Denaelben armen Mann; gedacbt :
« Wer bat den jetât ao kostfrey gmacbt? » Dœb gieng er bin, Tersagts jm nit.
IVaeb essens apracb der Wiert : « Icb bîtt, Ymb ein ding bab.icb eueb zo fragen,
DraafT wôllet mir die warbeit sagen.
Icb weisi, dat eueb am gnt zerrinnet,
Ynd mit ewrm tban nit viel gewinnet, Mit grosser arbeit jr eueb nebrt,
Tnd dennoebt kanm des bungers webrt, Vnd trincket aucb gar aelten Wein,
Ynd dennoebt allzeit frôblicb sein Beîd, tag rnd naebt, abents Tnd morgen.
Ait ob jr betten nicbts zu bsorgen.
Non bab icb gelts vnd gâtes gnug.
An essen, trinken gaten fug.
Mit gtttem Wein tbo micb offt krApficn ;
Kan dennoebt solchen mutb nit schdpffen. » Br spracb : « Waramb soit mich betruben?
Mein gnt ist aieber Tor den Dieben Z« Wasser Tnd zu Landt ; derhalb
Stirbt mir kein Pferdt, noeb Kub, nocb K.alb. Es kan kein Kauffmann mich betriegen,
Oder in der bandlung vorliegcn.
Ynd wie ich bab ein kleine nerung,
So balt icb aach eine kleine zerung, Yerier nit mebr, denn icb erwerb,
Sorg nit, das ich dabej rerderb, Ynd steck mein fusz nit weiter nab^
Denn icb wol zu bedecken bab, Ynd micb zu frieden geb damit.
Was icb nit bab, entfellt mir nit.
Icb lasz mir an demselben gnugen,
Was mir Gott teglich tbut zufîigen, Gedenek : morgen ist aucb ein tag,
Der Tor sich selber sorgen mag. • Mit aolcber red wardt er bewogen,
Das em rorbats nit mebr dorfft fragen, Ynd daeht : « Er ist reebt willig arm;
Billieb, das icb micb sein erbarm. »
Liell bin» ynd bracht baldt bundert golden.
5oa FABLES.
Vnd sprâch : « Damit beult ewr •eholdea Damit ieh each jetzt will begaben,
Das jr ewr not xa sehntzen haben. »
Der Mann wardt fro, gieng damit hin,
Vnd dacht baldt, dat ert anff gewin Vnd aaff KauffmanschafTt mocbt anlegen,
Damit noch hundert brecht sa wegen ; Vod tracht mit fleisz draaff tag Tnd nacht :
Damit jm selb Tiel sorgen roacht, Das er ror mûbe den Kopff ttets hieng,
Vnd auff der Gatsen trawrig gicng ; Det tingens er dabey Tcrgaw.
Den reichen sebr yerwundert das. Er bat jn abcrmal zu gast.
Der Mann die hundert gulden fatzt In einen Beatel, brachts jm widcr
Ynd sprach : « Von der zcit an md sider Das jr mir babt die gûtden geben,
Ist mir yergahn mein bestes lebcn.
Scbt hin, fahrt wol mit ewrem gut,
Icb nem dafiir ein guten muth.
Desselben ich TÎel basz geniesz :
Das Gelt macht mir bekûmmemisz, »
Solch einfalt ist gar mderkommen,
Ynd bat der Geitz das Landt eingnommen. Ich kenn auch jetzt vicl armer leut,
Doch hait ich nit, das man jetzt beat Vnder jn allen eincn findt,
Der glcich wic dicser scy gesinnt.
Es sind vicl Wicrt auff allen strassen,
Die Leut bey ja hcrbergen lassen; Doch soit man schwerlich ein bekommen,
Der dem Gast zu seim nutz vnd frommen Ein KopCF ron Silber oder Golt
In sein Sack heimlich stecken soit, Wie man sagt, das ehe sey geschehen.
Ists war, weysz nit; habs nit gesehen.
Vielleicht man sonst wo\ ein bekem,
Der eim eh etwas auszher nem, So gar ist jetzt die gantze Welt
Gericht auff d^s vcrfluchtc Gelt.
Dennocht so ists gewiszlich war.
Es zeugt die SchrifTt so hell vnd klar, Das man nit sgleich dem Gelt kaa dienen,
Vnd dennocht sicht mit Gott versiinen.
Denn wcr sein Datum dahin richt,
Das cr sich nur dem Gelt y^rpflicht, Vnd darinn ail sein wollust bat.
APPENDICE. 5o3
Der m^eht dai Gelt ta einem Gott, Vnd feit baldt in des Teaffelt ttrick :
Derhalben sich ein jeder tchick, Dat er teins gats ein Herre sey,
So ist er râler sorgen firey.
(BuHKHARD Waldis, Esopus^ liTTc IV, fable lxxxii.)
Uë, LHOMMB AICHB BT DE I. HOBUIB PAUTRB'.
A Lubeck, dans la belle Yille, un vieux Bourgeois siégeait au conseil. Il était très-riche en bien, en aToir, ne s*en tenait pas satisfait. Il arait une femme et pas d'héritiers; pourtant il ne cessait pas d'acquérir. Sans cesse il aspire à l'argent, au bien : aussi ni jour, ni nuit, n'a-t-il de repos, tant le tourmente l'ayarice; car, comme dit le Poète, ayec l'argent et le bien s'accroît, en même temps, l'amour de l'argent.
Or, en ce lieu, la coutume est la même qu'ailleurs dans d'autres villes : beaucoup de caves j ont été creusées, où logent bien des gens qui ne se nourrissent»qu'au moyen de leur salaire quotidien et vivent modestement sur leur petit gain. Ainsi demeurait, d'après cet usage, un Pauvre sous ce Riche; il faisait métier de raccommoder les souliers pour autrui, de les réparer avec du bois et du fil de chanvre, se nourrissant de la sorte, lui, femme et enfants, comme on voit faire beaucoup de pauvres. Toutefois il était de cœur libre, chantait et toujours était gai à l'ouvrage. Le soir, il restait à la maison et passait ainsi son temps. Le Riche s'en étonnait fort. Il songeait : c Qu'est-ce donc enfin que ce peut être qui réjouit ce pauvre homme? Je sais pourtant que souvent il gronde contre la pauvreté qui a pris possession de lui, que souvent c'est tout juste s*il a du pain à manger. En vérité, je n'épargnerai aucune peine jusqu'à ce que je sache ce qu'il en est vraiment de lui.- »
Un dimanche, peu après, il parla ainsi à sa femme : a II ne faut pas te fâcher si j'invite, aujourd'hui même, à notre table, avec sa femme, notre voisin d'en bas, parce que je voudrais être instruit par lui sur un point qui me chagrine et me tourmente, o Aussitôt il envoie en bas son valet et invite l'homme à dîner. Cela étonna
I. Cette fable, où la traduction efbce Tattrait que lui donnent dans l'original la mesure, la rime, le vieux langage, nous a paru poutoir être un frappant objet de comparaison. La simplieité, le ton de bonhomie y sont commuas è Buiàhard Waldis avec la Fontaine, mais de combien d'autres qualités les assaisonne notre incomparable fabuliste I
5o4 FABLBS.
fort le PauTre. a Qu*est-Ge qui le fait, penae^-il, hôte n généreux? » Pourtant il y Ta, ne lui refuse point. Après le repas, l'hôte dit : a J'ai, je tous prie, à tous questionner sur une chose. Venillex làdessus me dire la Tërité. Je sais que chez tous Targent file aussi TÎte qu'il Tient, et qu'aTec votre ouvrage tous ne gagnex guère. Vous TOUS nourrissez aTec force traTail, et pourtant tous défendez à peine de la fa un, et huTez très-rarement du Tin, et pourtant êtes tous deux toujours gais, le soir et le matin, comme si tous n*aTÎez à TOUS inquiéter de rien. Eh hien, moi, j^ai en quantité argent et bien ; à boire, à manger à foison; me goi^ souTent de bon Tin : et cependant ne puis me faire une telle bonne humeur. > Le PauTre répond : a Pourquoi me troublerais-je? Mon bien est assuré contre les Toleurs, sur eau et sur terre ; il ne me périt ni chcTal, ni Tache, ni Teau; aucun négociant ne me peut tromper, ni me dépasser dans le commerce. Et, comme je n'ai que petite nourriture, j*obserTe aussi petit régime, ne consomme pas plus que je ne gagne, n*ai pas la peur de me faire mal, et n*étends pas le pied en aTant plus loin que ne va la couTcrture. Et aTec tout cela je me tiens satis&it. Ce que je n'ai pas, je ne le puis perdre. Je parriens à me contenter de ce que Dieu m*octroie journellement, et pense que demain est aussi un jour, qui n*aura, à son tour, qu'à pourroir à soi, 1
Un tel discours émut le Riche, au point qu'il n'osa plus l'interroger. Il pensa : o Ost un pauTre de très-bon Touloir ; il est juste que j'aie pitié de lui. i> Il courut à sa caisse et rite lui apporta cent florins, et dit : a Atcc cela, payez tos dettes. Je tcux tous en faire don, pour que tous ayez de quoi pourToir à tos besoins, a L'h^pame derint tout joyeux et s'en alla avec ses florins, et songea bientôt qu'il les pouTait placer à profit et dans le commerce, de façon à leur en faire produire cent autres. Il y réfléchit diligemment jour et nuit, et se fit ainsi beaucoup de soucis, de façon que toujours il penchait la tête et s'en allait triste par la rue. Aussi oublia-t-il de chanter.
Cela étonna fort le Riche. U Tinrita de nouTeau à sa table. Alors notre homme enferme les cent florins dans une bourse, les lui rapporte et dit : « Depuis que tous m'aTez donné les florins, ma meilleure rie s'en est allée. Tenez, bon Toyage aTec Totre argent. Je reprends à la place ma bonne humeur; l'argent me cause du souci. »
Une telle simplicité a disparu, et l'aTarice a pris [iossesaion du pays. Je connais à présent aussi beaucoup.de pauTres gens; mais je ne crois pas qu'aujourd'hui, parmi eux, on en trouTC un seul qui
APPENDICE. 5o5
ait les sentisienu de celui-ci. Il / a bon nomlire dliôtelien sur tontet les routes qui logent chez eux les gens; mais malaisément on en trouTerait nn ipii, pour le bien et dans l'intérêt de son hôte, lui mettrait secrètement dans son sac une coupe d'argent ou d^or, comme on dit que cela arrÎTa jadis. Est-ce Trai? Je ne sais : je ne Tai pas tu. Peut-être bien on en rencontrerait qui plutôt du sac TOUS déroberaient quelque chose : tant aujourd'hui tout le monde a Time fixée sur le maudit argent. Pourtant il est si certainement Traî, rÉcriture le témoigne si clairement, qu'on ne peut à la fois être esclaTe de l'argent et en paix aTec Dieu. Car qui n'a en Tue, n*a pour maître que l'argent, et j trouTe tout son plaisir, celui-là se fait de l'argent un dieu, et tombe bientôt dans le piège du diable. Que chacun donc s'arrange de manière à être le maître, non l'esclave de son bien : il sera libre ainsi de bien des soucis.