AD CARDINALEM DE AGU1BRE
Concilionim Ifispaniœ novam ipsius editionem rximie jirœdicat; régulant morum contrit fallacium doctorum theologicm lubricam et versalilcm , firmatam fuisse ab Mustrissimo auciore summo plausu comprimât, ac sacri collegii mumis egrigiunt exloliil.
Posleaquam hue, Eminentissime Cardinalis, amplissimae ac prseelarissimee colleclionis tuœ ingens fama pervenit, dedi sane operam, quam potui diligentissimam, ut ad nos egregius perferrelur liber. At, o vcl nomine detestanda bella feralia, quee tôt terra marique interfusis exercilibus , hoc quoque commercium intercludant ! Quam perlegissem libens , non modo fortissimœ gravissimeeque Hispaniensis Ecclesiœ monumenla, tam erudita manu in pristinum splendorem restituta, verum etiam doctissimas easdemquesanctissimas dissertaliones tuas ; prœserlim vero eas quœ ad Christianœ pœnitentiae disciplinai!! atque ad ecclesiasiicam castitalem, aliaque vitae clericalis officia ptrlinerenl! Intérim soiatii loco erit synopsis tua, quam ad me per eminentissimum Jansonium noslrum , virum Oiiilii ex {>arte ornatissimum , transmittendam curasti.
Neque quidquam occurrit quod œtatera noslram illustraret magis. Primum enim giatissima veniet non modo ad Hispanienses ac NoviOrbis,sed etiam ad Gallicanos toliusqua adeo orbis episeopos adhortatio, ut concilia fréquenter célèbrent, qui vel maximusconcilii Tridentini fructus esse debuit : idqueunum si perviceris, Ecclesiarum dignilas ac sancti- Las, nec modo episcopalis ordinis amplitudo, verum etiam apostolicae Sedis priscus revirescetvigor; episcopis omnibus beatissimi capitis auctoritalem communi studio secuturis : necesse est enim, ut qua primum constitit, eadetn vi canonica disciplina reflorescat.
Jam illud quam Christianum, Doctissirao
sion, et qu'elle fait partie de la consultation donnée dans celle afl'aire.
PART. XIV. LETTRES DIVERSES
IlOi
Cardinalis, quam siiranio prœsule ac theologo dignum, quod regulara morum exemplis decretisque firroas; efficisque plane ut valeat apostolicura illud : Omnia probate ; quod bonum est tenele (/ Thess. v, 21); et illud : Ut probetis potiora, ut sitis sinceri et sine offensa in diem Christi. (Philip, i, 10.) lia quippe vere sinceri et sine ofFensa sumus, si, cum de prœceptis agitnr, animo et conscientiœ affulgentcm purioris poliorisquc rationis lucem, tanquain vitœ du ce m , obscurioribus ac debilioribus visis anteponimus: neque quidquam absurdius aut a Christiana gravilate atque conslantia alienius, quam ut per doctorum fiexibilia décréta, Iheologiam lubricam atque versalilem, opinionum œstus seu lusus abripiat ac distraliat ; quorum opéra cautum oportuit ne circumfenemur omni venlo doctrinœ.
Quod aulem sacro cardinalium collegio id ofïicii allegas, utnovitalesarceant, acvivendi normam suis canonibus constabilitam muniant ac fulciant, Romanam purpuram omnibus gentibus magis magisque venerandam prœstas. Itaque suspicio ac veneror eminenlissimam dignitatem tuam, pari cum pietate atque exquisitissima eruditioneconjunctara : ac supplex flagito, ut me tibi addictissimum
utriusque prœslanlissimœ coronœ, et omnium principum Christianorum tam inler se, quam cum Ecclesia apostolica Romana, et hujiis felicissimo statu, ac corrections morumin quolibelhominum ordine ac statu, ac dnctrina morali ad pielateni et s&lutem conferonte. Hœc ipsa vola mea pariter tua sunt, ut palam teslaris in discrti>sima hac epistola : et satis ostendrras in lot lions pra3laudalis, qui fréquenter Romain perveniunt, et cum fructu lectilantur ab hominibus doctis, etiam cardinalibus eximie eruditis ac piis, praesertim eminentissimis Casanate et Denhoff.
Collectionis illius vastœ, quam luci dedimus Romœ eompletam sub finem prœcedentis anni, multa exemplaria intégra in Galiias missa sunt, et ab Anissoniis illuc portata, aut salteradirectaabipsorum agente Nicolao L'Hulliet, quamvis ob pericula maris et terrœ fortassis nondum pervenerint Lutetiam. Sic et lente admodum et cum ingenti periculo ad me inde mittuntur plures libri, prœsertim sanctorum Patrum editionis San- Germanensis. Videamus an forte piissimus Dominus assiduas Ecclesiœ suœ preces exaudire dignelur, et pacem illam nobis donet, quam mundusdare non potest, prœsertim in
aique obsequentissimum, ea qua litteratos ac hoc deplorato statu et cruentissimis prœ'iis,
theologos Vale
soles benevolentia , prosequans Datum Meldis, 13 Augusti 1695.
EPISTOLA CCXXIX.
CARDINALIS DE AGUIRRE
Bossueti prœclara opéra et aliorum Galliœ scriptorum egregie commendat, mala belli innumera lamentât ur , prœlatumque ut
qualia nunquam fortassis visa fuerunt, neclegunturinter Ghristianos exarsisse atempore orbis redempli. Aiebal olim Ammianus Marcellinus suo tempore non fuisse tam infestas inviceru feras, quam erant mutuo plerique Christianorum. Quod ille ethnicus exsecrabatur suo œvo, melius nostro lamentan possimus,pra3sertim sacerdoteset prœlati, quibus paxcommunis, etœternaanirnaruru salusmagnaexparteindedependens,cordiesse débet.
laxiorem doctrinam castigare non desinat, tassis ubi jam ad summa deventum est, et
B. Bossaluteui
litlemibi
vehementer accendit
ustrissimo et reverentissimoD sueto , episcopo Meldensi plurimam.
Inter tam multas insignium virorum ras, quas fréquenter accipio, nullœ gratiores fuere hisce tuis, nuper Neapolim missis ad me Roma per eminentissimum Jansonium, mihi multis nominibus venerandum. Et certe multoantequam ad te mitterem synopsim recentem collectionis Hispano-Indicœ conciliorum nuper editara Romanis typis, venerabar le, atque in primis colebam ob egregias lucubrationes, quibus dogmata fideicatholicœRomanœ ad versus heterodoxos, et prœcipue Jurieurn, vindicasti. Porro tam ii libri, quam alii prœcellentiura scriptorum florentissimœ nationis tuée, quamvis scripti linguamihi peregrina, acuerunt animum meuui, ut illos fréquenter iegerem, et utcunque intelligerem , donec jam tandem mihi familiares facli et faciles visi sunt.
Quod causaris et doles feralia isthœc bella, commercium librorum impedientia ; mihi etiam jamdiu contingit, qua verbis, qua scripiis conquerenti, et assiduis precibus clamanti ad Deum pro solida pace et concordia
crudelitas mutua videtur summum apiceiu altigisse, incipiet apparere pax et concordia singulari beneheio Dei : nam alioquin potius desideranda, quam speranda est.
Interea, Doctissime Prœsul , prosequere studia et lucubrationes tuas, prœsertim ad dogmata fidei uberius slabilienda, et laxiorem doctrinam cirea mores reformandam ; hoc potissiumm tempore, quo tôt scripta ubique prodeunta viris eximie piis et doctis elaborata adversus illam liberiorem casuisticam, quœa line circiter prœcedentis sœculi usque modo tôt infelices fructus protulil, et perniciosas thèses, quarum, utinam postremœ fuerint, cenlum et decem, ut minimum, haclenus fulgurilœ sacro Vaticani igné.
Mihi nondum fuit otium suûiciens ad ea commenta ex instituto refellenda; solum obiter ea in variis libris refutare potui, prœsertim dura exponendis conciliis incumberem, et detinerer tôt aliis studiis, ac curis alterius generis in Urbe, donec contigit prœ nimio labore succumbere, et sœpe subire œgritudines satis notas, quibus non semel inter postremum annum, Romœ ac Neapoli, cum ipsa pêne morte colluctatus fui. Itaque provinciam ejusmodi et quœlibet graviorum studiorum gênera aliis doctioribus et firmiori valetudine/ruentibus relinquo, prœ-
(Kl VRES COMPI l TES Dl BOSSUI T.
libi, D - me Prœsul, .••! [ue illu-
tsirao Abrincensi episcopo, Pelro Danieli
insignom eruditionem qua
I i . ii orlii lilterario lebrem i -i te< u:ii id oneris in se reci-
itquein ea parte sequi duc tu m ac ze-
lura el pietatem exiiniam,qua totgravissimi
i i prœsules, el doctores Sorbonici, et
i Parisienses el Rothomagenses; alie-
»simi ;i!> omni hœreseos nota, probabilis-
iiiuin luxuriantem eliminandum curarunt ac
;serunt, a lempore Drbaoi VIII etdein-
- usque modo.
lit tum I>. Pelrum Daniclem Huclium saJuta Domine meo, et illustrissimum D. I - umRhemensein (391), quos jam in lem diligo ac v< oeror, el exopto d i u ûorere tecum in commune bonum Ecclesiœ et nobîscum sludero ad revocandam frequentiam conciliorum jam diu intermissam ubique fere, cum magna reipublicœChristianee j,u tara. Valc, Illustrissime Domine, atque in itionibus ac sacrifions tuis et tuorum mémento mei bene valentis quideni a sex mens . - iue modo.
ipoh, bac die 10 Septembres 1G95.
LETTRE CCXXX.
A MILORD PERTH
// lut parle des moyens que Dieu emploiepour accomplir son œuvre, et prie pour sa pert ' érance.
J'ai re.;u dans votre lettre de Rome la continuation des témoignages de vos bontés. Vous êtes dans une cour où il y a beaucoup de religion dans quelques-uns, et beaucoup de politique (qui pourra vous étonner) dans les autres. Au milieu des pensées humaines, l'œuvre de Dieu s'accomplit; et la foi romaine, révérée dans tous les siècles, sub- - sle. Je piie Dieu sans cesser pour votre persévérance, non-seulement dans la véritable doctrine, mais encore dans la véritable piété. Je vous demande la conservation de ▼otre précieuse amitié, et la grâce de me croire toujours avec ia môme passion et le même respect, etc.
A Heaui, ce 9 octobre 1G95.
LETTRE CCXXXL
DE MILORD PERTH
II lui adresse un gentilhomme protestant pour lequel il implore le zèle et la charité du prélat.
Je prends la liberté de vous présenter le gentilhomme qui aura l'honneur de vous I oi ter celte lettre, M. de Menize, un de mes amis, qui ne m'a jamais abandonné, et qui ii toujours adhéré au roi par principe d'honneur et de justice. Je serais très-aise d'y ajouter de religion aussi ; mais c'est de vous, M Qseigneur, que j'espère que Dieu se servira pour lui donner des principes si audessus delà raison humaine. Pour ce qui est
des raisonnements mit les matières qui touchent les affaires de ce monde, vous le trouverez,comme je l'espère, au moins en quelque façon, digne de votre illustre protection : el j'espère que si vous voulez avoir la bonh< pour moi de discourir avec lui sur la religion catholique et même la chrétienne [car j'ai peur qu'il ne soit pas trop persuadé de remier principe}, il en sera convaincu , et m> rendra avec gloire au plus habile et plus digne prélat qui soit sur la terre.
Pour moi, Monseigneur, c'est à vous que je dois mes espérances après Dieu : et si, par mon expérience, je vous adresse un autre malheureux comme j'étais, c'est par charité pour lui, et pour donner aussi à mon illustre Père spirituel l'occasion d'exercer sa charité. El je prie le Seigneur, qui est la charité essentielle, de vouloir bénir ce dessein; afin que ce gentilhomme, qui m'est fort cher, puisse participer au bonheur dont je jouis par la grâce de Dieu , en espérant de parvenir dans le ciel à la joie et à ia tranquillité, dont je suis si injustement privé en ce monde par les ennemis du plus saint roi qui soit sur la terre. J'espère , Monseigneur, que vous pardonnerez ma présomption, et que vous continuerez de m'honorer de votre bienveillance, comme étant, etc.
Je vous supplie de ifl 'accorder votre sainte bénédiction paternelle et épiscopale.
A Rome, ce 14 novembre 1695.
LETTRE CCXXXII