A M. L'ABBÉ RENAUDOT
// lut témoigne avec quel empressement il désire voir milord Perth , nouvellement arrivé à Paris.
C'est vous, Monsieur, qui m'avez donné l'agréable avis de l'arrivée de milord grand chancelier d'Ecosse. Depuis ce temps-là nous nous cherchons l'un l'autre avec un égal empressement. J'ai été à Saint-Germain, j'ai été en un autre lieu où l'on m'avait assuré qu'il était; j'ai été au collège des Ecossais, où l'on m'avait dit qu'il devait dîner. Joignez-nous, Monsieur, je vous en supplie, dès aujourd'hui, s'il se peut : j'attendrai ici vos ordres toute la journée. Vous savez ce que je vous suis [1696].
LETTRE CCXXXIX
A MILORD PERTH
Sur. le choix que Leurs Majestés Britanniques avaient fait de sapersonne, pour la place de gouverneur du prince de Galles.
Ce n'est pas avec vous, Milord, c'est avec Leurs Majestés Britanniques et avec Mgr le prince de Galles (398), qu'il se faut réjouir
que d'un commun accord on dressa, la veille de la JNotre-Dame d'août, un acte sous seing privé, dont la minute fut déposée entre ses mains, et par lequel on détermina provisionnellement le rang que chacun devait occuper tant à la procession qu'aux autres cérémonies publiques.
(398) Fils de Jacques II, connu depuis en France sous le nom de chevalier de Saint-Georges. H se relira dans la suite à Rome, où il fut reconnu roi d'Angleterre*
PART. XIV. LETTRES DIVERSES
nio
de ce que vous êtes choisi pour. son gouverneur. Dieu vous préparait à cette grande charge, par les souffrances qui vous ont rendu en quelque façon le martyr de la religion et de la royauté, où Dieu veut que^ sa majesté' reluise. Conservez donc à l'Eglise, M lord , ce grand et précieux dépôt; et gardez, en la personne de ce jeune prince, un instrument dont je crois que Dieu se veut servir pour l'exécution de ses grands desseins. 11 fallait un homme comme vous pour les seconder. J'aurai bientôt l'honneur de- vous embrasser, et je suis avec un respect sincère, etc.
A Meaux, ce 1G août 1696.
LPISTOLA CCXL.
EMINENTISS1M0 CARDINALI NORIS.
Occasione alicujus scripti archiepiscopi Parisiensis, quod cardinali mittit, hune plurimis laudibus fxtollit.
Redit ad te nepos meus, Eminentissime Cardinalis, non jam a me, sed ab illustrissimo archiepiscopo Parisiensi, amico meosingulari jussus, qui in doctas m'a nus tuas ejusdem praesulis Constitulionem (399) déférât, le sane dignissimam. Et ille quidem Christianam comtuendat gratiam : tu ejusdem gratiœ defensor intrepidus, nomen luuin posteris commendasti. Ille Auguslinum meritis extollit laudibus : tu parentem luum ab adver^ariorum intemperiis pari facundia aedoctrinae gloria vindicasti : ejus discipulos, ac furtissimos gratiœ defensores, Joannem. Maxenlium (iOO) sociosque ab Eutychianismi labe purgatos, orbi Christiano puros et inlegios reddidisti. Quid vero est poslrema Apologia tua, quam tuo munere accepi ; quid, inquam, est, Eminentissime Cardinalis, et elegaotia jucundius, et eruditione prœstantius, et omni litterarum génère ornaiius ? Quidquid ex antiqua hisioria tangis, miruminmodum illustras. Patribus inserendus , Patrum loeos excutis recondiiissimos : omnia circumpiscis, retegis, ornas, lectoremque lui cupienlissimuin lacis. Tuere, Doctissime Cardinalis, episcopos Gallicanos pro vera Augustin! theologia, pro moral] disciplina, pro anliquitatis honore tuis jam a^&pieiis acriter cerlaturos : meque tua benevolenlia honestatum velis, EminentieeTuœ addictissimum el obsequenlissimuuT.
3 Sept. 1696.
EPISTOLA CCXLI.
AB3AT1 GRAVINyE (V01).
Eloquentiam ejus cœterasque dotes mirifice commendat , Apocalijpticam in ltalicum sermonem transferendi proposition firmat
(399) Agiiur de constitutionc édita occasione libri oui litulus : Problème ecclésiastique. Vid. llist de Bossuel, liv. xu, n. 13. tEdit. de Vers.)
(400) De Maxeutio, Scylhi* monacïio, vid. Def. Dectar. cleri Lallic, lib. ix, cap. 16 et seq. (Edii. de Vers.)
(i'-U) Joannes Vinccnlius Gravina, Bonne faio fuuctus t> Jauuarii 1718, annos naiu;. 34. Inier bu-
el acuit, et pro benevolenlia grates amplissituas refundit.
Accepi , Mi Illustrissime, litteras tuas humanifalis officiique plenas; tanlae vero vcnustatis, ut slatim persentiscerem TuHianœ eloquentiae gustum. Ilacpie arripui libellum, quo me munere cumulalum voluisli : nihil aut sermone elegantius, aut seolentiariiiu gravitale majus ac sapientius visum est, seu Juris seru taris Origines, seu luclui modum ponis(V02), seu Latines linguœ fontes pèseras, et Greecorum opibus nos dilas. Cœieia omnia, paris liret eloquentiœ, eomniemorare non vncat. Nec désuni vernaculi sermonis gratiœ, quibus si Apocahjptica noslra ve! pondus aec.esserit, tuas inter manns, q-uidquid eontigerint continue» explendescet.
Rein sane non indignam ingenioluo et eloquenlia, ut Komara Christianam et Ecclesiee eaput ab impiorum calumniis vindieandum putes ex ipsa hisloriae tide , eteertis verbi divini testimoniis. Qua de re tibi gralias refero quantas possum maximas : nec minores quod abbatem Bossuelum lama benevolenlia prosequare. Phelipueium vero noslrum, lui assiduum laudalorem, etiarn atque etiam tibi commendalum volo. Me vero, Mi Illustrissime, scito perpetuum, quacunque ratione licueril, sludiorum tuorum faUtorem futurum, atque omnia prœsliiurum qua3 ab amicissimo attjue addictissimo, tuarunuiue laudum sludiosissimo exspectare possis.
Vale.
In Germiniaco nostro, xvi kal. Decemb.
EPISTOLA CCXLIL;
ILLUSTRISSIMORUM ET REVERENDISSIMOR t U ECCLESI.E PR1NCIPLM :
Caroli Maurilii le Tellier, arcbicpiscopi-ducis Rhe-
niensls ; Ludovici Anlonii de Noailles, archiepiscopi Pari-
siensis; J icobi Benigni Rossuet, episcopi Meldemis; Giiidonis de .ve\e, episcopi A rebucnsis; Et lleui ici Fcydeau de Brou, epseopi Anibianensis;
AD SANCTISSIMIM D. D. INNOCEXTIUM PAPAM XII.
Conira M bru m, cui titulus esi : Nodus prœdeslinalionis dissolutus, auclore Coei.esti.no S. /{. E. Prcsbytcro cardinali Sfo.hdk.vto, l> pis mandaiiiui Romaj, auiio 1090 (405).
Beatissime Pater, Episcoporum est sine personarum acceptione detegere errores, qui quo altiore loco se attollunt, eo graviore iciu conterendi. Iiaque ad aposiolalum veslrum déferre cogimur proposiliones istas : primam : <.< Quantum ex parte Dei est, omnes dilocti : omnes ad vitam «eternarn, aut aliquid quod vita œlerna melius sit, ut de infanlibus baplismo
j lis sévi scripiores claruil ; mullaque opéra edidit, quorum praxipua sont : Origines Juris ckUis . Ue liottuuio imperio liber singularis.
(402) Aliudii ad epistulam Gravînae De modo luctui ponendo.
(405) De SroNnr.ATo, vide Prafalioncm Defcs. dectar. cleri Oulticani.
ttli
(H;i V!ii S COMPLETES DE UOSSlIET.
• ;*. liur; a diceraus, deslinati. » Hœc
ilUUS m \ibrO OUÏ liliilus : Xoilus
tlinalionis dissolutus (kOk Ni pie
enim meluimus, beaiissime Pater, ne, quia
un ntissimura I stinura Sfondratum,
loi egregiis dotibuscommendatum, ut servi-
i :i , ad tantam dignitatem provexis-
i <. idriroo illiusquoque ignoscatis erratis
■ ;r I esiœ ûdeog labefactandam perti-
penl : imo v< ro scimus Vestrara Sanctitai mu, ut verilali el Ecclesiœ serviat, nûllius
■ mini parcituram, ac magis peccaturus nos,
>ssaria taceamus.
Sa e faveamus licel optimi viri memoriœ ingonio el elegantiœ, lamen obstupuimus ad inauditas voces. s ,1 cum auctor ad alios
- remittal locos, u I >i de infantibus sermo sit, a i eam tandem parlem legendo dovenimus, in qua hœc sunl posita (Voi>) : « Parvulos quod attinet, qui sine baplismo dccedunt, oœlesti quidem regno, quasi patcrnœ culpae rous, nec expiatos, exclusif ; non exclusit tani n naturalibus bonis, » bcatiludino scilicet naturali, quod primum annotarnns : « et a p ucato praBservavit, œternoque supplicio, •pin, sj adolescerent, puniendi essent; cum sola, inquit, prœservatio a peccato, » quam
mper suppocit in parvulis, original i licet vero magnoquepeecatoinquinatis,«plurisvaleat, majorisque pretii sit, quam regnumipsnm cœleste: » quasi major ressil, tantum carere malis, quam œlerna viia Deoque ipso perfrui : quœ tain absurda, tam vana sunt, ut christianœ aures ferre non possint.
Quo magis legendo processimus; beaiissime Pater, eo pejora occurrebant; qualia profeeto hœc sunt (i06) : «In bac parvulonim causa considerandum est, licet Deus ad rœleslem gloriam eos non admiserit, alio
aen murtoque majori beneflcio atiecisse, quod illi ipsi longe cœlo praelulissent ; et nos quoque, si eleclio darelur, multo majors prelii quam cœlum dueeremus. » Et paulo post : « Quid ergo conqueri de Dco possunt, aut quid il lis mali fecil, si non quidem cœlo, at alio beneficio donavit, quod multo prseslantius cœlo est, quodque et ipsi et omnes sapientes cœlo prœferrenl? » Unde concludit : "Ergo nulla delendi, nulla conquerendi, sed magis gaudendi, grotesque agendi, < misa est : x ut profeeto parentibus Christianis parvulos suos amit'tcnlibus sine baptismi gralia, non luctus, ut fil, sed gratulatio indicenda sit : ipsi vero parvuli, tanli licet sacramenti exsorles, lœlis magis voribus quam lacrymis prosequendi videantur.
Haw quidem sufficerent ad condemnalion.'rru tain inauditas novilatis : sin autem respon leri volunt acetoris raliociniis ex parvnlorum innocentia, ut vocat, personali répétais; de bis quidem inox viderimus, si Vestra Sanctitas permiserit. Rogamus intérim, to teste, te judiee, Beatissime Pater, ecquid in Bdei quaîstionibus ratiocinia sine