AcC, VI. — 2. C. xxxEi
Novi Teslamenti saeramenla? Dico litem esse de vocabulo, sive varia de sacramenti in génère definitione.
Si sacramentum est quaslibet res sacra in honorem Dci instilula, ex mente beali Augustini, jam non septem, sed sexcenta fuerint forsilan saeramenla. Si sacramenti vocabulum adhuc aliquando strictiùs, nondum tamen ut in sacramcntis Baplismi et Eucharistiœ fieri consuevit, strictissimè sumatur, dubium non est, quin etquinque illareliqua, sacramenta rectè appellenlur. Qutcslio igitur inter nos non est, an quinque illa, quaî binario sacramenlorum noslrorum numéro adjecere Romano- Catholici , sacramenta possint appellari; quis enim hoc neget pro diverso delinientium arbitrio? sed hocquœritur, an sint sacramenta, voce hàc strictissimè sumptâ, hoc est, an sint talia sacramenta qualia sunt Baptismus et Eucharistia, vel , uti clariùs loquar, an omnia illa , quaj ad essentiam Baptismi et Eucharistia? requirunlur, locum etiam habeant in sacramentis Matrimonii, Ordinis, Extremœ-Unctionis, etc. Requiritur autem tam ad Baptismum quàm ad sacramentum altaris , 1» verbum instilutionis ; hoc est, ut tempore Novi Testamenli à Ghristo sit inslilutum : 2° verbum promissionis; hoc est, ut habeat promissionem annexœ gratiaî justificantis : 3° ut habeat symbolum sive elementura externum ; quod sanè Catholicorum nemo dixerit requiri, verbi gratià, ad Matrimoniura, ulpote quod non tempore primùm Novi Teslamenti, sed cum mundo cœpit, nec prœcisè à Ghristo secundâ divinitatis personà , sed à Deo , essentialiter sumpto vocabulo, est institutum; sed nec elemenlum habet externum , mullô minus promissionem annexam gratiaî justificantis.
ALIUD EXEMPLUM
Qu^RiTUR inter partes, an per juslificationem peccata verè tollanlur. Lis compositu facilis est , si status quaîstionis rectè formelur, et explicentur termini in hàc quœstione locum habentes. Apparebit enim, in peccato aliquid esse, quod per justificationem tollatur, consentientibus Calholicis ; id vero quod Protestantes hic seorsum credere dicuntur, eos minime credere. Quod uti distinctiùs intelligatur, sciendum est peccata esse vei actualia vel habitualia, et in ulrisque spectari duo, materiale unum et alterum formale.
Actualium peccatorum materiale consistil in actu peccandi prailerito , sive in prœteritâ omissione actùs alicujus lege prœcepti : actualium peccatorum formale est reatus culpae et pœnae, qui ex actu peccandi prseterito aut ex omissione actûs lege prsecepti résultat, hominemque peccatorem culpa; et pœnœ coram Deo reum constituit.
Habitualia peccata sunt peccatum originis et habitus vitiosi malè agendo conlracti , quorum materiale est ipsa habilualis propensio in malum; formale, ut suprà, est realus culpae et poenaj ex eo resullans.
Qua'Stio igitur, an verè tollanlur peccata per justificationem, intelligatur vel de forraali peccatorum vel de maleriali. Si de malcriali intelligatur quaeslio. Prolestantes ejus parlera negativara araplectuntur. Et quidera quod attinet ad peccata actualia, clarum est illorura materiale non tolli per justificationem. Consistil enim, uti diciuir, in actu
PROJET DE RÉUNION ENTRE LES CATHOLIQUES
peccandi praîtcrito, vel in pncleriUVomissionc actùs lege prreccpli, in quo duo spcclanda veniunt : unuin ipse aclus conlrà Icgem adraissus vel omissus : alterum , rcspectus ejus ad peccantem, quo euin peccasse denominal. Si igilur peccala actualia ])cr justilicalionom tollunlur quoad maleriale, vel loUitur ipse aclus peccandi prœteritus, vel toUilur respeclus hujus actùs ad peccantem; ila ut is qui peccavit, peccasse amplius non dicatur. Sed neutrum dici potest; non prius, quia actus peccandi prœteritus, hoc ipso quo prœteritus est, esse desiit, ac proinde nullum amplius habet esse reale , quod par juslilicationcni tolli queat. Omissio aulem actùs praeteriti non est ens positivum, sed negatio, cujus, cùm esse reale nullum sit, nec per justilicalioueni tolli poterit. Sed et poslcrius dici nequit; si enim respectus ille actùs peccandi ad peccatorem tolleretur per justificationem, lleret per eum, ut qui peccavit non peccaverit, atque sic factum redderetur infectum : qui, verbi gratiâ, scortatus sit, non scortatus fuerit, quœ est manifesta contradiction atque in hoc Romano-Gatholici nobiscum, credo, consenlient.
Quod ad peccatum habituale atlinet, materialo ejus, habitualis scilicet propensio ad malum, frangilur quidem, cruciligilur, mortilîcatur, et subigitur in homine justilîcato, ita ut, in ejus mortali corpore peccatum amplius dominari non possit; intérim in hâc mortali vità, penitùs non tollitur, non extirpatur, sed manet quadantenùs post justificationem; quo pertinot quod sanctus Paulus', quamlibet justilicatus, lantoperè conqueralur do peccato in se inhajjitante.
Quando aulem propensio illa ad malum in homine frangitur et imminuitur, hoc non fit per justificationem, sed per regcncrationem et renovationem.
Hactenùs igitur quoad materiale peccatorum Gatholici cum protestantibus plané consenliunt. Si de forraaii peccati, hoc est, de reatu culpœ et pœnœ intclligitur quaîstio, sensus ejus hic est : an in justilicatione realus culpaî et pœna' toUatur ab homine justificato, sive an eum coràm Deo non amplius culpœ et pœnœ reum constituât?
In quœstionc sic format.'l, nos unà cum Catholicis, alTirmationem amplectimur, statuimusque peccata tam actualia quàm habilualia, quoad formaie, sive reatum culpœ et pœnœ, tolli in justilicatione verè et totaliter, per romissionem, condonalionem, non imputationem. Uaclcniis crgo iterum inter partes consensus est. Quod autem nonnulli Protestantium theologorum dixerunt, peccatum in justificatione non tolli, sed mancre , id intelligunt de peccato originis, et specialiter de prav;\ concupiscentià, quara in renalis manere contcndunt, non quoad formaie, sed ciuoad maleriale; nempe (jucad habilualem in malum propensionem, absque tamen dominio.
AI.ILI) EXEMPLUM
NoTUM est, f|uanlas in Ecclesii tragœdias cxcitavcrit Lutheri nostri in Scripturas sacras illala proposilio : Sola fides juslificat ; cùm tamen illa ne propria quidem sit, at(|ue adeo res ipsa doceri potuisset phrasiluis aliis ex Scriptura petilis et in Ecclesiâ receptis. JuUifimnmr quidem, dicente Scripturà, ex [ide, per jidem. Propriè aulein non fides,
1 liom., vil. 17 et scrj.
sed Deus est qui nos juslificat. Habet autem is, hujus sua; justilicalionis unam causam iiupulsivam, internam nempe gratiani ejus et misericordiam , unam causam impulsivam externam principalem, nempe Clirisli merilum , et unam causam impulsivam externam minus principalem, neuqie lidem. Quando ergo dicitur, fides jnsliprat, sensus iiujus pro])osilionis hic est : à parle hominis lides est causa impulsiva externa, minus principalis, Dcum niovens ad noslram justificationem. An autem sola fides hoc sensu justilicet, quœrilur inter partes. Credo, si dicamus per vocem sola non excludi reliquas juslilicalionis causas impulsivas, pulà gratiam Dei et merilum Chrisli; si dicamus porro vocem sola non capi pro solitaria, nempe pro fide mortuâ, sive ])onis opcribus, aut minimum proposito bene operandi destitutâ, credo, inquam, lilem fore maximam parlem compositam. Sensus enim illius hue denique redibit : à parle Dei gratia et merilum Chrisli sunlcausœ impulsivu' justificalionis nostrœ; à parle aulem hominis, non spes, non charilas, aul alla quœvis bona opéra proximè et immédiate juslilicationem inl'erunl; sed hoc sensu sola, non tamen solitaria fides, quas scilicet per charilatem operalur, est causa impulsiva externa nostrœ juslificationis ; illa nimirum fides , quâ quis crédit Chrislum pro suis et tolius niundi peccatis patiendo et moriendo plenissimam satisfaclionem prœtitisse, cum fiduciâ apud Deum impelrandœ gratiaj ac remissionis peccatorum, propter ejus satisfaclionem, quajque fides insuper non mortua sit, sed viva, et per charilatem scse exerat, datàque operandi occasione , aclu operetur.
ALIUD EXEMPLUM
Qu.ERiTUR an quis possit esse ccrlus de stiâ jusiificatione et perseverantid ad salutein? Ulruraque anirmanl protestantes, nec id [uito negalum iri à Romano-Catholicis , dummodo qu;esliones iUœ, pro eo ac decel, explicenlur. Extra conlroversiam ulrinque est, non justificari per fidem. Qui igitur crédit et scit se credere , is potest absolutè cerlus esse de su;l fide , et consequenler de su;V sainte. Intérim nemo noslrorum docel , hominem de perseverantià et salule suà lam certum esse posse , quàm de suà justilicatione. De hàc enim certi sumus absolulè, de perseveranliiV aulem et salule duntaxat condilionaliter; si nimirum horao mediis perseverantiajin fide reclè nlilur, ea non aspernatur, denique assislenliam Dei devotis precibus jugiter expelit, quod in virlute gratiœ sibi coUatœ, facere potest; tune condilionaliter cerlus est de suà perseveranlia. Quod si illa perseverantia ad finem usquc vilœ duret , lune cerlus insuper est de suà salule ilidem condilionaliler. Conalus jani est ante hos centum et vigenti annos Marlinus Eisengrinius, sacra' Iheologiœ licentialus et prœpositus Allenolingensis , scriptor calholicus et moderalus , canonem concilii Tridentini xm scxUc sossionis hue perlinenlem, pcculiari ac grandi libcllo suo gcrmanico, miligarc,cui litulus : Modesla et pro statu temporis pressentis necessaria declaratio trium arliculorum christianœ fidei, qui Ingolstadii impressus est an. 1568; ubl inter alla, paragraphe v, ita infit auctor : « Dico » Claris et germanicis verbis : scio eliam vera esse » quœ dico, bonisque fundamentis inniti. Sanè » canon xui Tridenlini, sessionis vi, in auribus
ET LES PROTESTANTS D'ALLEMAGNE
1) luis, quomodo libel; illius tamen sensus non est, » concilii senlentia ha^c non est, concilii sententia » hœc non est , universalis Ecclesifc doctrina hœc » non est, nec unquam fuit, Ghrislianum nun- >. quara de sainte et justillcaticatione suâ certum » esse posse , etc. »
ALIUD EXEMPLUM
De possibilitate implendœ legis Decaloqo contenlœ, acriter difi pugnatum ; quœslio autem non re ipsâ, sed in modo duntaxat loquendi est controversa, adeoque nullo negotio facile conciliabilis. Protestantiuni enim sententia, si rectè explicetur, hœc est : paclorum quœ Deus cum hominibus iniit, unum est légale, alterum evangelicum. Vi pacti legalis , tenebantur prinii homines , imagine divinâ prœditi , implore leges Decalogi perfectissimè; hoc est non solùm tenebantur abstinere ab omnibus peccatis contra conscientiam admissis, sed et sibi cavere à quivis concupiscentiâ in actu primo , sive ab omnibus motibus pravis indeliberatis , quœ à scholasticis dicunlur primo-primi. Vi pacti evangelici , ciira homo post lapsum imagine divinà deslitutus, legem hoc modo implore non posset, nihil aiiipliùs ab ipso requirit Deus, nisi ut in Christum verà ac vivà fide credat, et à peccatis mortalibus, sive contra conscientiam admissis abstineat. Quod verô attinet ad peccata venialia, sive concupiscentiam in actu primo consideratam , aut alios motus pravos indeliberatos, illos Deus, homini renato , vi pacti evangelici, se non imputaturum esse promisit, dummodo quotidiè peccatorum illorum remissioneni à Deo petat , etc. Quando jam quœritur an homo renatus possit et debeat implere legem Dei? respondeo in tali perfectione, qui legem tenebantur implere primi homines vi pacti legalis, nemo post lapsum ampliûs legem implere potest, aut tenetur; et si Decalogus ad rigorem hune pacli legalis , exigalur, dico ad ejus observalionom tanquam ad rem impossibilem neminem obligari. Eatenùs autem quilibet renatus legem implere débet, quatenùs à nobis exigitur vi pacti evangelici; et eatenùs etiam homo renatus, dummodo omnem diligentiam adhibeat, per auxilium gratis leges Decalogi implere potest. Si ita explicetur quœstio, non apparel quid ulteriiis romana Ècclesia in protestantiuni declarationo desiderare queat. Rectè Pater Dionysius in suà Via p.^cis' : « De pos- » sibilitate legis implendaî, nulla quoad rem ipsam » ac secundùm veritatem (inter Catholicos et Pro- » testantes) discordia est. Quandoquidem Protes- » tantes docent quôd homo justus per justitiam " inhaîrentem, accedenlibus divinœ gratiœ auxiliis, » eo usque possit servare et implere Dei mandata, i> ut non perdat gratiam et amicitiam ejusdem, nec » consummet peccatum ad quod à concupiscentiâ » inclinatur : non tamen ita perfectè et exacte ut i> sit ab omni peccato immunis, sive ut evitet omnia » peccata venialia. Agnoscunt pariter Catholici de- I) bitum quidem nostrum esse , ut servemus Dei » mandata absque omni peccato; verùm id in totà » vitâ , vel ad longum tempus, secluso privilegio, 1) non esse possibile. » Vide Divum Thomam i^ n" quœst. xix, art. 8. Irao concilium Tridentinum Sess. VI, Canone xxiii, « Analhemate ferit cum qui
