E.\IM GRATIA EST, JAM NON EX OPERIBUS , ALIOQUIN
» GRATIA JAM NON EST GRATIA. » Pergit sancta Synodus, « ac propterea necessarium est credere neque » remitti, neque remissa unquam fuisse peccata, » nisi gratis divinâ misericordiâ propter Chri- » stum'". » Jam ergo Lutheranis gravissimum sublatum est ofi'endiculum , ciim nihil magis Catholicis exprobrent, quàm quod se suis meritis justiflcari credant". Librum autem Concordiœhic allegamus, prout est editus Lipsiœ an. 1654.
Articulcs II. — De operibus ac meritis justificationem consecutis.
LX\'I. Operum mérita ex gratiâ : Confessionis Augustanœ et Apologice loci : laudatus Auguslinus. — Neque propterea rejicienda sunt post justificationem benorum eperura mérita, quam doctrinam paucissimis verbis complexus Augustinus sic ait : « Nullane ergo sunt bona mérita justerum? » sunt plané, quia justi sunt; sed ut justi essent » mérita non fuerunl'-. » Cui doctrinœ attestatur
1. Ses3. VI, caii. il. — 2. Idem, cap. m, vu. — 3. Cap. de bonis operib. — 4. Lib. i. de pecc. merit.,c. x, n. 11 , tom. x. col 7.— â. l. Cor., VI. Il; Tit., m. 5,6,7. — 6. Syn. Milev. il, cap. u; Labb., tom n. col. 1538. — 7. .Çyn. Milcv., etc., cap. v et si-q., c. 1539. — 8. Pag. 5S5. — 9. Pag., 68, 70. etc. — 10. Sess., VI, c. VIII, IX. — U. Conf. Aug., c. xx. Apol. Coiif. Aug., cap. de justi r. et resp. ad object., p. 62, 74, 102, 103. ut est édita à Luther, in lib. Concord. — 12. Ep. cxciv, al. cv. a i Sixt., n. 6; tom. II, col. 717.
PROJET DE RÉUNION ENTRE LES CATHOLIQUES
Arausicana spciinda Synodiis, dicens : » Debelur » mcrcos bonis operibus si liant; scd gralia, qiia; Il non dcbclur, [u'œccdil ut liant'. » Neqne ab eà fide abliuiit Conl'essio Auguslana, in qui sanc bonorum opcrum posl juslilicalionem mérita 1er quaterquc inculcantur^, claroque ducetnr quomodo « sint veri cultus ac meritorii, eô qund mercantur 1) prfemia luni in liAc vit;l, tura post liane vitani in » vilà a3ternâ; prœcipuè verô in bàc vità mereantur » donoruni sive gratiœ increnicntum juxla illud : » HABE.NTi daditur; » laiidatiiriiue Augustinus, dicens : Dileclio meretur incrcinenlum dilecliunis. Rectè; nam et hune recolimus sancii Doctoris locum : « Restât ut intelliganius Spirilura sanctum « habere qui diligil, et habendo niereri ut plus » habeat, et plus babendo plus diligat'. »
Hœc igitur sunt quœ leginius in eà edilione Confessionis Augustanœ, quœ ab ipsa origine , an. 1531, vel 32, Wittembergœ facta est. Apologia quoque docet'* « de nierito bonoruni operuni quôd » sint raeritoria, non quidem remissionis peccato- »rum, graliaî, aut justificationis , sed aliorum » prœmiorura corporalium et spiritualium et in » hâc vità et post hanc vilam. Nam, inquit, juslilia » Evangelii, quœ versalur circa promissionem gra- » liée, gratis accipit justificationem et vivilicatio- " neni; sed impletio logis, quœ sequitur post lidera, » versatur circa legem, in quà non gratis, sed pro » nostris operibus olFertur et debelur merces; sed » qui hœc merentur priiis justificati sunt, quàm » legeni faciant. »
Neque Lulherani refugiunt quin fldes ipsam vitam œternam promereri possint, sallem quoad gradus, quod sufTicit; cijm in illà celebri dispulalione Lipsiensi, anni 1539, hoc ultro agnoverint; quod vita œterna sit illa ipsa merces toties repromissa credentibus : cœleriim ea mérita, nedum excludant gratiam, eam supponunt et ornant : ac prœciarè Augustinus : « Vita etiara œterna, quam certum » est bonis operibus debitam reddi, ab Apostolo » tamen gratia nuncupatur; nec ideo quia meritis » non datur, sed quia data sunt ipsa mérita quibus » datur 5. » De augmente vero gratiœ : « Ipsa gra- ') tia meretur augeri , ut aucla mereatur perllci^. »
Articl'lus m. — De promixsionc graluM, deque perfectione atque accejitatione bonorum operum.
LXVII. De Icgis impletione composilum suprà ex Conc. Trident. — Quantacumciue autom sint justi- (icati hominis mérita, non tamen eis tanta dcberetur merces , nisi ex promissione graluilà : quem ad locum perlinet Tridentinum decretum ex sess. vi, cap. XVI recilatum, cùm de tertio poslulato, deque meritis bonorum operum ageremus'.
Nequc est omiltcndum illud quod itidem recitalum est sessionis xiv, cap. viii, de bonoruni operum acceptationc per Chrislum, addcndumque illud ex scssione vi, cap. xvi. « Absit ut christianus » homo in seipso vel confidat, vel glorielur, et non " in Domino, cujus tanta est erga onmes homines " bonitas, ut eorum velit esse mérita quœ sunt
1. i'yii. Araus. i\, c. xvm. Leibh., tom. iv, col. 1670. — 2. Art. VI et cap. de honia oper. — 3. Trucl. Lxxiv in Joan., n. 2; tom. III , part. II, col. 691. — 4. Resp. ad ohject., p. 16. — 5. Epist. cxciv al. cv, n. 19; tom. ii , col. 721 : et de Corr. et Grutid , cap. XIII, n. 41 ; tom. x, cnl 773— 6. Epist. cLxxxvi al. cvi , n. 10; tom. Il, col. 667. — 7. i'u/i., n. 11, 12, 31.
» ipsius dona. » Sic non modo relusa, sed etiam radicitus avulsa supeibia est, valclque oninino aposlolicuni illud : Qiiis te discernit? quid habes quod non accepisti? Certè accepisti merila : Si autem accepisti, quid gloriaris quasi 7i07i acce-
peris
Commemoramus autem Tridentina décréta, ne in conquirendA singulorum doctorum scntenliâ laboremus, cùm ex ipsà publici lidei dcclaratione testimonia suppelant.
.'Vrticuli's IV. — De impletione Legis.
Sanè de impletione legis nuUam esse difficultalem suprà intelleximus^; neque Confessio Auguslana aut ejus Apologia eam unquam negarunt, ut patet capite de dileclione et impletione legis : alioquin et ipsum negarent Apostolum dicenlem : Plenitudo , sive implelio legis est dileclio^. Vivere autem in lîdelium cordibus dilectionem, non quidem eatenus ut peccatum in nobis plané non sit, sed certè eatenus ut in nobis non regiiet, idem Apostolus docet clariiis quàm ut quisquam Christianus inlîciari possil. Potest ergo nostra vera et suo modo, non tamen absolutè perfecta et sine peccato esse justitia. Denique in juslis ac fidelibus ila pugnat cupiditas ut charitas prœvaleal; ac si non omnia peccata absint, absunt tamen ea de quibus ait Joannes ; Oinnis qui in eo tnanet non peccat'' ; et Paulus : Qui ea faciimt, regnum Dei non possidebunt^ : de peccatis autem sine quibus hic non vivitur, praeclarum illud sancti Augustini" : « Qui ea mundare » operibus misericordiœ et piis operibus non ne- » glexerit, merebitur bine exire sine peccato, quam- » vis, cùm hic viveret, habuerit nonnulla peccata : » quia sicut isla non defuerunt, ita remédia quibus a purgarentur, alTuerunt. »
Articulus V. — De meritis quœ vacant e.\ condigno.
LXVIII. De condignitate meritorum ac salisfaclione Christi. — De meritorum autem condignitate, etsi bene intellccta res nihil habet diiïicullatis, tamen ut vitentur ambigua et aliquus ofTensura vocabula, cum Concilie Tridenlino, si libet, taceatur. Meminerimus autem, commonente Concilie Tridentino', ad prœsentis vitœ justiliam pertinere apostolicum illud, momentaneum et levé; ad futuram autem mercedem referri istud ex eodem Apostolo : supra modum i7i subiimitale œternum gloriœ pondus*; neque unquam excidal omnia mérita eorumque mercedem ex gratuilà promissione pendere, neque ulla opéra nostra per sese valere, sed Christi capitis nostri intluxu et interventu indesinenter indigere, irt sint, ut persévèrent, ut Deo oITerantur, ut à Deo acceptenlur, ut statim diximus". Sanè memoretur illud, si ô re esse puteiit, |)otuisse à Deo pleniorem à nobis, imô plenissimam ac perfeclissimam, seu strictam cxigi justiliam ; à quo jure per Novi Teslamenti IVodus, propter Cbrisli mérita ultro dccesserit. Scilum etiam illud : non nisi à personà infinilô dignrt , qualis eral Unigcnitus Deus, dignam pro peccato satisfactionem olïerri potuisse, atque hanc satisfactionem sic à Deo bono acceptari , lanquam à nobis esset exhibila, quœ quidem illa est
1. /. Cor., IV. 7. — 2. .Slip., n. 25. — 3. Rom., xiii. 10. — 4. /. Joan , m. 6, B. — 5. //. Cor., vi. 9. — 6. Epist. cLvii al. lxxxix, n 3 ; tom. ii , col. .'Ï13. — 7. Sess. vi , c. xvi. — 8. //. Cor., iv. 17. — 9. Sup , artic. 3.
iraputatio quam et illi urgent et nos nulli refugimus, ut suprà memoratum est'. Neque vero prohibemus quin etiam illud addant : Deum quidern nemini, etiam juslissirao, nedum peccatori, per se ac stricto jure debere posse quidquam, nisi ullro spondeat , aut pro bonilate ac sapientiâ suâ ad beneflcenliam se iiifleclat; quae etsi certissima sunt, ad ea lamen descend! forte non è re sit. Certè illud inculcandum et pleno ore prsedicandum, quod ait Augusiinus : « Huic quidem misera3 et egenœ niorlalilati coni> gruere, ne superbiamus, ut sub quotidianà pecn calorum reniissione vivamus-, » ut est à Tridentinâ Synodo definilum et à nobis relatum.
AjiTiccLus VI, — De Fide justi/icanle.
LXLX. Loci Augustuii laudall in Apologiâ omnem difficuUalem adimunt. — Quod lides jusliflcet et quomodo id fiat, Apologiâ à sancto Augustino sic tradit'; quod « is clarè dicat per lidem » conciliari justificatorem, et juslilicationera flde >) irapetrari; » subditque ex eodem apostolo paulô post : 0 Ex legs speramus in Deum , sed timen- » tibus pœnam absconditur gratia , sub quo timoré » anima laborans per fidem confugiat ad miseri- » cordiam Dei, ut det quod jubet : » En vis fldei, secundùm Apologiam , « ut quis conlisus gratiâ 1) Domini Jesu, quo, neque alio, salvos esse nos » oportet, invocet justitiae auclorem Deum, » dicenle Aposlolo'' : Quomodo enim intocabunt in quem non crediderunt : et ; Omnis quicumque invocamril nomen Domini, sakus erit. Unde idem Augustinus^: «Fide Jesu Christi impelramus sa- 1) lulem, et quantum à nobis inchoatur in re, et » quantum perliciendo expeclatur in spe; » et ilerum ; « per legem cogniiio peccati, per fldem im- » petratio gratiae contra peccatum, per gratiam » sanalio animée à morte peccati. » Haec igitur est doctrina Pauli, Auguslino teste, quem ipsa Apologiâ laudat interprétera.
LXX. Justilia legis sire moralis et summa à Chrislianâ juslitiâ quatenus différant. — Hinc discrimen inter jusliliam legis sive operum, et justitiam chrislianam, quœ est justitia fidei , guôd legem justitiœ seclanles ad eam non perveniant, quia non ex fide; sed ex operibus^ ; hoc est , eodem Augustino interprète : tanquam ex semelipsis opérantes, non in se credentes operari Deum'', christianaî aulem justiliœ sectatores, credant in eum qui justificat impium , utique ex eâ fide quâ credimus justiiiam nobis divinilus dari, non in nobis nostris viribus fieri, ut idem Augusiinus dûcet*.
Unde etiam aliud discrimen inter humanara moralemque justitiam , et divinam illam nostram sive chrislianam, qu(Sd quidem in illà morali juslilià, bonis probisque operibusac moribus consequamur, ul humano more modoque jusli simus : at in hac noslrà per lidem impelralà juslilià priùs jusli effîciamur oportet, quàm juste vivamus; unde sanctus Léo : « Nec propriâ quisquam juslificalur virtute, « quoniam gratia unicuique principium justiliae, et » bonorum fons atque origo meritorum est''. » San-
1. Sup., n. 65. — 2. Contr. Ep. Pelag ., lib. iv, n. 34 ; tom. x, col. 494. — 3. Apol. cap. quod remis, pecc. sola fid., elc , pag. 80; Aug. de Spir. et lUterâ cap. xxix, xxx , n. 51,52; tom. x, col. 114. — 4. Rom., x , 13, 14. — 5. Aug.. loco mox cit. — 6. i?Oïn.. IX. 30. — 7. Aug., de Spir. etlitterâ, n.50; ibid.,col. 113. — 8. Idem, Epist. cLxxxvi al. cvi, n. S; tom. il, col. 663. — 9. Epist. \i, aliùs Lxxxvi, ad Aquil. iSpisc.
dus quoque Augusiinus : quis enim potest juste vitere nisi fueril juslificalus' , ac sanctè vivere nisi fuerit sanctillcatus, aut omnino vivere nisi fuerit vivificatus, sicul scriptum est : Juslus autem ex fide vivit^.
Articl'll's vil — De certitudine fidei justificanlis.
LXXL Priorum fiducia anxietatem et fluctuationem excluait. — De ejus aulem fidei certitudine docet Paulus : In repromissione etiam Dei non hœsitavit diffidentid, sed conforlatus est fide, dans gloriam Deo , plenissimè sciens quia quœcumque promisit polens est et facere^ ; quœ est illa perfectissima fidei plenitudo quam idem Apostolus loties commendat. Hinc ingeneratur animis cerla fiducia in Deum, quâ contra spem in spem credimus'' : atque hune fidei justificanlis motum Synodus Tridentina in eo reponit, quod fidèles credant vera esse quœ dicinitus revelala et promissa sunt ^ : alque illud imprimis, à Deo justipcari impium per gratiam ejus, per redemplionem quœ est in Chrislo Jesu; unde conlerrili, Dei urgente judicio, ejus misericordiâ in spem eriguntur, fidentes Deum propter Christum sibi propitium fore, eumque tanquam omnis justitiœ fontem, gratis scilicet juslificanlem, diligere insipiunt; quA dileclione prioris vitse delicla deteslantur. Quibus sanè verbis egregiè ac plenè tradilur fidesillajustificans, quà divina etiam promissa complexi in Deo per Christum loti innitimur.
Usque eô aulem spes ista ac fiducia progreditur ut absit anxius timor, absit illa lurbulenla trepidantis animi fluclualio, adsit verô intus Spiritus sancli solatium clamantis : Abba, Pater^, insinuantisque illud : Quod si filii et hœredes\ Quo fil ut spe gaudentes^ jam in cœlis conversari nos confidamus'. Neque proplerea id lam cerlo credimus ut nos salvos futures àbsque ullâ omnino dubitatione statuamus, neque id posUilamus, ut tam de praesenle juslilià quàm de futurà glorià certiores simus. Id quidem sufiicit, ut quanlùm ex Deo est, tuli de ejus promissis ac misericordià , deque Christi merilo, mortis ejus ac resurreclionis elTicacià nunquam dubilemus, de nobis autem formidare cogamur; ita quidem ut, licet non adsit illa fidei certiludo , eut non possit subesse falsum, prœvalenle lamen fiducia, Salvatore Chrislo fruamur et spe beali simus : qu£e summa est doctrinaî à Concilie Tridenlino traditce'", cujus doctrinœ radix articulo sequenle pandilur.
Articulcs VIII. — De gratiâ et cooperatione liberi arbilrii. LXXIL Confessio Auguslana cum Catholicis ac B. August. congruit. — Lulherani cxislimabant ita defendi à Catholicis in rébus divinis liberum arbitrium, ut aliquid per se valeret efficere quod ad salulem conduceret; quod cûm Tridentina Synodus, sess. VI, G. I, -XI, .XII, XVI ; can. 1, 3, 3, 22 , damnaverit, nihil est jam cur liberi arbilrii Deo cooperantis usus et exercilium improbetur. Quin cùm aperlè Confessio Auguslana ejusque Apologiâ agnoscunt, dum etiam bonis juslificali operibus meritum altribuunt ac meriloria esse concedunt, ut suprà memoravimus articulis ii, m, et sequen-
1. In Ps. cix, >!. i; tom. v, col. 12SS. — 2. Rom., i. 17 — 3 Idem, IV. 20, 21. — 4. Ibid., IS. — 5. Sess. vi , cap. vi. — 6. Rom., VIII. 15. — l.Idem, 17.— 8. Ibid.. xii. 12. — 9. Phil., m. 20. — 10. Sess. vi, cap. ix, can. 13, 14, 15, 16.
PROJET DE RÉUNION ENTRE LES CATHOLIQUES
libus'; placelqiio itcriire illud Confcssionis Aukuslanœ, cnpile ilc bonis operibus : « Débet aulein ad » hœc Dui doua accedcrc exercilatio noslra, qu;e cl B conscrvet ea et mereatur incrementuni, juxia » illud : HABENTi DAniTUR; et Auguslinus prœclarô
» dixit, DILECTIO MERETUR INCREMENTUM DILEGTIONIS ,
0 ciiin videlicct cxercetur. » En igitur sub ipsA Dei gratià iiostrura quoque exercitiuin sive cooperatio; nec minira , cùm cliain Aposlolus dixerit : Non ego, scd gralia Dei mecum^; quem in locum nieritù Auguslinus : « Nec gralia Dei sola, nec ipse solus, » sed gratia Dei cuiii illu^. » Neque abs re Tridcntini Patres statuunt liberum arbilrium itacooperari, ul etiain disscntire possit, Deique graliam abjicere'. Neque ab co dograata Gonfessio Augustana dissenlit, cùm dainnet Anahaptistas , qui negant semel juslificalos ilcrum passe amiUere Spirilum sanclum^; quem si inbabilantem amittere atquc abjicerc possumus , quanlo niagis moventem atque excitantem, neque adhuc animœ insidentem; cui doctrinœ sunt consona quœ in eAdem Gonfessione Auguslanà traduntur^. Atque his abundè constat Spiritui et ejus gratiœ ita repugnari posse ut etiam amitlantur; quod ne liatrogandus est Deus, ut volunlatem nostram pro libertate suà facile aberrantem regat. Atque bine illa forraido, quam articulo superiore naemoravimus, sumnià cum fiducià atque altissinut pace conjunctam. De Dec enim lldimus, de nobis raetuimus; quod nec Prolestantes refugiunl, raonente Aposlolo : Cum metu et Iremore veslram salutem operamini'' , ita ut illud simul valeat : Confidens hoc ipsum, quia qui civpil in vobis honum opus , perficiet usque in diein Chrisli Jesu *'.
Articulus IX. — Cur istius conciliationis ratio placittira videatur.
LXXIII. Placitura hœc conciliatio. — His quidem existimo futurum ut utrique parti satis liât, neque enim aut Catholici Tridentinam fidem , aut Lulherani Confessionem Augustanam ejusque Apologiam rejecturi sunt. Etsi enim nos quos memoravi locos in Gonfessione Augustana postea deleverint , inveniuntur tamen in his edilionibus quœ Witemberga; quoque sub Luthero et Melanchtone adornatœ sunt, ut jam annotavimus; conventusque Naumbcrgensis, etsi alias editiones praïtulit, non tamen bas abjecit, sed suo loco esse voluit, eo quod in conventibus ac disputalionibus publicis, jam inde ab origine adhibitas esse constaret, et qua; in Gonfessione deleta sunt, in Apologiâ tamen intégra remansere , ut legenli patobit.
Hsec autem crcdimus moderatioribus Luthcranis placitura, quod sic non sua ejurare, sed interpretari videantur; Tridentina verô admittere, sed cum lis elucidationibus à quibus nemo ac nec ipsa quidam Gonfessio Augustana dissentiat; nec dubito quin caîtcra qufccumf|ue proponentur, verA justilque et commodA declaratione adbuc elucidari possint. Nos hanc rudem tabulam informavimus , cui rudimento, si vir amplissimus suas illas industrias doctasque nianus adliibeat, meliorem in formam, et, ut credo, breviorcm oninia componenlur. Nos enim quœcumque nobis visa sunt ad tollendam
1. Sup., n. 06. — 2. /. Cor., xv. 10. — 3. De Gratiâ el Hh. nrh., c. V, 11. 12. tom. X, col. 721. — 4. Ssss. vi , cap. v, can. i. — 5. Confes. August., art. 11. — G. Idem, art. 6. et cap. de bonis oper. — 7. Phil., n. 12. — 8 Idem, i. 6.
oITonsionem animorum facorc congessimus; ille scliget quilnis suos adjuvari incilari(pio ineliùs ipse noverit quàm nos longé positi. Sed jam ad alla propcramus.
GAPUT SECUNDUM.
De Sacramentis.
Abticdlus PRiMus. — De Daptismo.
LXXIV. De efficacid Sacramentorum ex opère operato : Confessionis Augustanœ consensus. — De Baplismo nulla est controversia; nam el iu parvulis esse elPicacem et ad salutem necessariura, Gonfessio quoque Augustana conlitetur articulo ix; quo ctiam constat necessariô admittendam illam sacramenti eflicaciam quse per se ac vi suà aclioneque , quod est ex opère operato, influât in animos; qua; quideni vis à verbo ac promissione ducatur. Antiqua autem Ecclesia non modo de Baptisrno , verum etiam de Eucharistià idem à se credi docuit, dum eam quoque communicavit parvulis, probo quidem rilu; sed pro temporum ratione postea immutato. Conlirmabant etiam parvulos baptizatos, si episcopus Baptisraum administraret. Tradunt quoque antiquœ Synodi sicut Baplisma parvulis, ita pœnilenliœdonum nescienlihus illabi, latenter infundi' , dato tamen antea fidei testimonio. Quod autem Gonfcssionis Auguslanà- articulo xiii condemnetur pharisaica opinio quœ fmgat homines (eliam adultos) juslos esse propter usum sacramentorum ex opère operato, el quidem sine bono motu utentis , nec docent requiri jidem, nihil ad Gatholicos aut Tridentinam tldem , quœ ubique , ac prœsertira sessione vi, cap. vi, ac lotâ sessione xiv, apertè répugnai; atque id quidem de adultis; de infanlibus verô Gonfessio Auguslanà consentit, ut diclum est.
Sanè Galholici conUtentur prseter et supra bonos motus ac bonas, quaîcumque sinl, disposiliones, ipsamque adeo tldem, dari aliquid à Deo; ipsam scilicet propler Chrisli mérita sancto Spiritu intus opérante juslificalionis graliam; quod nemo dilfiteatur, qui non Chrisli mérita obscurare velit, atque haîc illa est elTicacia ex opère operato lantoperè exagilala à Luthero et Lutheranis : quam tamen recto ac vero sensu ab Ecclesia intente et ipsi agnoverunt, ul palet.
Articulus II. — De Eucharistià, ac primùm de rcaliprœi:cntid.
LXXV. Concomitantia non mimïs quàm prœsentia realis agiiita in Apologiâ. — Hic quoque nulla controversia est, Deoque agendœ graliam quAni fieri possunl maximœ, quod articulum longé omnium dilTlcillimuni, imô solura difficilem, Gonfessio Augustana relinuerit. Eam fidem (irmal et illustrai Apologiâ, laudalque Gyrillum dicenlem : Christum corporaliter nobis exhiberi in cœnâ- ; Christum sanè eumque totum; neque tantùm corpus aut sanguincm , sed ulique totum et anim;\ et corpore el sanguine, iisquc ipsi semper divinitatc cunjunchV : unde subdil : Loquimur deprœsentia vivi Christi: Scimus enim qund mors ei non dominabitiir'.
Ihec igitur sulTiclunt ad realem ]ir;cseiitiam. Vir autem clarissimus amovel ubiqiiilatem , quaî Ga- Ibolicis gravissima el inlolcranda vidcrotur.
1. Conc. Tolet. xii, cap. n. Labb., tom. vi, r. 122C. — 2. .irt. X, pag. 157. — 3. Pag. 15S.
ET LES PROTESTANTS D'ALLEMAGNE
Abticulus III. — De Traïusubstantiatioiie.
LXXVL Articulus concilialus viri doctissimi verbis : consentit Apologia, ipse Lutherus , articuli Smalcaldici. — Transsubslantialioiiis articulum, quantum in ipso fuit, vir doctissinuis plenô composuit; neque quiilquam à Lutheranis postularaus, quàm ut admiltant illani, anaiogiœ fidei, congruentem , ac vi verborum inslitulionis in sacra cœnd factam mutationem mysteriosam , per quam modo nobis imperscrulabili verificetur hœc proposilio sanclis Palribus frequentissimè usurpata : Panis EST CORPUS Christi. Proi'sus enim inlellexit vir doctus, non nisi mulatione panis, eàque verissimà, eflîci posse ut jam sit corpus Gliristi. Ultro autem concedimus ut, secundiim ejusvola, « de modo » illo quo Deus tantam rem perficit prœscindamus, » dixisse contenli modum illum esse incomprehen- I) sibilem et inexplicabilem; ila tamen comparatuni, » ut, interveniente arcanà et inexplicabili muta- » tione, ex pane liât corpus Christi. » Sic enim effîcitur, ut quàm verè in illo nupliali convivio, Christo opérante, gustarunt aquain vinum factam', tam verè in hoc novo Cliristi convivio , panem corpus factum , et vinum factum sanguinem capiamus; quo etiam ratuui sit illud , mulatione factà, panera id lleri et esse quod dicitur, nempe Christi corpus; quae sanè usque adeo anaiogiœ fidei Christique verbis congruunt, ut in Apologia^, post clarè constabilitam substanlialem prœsentiam, stalim proclivi lapsu ad illam transmutationem fiât transitus. Testis enini adducitur Canon Missœ Grœcorum, in quo apertè orat sacerdos , ut mutalo pane ipsutn corpus Christi fiât. Addi potuisset, transmutante Spiritu sancto. quo certior, atque , ut ila dicam , realior illa mutatio esse intelligatur, per mirificara scilicet ac potentissimam operationem facta. Atque ibidem laudatur Theophylactus , archiepiscopus Bulgarius, diserte dicens : Panem non tanlùm figuram esse, sed verè in carnem mutari; quod non unus ille archiepiscopus Bulgarius, verimi etiam alii Patres longé antiquiores unanimi voce dixerunt. Quœ rectè intellecta nihil erunt aliud quàm illa Transsubstantiatio ; hoc est panis, qui substantia est, in carnem, quœ item substantia est, vera mutatio, nihilque desiderabilur prœter solam vocem de quà litigare non est christianum.
Ergo Apologia Confessionis Augustana3 aliquâ sui parte Transsubstantiationem laudat perspicuis verbis, ncdum ab eâ penitus abhorruisse videatur.
Quin ipse Lutherus in articulis Sraalcaldicis Concilioœcumenico proponendis, tolà sectà approbante et subscribente dixit , panem et vinum in cœnd es'se verum corpus et sanguinem^, quod non nisi mulatione panis in corpus verificari posse vir ipse doctissimus contltetur.
Berengarius quoque in banc consensit formulam : « Corde credo , et ore conliteor panem et vinum » quœ ponunlur in allari, per myslerium sacrœ » orationis et verba noslri Rcdemptoris, substan- » tialiter conv.^rti in veram et propriam et vivi- » ficatricem Christi carnem et sanguinem , et post » consecrationem esse verum Christi corpus, etc. ■*. » quo fît manifestum in exponendo Eucharistiœ arti-
1. Joan., II. 9. — 2. Apol., cap. xv. — 3. In lib. Conroi-d., art. VI, p. 330. — 4. ViU. Conc. Soin. vi. Lab., tom. x, col. 378.
culo, verœ prœsentiœ substantiarum conversionem, quà panis jam sit corpus, semper fuisse conjunctam ; unde eani conversionem contentiosiùs quàm veriûs à Luthero fuisse rejectam vir doctissimus observavit, et ipsa Lutheri verba testantur'.
Articulus IV. — De prœsciiUd extra usum.
L.XXVII. Prœsentia extra usum nullibi rejecta in Confessione Augustana , aut in Apologia : elevatio diu retenta ac nunquàm improbata : antiqui ritus. — Non fuerit difïicilior de prœsentia extra usum litigatio, si res ad originem atque ipsa principia reducatur. Neque enim eani aut Confessio Augustana, aut Apologia, aut articuli Smalcaldici reprehendunt; neque in primis disputationibus inter Catholicos et Protestantes habitis, de illâ prœsentia aut eara consecutâ elevatione ulla legitur unquam fuisse concertatio.
Neque Lutherani in Confessione Augustana ejusque Apologia elevalionem memorant inter ritus à se sublafos aut reprehensos : quin potius in eâdem Apologia memorant cum honore Grœcorum ritum, in quo liât consecratio à manducatione dislinctà^ : neque Lutherus aut Lutherani ab elevatione abhorrebant aut eam sustulerunt, nisi ad annum 1542, 1543, neque tamen improbarunt : imô retineri potuisse fatebantur, ut esse testimonium prœsentiœ Christi».
Neque eâ de re cum viro doctissimo contendere opus est, postquàm ipse constituit ad institutionis verba eorumque vi fieri conversionem panis in corpus : nec immerito. Non enim dixit Christus : Hoc erit, sed Hoc est : aut Aposloli manducare jussi ut esset Christi corpus, sed quia erat; cujus dicti simplicitas, si semel infringitur, concident universa Lutheri et Lutheranorum argumenta xep'i toù prixoû: Zuingliani et Calvinistœ eorumque dux Berengarius vicerint. Ulcumque autem rem habeant, sanè attestatur prœsentiam Christi ipsa asservatio, quam nemo negaverit in Ecclesià fuisse perpetuam; namque ab ipsà origine domum deporlatus, atque ad absentes et œgros delatus, ac diu asservatus sacer iste cibus : attestatur et illud anliquissimum atque apud Grœcos celeberrimum quod vocant prœsanctiflcatorum sacrificiura. Non soient autem nunc docti Lutherani improbare eos ritus quos antiquissimos esse constiterit. Neque circuragestatio Christum ex Eucharistiâ depellat , neque ab usu esuque aliéna est, cùm et reservataet circumgeslata hostiacomedi jubeatur; quod sufiîcit ut tola Sacramenti ratio impleatur.
Articulus V. — De Adoratione.
LXXVIII. Adoratio exhibita Christo : Tridentina Synodus : Lutheri Sacramentum adorabile. — Quid in hoc sanctissimo Sacramento adorelur Calholica Ecclesià non relinquit obscurum, ipsà Tridentina Synodo profitente ùtsawcto Eucharistiœ sacramento Christum unigenitum Dei Filium esse cultu latriœ etiam externo adorandum'' : quo sensu eadem Synodus docet latriœ cultum Sacramento exhibendum, eo quùd illum eumdem Deum prœsentem in eo adesse credamus, quem Pater introducens in orbem ter-
1. Luth., de Capt. Bahijl. — 2. Apolog., lit. de Ccen. et de vocab. Miss., p. 157, 234. — 3. Vid, Luth. parv. Conf. an. 1544. — 4. Sess. XIII, can. 6.
nin
PROJET DE RÉUNION ENTRE LES CATHOLIQUES
rarum dicit : et adorent eum omnes Angeli'. Quo eliaiii sensu Lullierus ipse, ncquicquaiu frcmeiUibiis Ziiingliaiiis, in ipso vitai exilu, ne sciUoiUiani mutasse viderelur, adorabile Sacratnenlum dixil-.
Anncums VI. — De Sacrificio.
LXXLX. Isle arUculus à viro clarissimo composUus. Grœcor^un Misaa laudata in Apolofiiâ : quœ Ma maxime imiirobai-il procul sunl à Calholicis. — Laudal vir erudilus Cyprianum et Cyrillum , qui vocant Eucharisliani rcrissiinwn ac singulare Sacrificium, Deo plénum, vcrendum, et sacrosandum Sacrificlum : alios in rem sanclorum Patrum locos, oblationem, imo immoiationem arcanam et invisibilem professes à visibiii manducalione distinctam. Ipse ultro haud refugil quin admiltalur « non modù i> sacrilicium impropriô dictum,sed etiam inconi- » prehensibilis quajdara oblalio corporis Christi , 1) semel pro nobis in morlem traditi, atque lioc » sensu verum, aut si ita loqui cupias, quodam » modo propriè dicluni sacrilicium. » Neque de propriè dicto dubilat, nisi secundiim eam acceptionem qu;\ propriè diclum sacrificium occisionem includit. Atque hœc, si co modo quo à summo viro dicta sunl proponanlur, catbolicam doclrinam complectuntur integram; quam sanè doctrinam neque Confessio Augustana aut Apologia réfugiant. Iil enim vel maxime atque assidue improbant, Missam esse opus quod homines sanctificet absque bono motu ulenlis, aut quod aclualia peccata dimitlat, cùm crucis sacvilicio originale delelum sit, aut alla ejusmodi, qute no quidem Gatholici somniarint.
Laudal autem Apologia passim' Liturgiam Grœcam , non modo ejusdem cum Romanâ sensiis ac spiritùs, veriim eliam iisdem quoad substantiaiia contexlara vocibus.
In ulrAque enim ubique inculcatur oblalio viclimœ saiutaris, corporis scilicelel sanguinisDomini, ut rei prœsenlis Deoque exhibilse, cujus etiani societate preces fuleliuin consccronlur. Quale sacrilicium à Palribus agnilum vir clarissinius demonslravit* : neque quis meritô refugeril, quin ipsa consecratio etiam à manducalione dislincla, prœsensque Christi corpus res sit per se Deo grala et acceplabilis ; quod quidem nihil est aliud quàm illud ipsum sacrilicium ab EcclcsiA Catholicà celebratuin, ut cœna quidem scniel posita, corporisque ac sanguinis crédita prœsenliâ, de sacrificio nuUus sit altercandi locus.
Ahticulus VII. — De Missis privatis.
LXXX. Lutheranorum usus : Ecclesiœ mens. — Sanc fatcndum est Missas privalas, sive sin communicantibus, in Confessione Augustana et Apologia passim liaberi pro impie cultu. Id lamen intelligendum videlur saiiiore ac lemperatiore sensu , propter quasdamcircuinslantias poli ùs quàm propler rem ipsam. Adeo enim abest erudilus auclor ab illis Missis condemnafidis, ut secundo poslulato non abborrere se ab ils ullro faleatur, neque prteliminari suà unione faclA, probibilurum Lutheranos quominus sacris noslris, privatis, inquam , illis inlersinl.
1. Se$3. XIII, cap. V. — 2. Luther, cont. art. Lovan.. art. XXVIII. — 3. Cap, de Ctxna^pag. 157; de vocab. Miss., p. 27-1. — 4. Vi.l. inf., n. 81.
Neque verô id ex suc sensu promit : sed palam profitetur nec ab ipsis Confessionis Augustana; proi'essoribus Missas illas privalas haberi jiro illicilis, ci'im inlra xtias quoque Ecclesias paslores nibi ipxix, nemine ampliùs prœsenle , sacram Cœnam intrrdum cj-hibeant ; quud et ab aliis diclum comperiinus et ipso usu certum. Necessitatis casum oblendunt; ac si ea erat Chrisli voluntas et institulio, ul Sacrarnentum non consislcrct absque communicanlibus, profeclo prajslabilius eral non conimunicare paslores quàm communicare prajtcr Chrisli inslilutura; cùm pra?sertim ex eorum senlenlià, de accipiendà Cœnà nullum sit prœceplum dominicum; sit autem gravissimum ne prœter inslilulionem accipianl.
Procul ergo abest illa quam lingunt nécessitas. Quare dum solitarias, ul vocant, privatasque Missas illi quoque célébrant et probant, salis profeclo intelligunt dominicas inslitutioni satisfieri , si apparalo Domini convivio tideles invitentur ut et ipsi participent; quod pio et antique more Synodus Tridentina prœstilil' ; nec si assistentes à capiendo sacro cibo abstineanl , ideo aut paslores eo privandi , aut inagni Patrisfamilias mensa minus instruenda eril, cùm nec ipsi assistentes, conlemptu , sed potiùs reverentià abstineanl, et volo spiritualique desiderio comraunicenl, et intérim speclatis mysteriis crucisque ac dominici sacrilicii reprœsentatione piam menlein pascant : adeoque nec œquum sit Missas eas priratas appellarc ac solitarias, quœ et plebis quoque nomine et causa, nec sine ejus prœsentiâ piisque desideriis celebreritur.
AnTicuLus VIII. — De Communione sub ulrûque specie.
LX.VXI. Non omnia quœ Chrislus fecit ad subslantiam inslUulionis pertinent : aynilum à Lutheranis : uiraque species Luthero res nihili. — Ex his luce est clarius ulramque speciem non perlinere ad institulionis subslantiam. Non enim magis ad eam perlinet quàm communicatio circumslanlis plebis aut Cœnœ celebralio cum communicanlibus. Neque enim Chrislus solus celebravit, solus accepit, sed cum Discipulis, quibus etiam dixit : Accipile , comedile , bibite, et quidem omnes quolquol adestis hoc facile; et lamen Lutherani quoque probant accipi à Ministris alio ritu modoque quàm Chrislus instiluit alque in Evangeiio describilur. Ipsius eruditi viri in secundo poslulato verba transcribinms , in quibus profeclo semper agnoscimus pium illud pacis studium; quod argumente est non quœcumque Chrislus fecit, dixit, instiluit, ad ipsam institulionis subslantiam perlinere. Fregit quoque panem, nec sine mysterio, cùm et illud addidorit ; Hoc est corpus mcurn , quod pro vobis frangilur ; et lamen Lutherani non urgent, neque usur[)ant fraclionem illam dominictc in cruce fractionis ac vulnerationis tcslem. Quare lixum illud : ad salutem sullicere Cœnam eo modo suniptam quîe i|)sani rei subslantiam alque institulionis summam compleclatur. Substanlia autem hujus Sacramenti ipse Chrislus, sub ulràque specie lotus, quod et Lutherani fatenlur, ul vidimus : sunima instilutionis est annunliatio mortis dominica; ejusque commemoratiû, quam in unàquàque specie lieri satis constat, attestante Paulo ad earum quamlibet edixisse Dominum : Hoc facile in meam commemn-
