Co)-.,v
Aposlolus prasdixeral : Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi , non reputans ipsis deiicta ipsorum\ Neque enim imputât, qui non modo gratis dimillit, verùm etiam juslitiam sanctitatemque donat.
Nec Tridentina Synodus negat imputari nobis Christi justitiam, aut eà imputatione ad juslificationem opus esse; sed id lantùm, justificari homines solâ imputatione justitiœ Christi, exclusâ grati(P, quâ nos inlus juslos facit per Spiritum santum diffusa in cordibus charitate. Quin eliam Christi mérita nostra esse per tidem , nec tantùm imputari nobis, sed eliam applicari et communicari eadem Synodus prolitetur^; quà communicatione lit non modo ut peccata nostra loUantur, sed etiam à Christo transmissa justitia infundatur. Héec igitur novi hominis justificalio est.
Neque ab eâ sententià deflectit Augustanà Confessio, quœ sanctum Augustinum laudat Apostoli dicta sic interprelantem : Qui justificat impium, id est, qui ab injuslo facit justum'' .
Sanè Augustinus eà in re tolus est : « Legimus, » inquil^, in Christo justificari qui credunt in eum, » propter occultam communicationem et inspiratio- » nem gratiœ spiritualis. » Nec aliter Apostolus, qui justificationem sanctoSpiritui inlus regeneranti et renovanli tribuil» : quo duce, Milevitana Synodus, à Confessionis Augustanee professoribus inter aulhenticas habita , docet « in parvulis regenera- « tione mundari quod generalione traxerunl''; » quo perspicuè attribuit regenerationi remissionem peccatorum.
Quid sit autem justificari , eadem Milevitana Sy^ nodus docet cap. v et sequenlibus; neque necesse est justificationem à regeneratione et sanctiticatione secerni, quas in Apologia seepe confundi et ipsi Lutherani in libro Concordiœ testantur*. Certè Apologia passim justiticalionem non merœ et externœ imputationi', sed Spiritui sancto intus opérant! tribuit, et diserte dicit : « Solâ fide justificari nos, » intelligendo justificationem ex injuste justum » efTici seu regenerari'". »
Non tamen prohibemus quin sanctiflcationem , sive regenerationem ac justificationem re ipsâ inseparabiles, mente , ut aiunt, et ralione , seu cogitatione secernant : quanquam non placet ad hsec sublilia ac minuta , ad ha?c priscis saeculis inaudita , deduci christianee doclrina? gravitatera.
lllud autem praecipuum est hujus articuli caput , ab eodem Concilio Tridentino traditum" : « Gratis » justificari nos, quia nihil eorum qwà' justificatio- 9 nem prœcedunt, sive fldes,sive opéra ipsam jus- » tificationis graliam promerentur : Si eni.m gratia
«EST, lAM NON EX OPERIBUS; ALIOQUIN GRATIA JAM
» NON EST GRATIA. » Porgit sancta Synodus : « ac » proptereanecessarium est credere, neque remitti, )) neque remissa unquam fuisse peccata, nisi gratis » divinà misericordiA propter Christum. » Jam ergo Lutheranis gravissimum sublatum est offendiculum, cùm nihil rnagis Calholicis exprobrent, quàm quôd se suis meritis justificari crcdant'*.
1. I[. Cor., V, 19. — 2. Sess. vi, can. il. — 3. Sess. vi, cap. ni, VII. — 4. Cap, de bon. oper, — 5. Lib, i. de pecc, mer, et rcniiss,, cap. x, n. 11, tom, X, col, 7. — 6. /. Cor,, vi. 11; TH., III. 5, 0, 7. — 7. Cap, II, Labb,, tom. n, col, 153S. — 8. Concord., pag. 585,586. — 9. ApoL, pag, 68, 70, etc. — 10. Apol.. pag.li, etc, — \\, Sess. VI, cap, viii. — 12. Conf, Aug., c, xx. Apol. Conf. Aug., de juslif. et res/'. ad obj., p. 62 , 74 , 102 , 103.
PROJET DE RÉUNION ENTRE LES CATHOLIQUES
AnTicuLtis II. — Oc operilms ac mcritis jusUficaiionem consecutis,
Ne(.)1"e propterea rcjicieiida siiiit post juslilicalioneiii bonoruni operuin mérita : (|iiani doctiiiiain paucissimis verbis coiiiplcxus bcalus Augusliiius sic ail ; « NuUane ergo sunl bona mérita justorum? » sunt plané, quia justi sunl; sed ut jusli essent » mérita non l'ucrunl'. » Gui doctriniu atlestalur Arausicana secunda Synodus, dicens : « Debelur » merces bonis operibus si liant; sed gratia quœ I) non debetur, praxedit ut fianl^. » Neque ab eà tide abludit Gonl'essio Auguslana, in qui sanè bonorum operum post justificalioncm mérita ter quaterque inculcantur, clarèque docetur quomodo « sint veri cultus ac nieritorii , eô quo mcreantur » prœniia tum in hâc in vilà, tum post banc viiani » in vilA œternâ; prœcipuè vero in bac vilà merean- » tur donorum sive graliœ incremcnlum , juxla » illud : HABENTi DABiTLR^; » laudaturquc Augustinus, dicens : Diiectio meretur incrementum dileclionis. Reclè ; nani et hune rocuiimus sancti Doctoris locum : « Restât ut intelliganius Spiritum )■ sanctum babere qui diiigit, et liabendo mereri ut » plus babeat, et plus b.abendo plus diligaf*. »
Hœc igitur suntquœ legimus in e;l éditions Gonfessionis Auguslanœ quœ ab ipsâ origine , anno 1531 vel 1532, Wittembergœ lacla est. Apologia quoque docel'', « de merito bonorura operum quôd » sint meritoria, non quidem remissionis peccato- » rum, gratiœ aul justilicalionis, sed aliorum prœ- » miorum corporalium et spiritualium , et in hâc » vità et post hanc vitam : nain, inquit, justitia » Evangelii , quœ versatur circa promissionem gra- » tiœ, gratis accipil justificationem et vivilicatio- » neni; sed impletio legis quuj sequilur post fidem, » versatur circa legeni , in qu;\ non gratis, sed pro » noslris operibus otïerlur et debelur merces ; sed » qui hœc merenlur priùs jusliflcati sunt, quàm » legem faciant. »
En perspicuis verbis opéra bona recognoscunt « esse meritoria prœraiorum corporalium et spiri- » lualium, et in hàc vilâelposl banc vitam. » Quœ autem, rogo vos, iila sunl pruîmia et m hac et in futurâ vitd , nisi ea qure Dominus repromisil, scilicet in hoc tempore cenlies tantùm, et in sa^culo fuluro cilam œlernam'^?
Neque Lutherani relugiunl quin fidèles ipsam vitam œlernam promereri possint , saltem quoad f/radus, quod sufTicit, cùm in illA celehri dispulalione Lipsiensi anni 1539, hoc ultro agnoverinl : quod vita œterna sit ipsa merces loties repromissa i;redentibus. Gœterùm ca mérita, nedum e.xcUidant graliam , eani supponunt et ornant; ac pr:iclarô sanctus Augustinus : « Vila etiam ai'terna quani j> ccrlum est bonis operibus debitam reddi , ab ') Aposlolo lamen gratia nuncupalur : nec ideo quia 4 Mierilis non datur, sed quia data sunl ipsa mérita ■) (juilius datur'. » De auguiento vero gratia: : « Ipsa gratia meretur augeri, ut aucla merealur et i> perlici*. »
I. Epist. cxciv. al, cv. ad Sisct., c, m, m. 0; tom. ii, col. 717. — 2. Concil. Araus. ii, c. xviii. Labh., tom, w , col. 1670. — '.i, Conf. Auy., ttyt, vi. et cav. de bon. oper. — 4. Tract. Lxxiv. /« Joan., n. 2; tom. m, part. Il, col 991. — 5. liesp. ad ohj.,p. 18.— 6. Marc, X. 30. — 7. Ep,, ad Sixt. jam. cit., n. 19, et de Corr. et ar.,c. xiii, n. 41, (om. x, coi. 77.'î. — 8. Ep. ii.xxxvi al. i:\l.ad Paul., cap. m, H. 10; (. ii, m(. b07.
Ahticulus III. — De promissione (/ratuitâ, deque perfcctione aUjuc acceptatione bonorum operum.
QuANTAcuMOKE autoni sint juslificati hominis mer'ia, non tanien cis tanta deberetur merces, nisi ex promissione gratuita; quem ad locum pertinet Tridenlinum illud' : « Quod bene operantibus usque » in linein et in Deo speranlibus proponenda est » vita œterna, et tanquam gratia filiis Dei per Je- » sum Ghristum misericorditer promissa, et tanu quam merces ex ipsius Dei promissione bonis » ipsorum operibus et meritis fideliter reddenda. »
Viget ergo lides ac spes christiana gratuilœ per Ghrislum promissioni ha^rens ; neque omitlendum istud^ : « Qui ex nobis tanquam ex nobis niliil pos- 0 sumus, eo coopérante qui nos conl'ortat omnia » possumus. lia non habel homo unde giorietur, » sed omnis gloriatio iiostra in Gtirislo est, in quo » vivimus, in quo meremur, in quo satisfacimus , » facientes fructus dignos pœnitentiœ, qui ex ilio » vimbabent, ab illo olleruntur Patri , per illum » acceplantur à Paire. » Addendumque illud ^ : ti Absit ut christianus homo in seipso vel contidat, » vel giorietur, et non in Domino, cujus lanta est 1) erga omnes honiines bonitas, ut eoruin velil esse » merila quœ sunt ipsius dona. » Sic non modo retusa, sed etiam radicitus avulsa superbia est, valetque omnino Apostolicum illud ^ : Qui te discernit? quid hahcsquod non accepisti? certè accepisli mérita : si autem accepisli, quid yloriaris quasi non acceperis ?
AnTicuLus IV. — De impletione Legis.
De hoc arliculo nulla est dilTicultas; neque illum Confessio Auguslana aul ejus Apologia unquam negarunl, ut patel expresse eà de re capite de dilectione et impletione letjis; alioquin et ipsum negarent Apostolum dicenlem ; Plenitudo sive impletio kgis est diiectio^. Vivere autem in fidelium cordibus dilectionem, non quidem ealenus ut peccatum in nobis plané non sit, sed certè eatenus ut in nobis non regnet, idem Apostolus docet clariiis , i|uàm ut quisquam Christianus inliciari possit. Potest ergo noslra vera et suo modo , non taraen absolutè perfecta et sine omni peccato esse justitia. Denique in justis ac lidelibus ita pugnat cupiditas , ut charitas prœvaleat; ac si non oninia peccata absint, absunt tamen ea de quibus ait Joannes : Omnis qui in eo manet, non peccal''', et Paulus : Qui ca faciunt, reqnum Dei non possidebunt'' . De peccalis autem sine quibus hic non vivitur, prœclarum illud sancti Auguslini' : « Qui ea mundarc operibus mi- « sericordia; et piis operibus non neglexeril , meren bilur bine exire sine peccato, quamvis ciira hic «viveret, habueril nonnulla peccata; quia sicut » ista non defuerunt, ita remédia quibus purgaren- » tur alTuerunt. »
Sanè de impletione possibilis legis pridem intcr Cliristianos constitil , edito scilicel utrique parti acceplissimo capite Arausicani sccundi Concilii in (|uo legitur", « quod omnes baptizati, Christo auxi- » liante et coopérante, quœ ad salutem pertinent,
1. Sess.m, c, xvi. — 2. Sess. xiv, c. viii. — 3. Sess. vi , c.xvi.
— 4. /. Cor., IV. 7. — 5. Jiom., xiii. 10. — 6. /. Joaii., m. 6, 9.
— 7. //. Cor,, VI. 9. — 8. Ep. OLvii, aliàs lxxxix, ad Ililcir., c. I, n. 3, tom, ii, col, 513. — 9. Concil, Araus, ii, cap. utt. uhi sup.
ET LES PROTESTANTS D'ALLEMAGNE
» possinl ac debeant , si fldeliler laborare volue- » rint, adimplere; » quo ex capile repetitum est llud Concilii Tridenlini de mandalis Deo adjuvante prœstandis ', ut legenti palebit.
Articdlus V. — De meritis quœ vacant ex condigno.
De meritorum autem condignitate, elsi bene intellecta res nihil habet diffîcultatis , tamen, ut vitentur ambigua et aliquos otïensura vocabula, cura Concilie Tridentino, si libet, taceatur. Meminerimus autem, commonente eodem Concilio Tridentino^, ad prœsentis vitœ justitiam perlinere Apostolicum illud : momentaneum et levé; ad futuram autem mercedem referri islud ex eodem Âpostolo : Supra modum in sublimitate œternum gloriœ pondus'^ ; neque unquam excidat animo omnia mérita eorumque mercedem ex gratuitâ promissione pendere , neque ulla opéra nostra per sese valere, sed Christi capitis nostri inlluxu et inlerventu indesinenter indigere, ut sint, ut persévèrent, ut Deo ofTeranlur ut à Deo acceptentur, ut statim diximus ^ Sanè concedatur illud, si è re esse putent, potuisse pleniorem à nobis, imô plenissimam ac perfectissimara, seu strictam exigi justitiam; à quo jure divina justitia per Novi Testamenti fœdus, propter Christi mérita ultro decesserit. Scitum etiam illud : non nisi à personâ inlinitèdignà, qualis erat Unigenitus Deus, dignam pro peccalo satisfaclionem ofTerri potuisse, atque banc satisfactionem sic à Deo bono acceptari, lanquam à nobis esset exhibita; quœ quidem illa est imputatio quara et illi urgent, et nos nuUi refugimus , ut suprà dictum esl^. Neque verô probibemus quin etiam illud addant ; Deum quidem nemini etiam jusiissimo, nedum peceatori , per se, ac stricto jure debere posse quidquam, nisi ultro spondeat, aut pro bonitale ac sapientià suà ad congruam benericentiara se intlectat; quœ etsi cerlissima sunt, ad ea tamen descendi forte non è re sit. Certé illud inculcandum quod ait Augustiffus : huic quidem miserœ et egenœ niortalilati congruere, « ne superbiamus, ut sub quotidianà peccatorum » remissione vivamus, » ut est à Tridenlina Synodo definitum, et à nobis relatum^.
ARTicuLns VI. — De fuie justilkanfe.
Quod fides justiflcet, et quomodo id fiât, Apologia ex sancto Augustino sic tradit : « quod is clarè » dicat per fîdem conciliari juslificatorem, et justin flcationem lîde impetrari', » subditque ex eodem Augustino pauln post : « Ex loge speramus in » Deum, sed timentibus pœnam absconditur gratia; » sub quo timoré anima laborans, per fidem confu- » giat ad misericordiam Dei , ut det quod jubet » : En vis fidei secundùm Apologiam, ut quis confisus graliâ ac nomine Domini Jesu , quo, neque alio, salvos esse nos oportet , invocet justitiœ auclorem Deum, dicenle Apostolo : Quomodo enim iniocabunl in quem non crediderunt ; et : Omnis quicumque invocaverit nomen Domini salvus erit^. Unde idem Augustinus^ : « Fide Jesu Christi impetra- » mus salutem et quantum à nobis inchoatur in re, «et quantum perficiendo expectatur in spe, » et
1. Sess. VI, cap. xi. — 2. Idem, cap. xvi. — 3. [l. Cor., iv. 17. — 4. Sup., art. III. — 5. Sup., art. i. — 6. Sup., art. iv. — 7. Apol. Aug. Cont-y cap. quod reraiss. pecc. solâ fide, etc., p. 80. — 8. Rom., X. 13. 14. — 9. De apir. et lit., c. xxix, xxx, n. 51, 52; tom. x, col. 114.
iterum : « per legem cognitio peccati ; per fidem B impetratio gratis contra peccatum : per gratiam » sanatio animœ à morte peccati. » Hœc igitur est doctrina Pauli, Augustino teste, quem ipsa Apologia laudat interprétera.
Quod autera solâ flde justiûcari nos sic urgent, ut etiam illam vocem , sola, apostolico textui , auctore Luthero, addendam putarint, facile componi potesl. Diserte enim explicatu in Apologia, hâc voce excludi tantùra à justificatione opinionem meriti', quara et à Catholicis excludi statim observavimus; extatque eà de re in Concilio Tridentino decretum expressum sub hoc titulo ; Quod per fidem et (jrat'ts justificemur''.
Absit autem, ut Lutherani per vocem illam, solâ fide, excludere velint pœnitentiam , ciira in libro aulhentico, cui titulus ; Solida explicalio, etc.^, hœc décernant : « Vera et salvans fldes in lis non est qui » contritione carent et proposilum in peccatis per- » gendi et perseverandi habent. Vera enim contritio » prœcedit, et fldes justificans in ils est qui verè , » non flctè pœnitentiam agunt. » Sic profectô de rébus deque ipsâ doctrinœ summâ plané consenti- ' mus , neque proplerea , insertâ voce , solâ, apostolicum textum novo nec posteris profuturo exeraplo iramutari oportebat.
Articules VII. — De certitudine fidei justificantis.
De ejus autem fldei certitudine docet Paulus*. « In repromissione etiam Dei non hœsitavit difllden- » lia , sed confortatus est flde , dans gloriam Deo , » plenissimè sciens quia quœcumque promisit poi> tens est et facere ; » quœ est illa perfectissima lidei plénitude (■zlr^fo^o^ia) quara idera Apostolus loties coramendat. Hinc ingeneratur animis certa fiducia in Deura, quâ contra spem in spetn credimus^ ; atque hune fldei justificantis motura Synodus Tridentina in eo reponit, quod fidèles « credant » vera esse quœ divinitus revelala et proraissa sunt, » atque illud iraprirais à Deo justificari impium per » gratiam ejus, per rederaptionem quœ est in 1) Christo Jesu' : » unde conterriti, Dei urgente judicio, « ejus misericordiâ in spera eriguntur, fiden- » tes Deura propter Christura sibi propitium fore, » illuraque tanquara omnis juslitiœ fontem (gratis 1) scilicet justiflcantem) diligere incipiunt; » quà dilectione prioris vitœ delicta detestantur. Quibus sanè verbis egregiè ac plenè traditur fldes illa justificans, quA divina etiam proraissa complexi, in Deo per Christura toti inniliniur. Unde consolatio ac fides illa specialis existit, quara pia corda teslantur, prœeunle Apostolo his verbis : In fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me'.
Usque eo autera spes ista ac liducia progreditur, ut absit anxius tiraor, absit illa turbulenta trepidantis animi fluctuatio, adsit vero intus Spiritùs sancti solatium clamantis : Abba, Pater : insinuanlisque illud : Quôd si filii , et hœredes^; quo fit, ut spe gaudentes^ jara in cwli conversari nos confidanius'". Neque propterea id tara certô crediraus , ut nos salvos futures absque ullâ oinnino dubilatione statuamus. Neque id poslulamus, ut tam de pra^sente juslitiâ, quàm de fulurà glorià certiores
1. Apol. tit. de Jiistif-, p. 73. — 2. 5ess. vt, cap. vili. — 3. fn lib. Conc, tit. de Justif. fidei. p. 6SS. — 4. Rom., iv. 19, 20, 21. — 5. Rom., IV. 18. —6. Sess. vi , cap. vi. —7. Gai, ii. 20. — 8. ifom., VIII. 15, 17. — 9. Jdem, xii. 12. — 10. Pliil, m. 20.
PROJET DE RÉUNION ENTRE LES CATHOLIQUES
simus. Id quidem sufficil, ul quantum ex Deo est, tuli , de ejus pi'omissis ac misericordià, deque Christi uicrito , iiiorlisque ejus ac resiirrcctionis eflîcaciA iiuiiquani dubilemus, de nobis auleni l'ormidarc cogamur; ila qiiidem ut, licet non adsil illa lidei certiludo cui non possil subease falsum , pivTvalente tamen tiduci;l, Salvatore Christo ejusi|ue proniissis fruamur et spe beati simus; qute suaima est doctrinœ à Concilio Tridenlino Iradilcc', cujus doctrinœ radix articulo sequente panditur.
Articulus VIII, — De ijratid, et cooperatione liberi arbitrii.
LuTHERANi existiuiabant ila defendi à Calholicis in rébus divinis liberum arbitrium, ut aliquid per se valeret efficere quod ad salutcm conduceret. Quod , cùni Trideutina Synodus claris verbis daninaverit^, niliil est jam cur liberi arbitrii Deo cooperantis usus et exercitiuni improbetur. Quin eura usumapertè Confessio Augustana ejusque Apologia agnoscunt, dum etiam bonis justificati operibus meritum atlribuunt, eaque raeritoria esse concedunt, ut suprà memoraviraus'; placetque itcrare iliud Gonfessionis Augustanœ, capite De bonis operibus : « Débet autem ad hœc Dei dona accedere » exercitatio nostra , quaî et conservet ea et merea- » tur incrementum , juxta illud ; habenti dabitur: » et Augustinus prœclarè dixit : Dileclio meretur » incrementum diiectionis, cûm videlicet exerce- » tur. » En igitur sub ipsâ Dei gratià nostrum quoque exercitium sive cooperatio; nec mirum, cùm eliam Apostolus dixerit : Non ego, sed gratta Dei mecum'', quem in locum meritô Augustinus : Nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo^ ; neque abs re Tridentini Patres statuunt" liberum arbitrium ita cooperari ut etiam dissentire possil, Deique graliam abjicere.
Neque ah eo dogmate Confessio Augustana dissenlit', cum daninet Anabapiistas , qui neganl semel justificatos iterum passe amiltere Spiritum sanctum; quem si inliabitantem amitterc atque abjicere possumus, quantô magis moventem atquc excilanlem neque adhuc animai insidentem? Gui doctrinœ sunt consona quœ in eâdem Gonfessione Augustana traduntur art. vi, et capite De bonis operibus. Atque his abundc constat Spiritui et ejus graliœ ita repugnari posse, ut etiam amittantur; quod ne fiai rogandus est Deus, ut volunlalom nostram, pro libertate suà facile aberrantem, régal. Atque hinc illa formido, quam articulo superiorc comraemoravimus sunimà cum fiduciâ atque allissimâ pace conjunclam. De Deo enim iidimus, de nobis metuimus; quod nec Prolestanles réfugiant, monente Aposlolo : Cum metu et tremore salulem vestram operamini* : ila ul illud simul valcat ; Confidens hoc ipsum , quod qui cœpit in nobis bonum opus perficiet usque in diem Jesu Christi^.
AimcuLus IX. — Cur isHvs conciliationis ratio placitura viikalur.
His quidem existimo futurum ul utriquc parti satisfiat. Neque enim aul Gatholici Tridenlinam (idem, aut Lutherani Confessionem Augustanam
1. Sess. VI, cap. ii, ean. xm, xv, xxi. — 2. Sess. vi, cap. i, xi' XII, can. I , II, m, xxii. — 3. Sup., art. ii etseq. — i. I. Cor., XV. 10. — 5. Aug., de Qrat. et lib. Arb., cap. v. n. 12; tom. x , col. 724. — 6. Sess. vi , cap. v , can. iv. — 7. Confei. August., art. 11. — 8. Phil., ii. 12. — 9. Idem, i. 6.
ejusque Apologiam rejecluri sunt. Elsi enim hos quos niemoravi locos in Gonfessione Augustana poslea deleverinl, inveniuiitur tamen in liis edilionibus quae Witlembergaj quoque sub Luthero et Melanchtone adurnala' sunt, ut jam annolavimus; convenlusque Naunibergensis, anni 1561, etsi aliani quamdam prœtulit, non tamen bas abjecil, sed sue loco esse voluil, eo quod in conventibus ac disputationibuspublicisjam inde ab origine adhibilas esse conslaret , et quœ in Gonfessione deleta sunt , in Apologia tamen intégra remansere , ut legeuti patebil.
Hœc autem credimus moderatioribus Lutheranis placitura, quod sic non tam sua ejurare quàm interpretari videanlur, Tridentina verô admillere cùm iis elucidationibus, à quibus nemo, ac ne ipsa quidem Confessio Augustana dissential; nec dubilo quin cœteraquœcumque proponentur, verâ justâque et cominodâ declaratione adhuc elucidari possint. Sed jam ad alia properamus.
CAPUT SEGUNDUM.
De Sacramentis.
Articulus Pnuius. — De Baptismo.
De Baptismo nulla est controversia; nam et in parvulis esse efflcacem et ad salutem necessarium , Confessio quoque Augustana confitelur' ; quô etiam constat necessariô admillendam illam sacramenti eflicaciam quœ per se, ac vi suà, actioneque , quod estea; opère operato, influât in animos; quœ quidem vis à verbo ac proraissione ducatur. Antiqua autem Ecclesia, non modo de Baptismo, verùm etiam de Eucharisliâ idem à se credi docuit, dum eam quoque communicavit parvulis, probo quidem ritu, sed pro lemporum ratione poslea immulato, ut lit in disciplinœ rébus, et inter adiaphora sive indilTerentia recensendis. Gonfirmabant etiam parvulos baplizalos, si episcopus Baptisraum administraret. Tradunt quoque antiquœ Synodi : « Sicut Baptisma parvulis , u ita pœnitentiœ donura nescientibus illabi; latenter » infundi^, » dato tamen anlea flde testimonio. Quod aulem Gonfessionis Auguslanœ articulo xui condemnetur pharisaica opinio quœ jlngat homines (etiam adultes) justes esse propter usum Sacramentorum ex opère operato , et quidem sine bono molu utenlis , nec docet requiri fidem , nihil ad Catholicos aut ad Synoduni Tridenlinam, quœ ubique ac prœserlim sessione vi, cap. vi, ac totà sessione xiv, aperlè répugnât; atque id quidem de adultis; de infantibus verô Confessio Augustana consentit, ut dictum est.
Sanè Catbolici confitenlur prœter bonos molus ac bonas, quœcumque sint, dispositiones , ipsamque adeo iidem, dari aliquid à Deo; ipsam scilicet propter Christi mérita, sancto Spiritu i;itus opérante, justilîcationis gratiam; quod nemo diffitealur, qui non Christi mcrila obscurare velit; atque hœc illa est eflicacia ex opère operato tantoperc exagitala à Luthero et Lutheranis ; quam tamen certo ac vero sensu ab Ecclesia intenlo et ipsi agnoverunl, ut palet.
Articulus II. — De Eucharistid, ac primûm de reali prœsentiâ.
Hic quoque nulla controversia est, Deoque agenda; gratiœ, quàm fieri possunt raaximœ, quod articu-
1. Art. m. — 2. Conc. Toi. xii, c. ii. Labb., tom. vi, coi. 1226.
ET LES PROTESTANTS D'ALLEMAGNE
lum longé omnium difficillimum, imô solum difQcilera , Confessio Auguslana retinuerit. Eam lidem firraal el illustrât Apolugia in decimo articulo ', laudalque Cyrillum dicentem ; Christum corporaliUr nobis exhibtri in cœnd; Clirislum sanè, eumque totum; neque lantùm corpus et sanguinem , sed ubique totum ex anima et corpore et sanguine , iisque ipsâ semper divinitate conjunctâ; unde subdit : Loquimur de prœsenliâ vici Christi : scimus enini quàd mors el non dominabilur-.
ifec igitur sufficiunl ad realem praîsentiam. Calixtus autem et Academia Julia aliique permulti Confessionis Augustanai professores communionisque consortes , amovenl ubiquitatem in libro Concordiœ seepe inculcatam, quae Gatholicis gravissima et inloleranda videretur.
Articclus m. — De Transsubstantiatione.
• NmiL bic à Lulheranis postulamus , nisi ut à modo quo tanta res fiât prœscindenles, eumque inesplicabilem et incomprehensibilem sponte confessi, per verba potestatemque Cbristi id efflci agnoscant, ut quàm verè in illo nupliali convivio, Cbristo openule, guslarunt aquam vinum faclam^ , tam verè in hoc novo convivio panem corpus factura, el vinum factum sanguinem capiamus; quo etiam ratum sit illud , mutatione factâ, panem id fleri et esse quod dicitur, nempe Christi corpus. Quae sanè usque adeo analogiae fidei Ghristique verbis congruunt, ut in Apologià^ post clarè constabilitam substantialem prœsentiam . stalim proclivi lapsu ad illam transmutationem ûal transitus. Testis enim adducitur Canon Missœ Grœcorum, in quo apertè oral Sacerdos, ut mutato pane ipsum Christi corpus fiât. Addi potuisset , ex eâdem Grœcorum Liturgiâ : transmutante Spiritu sancto, quo certior, atque, ut ila dicam, realior illa mutatio esse intelligatur, per miriflcam scilicet ac potentissimam operationem facta. Atque ibidem laudatur Theophylactus Archiepiscospus Bulgarius diserte dicens, panem non tantùm figuram esse, sed terè in carnem mutâri, quod non unus ille Bulgarius, verùm etiam alii Patres longé antiquiores unanimi voce dixerunt. Quaî rectè intellecla nihil erunt aliud quàm ipsa Transsubstantiatio , hoc est, panis, qui subslanlia est, in carnem, qu;e item substantia est vera mutatio, nibilque desiderabitur, praHer solam vocem, de quâ litigare non est cbrislianum.
Ergo Apologia Confessionis Auguslana; aliquâ sui parte Transsubstantiationem laudat perspicuis verbis , nedum ab eà penilus abhorruisse videalur.
Quin ipse Lutherus in Articulis Smalcaldicis Concilie œcumenico proponendis, totà seclâ approbante et subscribente dixit , panem et cinum in cœnd esse verum corpus el sanguinem' ; qi^od non nisi mutatione panis in corpus posse, cônsistere permulti Prolestantes viri doctissiijii facile confilentur.
Berengarius quoque post multas tergiversationes ac ludificationes , tanderu ad omnem ambiguilatem tollendam adaclus est in banc formulaur^ eique consensit : Corde credo, et nre confiteor panem et tinum qucs ponunlur in altari per myslerium sa-
1. Apol. Aug. Conf.,art. x,p. 157. —2. Apol. Aug. Conf., art. X, p. 158. — 3. Joan., ii. 9. — 4. Apol., cap, xv. — 5. Art. Smalc- VI. in it6. Conc, p. 330, — 6. Conc. Rom. ri. Labb., tom. X, col. 378.
crœ orationis et verba nostri Redemptoris , subslantialiter converti in teram et propriam ac vicificalricem Christi carnem et sanguinem , el post consecralionem esse verum Christi corpus, etc., quo lit manifestum in exponendo Eucharisliœ articulo, substantiarum conversionem, quâ panis jam sit fiat que ipsum Christi corpus, verœ prœsenliœ semper fuisse conjunctam. Constat autem Lulherum ac Lulheranos à Berengariano errore penilus abhorrenles, et ejus damnationem sœpe approbasse el Sacramentariis objecisse. Unde eam conversionem ab eodem Luthero pro indifferenti habitam , el contensiosùs quàm graviùs rejectam ejus libri salis indicanl'.
Articclcs IV. — De prœsentiâ extra usum.
Non fueril difEcilior de prœsenliâ extra usum litigalio , si res ad originem atque ad ipsa principia reducatur. Neque enim eam aut Confessio Augustana, aut Apologia, aul articuli Smalcaldici reprehendunt, neque in primis disputalionibus inter Calholicûs et Protestantes habitis de illâ prœsenliâ aut eam consecutâ elevatione ulla legitur unquam fuisse concertatio.
Neque Lutherani in Confessione Auguslana ejusque Apologia elevalionem memorant inter ritus à se sublatos aut reprehensos : quin poliiis in eâdem Apologia memorant cum honore Grœcorum ritum , in quo lit cousecratio à manducalione dislincla^ : neque Lutherus aut Lutherani ab elevatione abhorrebanl, aut eam suslulerunt, nisi ad annum 1542 aul 1543; neque tamen improbaverunt : imô retineri poluisse fatebanlur, ut esset teslimonium prœsenliœ Christi , quod est in Lulheri parvâ Confessione posilum.
Sanè confitemur Wittembergœ anno 1536, in solemni conciliatione Lulheri cum Bucero aliisque sectœ Sacramentariœ principibus, Bucerum id tandem impetrasse à Luthero^ : « Extra usum dum » reponilur aul asservalur in pj'xide , aut ostendi- » tur in processionibus non adesse Christi corpus. » Sed liic etiam notandœ sunt hœ voces : Xon '^gj.^ durabilem aliquam conjunctionem (corpor^s Christi) extra usum Sacramcnti, quaî nunc est communissima locutio tolius Lutheranœ -jartis : quantum autem duret illa prœsenliâ a'^t quando se subtrahat, integris certè speciebus, exponanl si possint. Nobis id sufflcit veritos -^sse eos ne absolulè negarenl, extra usum S-T^oramenti , corporis prœsentiam; sed tantùm ut statuerint non esse durabilem.
Sin rtutem semel conslilerit eam prœsentiam vale!:e extra usum, noslra senlenlia in tuio est, nec immerilô. Non enim dixit Christus , Hoc eril corpus meum, sed. Hoc e.st; aut Apostoli manducare jussi ut esset corpus Christi, sed quia erat : cujus dicti simplicilas , si semel infringilur, concidenl universa Lulheri et Lutheranorum argumenta Trepl Toïï ^ïiToù : Zuingliani et Calvinistœ eorumque dux Berengarius vicerint.
Utcumque autem rem habeant, sanè atleslatur pra}senliœ Christi extra usum ipsa asservatio, quam nemo negaverit in Ecclesiâ fuisse perpetuam ; namque ab ipsâ origine domum deportalus, atque ad
1. Lib. de capt. Babyt. et in resp. ad art. conl. Reg. Ang. , t. II. Witeb. — 2. Tit. de Cœn., p. 157, et devocab. Miss., p. 274, etc. — 3. In lib. Conc, p. 729.
PROJET DE RÉUNION ENTRE LES CATHOLIQUES
absentes cl fPgros delatus , ac diu asservalus sacer iste cibus. Attestatur el illud veluslissimum atque apud Graicos celeberrimum quod vocanl pnesanctificatoruin sacrilicium. Non soient autem nunc docti Lutlierani iniprobare eos ritus quos anliquissiraos esse constiteril. Neque circumgestatio Ghiislum ex Eucharistia depellat, neque ab usu esuque aliéna est, cùni et reservata el circuingesta hostia comedi jubealur; quod sufTicit ut tola sacramcnti ralio ibidem vigeal; cœleris ritibus ad varianlem disciplimam merilô referendis.
Ahticulus V. — De Adoratione.
Quid in hoc sanclissimo Sacramento adoretur, Catholica Ecclesia non reliquit obscurum, ipsâ Synode Tridentinâ profitente' « in sanclo Eucliaristiœ » Sacramento Chrislum unigenilum Dei Filium esse » cultu lalriic etiam externo adorandum; » quo sensu eadem Synodus docel « latriœ cultum Sacra- » raenlo exhibendum, eô quod illura eumdem Deum » pra3senlem in eo adesse credamus, quem Pater » œternus introducens in orbem lerrarura dicil : et » ADORENT EUM OMNEs Angeli Dei , elc. )> Quo eliam sensu Lulherus ipse , nequicquam fremenlibus Zuinglianis, in ipso vilœ exitu , ne sententiam mutasse videalur, adorabile Sacramentuin dixil^.
Articuli'S VI. — De Sacriftcio.
Nôrunt omnes Cyprianum, Cyrillum Hierosolymitanum, Ambrosium, Augustinum , cœteros ubique terrarura, qui vocanl Euciiaristiam verissimum ac singulare sacripcium , Deo plénum , verendum , tremendum et sacrosancium sacrificium : aliosque eam in rem sanctorum Patrum locos, obiationem, imô immolalionem arcanam el invisibilem professos à visibili manducalione distinclam.
Sanè Proteslanles ubique praedicanl in propriè diclo sacrificio occisionera veram contineri; quee dispulatio mena est de nomine. Nara el ipsi sciunl procul abhorrera à nostrâ sententiâ occisionem illam, realem quidem et veram. Quippe et incruenlum esse sacrificium nostrum tola Ecclesia clamât, neque ulla ibi occisio est nisi spiritualis et niystica, nec alius nisi verbi divini gladius; quam sanè doctrinam neque Confessio Augustana aut Apologia refugiunt. Id enim vel maxime atque assidue improbant : Missam esse opus quod hominos sanctillcel absque bono molu utenlis, aut quod aclualia peccata dimitlat, cùm crucis sacriQcio originale deletum sit , aul alla ejusraodi , quaj ne quidem calholici somniarint.
Laudal autem Apologia passim' Liturgiam graîcam, non modo ejusdem cura Romanà sensùs ac spiritùs, verùm etiam iisdcm quoad substanlialia contextam vocibus, ul legenti patebit.
In utr;\que enim ubique inculcatur oblalio victimaï salutaris, corporis scilicel et sanguinis Domini, ut rei prtesenlis Deoque exhibitœ, cujus eliam societate preces lldelium consecrentur. Neque quis merilo refugerit; quin ipsa consccratio etiam à manducalione dislincta, pr;esensquc Gliristi corpus, rcs sit per scse Deo grata et acceptabilis; quod f(uidem nihil esl aliud quàm illud ipsum sacrificium ab
I. Ses». XIII, cap. v, can. vi. — 2. Cont. art. Lov., art. xxviii. — 3 ApoLi cap. de Cœna : eltii. de Vocab. Miss.^ pag. 157, 274. elc.
Ecclesia Galholicâ celebralum; ul cœnâ. quidem semel positA, corporisque ac sanguinis crédita praisentià, de sacrilicio nullus sit altercandi locus.
Aimcums VII. — De Missis privati.^.
Sanè falendum est Missas privatas , seu absque communicantibus, in Gonfessione AugustanA et Apologia passim haberi pro impio cultu. Id lamen inlelligendum videtur saniore ac lemperatiore sensu , propler quasdam circurastanlias poliùs quàm propler rem ipsam. Habemus enim luculentissimum viri doclissimi et candidissimi scriplum ', quo constat, nec ab ipsis Confessionis Augustanœ professoribus Missas illas privatas haberi pro illicitis , cùm intra suas quoque Ecclesias pastores sibi ipsis, nemineamplius prœsente, sacram cœnam interdum exhibeant, quod et ab aliis dictum comperimus et ab ipso usu certum.
Necessitalem oblendunt. Al si ea eral Ghristi voluntas el instilutio, ut Sacramenlum non consisterel absque communicantibus, profectô prœstabilius eral à communione abstinere pastores , quàm communicare praîter Ghristi instilutum; cùm prœsertim, ex eorum senlentiâ , de accipiendâ cœnâ nullum sit prœceplum dominicura , sit aulem gravissimura ne prœter instilulionem accipiant. Procul ergo abest illa quam fingunt nécessitas. Quare dum solitaris, ut vocanl, privatasque Missas ipsi quoque célébrant et probant , salis profectô intelligunt dominicœ institulioni salisfieri , si apparato Domini convivio fidèles invitentur ul el ipsi participent; quod pio et antique more Synodus Tridentinâ pra'Slilil^; nec si assistentes à capiendo sacro cibo abstineant, ideo aul pastores eo privandi, aut magni Patrisfamilias mensa minus inslruenda eril, cùm nec ipsi assistentes conlemptu , sed poliùs reverentià abstineant et volo spiritualique desiderio communicent , el intérim spectatis mysteriis, crucisque ac dominici sacrificii reprœsenlatione el commemoralione piam menlem pascanl : adeoque nec œquum sit, Missas eas privatas appellare ac solitarias, qua3 et plebis quoque nomine et causa, nec sine ejus prœsenlià, piisque desideriis celebrentur.
Articulus VIII. — De Communione sub utrâque specie.
Ex his luce est clarius ulramque speciem non pertinere ad inslitulionis substantiam. Non enim magis ad eam perlinel quàm comniunicatio circumstanlis plebis; neque enim Christus solus celebravil, solus accepit , sed cum Discipulis, quibus etiam dixil : Accipile , comedite , bibile; el quidem omnes, quotquot adeslis , hoc facile; et lamen Lutherani quoque probant accipi à ministris alio rilu modoque quàm Chrislus instiluit ; quod argumcnio esl non quascumque Ghristus fecit , dixit, inslituit, ad ipsam inslitulionis substantiam pertinere. Fregit quoque panem , nec sine myslerio, cùm et illud addiderit : Hoc est corpus mcum, quod pro vobis frangilur; et tamcn Lutherani non urgent, neque usurpant fraclionem illam dominicœ in cruce fractionis ac vulnerationis teslein. Quare fixuin illud : ad salutem sufficerc cœnam eo modo sumptam , qui ipsam roi substantiam atque inslitulionis summam complectatur. Substantia autem hujus sacramcnti ipso Ghristus sub utrâvis specie lotus, quod
