‹ Œuvres complètes de Bossuet (volume 2)Chapitre 619 sur 631 · Mach., IV. 46; iiv · texte numérisé non relu

Mach., IV. 46; iiv

2. Cette pièce et la suivante s'étaiit trouvées parmi les papiers de M. de Meaux, dans le portefeuille du Projet de réunion, etc., nous les publions à la suite de ce Projet. L'Ecrit intitulé Summu] etc., est de Molanus , abbé de Lokkum. C'est le résultat de plusieurs disputes qu'il avait eues au sujet de la présence réelle , avec quelques religieux. U y a lieu de croire que ces religieux étaieut les Capucins d'Hanovre, et surtout le célèbre P<-re Denis, auteur du Via paris , cité si souvent avec éloge par Molanus et Leibnitz, et nièine par Bossuet. On reconnaît dans cet Ecrit le

simile esse dissimile, solemque justitiiu adesse non prœsentià virtutis solùm , quas est omnibus Sacramentis et sacris communis , sed virtute prœsentiœ personalis, includentis totum Christum et totuin Ghristi; ita ut corpus Christi in cœlo, in cruce, et in arâ modaliter, non substantialiter et numericè distinctum existât : in cruce modo naturali et cruento, in cœlo visibili et glorioso, in altari modo invisibili , incruento et gratioso , sed semper idem corpus. Gum itaque Ecclesiœ Oriehtalis et Occidentalis Patribus agnosco realem alterationem significalam per termines tr.^nsmutationis , tr.\nse-

LEMENT.VTIONIS , TRANSSUBSTANTL\TIONIS , qUOS Graîci

exprimunt per (xs-ovcttociv ; undè post verba Dominica congrue prolata, significaturhoc totum virtute unionis realiter esse quod non erat, adorabilis scilicet Jésus. Vertim cùm hic visibilia et invisibilia concurrant, in quo composite necessariô sequitur mutatio, qua3ritur qualis sit hœc mutatio in partibus componentibus?Pro responso, termini ad gwem et à quo considerentur. Ad quem , est corpus Ghristi , quod ut glorifîcatum , idcirco ingenerabile et incorruptibile. Quà cum variatione existât in altari , varii varié opinantur. Communiter dicitur lieri per productionem aut reproductionem. At Scotus cum Bellarmino et aliis , dicunt non produci nec reproduci , sed adduci per novam unionem vel conservationem cum hoc quod sentitur et videtur. Num ha3c sint admittenda , doctiores hisce cùm invcnientur déterminent. Taies enim in Ecclesià coriphœi cùm discrepent, propriam ignorantiam non erubescens, nec anathema metuens conflteor. Quod ad terminum d ^mo, panem videlicet et vinum, quanta in bis detur mutatio? Respondeo, hoc esse mysterium magnum, superans hominum captum , forsitan et Angelorum. Quis igitur vel quantus sum ego humi reptitans vermiculus, qui gigantajo conalu audeam imponere Pelion Ossœ? quis sum ego homuncio in naturà vermium et ranarum ignarus, quamque noctivolans, et ad solem lippiens sum ego vespertilio, qui otïuscato rationis lumine banc sacrilège attentem introspicere arcam mysteriis plenam? Atheniensi igitur, ipso Gentium non renuente Doctore, litans altari, piè adoro quod simplex ignoro; nec contra me ut opinor, Concilium militât Tridentinum. Si enim Canon quem intelligo sine rigore , sumatur in rigore, contrarium , scilicet nullam dari vel posse dari transsubstantialionem , non dico. Audax enim est illud Japeti genus, quod Omnipotenti sicut et Ilerculi imponil termines , nec plus ultra. Verè tamen dubito num hœc dissertatio : utrùm hic detur mutatio physica, non sit qu;ustio magis pbilosophica quàm theologica. Dislinctio enim inter substantiam et accidenlia, matcriam et formam, quantitatem et materiam quam norainanl primam, vel suppositum quoddam, quod nec est quantitativum, nec sensibile, et forsilan cognoscibile tantûm instar entis rationis, alter fœtus ejus-

caraetôre de modération, et l'esprit de conciliation de l'abbé de Lokkum, qui fait tous ses efforts pour rapprocher la doctrine des Eglises protestantes de la Confession d'Augsbourg, de la foi de l'Eglise catholique. L'auteur ayant envoyé, en 1692, son Ecrit à M. de Meaux , ce prélat y fit une réponse nette et précise . dans laquelle il met .\ l'écart tout ce qui n'est que subtilité, et démontre si chiirement le fond du dogme catholique , qu'on peut dire qu'il ne laisse rien à désirer. (Edit. de Paris.) Nous omettons la traduction française que l'éditeur avait donnée de ces deux écrits.

IM!(t.li;T 1)K llKUiNION ENTRE LES CATHOLIQUES

(loin cerebri est, ex Aristolelis lacunis liiuista, (iiui' iiiulti|i;irlitos habet pairunos et antagonislas. Dilliciillaliim ilaquc , si non coiilrailiciionuin conglonieralo pni'viso agniine, talia disquircre ex Iule non teneur ; licelque Concilia tluo utantur tcrmino Iransstcbstanliationis , non sonns, sed scnsus; non vcrba,sed scopus est spcctandus , quem conjicio, magis esse ad adstrnendatn vcritateni prœsenli;e Corporis Christi contri Figurisantes, quàm ad determinalionem modi, multo miniis niodalitatis hujus niodi; cùm simplex Christi Sponsa per decem vel duodccim saîcula, lide, sine philosophià ex lioc verè divino vixerit cibo, qui est cibus Domini et cibus Dominus. Quamvis enim hoc sit raysterium super superlative magnum, ut lamen argutè contra Calvinianos argumentatur, si raysterium consistât in figurA , instar hedenc pro vino vendibili , raysterium est nullum : ita ego similiter applico ; si prfcsenlia non tanlùm credatur, sed pariter modus intelligatur, raysterium aut est nullum aut parvum. Nec sum adeo Lynceus, ut videani qu.o major sit nécessitas cognoscere quomodo terminus à quo quàm terminus ad quem mutatur. Unum vos conlilemini vos ignorare, et ego alterura Deo cognitum et congruura cognoscere remitto. Quocircà si simus pacifici (virtus et finis sacrificii) veniam petimusque damusque vicissim. Quod ad me igitur, qui non sum de gente Figuratorum, nullam faciens distinclionem , inter hîc est Christus in cœnâ, et hoc est Corpus meum; dialeclicis sepositislricis, ut vanam sapientibus philosophiam, campique Martii , quem licet intelligerem non amo, sepositâ cura, sat esse opinor, Christi gloriosum corpus, non seorsim et in sensu divino, sed conjunclira et in sensu composite, unà cum gloriosà anima et adorand:\ divinilate , in hoc stupendo mysterio summà cum liumilitate, timoré et Ireniore agnoscere , ut Deum factura refugiura meum.

Hr-BC pauca consideranda signinco, quo faciliùs, Ecclesiœ decisivo submittam sigillo, contra quam iiemo sobrius.

JUDICIUM MELDENSIS EPISCOPI,

SUMMA CONTROVERSI^ DE EUCHARISTIA.

Hjec sumraa de rcali praesentiâ Corporis Christi verissima tradil : GeoXoytxwTaTa , opOoSo^coTTira.

Rectè docet de reproduclione et adduciionc Scholasticorum sententias iiitor à5io(<pcipa relinquendas.

De Transsubslantialione rectum illud quod est in suramâ : « Agnosco realem alterationoni significa- » tara per termines Transmulalionis, Transelemen- » tationis , Transsubslanlialionis , quam Grœci di-

» cunt [AêTOUaiOlUlV. »

De lermino ad quem liujus aUerationis seu Iransmulationis, nempe corpore et sanguine Christi, rectè et prairlarè docet.

De termino à quo, nempe pane et vino, ait « esse » mystcrium magnum supcrans hominum captura, » forte et Angelurura; » quod quidem exi)licatione indigct. Nam res ipsa ccrta ex Ecclesi.-e decretis; modus autem facicndi rem Ihcologorum disputalioni rclictus.

Res ipsa, inquani, certa per Ecclcsia; décréta : nempe Tridontinum , Scss. xni, Can. n, analhema dicit : « ei qui dixerit in sacrosancto Eucliaristiae » Sacramenlo reraanere substantiam panis et vini , » etc., negaverilciue mirabilem illam et singularem » conversionem lotius substantiœ panis in Corjjus, « et totiiis vini in Sanguinera, raancntibus dun- » taxât speciebus panis et vini. » Qui Canon Tridenlinus respondet capiti iv ejusdem sessionis, tilulo de Transsubslantialione.

Quo décrète clarum est, nullam partem substantise panis et vini in Sacraniento remanere; cùm tola subslantia panis et vini in corpus et sanguinem Christi convertatur. Manifesta crgô est Ecclesiœ sentenlia, de quà prœclarc summaî auctor ait contra eani neminem esse sobrium.

CongruitTridentinum decretura cura Laleranensi sub Innocentio III, cap. i, de Fide Calholicâ.

Congruit et confessioni (idei Berengarii Turonensis , in quà confitetur « pancm et vinum substan- » tialiter converti in propriam et veram,ac vivifica- » tricem carnem et sanguinem Jesu Christi; » quœ confessio édita est ab eodera Berengario in Concilio Roniano vi, cùm hœresim suam secundo ejuravit.

Quare si quis aliquam partem substantiœ panis aut vini remanere dixerit, sive ea materia sit, sive forma, apertissimis verbis ab Ecclesià condemnatur.

Sanè « quœ dislinctio sit inter substantiam et ac- » cidenlia, raateriara et forraara, in quantitatem et » raateriara quara vocant primam, » merilô sumraœ auctor refert inter quœstiones philosophicas magis quàm theologicas.

Intérim certum illud, substantiœ panis et vini partem remanere nullam, quocumque nomine appellelur; alioqui falsum esset decretuni Ecclesiœ de totà substantià immutatà , speciebus tanlùm remanentibus.

Quo etiam constat , mutalionera illam verè esse physicam ; hoc est realem et verara , non raoralera aut irapropric dictam; cùm sit rei ipsius in aliam rera vera conversio.

Quin etiam auctor plus et eruditus confitetur rea- » lem alterationom significalam per termines trans- » rautationis, transeleraentationis, etc. » Realis autera alteralio procul dubio est physica mutatio. Certura ergô, ex ipso auctore est, intervenire in pane et vino mutationem physicam, quœ non sit simplex alteratio ad qualilatera aut accidens spectans, sed vera ac realis in ipsâ substantiâ rautatio aut conversio.

Neque hoc ad modum pertinet, sed ad rem ipsam ; cùm Ecclesia clarè definiverit rem ipsam, sive substantiam panis et vini converti, transmutari, transsubstantiari.

Ad modum quidem pertinet, an transsubstantiatio sit annihilatio , quod negat sanclus Thomas. Item ad raoduni pertinet, cujus nalurje sint illœ species quœ rcraancnt, aliaque ejusraodi ; sed fieri rautationera substantiœ in substantiam , est ipsa res quœ fit, non rei, conficiendi modus.

Congru unt Ecclesifc decretis antiqua illa dicta Patrura Oricntaliura œquè ac Occidentalium : « Qui » apparet panis, non est panis, sed corpus Christi : » quod apparet vinura, non esse vinum, sed san- 1) guincin Christi : tara verè mutari panem in » corpus, et vinum in sanguinem, quàm verè mu-

ET LES PROTESTANTS D'ALLEMAGNE

» tata est à Christo aqua in vinura : adesse Spi- » ritum sanctum , velut ignem invisibilern , quo » panis et vinum depascantur, consumantur, ut » olira victimœ cœlestis ignis descendit, » et cœtera ejusmodi, quœ veram, pliysicam et substantialem indicant conversionera. Quae omnia eo nituntur, quod Cliristus non dixerit : Hic, sive in re tali est corpus meutn; qua; loculio conjunctionem panis ! cum corpore efflceret; sed Hoc est corpus meum, ,

quo Patres omnes, atque Ecclesia seraper intelleserit id fieri, ut corpus Christi jam esset illa substaniia, quœ antea panis erat, conversione verâ, non conjunctione.

Hœc est procul dubio vera et catholica fides , quam sunamœ auclor sequendam tam piè profltelur.

Cœterùm, si quid adhuc obscurum est, esponere non gravabimur.

Page 1