‹ Œuvres complètes de Bossuet (volume 3)Chapitre 582 sur 609 · Q0.VTORZIÈME ET QUINZIÈME PIÈCES · texte numérisé non relu

Q0.VTORZIÈME ET QUINZIÈME PIÈCES

Ces deux pièces regardent la bénédiction de l'abbesse de Jouarre.

La première, qui est une épitre d'Innocent III à l'évèque de Meaux, imprimée par il. Baluze, tom, II, lib. XI, epist. o6,p. 160, contient ces faits.

|o Que l'évèque de Meaux à qui le bref était adressé, n'était pas consacré : ce qui paraît même par l'adresse : Dilecto fdio Meldensi episcopo electo. Il n'était donc qu'élu , et s'il eût été sacré, le Pape l'aurait honoré du titre de frère.

2'5 Que l'abbesse de Jouarre n'avait pu être bénie, parce que l'évèque de Meaux qui devait faire cette fonction n'était pas sacré ;

3" Que le Pape lui ordonne de bénir cette abbesse quinze jours après son sacre , sinon qu'il a donné la charge de le faire à l'évèque de Troyes, un des évêques voisins.

Cette lettre est de l'an onzième du pontifical d'Innocent III, qui est l'an 1209 ; ce qui montre qu'encore en ce temps, le droit de bénir l'abbesse était conservé au propre évéque, ce qui emportait la profession de l'obéissance.

Encore onze ans après , et dans la quatrième année d'Honoré III, successeur d'Innocent III, qui était l'an 1220 de Xotre Seigneur, ce Pape ayant commis un autre évéque pour bénir l'abbesse, l'évèque de Meaux s'en plaignit, comme étant dépouillé injustement de son droit, et il reçut du Pape un acte de non préjudice, qui se trouve tout entier dans le Cartulaire de Meaux, d'où il a été tiré et imprimé par INI. Baluze, tom. II, p. 203; ainsi le droit de l'évèque et sa possession était encore en son entier en 1220.

Tout cela fait voir clairement que ce fut une entreprise manifeste au légat qui bénit l'abbesse de Jouarre au préjudice du droit de l'évèque, comme il a été observé pièce X, Remarque. Ce légat qui favorisait l'abbesse, vit bien que s'il la laissait bénir à l'évèque de Meaux, la profession d'obéissance inséparable de cette action était une reconnaissance de la soumission du monastère ; c'est pourquoi pour l'en exempter et la rendre autant qu'il pouvait immédiatement soumise au Saint- Siège, il ôta la bénédiction à l'évèque, encore qu'on voie à présent qu'elle lui appartenait légitimement. Ainsi les religieuses n'avancent que par surprise et par faveur, contre la règle et le droit.

Sentence du cardinal Romain.

SEIZIÈME PIÈCE , DE t'.Ky M. CC. XXV.

Compositio facta inter episcopum Meldensem et ecdesiam

Jotrensem.

Romands miseratione divinà sancti Angeli diacouus cardinalis, aposlolicae Sedis legatus, omnibus ad quos praesens scriptum pervenerit, in Domino salulem et sincerae dilectionis atîectum. Noverit universitas vestra, quod subortà inter venerabilem patrem Petrura episcopum Meldensem ex parte unà, et dileclos in Christo abbatissam et conventum, clerum et populum Jotrensem ex altéra , super subjectione ipsius monasterii et eorumdem cleri et populi, materià quaeslionis, idem episcopus proposuit in jure Ubellum hujusmodi contra eos Petit .Meldensis episcopus ah abbatissa et conventu Jotrensi , quôd sibi obediant tanquam suo episcopo in visitalionibus faclendis , in corrigendis e.xcessibus, in cognilionibus causarum lam civilium quàm spirilualium ac criminalium quarum cognitio ad episcopum diœcesanum pertinet tanquam ad judicem ecclesiasticum , et in decisionibus earumdem, et in iis quœ ad cognilionem et dêcisionem pertiaent , videlicet in veniendo ad citationes, recipiendo dierum assignationes , et in aliis quas ad

riÈGES CONCERNANT L'AIiBAYE DE JOUARRE.

cognitionem et decisionem pertinent, et in observatione mandatorun; siiorum et statutorum suorum legitimorura , et processionibus faciendis episropo Meldensi, quando post consecrationein suam primo accedit ad ecclesiam earum , et in omnibus aliis ad jus episcopale pertinentibus. Petit fetiam quod abbatissa in omnibus prœdictis obedientiam ei promittat, bis exceptis in quorum possessione est idem episcopus et' quorum possessio fuit ei adjudicata auctoritate domini papae, videlicet in consecratione altarium, in dedicatione ecclesiarum , velatione virginum . ordinatione clericorum-, exhibitione procuralionum, et pœnitentiis pro majoribus criminibus injungendis; de quibus ad prœsens non agit, cùm sit in possessione eorumdem. Petit etiam idem episcopus ut non impediant ipsura uti de caetero jurisdictione oranimodâ, quam potest exercere in suis subditis episcopus diœcesanus, in clero et populo Jotrensi. Petit à clero Jotrensi episcopus Meldensis, quôd sibi obediat tanquam suo episcopo in visitationibus faciendis, in corrigendis excessibus, in cognilionibus causarum tam civilium quàm spiritualium ac criminalium quarum cognitio ad episcopum dioecesanum tanquam ad judicem ecclesiasticum pertinet , et in decisionibus earumdem , et in his quee ad cognitionem et decisionem pertinent, videlicet in veniendo ad citationes, recipiendo dierum assignationes, et in aliis quae ad cognitionem et decisionem pertinent et ad executionem eorum faciendam, et in observatione mandatorum et statutorum suorum legitimorum, et in omnibus aliis ad jus episcopale pertinentibus, hoc excepto in cujus possessione est idem episcopus , videlicet in ordinatione eorum. Petit episcopus Meldensis à populo Jotrensi, quod sibi obediant tanquam suo episcopo in corrigendis excessibus omnibus quorum correctio ad episcopum diœcesanum tanquam ad judicem ecclesiasticum pertinet , in cognitionibus causarum tam civilium quàm spiritualium ac criminalium quarum cognitio ad episcopum diœcesanum, tanquam ad judicem ecclesiasticum, pertinet, et in decisionibus earumdem, et in his quae ad cognitionem et decisionem pertinent earumdem, videlicet in veniendo ad citationes , recipiendo dierum assignationes, et in aliis quae ad cognitionem et decisionem pertinent , et ut senlentias excommunicationis et interdicti ab ipso latas in ipsos observent, et ut obediant ei in omnibus aliis ad jus episcopale pertinentibus. Quidquid autem idem episcopus ab abbatissa et conventu et clero et populo Jotrensi petit, petit salvo jure addendi, rainuendi, mutandi. Istis autem petitionibus procuralor abbatissae et conventùs, cleri et populi Jotrensis in hune modum respondit. Diccnt abbatissa et conventùs monasterium Jotrense exemptum esse et subesse immédiate domino papae in omnibus, et proprietatem totius jurisdictionis ecclesiasticae in monasterio Jotrensi , nullo mediante, ad dominum papam pertinere, et usum esse monasterium longissimo tempore hfic liberlate, sicut probabimus, si necesse fuerit^, per privilégia et testes et instrumenta. Et ideo dicunt abbatissa et conventùs, quod non tenentur obedire episcopo Jleldensi' in visitationibus faciendis, nec in aliâ re pro visilatione faciendà, in excessibus corrigendis-, in causarum civilium vel spiritualium vel criminalium cognitionibus, nec in decisionibus earumdem, nec tenentur venire ad citationes ipius, nec recipere dierum assignationes, nec mandata vel statuta observare , nec ei processionem facere, quando primo accedit post consecrationem suam ad ecclesiam Jotrensem, nec alias ei in aliquibus ad episcopale jus pertinentibus obedire. Item non tenetur ei abbatissa super prœmissis vel aliquo praemissorum , vel aliquà re in mundo obedientiam repromittere. Quod autem dicit episcopus se ipsum esse in possessione quantum =■ ad pœnifentias pro majoribus criminibus imponendas, negant abbatissa et conventùs ipsum esse in possessione. Aliorum verô articulorum in quorum possessione dicit se esse idem episcopus, dicunt ipsum nuUum jus habere in proprietate*. Dicunt etiam abbatissa et conventùs omnimo-

1. On verra dans les remarques suivantes, que les religieuses demeuraient d'accord que l'évèque élail en possession de toutes les choses énoncées ici ; c'est-à-dire , de la consécration des autels , de la dédicace des églises . de la cérémonie lie voiler les vierges, du droit de visite, et de la pénitence publique, ,^ la réserve de ce dernier cas , qui pouvait n'être pas arrivé.

2. Remarquez le droit de visite parmi les choses dont la possession était adjugée à l'évèque.

3. Remarquez que les religieuses en faisant renonciation de leurs titres , ne disent point qu'elles aient des lettres patentes.

4. Elles nient que l'évèque ait droit de visite ; mais sans lui en contester la possession , comme nn va voir.

5. Remarquez que les religieuses ne contestent à l'évèque la possession (pie de ce qui regardait la pénitence puhlique ; tout le reste dont il est parlé ci-dessus n'est pas contesté . et par conséquent il est clair que l'évêiiue était demeuré en possession de la visite ; ce que la suite fera encore mieux paraître.

6. Les religieuses énoncent que toute la juridiction temporelle et spirituelle appartient à l'abbesse ; mais la fausseté de cet énoncé parait dans la suite.

dam justitiam ecclesiaslicam et forensem in clero et populo Jotrensi pertinere ad abbatissam. Dicit clerus Jotrensis quod non tenetur obedire epis.copo Meldensi in visitationibus faciendis et in corrigendis excessibus et cognitionibus causarum tam civilium quàm spiritualium ac criminalium quarum cognitio ad episcopum diœcesanum, tanquam ad judicem ecclesiasticum dicitur pertinere, nec in decisionibus earumdem, nec venire ad citationes ipsius, nec assignationes dierum accipere, nec mandata ejus observare, nec ei in aliquo obedire. Dicit populus Jotrensis omnimodam justiliam ecclesiaslicam et forensem in populo Jotrensi pertinere ad abbatissam Jotrensem. Et ideo respondet per se idem quod clerus respondet per se, et quôd in nullo tenetur ohedire Àleldensi episcopo. Hœc omnia respondent abbatissa et conventùs, clerus et populus Jotrensis; salvis privilegiis domini papae, et salvo jure ecclesiiE Romanae, et salvo jure addendi, minuendi, corrigendi et mutandi. Cùmque super lis fuisset coram judicibus à Sede apostolicà delegatis diutius litigatura , tandem utraque pars tam super ils de quibus actum extiterat, quàm etiam super omnibus aliis quœ quoquo modo poterant ratione proprietatis vel possessionis ad jus episcopale lege diœcesanà vel jure commun!, seu alio quocumque jure spectare', commiserunt se judicio, diffinitioni, seu ordination! nostris sub ils formis. Omnibus praesentes lifteras inspecturis^ Petrus De! gratià Meldensis episcopus salutem in Domino. Noverit universitas vestra quod cùm inter nos ex una parte , et abbatissam et conventum , clerum et populum Jotrensem ex altéra, super subjectione ipsius monasterii et eorumdem cleri et populi, tam ex petitorio judicio quàm possessorio quaestio verteretur. quod monasterium cum eisdem clero et populo nobis dicebamus pleno jure subjectum, necnon et omni jure subjectionis ad nos et successores nostros tanquam loci diœcesanos lege diœcesanà spectare, et posse in ipso monasterio, clero et populo Jotrensi libéré procurationem recipere, visitationem, correctionem, et omnia jura episcopalia exercere, quod eadem abbatissa et conventùs negantes, ipsum monasterium, clerum et populum Jotrensem asserebant ad jus et proprietatem ecclesiae Romanœ nullo medio pertinere, super praemissis et omnibus aliis quae possint ad jus episcopale spectare, de consensu decani et archidiaconorum et capituli nostri* commisimus nos judicio, diffinitioni , seu ordinationi venerabilis (palris) Romani sancti Angeli diaconi cardinalis, apostolicae Sedis legati, in ipsum tanquam in legatum et judicem consentiendo, promittentes nos judicium, diflinitionem, seu ordinationem ipsius in perpetuum servare et nullo tempore contravenire : renuntiando omnibus judicibus, commissionibus, processibus, et actis quœ nobis competebanl vel competere possent in causa ista. In cujus rei testimonium, ad majorem praemissorum omnium firmitatera. prœsentes lifteras exinde confectas sigillo nostro duximus roborandas. Actum Meldis, anno Domini a. ce. vicesimo quinto, mense octobri. Omnibus praîsentes lifteras inspecturis, Decanus Briensis et Meldensis archidiaconi, totumque Meldensis ecclesiœ (capitulum) salutem in Domino. Noverit universitas vestra nos iilteras venerabilis patris Pétri episcopi nostri sigillo sigillitas inspexisse formam hujusmodi continentes. Petrus Dei gratià Meldensis episcopus, etc., ut superiùs continentur. i\os igitur praescriptarum litterarum tenore diligenter inspecte , factura dicti episcopi nostri in bac parte approbavimus et ratum habuimus nostrum super prœmissis omnibus imparlientes assensum. In bujus itaque rei evidentiam sigilla nostra praesentibus duximus litteris appendenda. Actum Meldis, anno Domini m. ce. vicesimo quinto, mense octobri. Omnibus praesentes lifteras inspecturis, abbatissa et conventùs, clerus et populus Jotrensis, salutem in Domino. Noverit universitas vestra quôd cùm inter nos ex una parte , et venerabilem patrem Petrum episcopum Meldensem ex altéra, super subjectione nostrà tam petitorio judicio quàm possessorio quœstio verteretur, ciim idem episcopus assereret Jotrense monasterium et nos pleno jure sibi subesse, necnon et omni jure successionis ad ipsum et successores ipsius tanquam loci diœcesanos lege diœcesanà spectare, et posse in ipso monasterio et nobis libéré procurationem recipere, visitationem, correctionem, et omnia jura episcopalia exercere, quod nos negantes, dictum monasterium Jotrense asserebamus ad jus et proprietatem ecclesiae Romanae nullo medio pertinere, super prsmissis et omnibus aliis quae possent ad jus episcopale spectare, commisimus nos judicio, diffinitioni, seu ordinationi venerabibs patris Romani sancti Angeli diaconi cardinalis, apostolicae Sedis legati, in ipsum

1 . Il paraît ici et dans la suite , qu'il ne juge que par compromis.

Page 1