Sess. XIV, cap. n

tara necessariâm , Synodus refugisset, si suae intentioni respondere, suis verbis aequipollere videretur.

Quin ipsa Synodus mentem suam et intentum, ut vocant, jam indë à proœmio sess. xiv, palam profiletur, nempe propter multipliées errores exactiorem et pleniorem definilionem tradi oportuisse, ut suprà retulimus'. Quos aulem errores? Illos Lutheranorumscilicet, qui nialum, qui noxium, qui carnalem putarent esse pœnarum metum. Eum aulem errorem Tridenlini Patres, stabililà ejusdem timoris utilitate, pietale ex Spiritu sancto profectà, ipsâque praelerea lam utili . lam necessarià ad justiliam impetrandam prœparatione ac dispositione ita confulant, ul nihil aliud requiralur. Sin aulem ad illud decurrunt, hic omissam dilectionem, ac tantùm expressam spem ve7iise : jam respondimus , non proinde exclusa, sed potiùs supposita fuisse caetera ex sess. VI. An enim exclusara putant ibi requisitam servandi omnia praecepta voluntatem, cujus hic nulla mentio est? An verb ipsam fidem, quam Synodus non magis expressil. .\bsit. Haec ergo supposita ut aliundè certa et alibi deûnita. Spes autem venix exprimitur, qjiippe quae pertineat ad exprimendam timoris illius naturam, qui absque spe veniae, trislis omnino esset, et anxius nimis, ac desperalioni quàm limori propior.

XXVn. Quam inteUigendse et explicandse Synodi sequamur regulam. — Synodi aulem exponendœ rationem ac regulam Iradimus eam primùm , quœ haereat proprietali ac simplicilali verborum : cui scilicel , parare, disponere, sit parare, disponere , non autem sufiBcere. Tum , quae Synodi mentem inlentumque respicial , ut modb fecimus. Tertio, quœ Synodi dicta non disjungere, et inter secollidere, sed coapiare et conciliare intendat : quod hue usque praeslilimus. Quarto, quae ejusdem Synodi gestis per oplimos relatores , Sede apostolicà probante, digestis fidem adhibeat; quod mox praestabimus leste doctissimo cardinale Pallavieino. Denique, quae exempla ad eàdem Synodo proposila, quidve ex iis eliei velit, diligenter attendat; neque supponat, verbi gratià, Ninivitas solo tinfore cojicussos , aut per pœnitentiam solis terroribus plenam , nulle inlervenienle aclu eharitatis, ad Jonw prxdicationem misericordiam à Domino impetrasse : quod eorum temporum ratio ne cogitari quidem sinit.

XXVIII. Sanctse Synodi gesta sessionis vi, ex Historid cardinalis Pallavicini : ubi etiam quœritur de amore justitix ad amorem amicitix, non autem ad amorem spei, ut vacant, et concupiscentise, referendo. — Haelenus ex lenore verborum : nunc ipsa Synodi gesta ex praedieli Cardinalis Hisloriâ relegamus. Neque necesse est, ut hujus auctoritalem commendemus, cùm id abundè sufBciat, quod Sedis apostolieae jussu hanc Historiam suseeperit, ejusdem approbalione ediderit, ^isis perpensisque aclis synodalibus munierit; eo praesertim consilio, ne falsa'et aliéna taniae Synodo supponerentur, atque imputarentur : qui etiam fùturus est hujus traclalionis fruetus.

Quo in argumente ita versari nos oporlet, ut à Cardinalis sentenUâ ipsa Synodi gesla diligentissimè secernamus, cùm illa sit, magnilicet, sed lamen privati docloris, hic ipse Concilii sensus.

Ergo ad sessionis vi cap. vi hoc dignum observatu refert : limore et fiduciâ constilutis, eb processum esse à Palribus, ut hoe adderent, quod nempe, his positis, « incipiunl diligere Deum lanquam omnis juslitiae fon- » lem, et proplereamoventurad\ersùspeccata perodium B aliquod et detestationem. » Caelerùm narrât Cardinalis^, « quod ad Dei dilectionem attinet, in prima )' formula nullam hujus actùs mentionem faetam : sed » admonilos Patres à quatuor gravissimis auctoribus, » ut adderetur eliam aliquis eharitatis aetùs, idque ita » approbatum el confcclum fuisse. » Ex quo plané constat , \oees illas de diligendo Deo ut juslitiae fonte, ad quemdam eharitatis actum apponendum, ex Palrum

1. Sup., n. 10. — 2. Lib. vin, cap. 13 : edit. Romœ, 165G, j). 714, 715.

DK DOCTRINA CONCILII TUIDENTINI

instiluto fuisse addilas : adco non refugenint, quod ninic reconliorcs faciiinl, , iiiiiii iii juslilicationis dispositionibus aiiLiuera acliiin charitatis agiiosceronl, ul eum potiùs sludiosè a|)p(iiioridiim curarenl.

Quaiii seniciiliam à vigiiili tribus Patribiis expresse appii)l)atam, ciiin aliis non placeret , memorat Cardinaiis aoriler « à Ihcologis fuisse defensam, qui lioc «eliam scriptum reliquerint, non ibi aclum de ipso » habitu cliaritatis; sai quia in illâ parte ubi de pœni- » tentiâ (disponente ad justificationem) agebatur, niilla » orat amoris fada mentio, visum esse, cum aclis fidei )i et spci , addeudum ctiam diloctionis actum aliquem, » cùm pœnilciilia , si tola timoris esset sine amore jus- )i titiœ, aut dolor do poccaiis totus esset ex melu, et » non ex Dci olfensil , » infrucluosa esset. Certum ergo est, studioso additum de amore justitix, qui ad actum cliaritatis pei-tineret, ac sine illo actu irritam ac sterilem pœnitenliam fiituram fuisse : quo quid est clarius?

Quin etiani Cardinalis id firmat ex actis in castello Sancti Angeli diligenter asservatis, in quibus haec verba re|H'riuntur • ; « Similiter propositum est, an peccato- » rum delestatio in prœparatione spein prœcedat? et » post accuratissimum rei examen , fuit conclusum : » Quantumvis aliqua pcccatorum detestatio spem prae- » cedat, niliiiominus sequi postea eam peccatorum de- » testationem, qiiœ ad justilicalionem disponat, de quâ » sess. VI, cap, vi, eo quod sine aliquâ spe ac dilectione » ûeri non possit. »

Hisergoclarô liquet, in ipsâ Tridentinà Synodo nemini dubium fuisse, quin actus ille dilectionis in Deum ut oranis justitiôe fontem, ad aliquem cliaritatis actum per sese referretur, idque omnino conslare ex intento Patrum, et theologoriiin defensionibus , alque ex ipsius Concilii gestis.

Procul ergo facessant illa recentiorura llieologorum objecte; dilectionem illam ad amorem concupiscentiae seu spei ablegandam esse, imoTridenti niPatres aliquem dilectionis actum ab ipsâ spe contradistinctum decernunt et agrioscunt. Ac reverâ tlieologi, cum de dilectione absolutè loquuntur, nihil aliud quàm illam in charitatis actu repositara intelligunt. Quin Patres Tridentini nullâ unquam amoris illius spei ot concupiscentiœ mentione dilectionem agnoscunt, non eam quara cum spe confundaut , sed eam quam spei addant ac distincte superponant.

Facessat etiam illud à quibusdam inventum , de dilectione Dei, ut est fons justiliae, non posse pertinere ad eliaritatem ; cùm haec spectet Deum ut in se perfectum , nulle respecta ad nos. Quod ita à theologis intelligi constat, ut nos ipsos propter Deum, non autem Deum propter nos diligamus, oniniaque nostra ad eum, ul in se est absolutè et propter se , referamus : non autem ul ab amandi causis sive motivis excludaraus ea qute nos adjungunt Deo , Deumque nostrum faciunt. Nam nenio negaverif, ad Deum ex charitate diligendum pertinere illud Uavidicum^ : Diligam te. Domine, fortltudo mea : Dominus firmamenhim meum et refugium meum, Deus meus. Quas voces ex intirao sensu mandati cliaritatis : Diliges Dominum Deum tuum'^, depromptas esse constat : ac proinde ab amandi causis non nisi per manifestnm errorem secludi ea quai ad nos ctiam spectent : quasi etiam istud : Deum tuum, in i|)so dilectionis mandate tam expresse, tam directe, ab ipso initie positiim , non referalur ad nos : qu;e tam aljsurda sunt ac loties confutata, utjamnec memoralu (ligna sint.

Quin ex antedictis constat, Tridentinos" Patres ad Ipsum charitatis aclum retulisse celebratissimum illum ex sancto Augustino amorem justitix, quo nempe diligatur Deus ut ipsa justitia : attestanio Prophelâ : Et'hoc est nnmen, quod vocalmnt eum, Dominus justus noster'', sivcjuslilia nostra. Et iterum : Benedieut tibi Dominus, pidchriludojustitix^. Ksto forlè de temple, propter in-

i. Lib. VIII, cap. 13 : edit. /iomœ, 1050, p. 7», 715. — 2. Ps., .WII. '— -- - i. Jcr., xxiii, 0, — 5. Idem, xxxi, 23.

— 3. Luc.,

habitantem Deum : quanlb magis do ipso Deo diclum. D(^ni(]ue illud : Nomen meum Sol justitiœ ' ; lioc est prol'ecto fons luminis; lumen ipsum idemque illuminans, justus atquo justiûcans , ut suprà ex Apostolo retulimus".

XXIX. Gesta sess. xiv, cap. iv, ex eodcm Cardinale. — De sessionis xiv actis, priraum illud ex doctissirao Cardinale referemus : inter articulos sive haereticorum errores de quibus deliberandum esset, istura recenser! ^ : « Gontritionera quœ disponilur per examen, per recol- «leclionem, aut per peccatorum delestationem, non )) disponere ad gratiam Dei, nec remittere peccata, sed » potiùs facere hominem liypocritaiii , et magis pecca- » torem, eamque contritionem esse dolorem coactum, » non liberum. » Hic igitur diligentissimè observandus est ipse haereticorum error, quem Synodus damnare voluit, ut soopo quo tendebat cognito, totam ejus mentem facile assequamur.

Id autem altéra observatione firmamus, ex ipsis Cardinalis verbis; nempe ita memorat'' : « Reverâ, quan- » tum ex aclis comperit, llieologorum inlenlum fuisse, » ut damnarent hcerelicorum senlentiam, qui pœnae )) metuni ul malum reprobarent, non autem ut decide- » rent questionem scholasticam, an talis timor non so- » lùm sine contritione perfectâ, de quâ ulla contentio » fueril, verùm etiam sine ullo studio excitandi amorem )) imperfectum, sufficiat ad impetrandam in ipso sacra- )> mento remissionem peccatorum. » Unde constat in hâc sessione xiv à Synodo vixdum esse tractatam, neduni definitam putemus eam de quâ nunc agimus quaestionem.

Tertio observamus, ex iisdem gestis^, in ea sessione adeo lemperatum fuisse « ab eo articule , ut vix aliqua » hujus significatio fuerit in duabus singularibus et op- » posilis opinationibus : altéra quae amorem negabat » necessarium ; altéra ad aliud extremum opposita, quae » contritionem perfectam necessariam statueret. » Quo perspicuum est procul à vero aberrare eos, qui suae de sufficenliâ ortae ex melu attritionis opinioni, hujus decreli auclorilalem oblendunt. Quartum et ultimum , idque mauifeslissimum ex eodem Cardinale accipimus islud : in décrète de doctrinâ primùm fuisse posita duo: allerum, « contritionem eam quam theologi altritionem » dicerent, eo quod imperfecla esset, conceptam esse ex » solâ consideralione lurpitudinis peccati , aut gehennae » melu''; allerum eamdeni attrilionem esse sufficientem » ad Pcenitontiïe sacramenlum' : » quae duo in ipsâ Synodi definitione sublala sunt : cùm, loco illius sententiaB : « ex solâ consideralione lurpitudinis peccati aut » gehennœ melu concipi attrilionem : » ipsa Synodus non ex eâ consideralione sold, sed ex eâ commimiter concipi in suâ dcfinilione reposuerit. Quod autem attrilionem sufficere esset positum, id à sanclâ Synodo adeo esse rejeclum, ut illud sufficere in ipsum disponere fuerit commutatum.

Ex bis ergo perspicuè demonstranlur duo , quae jam asseruimus ; primum, ut mentem alque intentionem Synodi asseipiamur, speclandos esse errores Lulheranos , quos Patres condemnare voluerunl ; allerum, sludiosè evilatum fuisse ipsum sttfficientix in altritione vocabulum : (pue quidem manifesta erant ex lenore decreli ^ nunc autem, ex aclis à doctissimo Cardinale relatis, ad cerlissimam et ineluclabilem demonstrationem adducta sunt.

XXX. Referuntur qumdam Patrum ac Doctorum sententix in sess. xiv, ex eodem Pallavicino : utrxque sessiones inter se conferuntur. — Verùm ad majorem rei evidentiam placet referre quasdam senlentias in ipsâ Synodo dictas. Prima est .Jacobi Lainez, ad sacramenturn reipiirentis, pmiitentiam , timorem , dilectionem, contritionem, absotutionem* : quo salis indicat dilectio-

1. Mal, IV, 2. — 2. Sur-, n. 10. — 3. Lib. xii, cap. 10, p. 399. — 4. Idem, p. 1003. — 5. Ibid. — 6. Ibid. — 7. Sess. xiv, cap. iv; PaWavicini, idem, p. 1000. — 8. Idem, pag. 1003.

CIRGA DILECTIONEM IN SAGRAMENTO PŒNITENTI.E REQUISITAM.

nem timori additam, et inde profectatn contritionera , quippe ex aliqiiâ dilectione conceptam.

Clariùs à Ferrusio Hispano, Episcopi Segoviensis theologo, dilectione reqnisita ex verbis Dominicis : Bemittuntw ci in'i'cata multa, quotiiam dilcxit mitltùm ' : L"bi vox illa, ditexit, prseterito tempore, antecedentem dilectionem infert. Addebat Ferrusius eodem perlinere illain Pauli secundùm Dtian, hoc est secundiim Deum amatuin, tristitiam; « unde, inquiebat, Aiigiistinus negai> rel absque amore dari gratlam : primam occurrere » Gdem ipsam : ex quà peccati deteslatio, mox erectus » animus in spem, tum amare incipiat ; unde prima gra- » lia, » seu prima justiliœ infusio. Haec surama doctrinee Ferrusii.

Aiebat aliiis, « primùm dolere homines propter pœ- » nam, exinde propter Deum, postea confileri. » Alius requirebat, « ut rem necessariam , primo pœnaj limo- » rem, detestationem. fidem, ex quà spes oriatur, et ex » hàc dilectio. » Cœteri in eumdeni ferè morem. Et quidem duœ tantùm extitere suprà memoratœ- senlentiae singulares; quarum altéra amorem exciudebat omnem, altéra perfectum necessario resposcebat. Quels constat, uno forte dempto, requiri ab omnibus ipsam timori, fidei ac spei dilectionem superadditam, eam assidue in ore Theologorum ac Palrum haberi ; ejus frequentissimam , imb perpetuam in liàc quoque sessione, ut etiam in sextâ, fuisse mentionem.

Quœ ciim ita sint, ex optirao actorum relatore constat quod de dilectione in sessionis xiv decreto taceatur, non inde ortum esse, quod ea praetermitteretur, sed qubd supponeretur ; nec opus fuisse, ut hic de eà specialis quaestio sive tractatio haberetur, nenipe alibi transactà re : neque ex pœnitenliae nalurà, sed ex communioribus de justificatione decretis ac principiis repetenda.

Nec Patres metuerunt, ne, si dilectionem praeparatoriam ut necessariam admitterent, justificatione jam per illaminduclâ, sacramentorum efficientias detrahore viderentur, aut eam, hœreticorum more, ut acceptai graliae pignus, non ut accipiendae causam agnoscerent. Non id, inquam , raetuebant, qui dilectionem illam ubiquesonarent, atque inculcatam vellent. Que metu si tenerentur, primum ipsi Baptismo metuendum esset, pari utrinque incommodo, parique futuro errore, si Pœnitentiœ tantùm, non autem ipsi Baptismo consulerent. Atque hœc sunt, quœ ex gestis Pallavicini Cardinalis repetenda esse duximus.

XXXI. Ex Catechistno Romano ad Parochos qusedam recensentur. — Auditis Synodi decretis , ac perquisitis gestis, ad introspiciendam penitus sancti Goncilii mentem , Gatechismi quoque Romani ad Parochos, ejusdem jussu edili, sententiam recensemus; nec immerito, ciim ipso titulus Gatechismi satis indicet doctrinam vel maxime necessariam ibidem esse traditam. Hœc igitur habet sub titulo, de Pœnitentix Sacramento : quœ nos ex editione Romanà exscripsimus, ea quœ post confectam Synodum prima est édita.

1. Ac primùm fundamenti loco ponit ipsam nominis notionem , ubi illud legitur ; Pœnilentiam eam, quam tertiam vocat, haberi « cùm , inquit, non solùm admissi » sceleris causa, intimo animi sensu dolemus , vel ejus » doloris externum etiam aliquod signum damus ; verùm » unius Dei causa in eo moerore sumus. » Atque, hanc, inquit, •( tertiam (Pœnilentiam) tum ad virtutem per- «tinere, tum sacramentum esse dicimus. » Ubi notanda illa verba , unius Dei causa, quae ex sequentibus declarantur.

2. His ergo generatim de Pœnitentiae et virtute et sacramento dictis, jam illud de PœnitentiA, ut est virtus, secundt) statuit ; <( Quia hujus virtutis actiones tanquam » maleriam praebent, in quâ Pœnitentice sacramenlura » versatur, ideo nisi priùs quœ sit Pœnitentiae virtus » rectè intelligatur, sacramenti etiam \im ignorari ne- » cesse est. »

l. ii(f., VII, il. — 2. Sup., n. 2U.

3. Unde tertio docet : « Intimam animi pœnitentiam, «quam virtutem dicimus, esse illam, cùm ad Deum » nos ex animo convertimus. »

4. Quid sit autem illud , « ex animo converti , et qui- » bus gradibus ad hanc divinam virtutem liceat ascen- » dere, » quarto loco commémorât. Primùm nos praeveniri à Deo corda nostra con\erlente. Tum adesse fidem , « quà ad Deum animo tendimus. » Hinc « motum » timoris consequi , suppliciorum acerbitate proposità. » « Deinde, accedere spem impetrandae à Deo misericor- » diœ. » Quibus constitutis subdit : « Postremo chari- » tate corda nostra accenduntur, ex quà liberalis ille » timor probis et ingenuis filiis dignus oritur : atque ita » illud unum veneri, ne quà in re Dei majestatem lae- » damus, peccandi consuetudinem omniuo deserimus. » Unde concludit : « Hisce quasi gradibus ad hanc prae- » stantissimam pœnitentiœ virtutem perveniri. » Hue ergo pœnitentem contendere necesse est; ut profectb eonstet, ex menle Gatechismi,- non nisi horum conjunctione haberi integram veramque pœnitentiam, quam praeire oportet ad sacramenti fructum.

5. Sic ergo explicalà illà quam dixit intima pœnitentid, sive animi conversione , quinlb pergendum erat « ad » externam, in quâ, inquit, sacramenti ratio consistit, » docendumque per eam « haberi externas quasdam res )i sensibus subjectas, quibus declarantur ea quae inte- » riùs in anima Bant, » hoc est profeclô illud intirnum anteriùs positum, quod fide, spe, et charitate constaret. Quod confirmât his verbis : « Deinde quod caput est, » cùm illa qute extrinsecus tum à pœnitente, tum à sa- » cerdote flunt, déclarent ea quae interiùs efficiantur in » anima : » nisi ergo verè insunt uti declarentur, fîdes, spes, charitas, vanam etfalsam pœnitentiam esse constiterit.

6. Neque propterea credendura est, ante absolutionem vi contritionis semper condonata esse peccata ; imb sexto slatuendum est hanc formulam , Ego te absolvo , non minus verè pronuntiari à sacerdote de illo etiam homine, « qui ardentissimae charitatis vi, accedente tamen con- » fessionis vote , peccatorum veniam à Deo consecutus » sit : » ubi ijotandum est illum ex veto sacramenti justiScationis effectum referri ad ardentissimatn charitatis vim : ut profectb eonstet, aliis qui non statim ex ipsà contritione gratiam consequuntur, defuisse, non contritionem cum incipiente charitate sive dilectione conjunctam; sed tantùm ardentissimam contritionis illiusvim, quam non incipientem sed charitate perfectam à Synodo appellatam saepe vidimus.

7. Hinc septimb subdit : « Quanquam si id minus » consequi nobis liceat ut perfecta sit, vera tamen et » efhcax contritio esse potest : » ubi vera contritio à perfeclà perspicuè distinguitur.

8. Et ultimb illud concluditur : «Ex fidei catholicae » doctrinâ omnibus credendum et constanler allirman- » dum ; si quis ita animo aHectus sit ut peccata admissa » doleat, simulque in posterum non peccare constituât, » etsi ejusmodi dolore non alficiatur, qui ad impetran- » dam veniam satis esse possit; ei tamen , cùm peccata » sacerdoti rite confessus fuerit, vi clavium scelera om- » nia remitti ac condonari ; » quod et Palrum traditione certà, et Goncilii Florentini decreto sancitum sit.

Haec igitur Gatechismi Romani summa doctrinae est : unde liquet in eo diligentissimè esse versatum, ut sacramento sua constaret efficientia, idque sedulb actum, ne in Pœnitentiœ sacramento requiri videretur illa compléta ac perfecta contritio quœ statim justificet : quare charitas ea, quam scilicet cum virtute pœnitentiœ prœire voluit, incipiens, inchoata , non proinde necessario perfecta sit. Cœterùm de attritionis ex solo timoré concepts sufBcientiâ nutium verbum, in quo nunc omnem reponunt sacramenti efficaciam : et tamen praetermissum in eâ tractalione : in quâ ea quœ essent populo prœdicanda ut maxime necessaria, tradi oportuisse \idimus.

Hœc igitur doctrinâ est, quam in Gatechismis chri-

DE DOCTRINA CONCILII TRIDENTINI

slianœ plebi tradi necesse sit : prœire oporterecum fide et spe moliim proptcr Deiim ex ipsà charilale; non lameii necessarlo pojfcctâ illâ et ardentissimâ qiiae sola justificet cum sacrametiti \oto, scd i]uae tamen ad Deum sumniè et iinicè diligendiiin impellat; et ideo qiiocpie peccata delesletur, quôd , ipso Calecliismo leste, « ut » maxime diiigendiis est Deus, iia quœ nos aliénant à » Deo, maxime delestari debeamus. »

Hic aiitem iiilro confiteor non omnes Catechismos ita esse compositos, ut hanc dnctrinam explicent : nec déesse, qui solo terrore contenti, spem eliam praetermittant, à Synodo Tridenlinâ, sessione quoque xiv, tam diligenter expressam , his vocibus, « cum spe veniœ '. » Quare negare non iiossumus in ipsis Catechismis interdum praetermissa qiiœdam imprimis necessaria, neque tantùm in hoc argumento, sed in aliis \e\ maximis : eo quôd in illà doctrinae summà pueriiibus animis vulgaria quseque et capitalia tradenda susciperent, quibus inlenli quaedam reservarent, aliis, iisque amplioribiis traclanda documentis. i\ec pudeat confiteri quamdam forte indiligenliani accuratiore operâ sarciendam. IV'unc autem diligentiores Episcopi hœc etiam addunt, eam formam secuti, quam Romanus iiie, ac totius velut Ecclesiae Catechismus, auctore Concillo, ad ejus mentem ediderit.

XXXII. Contrarix sententix duo incommoda propomintiir. — Contraria verb sententia, quae in suscipiendo Pœnitenliee sacramento nihil doceat intervenire cliaritatis, sive castae dileclionis propterDeum ejusque juslitiani sempiternam, praeter alla, quae diximus, duobus insuper laborat incommodis. Primum , ut Christianus non modb niillo unquam \el semel edito cliaritalis actu, sed etiam nullâ Dei toto corde ddigendi cura, nullo vero conalu , nullà hujus rei consequendœ voluntate, possit fîeri non modb juslus. vcrùm etiam salvus : quo omnis omnino , et in sacramento, et extra sacramenlum obiigalio diligendi Dei solvitur; tanlumque mandalum, non ad vitae christiana; necessilatem, sed ad consilium et ad perfectionis memoriam , in lege et in Evangelio remaneat. Alterum incommodum ; « ut non sit illicitum in » sacramenlis conferendis, sequi opinionem probabilem » de valore sacramcnli , reliclâ tutiore : » quod utrumque, et ex sese est pessimum, et decretis pontiQciis^ ex adverso pugnat.

Ecce enim quaeritur, quisnam dolor de peccatis sit materia necessaria sacramenti Pœnitentiaî : an ille ex solo gehennae metu : an ille etiam ex incipiente saltem dilectione ortus, unde, teste Synodo Tridentinâ , exoriatur motus adversùs peccata per odium aliquod ac detestationem? Ergo de ipsâ sacramenti materiâ quœrilur. Sequenda ergo pars tulior. Tutius autem est diligere incipere : nullum in eo periculum. Ergo vel id sequendum : vel in Innoccntiani decreti perspicuam condemnationem incurris.

XXXIII. De prxcepto amoris ad Pœnitentiam maxime pertinente , uhi tractatuv locus ConciUi Tridentini : et facere quod possis, etc. Sess. vi, cap. xi. — De primo autem incommodo, circa, Ipsum de Dei summà dilectione mandatum, haec subjungimus. Quœ doctrina illis mandati obligationem soivi, aul ettam eam ad paucos actus redigit, eam vidimus, ex Alexandre VIII , non modb essefalsam, sed etiam hœreticam. Atqui hue tendit sententia, ipiaj à Pœnilentiae sacramento omnem etiam incipienlem dilectionem excludit. Quod ut perspicuè pateat, placet banc unam proponere quaestiunculam ; an ab obligatione communi diligendi Dei eximantur il, qui per peccata mortui, gralià exclderunt.

Si eximi putas, rogo iterum paucis, quo jure? quo titulo? An eo quod peccaverint, non sunt Christiani , non sunt saltem res Dei , non sunt opus Dei , creaturœ Dei , ad eum diligendum à Deo institula;? Absit. Ergo lege tcneri, necesse est ut dicas.

An forte re.spondebis, teneri quidem ex sese; sed pec-

i. Sess. XIV, cap, iv, — 2. Mcx. 17//. Sup., n. i ; Innoc. XI. Prop. i.

catis irretitos ad tam sublimen actum non posse consurgere? Atqui tum locum hahet Tridontinum illud ab Augustino, atque ab omni Patrum tradilione repelitum : « Et facere quod possis , et petere quod non possis , et » arijuvat ut possis. »

Ne verb suspicerisnullos occurrisse casus, quod positivum amoris actum cxercere teneretur, id velim cogites, laxissimos auctores concessisse saltem, ne ultra totum rigorosè quinipiennium ab amore cessaretur '. Atqui ille peccator tôt annis obduruit, ut nihil ex Evangelio tenere videatur pneler illud Apocalypsis : Qui in sordibîis est, sordescat adhuc'^ : et illud : Sus Iota in voliitabro luti^. Ergo dum luiic luto haeret, vel centies adfueril oportet casus obligalionis ad amandum Deum. Ergo et casus et lempus vel amandi Dei, vel pelendi amorem. Ac si ad extremum urgeas illud de prœcepto posilivo, nempe id fiet, ut nec credere, necsperare, nec judicia diviiia contremiscere, nec horrere seipsum , aut de pœnitentià curare debeat : nisi positives inter actus unum amorem seligas ad quera liceat nobis esse tardissimos, cùm contra sit. Rogo autem, cùm iila obligatio sémper incumbat, cur tempus illud excipias, quo ad Ecclesiae claves et ad Pœnitentias sacramentum accedit, et pro peccato suo cogitare cœpit? Non polest, inquies. Potest ergo magis excitare gehennae metum : nec in eo provehendus est Spiritùs sancti motu et impuisu speciali, ut est à Tridentinâ Synodo definitum? Nempe, inquies, impellit Deus ad illum terrorem oui resisti sine gravi culpà non potest. Non ergo Deus ad amorem ipsum impellit pœnitentes? non corda intus ciet? aut verb pœnitensad id unum obsurduil? Quin ipsi doctores, nedum ad amandum erigant, magis deprimunt mentes, cùm docent lege amoris non teneri. Id quidem, quid est aliud quàm caeci cœco ducatum praestent^'? Quod cùm sit absurdissimum, iterum inculco : vel amet vel amorem petat, et petendo amare incipiat, ut Synodus statuit.

At nimis laboriosum est. Ad id respondere piget. Sed ultro respondent omnes : hoc actu nihil dulcius, quo omne jugum love, omne onus suave fiât. Imb cùm Pœnitentià laboriosus sit Baptismus, ideoque primis saeculis Ecclesia calholica tôt ac tantos labores, tamque diuturnos imponeret pœnitentibus ; eb magis necessarius, qui tantum onus levaret, sanctae dilectionis fructus.

XXXIV. De incipiente dilectione, comparatâ cum ed contritione quam Synodus dixit charitate perfectam. — Nunc, ne quid etîugiat inquisitionem noslram, diligentiùs considerandum est , quid sit illa quam saspe memoravimus incipiens dilectio, et quomodo secernatur ab eà contritione quam Synodus vocat charitate perfectam. Multum enim inter illas interesse discriminis, vel bine constat, quod incipiens illa dilectio ad justificationem prseparare dicatur tantùm; quœ per contritionem charitate peifectam jam plena et tota inducatur.

Sanè incipit diligere qui desiderat, qui petit, qui enititur ut dilectionem habeat. Neque enim quis fidem aut petit aut desiderat, aut ad eam enititur, nisi ex quibusdam fidei initiis : ita de dilectione dicendum est. An autem jam habeat dilectionem , qui cupit , vult, et petit ; quis sapiens, et intelligel haec? habet enim suo modo, quippe desiderans, petens, et enitens ex quibusdam sanè dilectionis initiis. Nondum autem habet, ut habere oportet ad justificationem actu obtincndam. Nondum enim i>lenè habet, qui desiderat, qui petit, qui enititur ut haboat. Quis ergo ejus status? nempe is quem ex sacro Concilio delineavimus. Nam et petit quod nondum potest, nenq)e ut diligat : et facit quod potest; desiderare enim optât, enititur : necdum plenè fruitur amore justitiœ , sed ad eam tamen prœparatur.

An autem is impleat summum illud de dilectione mandatum? implet, et non implet; sed diverse sensu.

t. .Ç«p.,n. 1. — 2. ^îwc.xxii, H. — 3. //. />c(r., n, 22. — 4. M(!»h., XV, 14.

GIRCA DILECTIONEM IN SACRAMENTO PŒNITENTI^ REQUISITAM. 651

Implel sanè suo modo, qui, cùm omncs adhibeat quas tune habet vires, et jara lotis viribus diligit, et tameo non plenè diligit, ciii vires ad id [uEeslandum desint. Is ergo et intelligit prœcepli necessitalem; et idco conatur, ut inipleat; et suo modo implet, qui quod polest jam incipit, et ad jusiiliam capiendam se accingit ac prœparat. At isqui nihil taie cogitât, solo pœnarum timoré concussus, nec se ad implendum summum de dilectione niandatum disponit ut débet, qui nec desiderat, nec conatur, nec petit; adeoque nec se prœparat, ut in eo fiât illa, quam à Synodo poslulari vidimus', « vo- » luntaria susceplio donorum quibus horao efficitur ex » injuste justus , et ex inimico amicus. »

An ergo vult ille noster dilectionem summam? Vult plané, ad quam enilitur totis quas tune habet \iribus; non vult autera. qui adhuc et déesse sentit, et habere desiderat. Denique in motu est ad amandum, poliùs quàm ab ipso amore possideUir, qui firmo licet amorem habendi et exequendi proposito , euni et vult et habet per modum cujusdam transeuntis dispositionis, nondum autem per modum fîxi jam stabilisque habilùs. quœ plena justitia est. Etsi enim, quod diligenlissimè observari volumus, illa diligendi et mandatum charitatis implendi xoluntas suo quodam modo firma sit , non tamen ad eam per venit firmitudinem, quœ sit habitualis. Unde firma est , sanè in ratione propositi . desiderii , nisùs , sive incipientis voluntatis; non autem in ratione jam comparati et conslablliti habitùs. Quo loco valere videtur iilo Scholœ distinctio ; aliud esse \ irtutem quamdam , puta dilectionem. in fieri , sive in motu, ut diximus; aliud in facto esse. Quo etiam pertinet illud Dominicum : Si qiiis diligit me, diligetur à Pâtre meo, et ego diligam eitm- : quod sanè sit illius jam faclae dilectionis, quEB ipsam justiftcationem, hoc est , summam cum Deo conjunctionem inducat per charitatem illam, quee, Apostolo teste, nunquam excidit'^ : quippe quae in ratione habitùs firmissima, ad id valet, ut nos in aiternum conjungat Deo, nisi ab eâ sponte deficimus.

Contingit autem, ut volens,et enitens , et petens , rem ipsam interdum nescius assequatur : contingit, inquam, ut co7icupiscens desiderare justificationes'', prono velut cursu reverà desideret : élut hic quoque valeat notum illud ac trilum Gregorii Magni*, nempe ut « di- » lata desideria crescant , et crescentia capiant. » Sic autem ex igniculis occulté serpentibus, ac veiut hàc illàe discurrentibus, flammescit verus ignis, qui jam intima corda corripial, bis insideat, bœc possideat, solo Deo teste : atque h:ivc illa contritio est vera, et stabili charitate perfecta, quae statim justificet cum solo sacramenti volo. Quando autem id contingat, aut quomodo, quam expcditû à concupiscentià et inolitis cupiditatibus animo, aut quàm intenso, quàm fixo dilectionis gradu. sciri nec potesl nec expedit. Sufiicit autem ut fieri cerlà fidecredamus, neque ulteriiis progredi caeci et curiosi conemur.

Sic, teste Joanne^, perfecta charitas foras viittit timorem, eum qui pœnaiti habcat , sive inquietudmem et anxielatem quamdam ; certum istud. Quo autem et quàm inlenso gradu is effectus consequatur, nos fugit, ac Deo suum opus incipienti relinquendum.

XXXV. Sancti Tkomœ doctrinu Concilio conformis, de dilectione in sacramento Pœnitentise requisitd : primian ex Supplemento. — Hanc doctrinam ante Synodum Tridenlinam sanctus Thomas tradidil. Primùm, in Supplemento Summae, ex iv in Sententias repetito. Tum in ipsâ Summà, 1, 2. Denique in tertià parte.

Ergo in Supplemento haec tria statuit : primùm, in sacramento Pœnitentise contritionem amoris expertera esse non posse, probatur ex bis locis ; Primus, « attri- » tionis principium est timor servilis ; contritionis aui> tem timor filialis, » quem charitatis esse constat. Q. i,

i. Sup.. n. U. 12. 13. 14, 15. — 2. Joan., xiv, 21. — 3. 7. Cor., xin, 8. — 4. PS., cxviii, 20. — 5. Hotn. xxv inEvanq., lom. I, col. I.îi6. — 6. /. Joan., iv, 18.

art. 3, Sed contra. Quin etiam suprà inter objectiones dicit, et in responsione supponit aitritionem non esse actum vïrtutis : subditque , ut ab omnibus dicitur : ut haec sentenlia , nemine discrepaiile , ut certa valeat ; at vero q. i, art. 2, objeclione 2, Contritio est actus virtutis: ibid. Sed contra.

Secundus locus. q. 2, art. i. Sed contra. « Pœnitens... «non dolet de pœnà; et sic contritio, quae est dolor » jiœnilentialis, non est de pœnà. » Et in corpore : « De malis pœnae potest esse dolor, sed non contritio, » pœnitentialis illa, et ad virtutem pœnitentiae pertinens ; alio ergo motivo concepta.

Esse autem charitatis haec probant tertius et quartus locus. « Omnis dolor in amore fundatur : sed amor cha- » ritatis, in quo fundatur doloi' contritionis, est maxi- » mus. » Q. 3, art. i : Sed contra. Et iterum, art. 3, object. 3 : « De peccato praecipuè est contritio, secun- » dùm quod avertit à Deo, » quod est charitatis, et in responsione concessum manet.

Hoc primùm ex Supplemento. Alterum : non omni conlrilione, quae sit ex amore, remilli peccata. Primus locus, isque evidentissimus : « quod intensio contritio- » nis potest attendi dupliciter : uno modo ex parte cha- » rilatis... ; et sic contingit tantùm intendi charitatem » in actu. quod contritio inde sequens merebilur non 1) solùra culpae remissionem, sed etiam absolutionem ab » omni pœnà. » Q. 5, art. 2, in corp. Item q, iO. a. 5, c. « Contingit autem quandoque , quod per contritionem » praecedentem peccatum aliquod deletum est , quoad » culpam ; » ergo iterum atque iterum continqere docet, id quod non semper exeniat. Quà etiam voce in eumdem finem usos esse, Tridentinos sues loco in observavimus' : sed ex sequentibus maxime slabilitur, inter sanctara Synodum et sanctum Thomam , doctrinae cognatio.

Sit ergo hoe tertium ex sancto doctore eonstilutum : inde contingere ut non omnis contritio justificet; qubd amor in eâ contentus ad perfectionem non pervenerit : pro quo est hic locus evidentissimus ac longé certissimus : « Dolor potest esse adeo parvus , qubd non suffî- » ciat ad actum contritionis, ut si minus displiceret ei )) peccatum quàm debeat displicere separatio à fine : sicut » etiam amor potest ita esse remissus , qubd non sufû- » ciat ad rationem charitatis. » Q. 5, a. 3, c. En amor non justificans, nec conterens, eo qubd ad rationem charitatis non devenerit : non quidem quod sit alterius generis aut alteris objecti, sod (]uod sit alterius génère et eodem objecto, sit remissus. Ergo non perfectus, sed tantùm incipiens : quae nostra, imb sacri Concilii sententia est.

Sic ergo omnia constant : nempe et contritionem charitaie fundari; et peccata remiltere : non aliter tamen quàm si tantus sit amor, ut ad rationem charitatis, adeoque et contritionis devenerit. Mitto alios locos, eod. art. ad i; et q. 10, art. i, c. et alibi passim.

XXXVI. Idem ex i, 2, q. 113, art. 3, c. — Jam ex i, 2, q. 1 13, ubi de justificatione agitur. paucased illustria sumimus, imprimis illud : « Ita infundit donum gratiae » justiiicantis quod etiam simul cum hoc mo\et liben rum arbitrium ad donum gratiae acceptandum, in his » qui sunt hujus molù-- capaces. » Art. 3, e. En illa accepiatio sive susceptio libéra gratiae. quam Tridentina Synodus decernebat^. Gratia autem justilicans, de quâ hic agitur, necessario cum charitate conjuncla est, sine quà non potest esse justilia. Ergo illa susceptio est actualis et hbera susceptio et acceptatio charitatis, in earaque consensio : qui motus charitatis est.

Sed ne ratiociniis sit opus, sanctus Doctor clarè exprimit charitatem, his verbis : < Qubd motus fidei » non est perfectus, nisi sit charitate informatus : unde «simul in justificatione impii , cum motu fidei, est «etiam motus charitatis. » .Art. 4, ad 1. Subdit : « Movetnr autem libcrum arbitrium in Deum , ad hoc

l.Sup.,n. l,etc. — 2. Idem,n. 10, H, etc.

DE DOCTRINA CONCILII TRIDENTINI

» quod ei se subjiciat : unde etiam conciirrit actus ti- » moris filialis. el actus humililalis. » Sic acliis charitalis, et ex o;i profccliis actus timoris lîlialis, cum actu fidei concuri'it ad justiflcandiim homiiicm.

Tertius lociis : « Quùd per cognitionem naturalem » hoiiio non coiiveilitui' in Deiim, in quantum est ob- » jectum beatitudinis et jusliflcationis causa, u Ibid. ad 2. Ad cliarilatem aulem pertinet moveri in Deum , ut est objectum beatitudinis, ut sanctus Doctor asscril, 2. 2. q. 23, quae est de cliaritate ; et in eâ quœstione centies. Nec minus est charitatis respicere Deum in quantum est justificatio7iis causa, hoc est, in quantum, est fons omnis justitix, ut sancta Synodus loquitur. Quod etiam incidit in illiid Apostoli', in quantum estjustus, atqiie justificans cum qui ex fide est , ut suprà diximus^.

Denique , eâdem q. 113, art. 5 , quaeritur « utrum ad » justificationem impii requiratur motus liberi arbitrii » adversus peccalum. » Respondetur autem : requiri expressissimum u}otum cliaritatis, « eo quod adcumdem » actum pertinet, proscqui unum oppositorura, et refu- » gère aliud : et ideo, sicut ad ciiaritatem pertinet » diligere Deum ; ita etiam detestari peccata, per quae 11 anima separatur à Deo. » Ibid., ad 1. Hactenus ex 4. 2.

XXXVII. Idem ex 3" parte. — Jara ex tertiâ Parte, que loco expresse tractatur de sacramento Pœnitentiae, deque pœnitentiâ ut est virtus prœvia ad illud sacraiTientum, liœc habemus : Primùm, « quôd Pœnitentiâ 11 est virtus specialis' ; » in quâ quippe sit o specialis » ratio actùs laudabilis , sciiicet operari ad destructio- 11 nem [leccati prœteriti in quantum est Dei offensa^ : » ac postea, « quod pœnitens dolet de peccato commisso, » in quantum est otTensa Dei'> : » id autem est charitatis. Unde, art. '6, in corp. enumerantur sex actus pœnitentis. Primus est aninii cooperantis cum Deo C07ivertente : « sccundus est fidei : tertius, timoris servilis : » quartus , spei, sub spe sciiicet veniœ : quintus, cha- » ritatis, quo alicui peccatum displicet secundùm seip- »sum, et non jam propter supplicia : sextus, timoris » ûlialis propter reverentiara Dei. » Ergo, ex sancto Doctore , in Pœnitentiœ virtute, actus charitatis eique conjunctus filialis timoris actus intervenit. Atqui sine Pœnitentiaj virtute , Pœnitentiae sacramentum esse non potest. Ergo sine charitate, eique conjuncto timoris filialis actu, sacramentum illud esse non potest. Unde subdit, ad 1 : o quod peccatum priùs incipit displicere -» peccatori propter supplicia, quœ respicit timor ser- » vilis, quàni |)roiiler Dei offensam vel peccati turpitu- 11 dinem , ipiod pertinet ad charitalem. » Eigo iterum Pœnitentiie virtuti, adeoque sacramento acius quidam charitatis adjungitur : non autem iUe actus perfectœ charitatis, qui stalim justificat, ut dictum est''. Ergo incipiens et prœparatorius , qualem saepe memoravimus.

Hinc articulo 6 , in corp. idem sanctus Thomas docet, « quod actus et habilus charitatis simul sunt tem- » pore cum actu et liabilu pœnitentiœ. » Subdit : « Nam, » ut in secundâ Parte Iiabilura est', in justificatione im- » pii simul est motus liberi arbitrii in Deum (qui est » actus fidei per cliarilatem formatus) et motus liberi » arbitrii in peccatum (ut est offensa Dei , ut vidimus) 11 qui est Pœnitenlia3 actus. » Ergo iterum ac tertio, non est sacramentum istud sine charitatis actu.

Quaestione vero 86 ejusdem tertise Partis, art. 3, in c. « Peccatum morlale non potest sine verâ pœnitentiâ » remitti, ad quam pertinet deserere peccalum, in quan- » tum est contra Deum : » et quidcm « contra Deum » super omnia dilectnm , » ut habetur in sequenlibus. Denique ejusdem quœstionis 86 art. 6, item in c. « Sicut remissio culpae fil in Baptismo, non solùm vir-

1. nom., m. 20. — 2. Slip., n. 9 et 10. — 3. ///. Part., q. «l , a. ". r. — 4. 0. 85, an. i.c— S. Idem, a. 3. c. — G. Stw., n. 3-1. — T.i. 2. q. H3, 0. 3 et 8.

11 tute formoB, sed etiam virtute materiae, sciiicet aqu;e; 11 principaliùs tamen virtute formaî, ex quâ et ifisa aqua » virlutem recipit : ita etiam remissio culpœ est eflec- » lus Pœnitentiœ, principalis quidem ex virtute cla- » vium, ([uas habent ministri , ex quorum parte acci- » pilurid quod est formale in hoc sacramento (ul suprà » dictum est) secundarib autem , ex vi acluum pœni- 11 tentis, 11 quos inler enumeratus est pœnitentiae virtutis actui conjunctus charitatis actus.

Idem autem ad 1 : Nempe , inquit, in justificatione « non solùm est gratiae infusio el remissio culpœ; sed 11 etiam motus liberi arbitrii in Deum, qui est actus fidei » formalae, et motus liberi arbitrii in peccalum, qui est Il actus Pœnitentiae. »

Ex his igilur palet, concurrere ad justificationem, liberi arbitrii actum ex charitate prol'ectum , eique Iribui minus quidem principaliter, sed tamen conjunctim el necessario, remissionem peccati, ut dictum est.

Sanè fatendum est -videri sanctum Doctorem de ils actibus loculum, qui justificationis actum comitentur, non qui anlecedanl, el praeparent. Verùm id sufficit. Nam primum certum eril, sine actu charitatis justificationem non posse transigi, quo illi refugiunl. Deinde ex illo actu verae ac plenœ charitatis cum justificatione conjuncto, cerla eril conseculio ad anteriorem actum, quo anima prfeparetur, ne fiât tara subi ta sine congruâ disposilione mutalio. Denique illa dispositio congrua in eo est, quod amor imperfeclus, necdum ad rationem perveniens charitatis, anlecedal ac praeparet perfeclum in ipsa justificatione futurum charitatis actum, ul superiori capile ex sancto Doctore relulimus.

Non ergo immérité diximus' tantam esse sacrosanctœ Synodi Tridentinae cum sancto Thoma doctrinae consensionem, utexhâc illa quodam modo contexta es.se videalur. Nam, ul alla omittamus, quœ non sunt ad hune locum necessaria, quœque diligens lector per sese facile recognoscel , in id concinunl : ul cum sacramento Pœnitentiœ simul pœnitentiae virtulis actus conjungendus sit, in quo actu pœnitentiae inesse necesse sit aliquid charitatis, quo anima pœnitens, el ad gratiam se moveat, et eam voluntario suscipiat el acceptet : neque tamen propterea omnis illius dilectionis actus stalim justificet, etiam cum sacramenli volo, sed id contingat lanlùm, ciim perfecla est charitas. Itaque, ex sancto Thomà, in justificatione impii necessario intervenit el voluntaria illa ex libero arbitrio per molum charitatis susceptio gralioe, el praevius quidam , nec stalim justificans imperfections dilectionis sensus; quae sunt prœcipua, quantum ad hune allLnet locum , fidei Tridentinœ capita.

Hactenus sanctum Thomam cum Synodo contulimus ; neque difiicilis esset ejusdem sancii Doctoris cum Gatechismo Tridentino collatio ; sed nobis ea suprà indicasse- suffecerit. Caelerùm de varietate quâdam operis in Senlenlias ac Summœ, loculione magis quàm re, non est hic disserendi locus.

XXXVIII. Corollaria quxdam. — Nunc ex anlediclis aliquot corollaria, quœ huic operi lucem afferant, colligemus.

Primum illud : Omnia quœ communi Iheologorum sententià ad justificationem in sacramento Pœnitentiae impetrandam disponunt , sanctum et castum spirare amorem.

Incipimus autem ex fide , cujus hœc summa est : Sic Dcus dilexit mundum , ut Vilium suum unigenilum dard, ut munis qui crédit in eum non percat , sed habeut vitam xteryiam'^. Hœc ergo fides Christianorum : hœc fides in Jesum Christum, quam lolam magister diligendi Joannes Apostolus recollegit ac instauravit in hoc verbo : Ht nos credidimus charitati , quam habet Deus in nobis ^. Hœc igilur fides ex sese in Dei charitalem provocat : dicenle eodem Aposlolo : Nos ergo diligamus Deum, quoniam Deus prior dilexit nos^. Quare jubemur Chri-

i.Sup..n. M. — Î.Sup.,n. 37.- IV, IC. — 5. Idem, 19.

- 3. Joan., m, 16. — i. I. Joan.,

CIRCA DILECTIONEM IN SACRAMENTO PŒNITENTI^ REQUISITAM. G53

stiani, non tantùm credere Deo, et credere Deum, quod et dxmones credunt', et contremiscunt , quae est lides mortiia : sed credere in Deum , qui , omni llieologiâ attestante , post sanctos Aiigustinum et Thomam , est aflTectus pius animée ex dilectione tendenlis in Deum, seque conjungentis Deo : ut ipsa fidei ratio ex se apta Data sit ad inspirandam dilectionem castam.

Nec miniis ad eumdem aiïectum concitandum spes apta nata est : parique, iraô etiam majore atîectu speramus in Deum , atque in illiim credimus.

Hœc igitur omnia cliaritatem spirant, ut profectb qui nullam piae diieclionis , idem nullam quoque Qdei ac spei rationem liabeat ; sterili et infructuosà pœnitentià.

Ipsa etiam oralio , quam fidèles omnes peccata con- Ctentes in ipsum sinum sacerdolis ellundunt, piura ubique ac veliementissiraum ex sanctà dilectione dolorem sonant. Hoc enim dolore pereita fidelis anima primùm advocat suorum gravissimorum peccatorum lestes, non modo ipsum Deum cordium scrutatorem; sed etiam sanctos omnes, imprimis autem cum Paulo electos Angelos-, totamque cœlestem aulam, Jlarià ipsà duce : quod facit et ad verecundiam et ad opem, mox eosdem adhibitura apud Deum optimos precatores : tura ad illud devenit : quia peccavi niniis, medculpâ : bis terque illud ingeminans lunso simul pectore. Sic autem imilatur Peccavi illud Davidicum, quo statim ejus peccata translata sunt : tanquam cum eodem Davide diceret^ : Quoniam iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semper : tibi soli peccavi, et mahtm coram te feci. Sic enim explicalur, et in Dei amorem vertitur illud ipsum Peccavi. Xec minus imitatur dolorem Publicani illius percutientis pectus, Deuraque exorantis, ac statim justilîcati, quo nos etiam enili par est ; nec minus propterea ficos Ecclesiae clavibus, quae quod desit supplent. Haec igitur, nuUà licet diieclionis expressae menlione, tamen dilectionem insinuant. Hic enim agi omnia non vocibus, sed rébus et alVectibus, et David , et Publicanus ille , et illa peccatrix ad Domini pedes, et alii verè pœnitentes testantur : nec ulium in Scripturis reperitur exemplum peccatoris absque dilectione reconciliari Deo.

Quin etiam fateri nos oportet , ad amorem excitandum, terroris geliennae maximam esse vira : imminutà quippe per inconcussos terrores concupiscentiîe vi, facilius justitia diligitur. Ergo ipse peccator, quo vehementiùs agente et impellente Spiritu sancto, per metura commovetur, tantô est aptior ad concipiendos dilectionis actus. Hoc enim illud est à sancto .\ugustino diclum, nempe ut ipse timor prenae, tanquam sela limum', amorem justitiae introducat. Quare ciim hi terrores invalescunt, tum tempus est opportunissimum, concussis jam pcccati radieibus, insinuaiidi dilectionem, quae tum prono cursu in animum iiifiuat. Quare ista cognata sunt, et gehennae metus et aniamli cupide, nec à se dividenda : verumque est illud ejusdera .\ugustini de Deo, « qui solus timeri sine amore non potest' : » amore timorem proximè insecuto, atque ejus veluti extrema preraente vestigia.

Ipsa denique synodus Tridentina id suadet, et attritionem ad cliaritatem trahit : ciim staluit eam ex duobus « communiter concipi, nempe ex turpitudinis » peccati consideratione , vel ex gehennae pœnarumque » metu". » Atqui turpitude peccati, praeter innatam sibi probrosam infamiam, quam animus es sese horreat, alio quoque motivo odio haberi potest; nempe opposito illi turpitudini pulchri et onesti studio, cujus Deus et fons et régula est. Gehennae quoque et pœnarum metus, si quantus esse possit elicitur, id habet luctuosissimum, quod nos alienet à Deo, quod ipsa per se charitas reformidat. Unde fit illud jam ex Catéchisme Romane

1. Jac. n, 19. — -2. 7. Tim., v, 21. — 3. Ps.. i, 5, 6. — 4. Aua. in Ep. Joan.^ tract, ix, n. 4 ; tom. m, part. II, col. 888. — 5. Lib. de quœst^ I.XXXHI; (iiitcst. xxxM. n. 1; tom. vi, coM3. — G. Sess. xiv. cap.

recensitum', ut quemadmodum debemus illud Deo, ul iilum diligamus, ita peccata quae à Deo aliénant, eique advcrsantur, maxime deteslari debeamus; quà parte nulla est attritio quae non in se habeal causas dilectionis admixtas.

Quod autem nunc. affectant quidem, ut inter attritionis motiva sive incentiva et causas, etiam référant salulis, beatitudinis, glorice desideriura; primum quidem id faciunt nullà Goncilii Tridentini auctoritate f'ulti, cùm non alla ejus motiva commemoret quàm peccati turpitudinem et pœnarum metum : caeterum glorias desiderium sue velut cursu ad charitatem ducit : attestante Concilie, id recti sanique moris esse, si Christian! « suam ipsi socordiara excitando, et sese ad currendum » in stadio cohertando , cum hoc , ut imprimis glorifi- » cetur Deus, mercedem quoque intuentur Beternam^ : » qui finis expressissimè ad charitatem spectat.

Addamus et istud , ex sancti Thomae expressà doctrinal, fidem ac spem ab ipsà dilectione prœcisas, ac per mortale peccatum informes jam factas, nec esse virtutes. Eumdeni Angelicum Praeceptorem mex docentem audivimus-*, attritionem non esse virtutis actum, idque ab omnibus dici : nec dolorem ex pœnarum metu OTlum pœnitentialem esse. Ergo ex illis praecise molivis, secluso diligendi studio , stare non potest virtus pœnitentiae, quam tamen in sacramento praeire oportere, et omnes theelogi sentiunt, et sacrosaacta Synodus saepius definivit, ut diximus'.

Denique in animo semper habere debemus Apostelicum illud ; Finis prœcepti charitas^ : que constat, omnia praecepta ut reginœ suae ac fini ultime charitati scrvire : quare ex emni parte causis amandi circumdati, amandi studium omittere non possumus. Haec doctrina quam tradimus ; jam verb procedamus ad tcrtiam partem hujus opusculi , atque objecta solvaraus.