TERTIA ET POSTREMA PARS

XXXIX. Objecliones très : prima ex eo quod attritio voluntatem peccandi exclttdat, ex Concilio Tridentino. — Objiciunt , primo sic : Attritio ea est quae ex solo metu concepta voluntatem peccandi excludat. Atqui ea exclusie ad justificationem in sacramento Pœnitentias irapetrandiim sufficit. Ergo ad eam sufficit attritio.

Majorera probant ex ipsius Concilii Tridentini verbis; 2" ex auctoritate sancti .\ugustini saepe id asserentis : puta cùm dicit' : « Xon bona desideras, sed mala ca- » ves. Sed ex eo qubd mala caves, corrigis te, et inci- >; pis bona desiderare. Cùm bona desiderare cœperis , 1) erit in te timor castus : » multaque in hune sensum. .3" Ex ratione certâ. nempe ex discrimine inter nielum ab hominibus, et raelura ex Deo sivedivini judicii. Cùm enim homines non pénètrent arcana cordis, non nisi externos actus cohibere possunt : Deus autem omnia cordis arcana pervadit. Ergo metus ex Deo cordis quoque motus occultissimosel intimas cegitationes cohibet; ac peccati voluntatem in ipso fonte extinguit, hoc est in ipsis intimis cordis penetralibus. Sic majorera probant : minorera verb sic : Sublate enim ebice, sua reraanet sacramento efficacia, cùm ex Tridentino k gra- » tiara conférant non ponentibus obicem, et quantum » est ex parte Dei : » sess. vu, can. vi et vu. .\tqui exclusâ voluntante peccandi obex tollitur : Iniqiiitates enim vestrx divisenmt inter vos et Deum vestrum *. Et iterum : Considerans enim et avertens se ab omnibus iniquitatibus suis, quas operatus est, vitdvivet^. Ergo sua constat sacramentis efficacia : adeoque plenus per sacramentura justifîcationis etfectus.

XL. Re.sponsio : ubi de aversione et conversione perverse, eorumque remediis. — Magna mihi copia est

1. Sup., n. 30. — 2. Sess. vi, cap. ix. — 3. 1. 2, q. 65, a. 4, c. et ad l: q.li, a. 4, c, — 4. Sup., n. 35 ; S. Thom. Supplem. q. i, art. 2 , ohj. 2 ; idem. i). 2, o. i. — 5. Sess. \T, cap. vi; et sess. xiv, cap. i ; Sup. n. 19,20. —6. /. Tim.,i, 5. — 7. Tr. \\ in Ep. Joan., n. 2, 5. 7. 8; tom. m, part. II, col. 88" et seq. — 8. /s., Lix. 2. — 9. Eiech., wm, 28.

DE DOGTRINA CONCILII TRIDENTINI

(iisserendi de at.trilionis naturii, et seciindùm antiqniores Iheologos , pi. scciindiim rccenliores ; et quaerendi impriinis, an ut metii concipitur ex suâ solâ vi, an ex coniilanlibiis cl adjunctis, neccandi volunlatem exchidat : an tanlùm ex ejns vi ici fiât quod ait Augiislinus', ut volentim peccare, hoc est prolectb ex ipsâ jam voluntate peccanlem, interiorem animum non sinat : hoc est, non sinat in aclus exteriores seu magis expresses prorumpere; et an, si excludat peccandi voliintatem , id effic.ere possit durabili statu sine eâ tristitiâ quœ seciindùm Ôcum stabilem, ex Apostolo-, ac firmam pœnitentiam opcretur : an tantùm dispositione mobili et fluxâ , peccantibus in vitia prono ac prompto animo relapsuris. Sed ne eat in lonaiim noslra disputatio, quam brevetn et praecisam ésse", et ex Concilii Tridentini decretis constare volumus, utcumque habeat major propositio, minorem negamus; nempe suflicere exclusam peccandi \oluntalem, cùm ipsa Synodus talem exclusionem non siifficere, sed disponere ac viam parure dixerit^ ; ut tolies prœmonuimus'', nec tantùin ex gestis, verùm et ex ipso tenore verborum quibus décréta contexta sunt.

De obice quod dicunt , vanum est. Duplex enim obex in peccato : primus ex aversione à Deo, alter ex conversione ad creaturam : et hanc quidam exclusa peccandi vokmtas forte sustuleril : a\ersionem verô à Deo non nisi conversio ad Deum, hoc est ipsa diloctio. Non ergo exclusa peccandi voluntas tollit omnem obicem, quin imb non tollit maximum : est enim obex maximus aversio Dei sive peccalum in quantum est offensa Dei : quod sic probat sanctus Thomas^ ; « Quia homo débet » magis Deum quàm se ipsum diligere ; ideo plus débet » odiie culpam in ([uantum est offensa Dei, quàm in » quantum est nociva sibi. » Quare ad tollendum verum et maximum obicem, necesse est ut aliquid dilectionis interveniat.

Instabis : exclusa peccandi voluntate, manere sanè aversionem à Deo, sed habilualem , ad quam tollendara dilectio habitualis per sacramentum infundonda sufficit. Respondeo : Siilficit non in quantum est habilus , sed in quantum certis aciibus sanctre dilectionis comitata procedil. Si enim charitas tantùm daretur ut habitus, daretur mortuo modo, qualis est in dormientibus. Atqui non sicdatur in justilicationis actu : nam ibi débet esse voluntaria suscoptio sive acceptatio infusae charitatis, ut suprà ex Tridentino et ex sancto Thomà dixinius*; ex quodam actuali motu liberi arbitrii se convertentis ad Deum. Ergo cliaritas habitualis, non ut est habitualis , sed ut est conjuncta cum actu, sufficit ad tollendam aversionem à Deo.

Jam ad Scripturae locos : Solae iniquitales dividunt inter nos et Deum : sanè. Ergo sufficit excludi peccandi volunlatem : quatenus quidem dividit, et est offensa Dei dissolvens amicitiam, quod ex antediclis sine aliquo dilectionis motu esse non possit : falemur; et sic objectus Scriplurœ locus nobis commodo vertit.

Ex Ezechielo auleni : Avertens se ah omnibus iniquitatibus quas operatus est, vitâ vivet. Fateor; si et illud adjungal ibidem positum , atque à Tridentinâ Synodo allegatum' : Projicite à vohisiniquitates vcstras, et facile vobis cor novum et spiritum novum; inducto quodam saltem dilectioins inilio.

Cùm vero, teste Psalmislâ", his duobus justitia christiana constet : si declinemus à malo , et faciamus boniim : ad illud quidem volunlas non peccandi forte sufficiat : ad hoc aulem rcquiritur ut saltem incipiamus diligere justiliam, ejusque fonlem Deum.

XLI. Altéra objectio , ex naturel et vi dilectionis, jam ssepc resoluta. — Neque verb metuendum est, ne e\acuelur sacramonti ellicacia , si prœmitti oporteat aiiquem incipienlis licel, lidei lamen et spei superadditsB

i. Aug., Serm. clxi, n. 8; tom. v, col. 779. — 2. ir. Cor., vii, 9, 10. — 3. Ses», XIV, cap. iv. — 4. Sup., n. 26, 28. — 5. Sup., q.3,a. l, ad \. — 6. Sup., n. 13, U, 36. — 7. Sas. XIV, c. IV. — 8. Ps., \xxm,li.

dilectionis actum : neque enim id metuit Synodus Tridentinâ , cjusdom elTicacife et simul incipientis illius dilectionis assertrix. Frustra ergo objiciunt illud de sacramenLorum efiicaciâ, et Synodum cum Synodo pugnare laciunt, magno veritatis ac ecclesiasticœ dignitatis damno.

At enim, inquiunt, habet charitatis actus non ex gradu, sed ex naturâ, ut et peccatum expellat, et animum conjungat Deo. Sic Patres, ipse Augustinus pro justis habet indistincte qui amore justitiae teneantur. Nos autem ad ea objecta ex antedictis facile respondemus ; imb etiam sœpe respondimus. Neque enim sanctus Thomas voluit justificari peccatorum ex eâ dilectione, quœ quidem , eo qubd sit remissa , ejusdem licèt generis, non tamen ad rationem charitatis et perfectae contritionis assurgat : neque, quod majus est, Goncilium Tridentinum peccatorum statim justilicatum docet per incipientem dilectionem illam , sed profecto per eam quie sit charitate perfecta. Etsi enim dilectio ex sese ad id tendit, ut nos conjungat Deo, non proinde omnis id efïicit ad dilectionem nisus, licèt iile nisus sit aliqua dilectio, sed incipiens, non justificans; inchoata et praeparatoria, non consummans, ut saepe diximus' : imô verb , ut sancta Synodus decernit. Ac si res altiùs perscrutanda esset, non equidem crediderim omnis dilectionis experlem fuisse eum, qui vitae œternae cupidus , ac de mandatis à Domino interrogatus, magnâ flduciâ respondit : Magisler, hsec omnia ohservai'i à juventute rneâ-. Neque id ab eo licto animo dictum fuisse satis indicant verba Evangelii : Jésus autem intuitus eum, dilexit eum : videbat enim in illo aliquod piœ ac sanctae dilectionis initium : intérim quàm suis pecuniisjam tum animo inhaereret, quippe his prohibitus ne vocantem Dominum sequeretur, sequentia déclarant. Procul ergo à justiliâ abesse videbatur. Quid ille, qui tantâ vi, tanto all'ectu dixit : Bene , magister, in veritate dixisti, quia unus est Deus ; et ut diligatur ex toto corde , et ex toto intellectu , et ex totd anima , et ex totd fortitudine : et diligere proximum tanquam seipsum , majus est omnibus holocautomutibus et sacrificiis^? Hic ergo veritatem illam tenebal mente penilus comprehensam, et in illara incliuabat aninius ; cui lamen nihil aliud Domimis respondebat, nisi illud ; No7i longé es à regno Dei'' : ut accessisse tanlùm, non tamen pervenisse \ideatur. Nec si quis alicujus studio tenetur ob ejus mérita et praeclaras virtutes, ideo amicus ejus aut est aut futurus est. Etsi enim illud studium ejusdem generis es ac ipsa amicitia jam pectori infixa, nondum eam firmitalem etstabilitalem oblinuit quee amicitiae nouùne commendetur. Atque, ut alla ejus ferè generis exempla referamus, non si quis castœ virginis honesto quodam amore accendi cœpit, eam propterea deperire, aut connubio stabili jungi sibi velit. Nec si sanctus Augustinus pro justis habet eos, qui amore, qui delectatione justiliœ teneantur, propterea necesse est, statim alque incipit Deus placere, dulcescere, delectare , ut idem Doctor loqui amat, uno velut ictu confectam esse rem, ac perfeclurn opus justificalionis nostrœ; habent enim ista quamdam latitudinem et pro actuum pe.'-fectione et gradu sucs elfectus. Quin in omni virtute aliud est ejus actus transiens ac disponens, aliud actus firmus et stabilis, tantœiiue virtutis, ut statim in habitum rertat. Homo aulem justificatus non est tantùm homo juste agens dispositione et actu mobili , sed stabili modo : nec statim uno actu ad habilum motus, nisi sit ille actus câ vi prjEditus, quà aptus naUis sit, Deo bene vertente, ut transeat in habitum justitia;; cujus generis actus nec philosophia ignorât, nec tbeologia refugit. Sit ergo dih'Clionis aclus stalim justificans, is qui est ejusmodi, ut (piasi suo jure postulet habitum charitatis infundi ; non autem id postulat quivis dilectionis actus, sed is tantùm qui firme et valido consistit gradu.

i. .Slip., n. S. U, 33, 34. — 2. Marc, X , 20 , 2). — 3. Idem , xil . 32, 33. — i.md., 34.

CIRGA DILECTIONEM IN SACRAMENTO PŒNITENTLE REQUISITAM. 655

At enim , inquies, is actus quem ponimus, validus ac firmus esl, quippe cùm, ut saepe dixinuis, validum ac firmuin inducal propositum iiiiplendi mandata ac diligendi Dei. Certè : sed distinximus ' : firmum ac validum in ratione propositi ac desidrrii : non proinde in ratione habitùs consistentis. Est enim ille amoris actus i prsevius sive incipiens, per sese et in ratione amoris, 1 exilis et tenuis , ac facile mutabilis ; sed fide suslentatus, ac timoré vallatus, fractis cupiditatibus ac vitiosis liabitibus, veiut illisis fluctibus, se tuetur, et ipsi cliaritati habituali et perfectœ libereque acceptandae viam parât.

Atque liaec quidem alibi diligenliùs expenderaus, quaeremusque quid sit illud à bealo Augustino loties inculcatum^ : Omnes amare aliquid ; quo proinde necesse sit, ut nulle vel tenui moniento interposilo, aul in amore crealurse tanquam in luto lieereamus, aul ad diligendum Deum saUem initiali quodam amore adsùrgere incipiamus. Xunc autem cùm in eo simus, ut Tridentina décréta certa per sese et firraa pensemus , ab aliis abstinemus, nec necesse habemus hic quidem recludere traditionis fontes.

Quôd autem dicalur omnis charitatis actus ex sese et naturâ seu vi sua nos Deo conjungere, ex eodem Goncilio ita interpretamur, ut priBter vim naturà insitara charitati, simul ex speciali institutione Christi adjungendum intelligatur Pœnitentice sacramentum, idque non tantùm necessitate prœcepti, sed etiani necessitate sacramenti et raedii : resque ita ex Concilii decrelis temperanda, ut incipienti dileclioni providerit Deus per necessarium sacramenti actu suscepti praesidium; contritioni verô charilate perfecttB reservavit, ut adjuncto sacramenti voto, statim hominem Deo reconciliaret.

XLII. De loquendi modo : et an sit necessarium, ut prxparatoria et incipiens dilectio, charitatis nomine absoluté appelletur. — Ne tamen , vêtante Paulo , contendamus verbis ad subversionem audientium : si quis recusarit aliam vocare charitatem quàm eam quae diffusa sit in cordibus nostris per Spiritum sanctum, atque his inhaereat, silque habitiialis, quœ facile ex habitu , gratiae concomitantis auxilio , actus perfectœ charitatis eliciat : haud iniquo animo ferimus. Sanè admonuimus' ex Concilii gestis, plurimos è Patribus atque TLeologis in explicando illo prfevio incipientis dileclionis actu non reformidasse charitatis vocem. Nec pr^termisiraus^ sancti Thomae locum in quo abstinere ab eà voluisse visus. Utcumque est, certum illud, ne de vocibus litigetur : modb ne extinguant in pœnitenlibus per gratiam revicturis illos actus quos post sanctam Synodum memoravimus, aut eos , incipientes licèl ac praeparatorios sive disposili\os , ad Deum summè ac super omnia diligendum ferri, idque omnmo velle, atque adeo ad ipsam reduci charitatem, ut suprà est expositum, nemo negaverit.

XLIII. Tertia et postrema objectio, ex Alexandri VU décréta. — Poslremb quidam nbjiciunt Alexandri VU decretum, feriâ V, die -5 mail 1667, quo, auditis votis sacrée Inquisitionis, ad conservandam pacem, haec habet. Primùm exponil sententias duas, quarum altéra c( attritioni ex meta geliennae conceptae, ac excludenti » volunlatem peccandi cum spe-veniie, in sacramento » Poenitentiae requiral insuperaliquem actiim dilectionis » Dei, asserentibus quibusdam et neganlibus aliis , et » invicem adversam sententiam censurantibus. »

aoVelal, nequivis, eliam Episcopi, inib et Cardinales, si eo de argumente scnbant, « prœdicent aut doceanl, » libros aut scripturas edant , pœnitentes aut scholares 1) erudiant , audeant alicujus theologicœ censurée alle- » riusve injuri,-E aut contumeliae nolà taxare alteram » sententiam sic negantem necessitalem aliqualis dilec- )i tionis Dei in praefatà attritione, sive asserentem diclee 1) dilectionis necessitatem , donec ab hâc sanctà Sede n fuerit aliquid hâc iu re definitum. »

i. Sup., n. 34. — 2. Serm. xxxiv. — 3. Sup., n. 28, etc. — 4. Idem, n. 35.

30 Interserit : « sententiam negantem necessitatem I) aliqualis dileclionis, hodie inter theologos communio- » rem videri. » Hactenus Alexandri VII decretum.

Nos autem nihil hic agimus de ejus formula : sed tantùm respondemus nihil nocere nobis. Quid enim? velat Pontifex ne se invicem censurent , taxent, theologicas censuras, et, ut aiunt, qualificationes inurant ; neve injuriisel contumeliis mutub se proscendant : jubet ut charitatis vinculum servent. Id quidem vel maxime pertinet ad eos coercendos qui quotidie nostram,hoc esl Tndentini Concilii, de incipientis dilectionis necessitate doctrinam passim infament, tanquam eam quae purum putumque Lutheranismum aut Calvinismum inducere, aut redolere videatur. Sanè contrariam parlera à talibus quoque abstinere oportet. Haec quidem Alexander VII, non propterea, quod absit, prohibet Episcopos, ne sanam doclrinam asserant, doceanl , suâ auctoritate ac prœdicalione confirment, eamque non tantiim libris editis, sed etiara alio quovis scripti génère commendatam , tutam ac munilam préestent.

Al enim indicat Pontifex, 0 sententiam negantem ne- » cessitatem aliqualis dilectionis Dei hodie inter scholas- » licos communiorem videri. » Videri sanè, non esse : opinionem , non autem Scholae decretum aut dogma : communiorem, non proinde slabilem ac certam : hodie, non ab antiquo : inter scholasticus, hodiernos certè, non Patres ; quid tum postea? Melchior Canus , vir doctissimus , libro de Locis Theologicis, de locp ab opinione eàque communi tractans, clarè pronuntiat , nemine répugnante, aliud esse Scholae décréta ac firma dogmata; aliud opiniones mobiles ac fluctuantes. Nunc autem conlitendum est multas invaluisse opiniones, quae ab anteaclœ œtatis auctoritate deficianl , pronis ad laxiora ingeniis , et ad nova prurientibus auditorum auribus. An propterea putemus, illi nunc quidem forsitan communiori opinion! aliquam concUiatam esse vel lenuissimae probabilitatis auctoritatem ? absit : alioqui non salis evarcemus ab extrinsecâ illà probabiîitate, qui nunc inter novilios Casuistas omnis laxitatis et corruptelaB fons est. Quin ipse Alexander VII, in celeberrimo illo et omnibus acceptissimo décrète feriee VI, die 24 seplembris 1665 , de illis corruplelis ita fatur : « Summam illam luxuriantium inge- » niorum licentiam in dies magis excrescere, per quam » in rébus ad conscientiam pertinentibus modus opi- » nandi irrepsit alienus omnino ab evangelica siniplici- » laie, sanctorumque Patrum doctrinâ : et quem si pro » rectâ régula lideles sequerentur, ingens irruptura » esset vilae christianae corruptela. » En subinde et in dies excrescentem summam luxuriantium ingeniorum licentiam. Et non Inntùm reprehensas aliipiot laxiores senlentias; sed modum ipsum opinnndi alienum ab evangelica simplicitate , sanctorumque Fatrum doctrinâ irrepsisse. En ex hoc fonte ingéniera christianae vitae corruptelara, non secuturam tantùm, verùm etiam facile, ac facto vekit impetu irrupturam, quara cohibere vix possis. Haec Alexander VII. An, hoc rerum statu, communiorura hodie in Scholâ opiniorum habere nos aliquara rationem is Pontifex velit? .■\bsil, inquam, absit. Non enira tantùm à perversis aliquot opinionibus sed ab ipso opinandi modo cavendum est : ubi nempe non quïeritur de vero et faiso , deque justo et injuste, quod erat-rei caput ; sed de probabili , quod no\is quotidie comraenlis augealur.

Ne ergo nos moveant communiores hodie , si forte opinionem cùm etiam liceat oculis intueri , gliscente licenlià, quot prava quotidie comrauniora liant : quae quidem nobis quasi majoris numeri auctoritate delerritis dissimulanda non sunt ; imo verô quo magis invalescunt , eo validiùs confutanda. Ipsa certè minoris probabilitatis asserlio tara nova esl, ut ultro confitenlibus illius aucloribus, vix demum anieacto saeculo in hâc temporura feece natam esse constel; antiquioribus ac sanctis scholaslicis , Thomae, Bonaventurae , Anio-