PREMIÈRE PARTIE : MSSERTATIOiNS

ve^aliquos prœsules legitimos rejiciendo diminuere. .-Equalitas numeri solum circa illos, qui uiraque parte publiée disputarunt, fuit servata.

AUenderunt itaqae ac uuice circa aotistites et judices, ut singuli supradicta) fidei arliculos accurate observaient, ut smpuli plene audirentur et intelligerentur, aingulique juxta dictas régulas libère volarent ; sed baec infra confirmantur.

3° Licet verius dictum unius solius plurimorurn sit opinioni piœferendum ; an vero bic vel il le vorius diceret, hoc fuit non unius vel alterius, sed majoris partis jiulicare ; et generaliler, pro BenteotiacoDClusa totius concilii babituin fuitid, quod per praesidem, consenliente majore parle concilii, deterininatum et publicatum fuit.

4° Illi, qui scnieniiae boc ordine praelaiac, resistere voluerunt, pro bsrelicis sunt declarati, et exconimunicati. lia in quovis synodo ac tribunali a cunctis practicatur chrislianis. Vide Acta et moduni synodi DordracaoSB, quam omnes alii reformât! approbarunl j ubi, dum remonstrantes protestarentur, quod major pars pastorum ibi judicantium ipsis semper fuisset contraria, replicavit synodus quod contra pracceptum et legcs non datur exceptio : deindc quod Cbristus promiserit assistentiam, et supponendum quod non permittet ut pastores congregati aliquid doceant, quod oviculas seducat, etc.

Nota, pro nostro casu qualiter, uti infra referelur S scse subinde omnes episcopi monarclnae Hispaniao Papae Romano opposuerint. Vidinms quid nuper fecerint Galli ; nutumque est quod et quam sanctissimi viri per loiam cbristianitalem

' On dit plusieurs fois, dans cet écrit, qu'on prouvera plus bas des points dont il n'est plus parlé dans la suite ; ce qui DH bit jujer, ou qu'on voulait faire quelque écrit, ou qu'on avait en vue celui de l'abbé Molaous, que nous donnerons à la suite de celui-ci. ( tait, de Paris.)

roperianlur, qui sese sane ab agnila ex verbo Dei veritate avelli non patientur, ac pro veritale morientur.

Singuli etiam, si placet, faciant juramentum sinceritatis et liberlatis. Assistent quoque, ut judices, permulti protestantes promoti : concilium non cessabit, nisi dum, jam facta in substanlialibus reunione, omnis omnino diflidentia substanlialis evanuerit.

Tota insuper ebristianitas pro concilio orabit. Tota liducia infallibiliiatis non super industria vel numéro boni in vel illorum, sed super assistentia Cbristi fundalur. Leges sanctas, stylum prisiinum, <:ontinuum, universalem, et juxta dicta omnino necessarium, ob unius solius partis gustum, tota chrisiianitas undequaque accurrens sibi tolli non patielur; unamque solam nationem aliis omnibus Cbristianis in numéro cl pondère acquare tyrannicum esset et iinpium, nunquamque in orbe visum.Cuilibet enim citatojudici relinquenda libertas : et juxta majora in cunctis tribunalibus procedere natura, ratio, «et praxis docel universalis.

Conveniunt 5° quod illi qui concilio non interfuerint, per boc de dictarum conditionum observatione assecurent, quod id nimirum attestetur major pars dictorum judicum qui interfuerunt. Ubi vero ni obierint, attenditurad id, quod horum pars major in suis synodis, cateebismis, libris, aut academiis de hoc attestatum reliquerunt. Alia sane, circa distantia aut praeterita, non datur via solidior, ut dixi semper; quia, quidquid pars major, ut omnes pi aesertim illi aotistites qui condemnali sunt, uniformiter in et extra ac de concilio loquaotur, oeque requiritur, neque naturaliter est possibile. De quatuor etiam primis et sacrosanclis Conciliis Ariani et alii ibi condemnati usque in hodiernum diem pessime loquuntur.

COGITATIONES PRIVATJ!

DE METHODO REUXIOXIS ECGLESLE PROTESTAXTIUM CU.M ECCLESIA ROMAXA CATHOLICA,

A theologo quodam Augustanœ Confessiimi sincère addicto, citra cujusvis prœjudicium, in cliartam conjectœ, et superiorum suorum consensu, privatim communicatœ cum illustrissimo ac reverendissîmo DD. Jacobo Henigno, S. Ii. E. Mcldensi episcopo longe dignissimo, prœlato non minus erudilionis quam moderationis laude conspicuo : hac fine ut in timoré Dei examinentur, publici autem juris nondum fiant.

TnEOREMA.

Reunio Ecclesiaeprotestantium cum EcclesiaRomanacatbolicanon solum est possibilis, sed et uiilitate sua, sive temporale commodum respicias, sive aeternum, usque adeo se omnibus et singulis Chrislianis commendat ; ut ad illam veluti jure divino, naturali et posilivo in recessibus imperii expresso, praecepiam, unusquisque pro virili portione symbolam suain, dummodo occasio se oblulerit, quovis loeo ac tempore conlerre teneatui'.

Explicatio.

Loquor de tali reunione, quae fit salva utriusque partis conscienlia, salva uliiusque partis

exislimatione, salvis utriusque Ecclesiae principes et bypolhesibus. Quoniam enim in Scripturis jubemur pacem et veritatem, hoc est talem pacem quae veritaii non praejudicet, diligere ac sectari, absit ut pro obtinenda pace et concordia ecclesiasiica una vel altéra pars statuai quidpiam, aut admitlat conscienlia) suae adversum, et lucem vocet tenelnas aut tenetras lucem; sed veritaii licet polius in omnibus, et quod errori censeat affine, cunctis modis a se amoliaiur. Hcee autem sive veritatis professio, sive agniiio erroris, prudeutia3 regulis et apostolorum praxi conformiler ita erit instituent^, ut nec scandalum, multo minus religionis vilipendium inde redundet in infirmos, nec existimationi, honori, aut aucloritali antistitum, ac

doctorum Ecclesioe ullum creeîur praejudicium; id quod fieret, si una aut altéra pars praetensos errores suos revocare, nul, in réconciliations mclhodo, in se quidpiam admittere cogeretur, quod Ecclesiaesuaereceplishypoihesibus fuerit adversum. Quin polius res ipsa loquitur, nihil ab una parle lanquam utrinqueconcessum, supponendum esse quod altéra negat; de paedagogicaillapraetensione revocationis errorum necogitandumessequidem; quia potius res ita instituenda, ul in dogmatum controversorumexplicalione dilucida,declaratione commoda, mitigatione moderata, aut si omnia absint, nec locum in bac vel illa controversia forte inveniant, in suspensione decisionum, intermissione mutuarum condemnationum et inveclivarum,ac remissione ad legitimum conciliuni labor omnis occupetur. Hinc sequitur non solum expedire,sed elsuo modo esse licitum, ut errores fundamentum lidei directe non everlentes, si tolli commode ac sine strepitu nequeant, dissimulentur potius inilio, et in infirmis fratribus ex cbaritatis christianae legibus mutuo tolerentur. Atque boc, apostolorum exemplo, qui etiamsi salis compertum baberent erroneam esse Judaeorum recens ad Christianismum conversorum sententiam, statuentium etiam sub nova lege ab esu sanguinis et suffocati abstinendum esse, nihilotamen secius cum praeviderentapostoli Judaeos quidvis potius inilio quam hoc facturos, non solum a manifestatione hujuserrorisabslinuerunt provide, sed et propter uniformilatem, quantum ejus fieri possit, introducendam, lege in Hierosolymitano concilio lata, auctores fuerunt gentilibus ut et ipsi cum Judaeis paria facerent. Sed nec exigendum a partibus, ut facta quamvis in substantiaiibus reunione pi aelimiriari, una pars subito alteiius partis opinalionibus per omnia subscribat. Plebem enim , sive nostram, sive catholicam ab unoextremoadaliud de repente ac velut in momento trahi, nec possibile forsilan fuerit, nec simpliciter etiam necessarium ; cum Cbristus et aposto'i, ut ex evangelica historia et apostolorum Actibus patet, doctrinas suas, non simul et semel, sed successive demum introduxerint.

Postulata.

Fine itaque, quem prae oculis habemus, oblinendo, praemittenda sunt sex dunlaxat postulata, quorum nullum ita comparatum est, quin id Ecclesia Romana, tanquam blanda mater, pristinis filiis suis graliose largiri queat.

Primumesl:velit Summus Pontifex prolestantes, qui sub aequis conditionibus infra fusius exponendis, parati sunt se submiliere hiérarchise ecclesiaslicae et legilimo concilio, pro veris Ecclesiae Christian» membris habere, non obstanle quod persuasi sunt communionem sub ulraque specie semper et in perpeluum a suis esse celcbrandam.

Ut summa et inevitabilis nécessitas hujus postulait eo claiius ob oculos ponatur, videautque Romano-Catholici , non teuiere a protestantibus urgeii communionem sub ulraque specie, sed et pobtulalum hoc cum possibilitate reunionis esse compatiljile probandum:

i° Quaminsuperabiliargumenlosimuspersuasi,

nos, salva conscientia, sub una specie communicare non posse.

2° Quomodo, non obstante hac protestantium opinatione, Summus Pontifex, salvis Ecclesiee suaî hypothesibus, illos in Ecclesise Romanasgremium recipere, ac in sua consuetudine sub utraque specie communicandi relinquere possit.

Primum ita ostenditur. Quicumque sunt persuasi etiam calicis usum a Christo esse prœceptum, illi si communicareet contra conscienliam peccare nolint, tenentur utique communicare sub utraque specie : atqui protestantes sunt persuasi etiam calicis usum a Cbristo esse praeceptum; ergo protestantes, si communicare et contra conscienliam peccare nolint, tenentur utique communicare sub ulraque specie.

Antequam ad probationem minoris accedatur, pro statu quaestionis recte formando, praamiltendum est vocem prœcepti accipi dupliciter: i°prout remipsamsecundum se et in sua substantiasancit, preescribendo qualiler res saucita, sive actusille, qui legis vel prsecepli objeclum est, fieri debeat, quando in rem confertur. Scbolastici dicunt talia praecepta specificationem actus concernere. In his est, verbi gratia, lex de contrahendo matrimonio, cujus vi duae personaeindissolubiliterconjunguntur in carnem unam. Haec lex matrimonium simpliciter non jubet (alias citra peccatum nemo vivere posset in ceelibatu), sed sancit matrimonium secundum se et in sua substantia, praescribendo qualiter copulari debeat mas et femina, quando matrimonium inire velint. Uxorem igitur ducere res libéra est, nec lex matrimoniiomnes homines obligat; praecipit tamen,si quis uxorem ducere velit, ut boc et non alio modo progrediatur, hoc est, ut unam uxorem ducat et non plures, sive quemadmodum Scriptura loquitur, ut duo sint unacaro, cum uxore semel ducta nexu indissolubili sit et maneat una caro, atque adeo extra casum adulterii primam repudiare, et aliam uxorem ducere, nequeat, etc.

Talis lex est juris civilis deseptem testibus, reliquisquesolemnitatibusad valorem lestamenti requisitis, per quam nemo tesiamentum facere jubetur; sed praescribitur dunlaxat quomodo comparatum esse oporteat testamentum, quod pro rato validoque debeat censeri.

2° Prout simpliciter actum aliquem fieri jubet, aut non lieri prohibet, atque adeo pro objecto non habet actum ipsum, sed actus duntaxat exercitiurn ; quo sensu scholastici dicunt haec praecepta non specificationem actus, sed exercitium actus concernere. Talia sunt p aecepla : Non occides ; non mœchaberis ; furtum ne facias, etc.

Distinctionem hanc praeceptorum inculcat Suarez his verbis : « Considerandum est aliquando dari legem de exercitio actus, et tune obligare ad illum actum, ut est, verbi gralia, lex faciendi eleemosynam ; aliquando vero dari legem solum de speciticatione seu modo actus, quao licet non obliget ad actum exercendum, obligat tamen, ut si actus fiât, talis modus servetur ; qualis est, verbi gralia, lex orandi, quae licet non obligat ad omni tempore orandum, obligat tamen, ut si oratio fiât, cum attentione liât. »

PREMIÈRE PAIITIE : DISSERTATIONS.

Ex quibus palet, quando inter nos cl Rornanos qu.iiitur utruin communio sub utraquc specie a Ubristo sit précepte, quœstionem illam inlelligen- (lain esse, non de proceptO secundumexercitiuni, sed speciflcalionem aclos.

Sciendum porro, ad pra'ceptum, quoad spccilicationem acius, duo requiri : i° ad determinationem, sive sanctioncm rei ipsius secundum se et ratione sua: substantia) consideratœ. lta in jure civili, ad legem de testamentocondendo, quodvalidum et raium esse debeat, requiritur determinatio numeri testium, et reliquarum solemnitulum quœ ad substantiam validi testamenti pertinent.

2° Hequirilur ut detenninalio illa liât ex arbitrio superioris quod agentem obligat, ut, si rein a lege conslitulam velit in actum deduccre, resque illa ililicat 8886 valida, faciat id legi a superiore laia coofurmiter. lia quando quis testamentum condere babet in animo, si quidem id pro valido debaal cen&eri, obligatur ulique ad delermiDatum numerum testium et solemnitas rcliquas prœscriplas, quibus non observalis, vel insuper habi- Us aut neglectis, lestamentum erit Irritum. Ratio autem obligationcm illam inducensestarbitrium superions, a quo BOlemnitatea isi.e hoc fine, ut in teslamentoobservenlur, sunt prascripISB.

Prêter liac duo, ad prsBceptam de spociiicatione aetus plura requiri aneinine. scliolasticorum liai tenus est observatum. His pra'inissis, pro niinoris supra positajprobalione, protestantes urgent verba imperaliva Christi : Aecipite, édite, hoc est corpus rnriim tjitod pro tobis traditvt : Activité, Libitc, hic est sanguin mais qui ]>ro vobis effunditur '. Negativani tuentur Homano-Calholici,et adprobationeni noslram minorisregerunt, communiontin quidem subutraque specie a Cbristo esse in&tilutam, non vero praeceptam; ubi quidem negare non possumus, inter praeceptum quoad exercititim actus et inslitutionem aliquod esse discrimen. Alia autem ratio est de praecepto quoad specificationem acius. Nobis itaque probandum incumbit inter pra> ceptum quoad specificationem actus; boc est, quod tantum pruescribit, qualiler aliquid ficri oporteat, et inter inslitutionem nibil intercedere discriminis; quod ita demonstratur.

Quod babet omnia requisita essentialia praecepti considerati in ordine ad specificationem actus, illud vel est taie praeceptum, vel tali prœcepto aequipollet : atqui inslitutio babet omnia requisita essentialia praecepti considerati in ordine ad specificationem actus : ergo inslitutio vel est taie praeceptum, vel tali praecepto œquipollet.

Major ex terminis patet.

Minor probatur ex detinitione, et requisitis praecepti in ordine ad specificationem actus considerati.

Taie enim praeceptum, ex definitione supra allata, rem ipsam secundum se et in substantia sancit, praescribendo qualiterres sancitafieri debeat, si in rem conferatur. Idem l'acit quaevis institutio.

Ad taie praeceptum requiritur, 1° determinatio sive sanctio rei ipsius, secundum se et ratione suae subslantiae consideratee. Idem requiritur ad quamvis institulionem.

' AJatth., xxvm.

B. Tom. IV.

Ad praeceptum requiritur, 2° ut determinatio illa fiât exvolunlate superioris, quae agentem obliget; ut si rem a lege constitutam velit in actum deducere, resque illa debeat esse valida, faciatid legi a superiore latae conformiter. Idem requiritur ad quamvis institulionem.

Palet boc inductione omnium exemplorum ; ita ut aliud exemplum nec exstet in rerum natura, nec exstare possit ; boc est : cum omni institutione ita comparatum est, ut quando res instituta in actum deduci débet, oportet actum illum institutioni esse conformem, aut si institulioni cont'orniis non sit, eliam si ea de re nullum aliud exstet praeceptum, actus ille duntaxat, per boc quod institulioni sitdilïormis, pro vitioso babeatur et culpalnli;quod vel Clinsii exemplo probari potest, qui ad qiMBStionem Pbariseorum responsurus, an liceal mai i to ex quacumque causa repudiare uxoiiin, ad inslitutionem conju^ii provocat, et id minime licere probat, ex eo quod Deus conjugium ila inslituit ut sint duo in came una; indeque colligit, Jiida'orum consueludinem uxores pro lubiiu repudiandi, non solum esse illicitam, sed adnllerium comnnitere, qui extra stupri casum uxorem repudiaverit, ilteramque daxsril '. Hœc argumentaîio autem Christi fuisset lubrica, si inslitutio non haberet vim praecepti, secundum specificationem actus considerati, et ad id obligaret, ut qui re instituta, verbi gratia, matrimonium conlrabere velit, facial id institulioni conformiter, cunique uxore semel ducla sit maneatque una earo, nexu nonnisi per morlem aut in casu adulterii solubili.

Ita, si quis suscipere munus pastoris, et in Ecclesia verbum Dei docere,acsaciamenta administrare praesumit, illum oportet munus illud in se suscipere et administrait: institulioni Servatoris nostri conformiter. Qui magistralum vult suscipere et officio illo fungi, débet id lacère conformiter institutioni, et sic se res babet in quavis institutione, ita ut contrarium exemplum bactenus non sil allatum, nec ullum per rei naluram aflern possit.

Sequitur ergo omnem institulionem importare praeceptum, vel, quoad rem, aequipollere aut aequivalere pnecepto de specificatione actus, quo res instituta in actum confertur,vel in usuconstituitur. Cnjus quidem veritatis tanla vis est, ut Franciscum Suarez, Jcsuitam doclissimum, in suas partes Iraxerit.qui operose probat * « omnem Christi inslitutionem habere rationem praecepti non solum affirmalivi, ut qui facere vult quod institutum est, institulioni id faciat conformiter, sedetiam negativi, ut, si fieri illud non potest, sicut est praescriptum, omiltatur potius quam alio modo fiât. »

Hincjam pro praecepto communionis sub utraque specie ita argumentatur :

Quibuscumque a Christo praeceplum est ut sacramento Cœnae institulioni suae conformiter utantur, iis etiam praeceptum est ut sub utraque specie communicent : atqui omnibus et singulis communicaturis a Christo praeceptum est ut sacramento Cœûae institutioni suae conformiter utantur : ergo

4 Matth., XIX. — • In D. TAom., part, m, io disp. 43, sect. 4, coocl. 4.

omnibus et singulis communicaturis etiam est prœceptum ut sub utraque specie communicent.

Probata jam inevitabili hujus postulati necessitate, probandum venit secundum postulatum hoc cum reunionis possibilitate esse compalibile, nec quidquam peti a Sede apostolica, quod vires et potestatem ejus excédât, hoc est, posse Pontificem protestantes, salvisecclesiae suse principes achypothesibus, relinquere inconsuetudine sua communicandi sub utraque specie. Utrinque enim in confesso est, posse Pontificem ex reservata sibi per concilium Tridentinum auctoritate l, etiam extra concilium, calicis usum perpetuo et irrevocabiliter cuicumque placueritconcedere,dumroodo dispensatio illa vergat in Christianse religionis emolumentum. Id quod ipsa quoque re jam tum praestitum est a Romano Pontifice, quandois Bohemis, quondam super hac qusestione tumultuantibus, usum calicis haud gravatim induisit.

Secundum est : velit Pontifex missas privatas, sive communicantibus destitutas, Ecclesiis protestantium non obtrudere.

Quod quidem non propterea petitur, quasi prolestantes talem communicandi methodum habeant pro simpliciter illicita, cum intra suas quoque Ecclesias in necessitatis casu pastores sibi ipsis sacram Cœnam, nemine amplius présente interdum exhibeant ; aut quasi suos, post unionem prseliminarem, sint prohibituri ne privatis illis Catholicorum missis intersint ; sed ex sequenubus tribus rationibus : 1° Quia persuasi sunt Eucharistiam, quantum ejus fieripotest, ordinarie(casu necessitatis semper excepto) ita celebrari debere, quemadmodum Chrislus illam instituit, et in Evangelio describitur ; hoc est, ut prseter sacerdotem, adsint quibus una cum pane et vino benedicto corpus et sanguis Christi possint exhiberi. 2° Quia notum est occasione harum privatarum missarum magnosinEcclesiaabususfuisseinvectos,de quibus sub reformationis initium in centum suis gravaminibus haud perfunctorie conquerebantur ex Germanis, non protestantes duntaxat, sed et multi Romano-Catholici. 3° Quia in protestantium pierisque Ecclesiis nec vestigium superest, nec nota altarium in privatos hosce usus destinatorum ; tantum abest ut fundationes, sive commendae, piorum Christi fidelium, in hos usus erogatse, Harpyarummanus potuerint effugere, omnibus illis bonis in preesentia, vel dilapidatis vel in alios, partim sacros, partim profanos, usus conversis.

Tertium est : velit Pontifex doctrinam de justificatione hominis peccatoris coram Deo, seepius memoratis Ecclesiis intactam illibatamque relinquere, quando docent hominem adultum, qui gratiae diviuae, remissionis peccatorum et œternae salutis particeps esse vult, peccata sua agnoscere, serio de illis dolere, nullis suis meritis, sed soli morti et merito Christi cum fiducia et spe consequendse remissionis peccatorum œternaeque salutis inniti, et deinceps peccato operam non dare, sed sanctirnoniœ, hoc est, bonis operibus studere debere, sine qua nemo videbit Deum *.

Quod cur nostris concedere non possit summus Pontifex causa nulla est, postquam praesertim, post

1 Cohc. Trid.,btbi. 21,cao.4, et sesa. 22, influe.— 'Hebr.,xutli,

sesqui-ssecularem disceptationem, tandem deprehenderint utriusque partis oculaliores, andabatarum * more pugnatum esse hactenus, nec quidquam inter utramque sententiam, quod ipsam rem attinet, superesse discriminis ; sed in modum loquendi omnia recidere ; hoc est, non de re, sed de varia terminorum acceptione contentionis serram reciprocari. Verum est Catholicos communiter formalem rationem justificationis collocare in infusione gratiae justificantis, cum e contrario protestantes contendant, justificationis vocabulum capiendum esse in sensu forensi, nec aliud significare quam non imputationem peccatorum, faclam propter Christi meritum. Quae sententiarum discrepantia quantas in Ecclesia turbas excitaverit, notius est quam ut referri mereatur. Ast dudum observarunt ex Helmstadiensibus theologis, Calixtus et Horneius, ac post illos, fratres quos vocanl Waldburgenses; denique P. Dionysius Werlensis capucinus, in sua Viapacis, superiorum consensu et approbatione, ante lustrum édita, litem illam dextera vocabulorum explicatione sopiri posse.

Nam si terminus justificationis capiatur tam late, ut sanctificationem sive renovationem sub se comprehendat, facta a potiori, nempe renovationis actu, denominatione, justificationis tam late sumptœ formaliter rationem collocari posse in infusione gratiae justificantis : quod si autem justificatio sumatur stricte, pro justificatione duntaxat, in quantum illa ab actu renovationis (quocum alias tempore simul est), in signa rationis est distincta, illam non in dicta infusione,sed insola non imputatione peccatorum consistere.

Quartum est : velit Pontifex protestantium pastoribusnon conjugium duntaxat absolule, sed et, mortuis uxoribus, iteratum, usque ad concilii decisionem, quantum posteriorem casum concernit, permittere, et contracta hactenus a clericis matrimonia pro legitimis habere. Qua iterum in re nihil petitur a summo Pontifice quod is largire nequeat.Est enim, ex communi sententia,clericorum cœlibatus non positivi divini, sed humani juris, adeoque ab iis qui legem hanc tulere, ut ita loquar, iterum abrogabilis. Accedit Florenlini concilii auctoritas, per quam, inter Grsecos unilos, etiam presbyteris licet esse uxoratis.

Quintum est : velit Pontifex ordinationes a protestantibus hactenus factas, modo utrinque acceptabili, et quineutri parti prajudicet, populosque circa sacramentorum usum, quantum ejus fieri poterit, quietos reddat, confirmare, ac ratas habere. De futuris enim, quœ, facta unione prseliminari, ab episcopis more Romano fieri debebunt, nulla erit qusestio. Ubi probe notandum, nos ordinalionum nostrarum confirmatione non propter nostros, quorum de illis dubitat nemo, sed propter Romano-Catholicos indigere, qui absque dicta confirmatione de valore sacramentorum, quse post unionem praeliminarem a nostra manu acceperint, essent dubitaturi; ex quo patet etiam articuli hujus determinationem ad futurum concilium differri non posse.

Sextum est : velit Summus Pontifex cum pro-

• Andabat'.ae erant gladiatores qui clauuis oculis digladiabantui. (Cicer.)