PREMIERE PARTIE : DISSERTATIONS
concilio Tridentino sponte conoessa suni. Ne autem protestantes dixerint nos parum Chrisio mediatori fidere , addi potesl Catholicos ad Banclorum preces oonfugere ex fralernœ charitatis socielate, non quod incluant ad iratum Deum oculot attollere. Palet enim pcr Christuin accessus : neque lamen diffltemur ira divins metu co nos proTocari ut vola nostra consociemns sanctis divina jara luce et charitate perfruentibus. Quod ?ero oratio ad Deum directa ail efficacior ac perfectior, omitti potest propter ambiguum. Quod enim ait virdoctus, eam orationem cl se perfectissiman ans solis attril niis di\iuis inhsereat, eo trahi posset ut ciiaiu al» Domine Christo animum abstrahamus. Videremuretiam agnoscere quodam modo recedere a Dco atqne imperfectiores esse, qui fratrum etiam mentiumoration.es postulant, cum id et ipse Paulus fecerit; BC rêvera qui dicit : Orate pro me, fratres, non a Dco recédât, sed ad eiiin compellandum se fralribus consocict. De precandi formulis ut intercessionaUter intelligantur, verissima sane est et aequissima Tiroque pacifico et docto digna,et concilii Tridentini decretis consonacatholics senlentiœ expositio.
De cultu imaginum.
Hic quoque vir doctissimus Bequissima postulat : nempe ut in imaginibus nulla alia virtus inesse credatur, quam Christi rerumqueca-
lestium excitandi memoriam , coque cultum oninein et cogilalionein transferendi, cxeinplo illiusserpenlis a Moyse erecli , quod etiam conciliis Nicœno II et Tridentino consonuiu esse constat.
De purgatorio.
Sane de purgatorio per ignem, problematicc videtur disputasse Augustinus. Intérim hsec non habet pro problcmaticis : « Orationibus sanclœ Ecclesiœ et sacrificio salulari, 9t eleemosynis quœ pro eorum spiritibus erogantur, non est ambigendum morluos adjuvari , ut cum eis misericordius agatur a Domino quam eorum peccata meroerunt1 ; »
discrie enim ait non esse ambigendum ; subditque : « Iioc enim a Palribus traditum universa observât Ecclesia : » postremo :« non omnino dubilandum est isla prodesse defunctis. » Non ergo privata opinio, sed universalis Ecclesiœ sensus, nec dubium, sedeertum lixumque, nec problcmalicum an a pœna animœ subleventur, sed a qua et quali pœna, quod nec Ecclesiœ catholica delinivit ; qua de re iterum dicemus 2.
' Serm. 32, De die t. Apost. nuneserm. 172, n. 6, tom. v. — J Inf., Dccl.fid. orth.
De primato Pontifici^ jure divino.
Primatum Pétri ac Romanorum Pontifîcu Pétri successorum de jure divino esse, omnes Catholici et Ecclesia Gallicana maxime profitetur. Id Alliaccnsis, Gerson , aliique Parisienses ad unum omnes : id Ecclesiœ Gallicane atque l'niNeisilalis Parisicnsis omnia acla testantur. Scilum illud Facultatis thcologiœ Paiisiensis adversus Lntherum art. 22: « Cerinm est concilium générale légitime congre gatum unitersalem Ecclesiam repnesenlans , in fldei et morum determinationibus en-are non posse ; » art. "2\ : « Nec minus cerlum unum esse jure divino summum in Ecclesia Christi militante Pontiliccm , cui omnes Christiani obedire tenentur. ■ Romani Pontiflcis de fidejudicium, accedente concilii generalisapprobatione aut Ecclesisconsensn, esse in&lli- Itile non modo prolilcnlur, verum etiam ea in re siimmam fldei esse reposilam decernunt; neque Ecclesia Gallicana ullam unquam mo- \il ea de re eonlroveisiani : neque Elias Dupin conciliorum generalium atqne Ecclesiœ inlaHihililali refragatur. Quod autem de Romani Pontiflcis primatu minus plenc ac perspicue scripsit , nec nostri probant , cl ipse sive exponit, sive cmendat. Quare ad conciliandum articulum niliil isla proficiunt.
De monachatu.
Summa monachatus hic probatur dcmplo castitalis voto, de quo infra agemus '.
De traditioniltus.
Si protestantes consentiunt Sei ipturœ sensum aliaque permulta traditione duntaxat esse cogno. scibilia, vix ulla superestditïicultas. Quod autem vir doctissimus consensum veteris Ecelesiœ hoc est, priorum ad minimum quinque sœculorum atque (Bcumenicorum quinque synodorum, imo vero hodiernarum patviarchalium sodium tanti facit, quanto ad paeem emolumento t'ulura sint infra videbimus 2. Id intérim qusrimus, an quinque tantum sœculis et quinque conciliis Chrislus ad l'ut u ru m se esse spoponderit? Cur autem seztam synodum sextumque sœculum vir doctissimus omillat, mirum nohis videtur, cum prœsertim de seplimo sœculo ac seplima synodo tam bene senliat. ut liane quoque ailegaverit de sacrilicio anliquœ tradilionis lestcm : nec nocchit definitio de imaginibus : quippe quœviri docli placitisalque inlcrpretationibus ab omni errore etidololalria vindicelur, ut vidiinus 3. Sane eam a quinque palriaichis i'uisse cclebralain, loloque Oriente et Occidcnte pridem invaluisse constat. De aliis conciliis non quœreinus: de articulis ve-
« Inf., Decl. fid. orth. — 2 DecL. fia. orth. — 3 Sup ., p. S42.
ro fundamentalibus quod vir doctus mentionem facit, lalissimumœquivocationi, novisqueetinex- Iricabilibus concertationibus aperiii campum jam ab initio prœmonuimus, etinfra luculentius disseremus1.
De futuri concilii conditionibus a viro amplissimo propositis.
Prima conditio: ut légitime per summum Pontificem congregetur :reclaet pacifico animo conslitutacondiiio.
Secunda condilio: neprovocetur ad décréta concilii Tridentini vel aliorum in quibus protestantium dogmata sunt condemnata : dura conditio, ut non modo concilium Tridenlinum celebratum post hoc schisma, verum eliam superiora concilia ab ipso secundo Nicœno concilio, ab omnibus Ecclesiis, etiam inclyta Germanica natione ferente suffragium, celebrata aut recepta^ in dubium revocentur, infec!aque sint omnia quae per nongentos eoqueamplius annossumma universi orbis consensione de fide transacla confectaque sint. Qua de re duo quœrenda mox venient 2 : primo, an id stare possit cum ea, quam Catholici pro fundamento pronunt, de Ecclesiœ catholicœ conciliorumque generalium eam reprœsentantium infallibilitate, sentenlia; alterum, si de ea infallibilitate conclamatum est, qui fieri possit ut nostrum illud concilium cœteris felicius firmiusque habeatur.
Tertia conditio: ne concilium congregetur prius quam de his concordetur : primum quidem de postulatis a Pontifice acceptandis, qua de re jam diximus; secundum de conventu ab imperatore indicendoejusquefelice catastrophe : rectum; nec futurum putamus hujus conventus infelicem eventum, si observentur ea quae suo loco dicemus: ut protestantes recipiantur ingremium Ecclesiœ Romano-Catholicœ, non obstante dissensu circa communionem sub una specie et quœstiones in futuro concilio determinabiles: atqui id fieri nequit, nisi prius etiam de fide decretis, non modo Tridentinis, verum etiam aliorum conciliorum in suspenso habitis, ut secunda conditio postulabat; qua de re jam diximus.
Quarta conditio: de superintendentibus in cpiscoporum loco et ordine agnoscendis, quinto postulato diximus 3. Hic addimus quid facto opus, si etiam reformatorum, ut vocant, ministri per Palalinum atque Hassiumaliasque civitates recipi se postulent ; idque serenissimus elector Brandeburgicus aliique ex iisdem reformatis principes ac civitates cupiant. Sed hœc difficultas forte prœpostera est, cum hic tantum agi \ideatur de confessionis Augustanœ in inclyta Germanica natione professoribus. Animo tamen providen-
1 Tr.f., Dxl.fid. orlh., c. 4. — 2 Inf., p. 177 et scq. — 3 Sup.,
p. :cs.
dum est quid hic responderi a Catholicis posset? admissis Lutheranorum superintendentibus.
Quinta conditio : ut taie concilium pro fundamento ac norma habeat Scripturamet consensum veteris Ecclesiœ ad minimum priorum quinque sœculorum atque etiam hodiernorum, quoad fieri poterit, sedium patriarchalium: recta et maximi momenli conditio.
Sexta conditio : ut decisio fiât ab episcopis ad pluralitatem votorum : nulla est ea de re dubitatio. Prœclarum illud quod ex Augustino refertur: ut utrimque deponatur arrogantia; nemo dicat se jam invenisse veritatem. Quae sane sententia, eodem Augustino teste, locum habet in iis quae nondum eliquata, nondum Ecclesiœ universae auctoritate firmata sunt, ut assidue inculcat in libris De baptismo contra Donatistas *. Sane audire juvat eumdem Augustinum de parvulorum baptismale decernentem : « Ferendus est disputator errans in aliis quœstionibus nondum diligentur digestis nondum plena Ecclesiœ auctoritate discussis ; ibi ferendus est error; non usque adeo progredi débet ut fundamentum Ecclesiœ quatere moliatur 2. » Fundamentum autem vocat id quod est concordissima universœ Ecclesiœ auctoritate firmalum ; qua nempe auctoritate fundatur populi Christiani fides. Nemo ergo hic somniet credendum Ecclesiœ in iis tantum quos nunc vocant fundamentalibus articulis. Non enim hujus generis erat quœstio de baptismo parvulorum aut hœreticorum, de quibus his locis agit Augustinus: sed illud intelligamus ab eo pro fundamento esse positum, ut quod ab Ecclesia semel fuerit definitum, nunquam in dubium revocari possit; quod a viro doctissirno pro certo haberi credimus. Addit enim septimam conditionem istam: ututraque pars concili decisioni acquiesçât, secuspœnas luat canonibus defmitas ; quarum ex ipso canonum usu styloque potissima est, ut dissentientes anathemate feriantur.
Ex his ergo liquet nomine Lutheranorum non postulari œqua, nec solida ac valitura concedi, nec prœliminarem illam unionem salvis hypothesibus esse possibilem, neque ad perfectam deveniri pos^e per taie concilium quale proponitur. Nec mirum non statim omnes difficultales pervinci potuisse, aut primo teli jactu scopum assecutos eos, qui nec usu sciant, quid a Romana Ecclesia, salvis quidem hypothesibus, qua de re agebatur, postulari possit. Noslrœ ergo erunt partes ut rem aggrediamur, quod hic incipimus. ALTERAS PARS.
Jam ostensuri sumus quid ab Ecclesia catho-
1 Lib. 11, c. 4, n. 5, tom. ix.
£K, 11. 20, tom. v.
■ 2 Serai. 14, De verb. Aposl., nuni
PREMIÈRE PARITE : DISSERTATIONS.
lira ac Komano Pontiflce expectari posât. Èsto lium in arena et in ipsis aliorum conciliorum
Uiilur nosii-iini, fuiuuunenti loco, ruderibns collocatum facile collabatur; imo
UNICIM POSTULATUM. vero nec fiât. Quid enim protestantes exspecta-
Ne ijuiil postuktur.ad paeêtn ineundâm, fuodpa- ^unt amplins, posteaquam, uti prœdiximus \
ris ineunaœ, rutùmet conturbet. nostro quoque calculo pro vcris Ecclesis filiis
IVr se rlannii ;unde prima oonsecutio, mu po- liabebuntur, Ecclesia Romana suam ipsa aucuns ejusdem postulatiexplicatio: ne quid li..t toritalem infregerit, quoslieterodoxos hactenus qiiod ecdesiasticoruin deeretorum Buùnlitatem credidit, agnoscet pro orthodoxis, ad commuac lirniiludineiii inl'ringat; si enim décréta mu- nionein suam recipiet qui a se, tanquam ab nia siul inslabilia, profei lioei il inslabile lioc no- idololatrica et anticbristiana secesserant, mastruin niturum de pace decretum. nenlibus iisdem secessionis causis; quo unoli-
Jam applicalio ad rem nosUain tam claraest, quido constet justaseosliabuissesecedendi cau-
Dt ipsa per 9686 QCCis rat anhno. Si enim, ut Lu- sas? quid pètent ulterius, vel quid opus arbilris
therani postulant, anteactorumconciliarium de- ipsoque concilio? moras ncctcnt, aliœ ex aliis
eretonuB nulla jamhabeturralio, Dihileritqnod difficultales orieutur, res per seintricata abibit
posteritas uostri hujus decreti ranonem tiabeat, in nihilum, ac si vel maxime concilium cele-
nihil cur nus ipsi ei hasreamus, ac pro sacro- bretur, magno molimino nibil egerimus re-
sanclo imiolaloque ivpuleiuus , dissentientf s dibilque res ad jurgia, neque ullofructu ullave
pœnis cauouicis distringamus, lit septima fUri sI>e l>L>r toi conciliorum veluti conculcata cada-
clarissimi conditio exigebal i. veragradiemuradillud triste concilium, parem
Kslosauccoutcssciinius, i<l (piod uiaxiiuc \o- profccto cum aliis sortem babiturum, nuque
piui, ul concilium Tridentinum pool secessio- Ullajam via constabiliendœ pacis, infracta et
■am célébration, toto licet Oriente alquc OceU collapsa per specicm concilii, conciliorum
dente recephun, propter quaadam peculiares, ut omnium ipsiusqueadeo Ecclesiaj auctorilate ac
aiunl, exceptiones, in su&penso sit, qua de re ''"ajestateprostrala.Stetergopacisecclesiasticaj
infia dicemus: nihil agunt; cum certum sil tractatio, habens fundamentum hoc: nihil esse
fere omnes, certe prœcipuos quosvis articu- al> Ecclesia catholica postulandum, quod con-
los in Tridenlino concilio dehnitos ex pri- cessum pacem ipsam conturbaret.
slinis conciliis in pace habitis fuisse repetitos ; Neque hic recurrendum ad fondamentales
neque de bac nostra nova synodo major erit articulas illos, de quibus longe crit maximaet
consensio quam deanterioribus fuit. Atque ut mextricabilia concertais, sive ad Scripturam ,
rem subjiciamus oculis,Lateranenscs, Lugdu- sivc au* apostolicum Symbolum provoccmus, ut
nenses,Constantiensem, Nicaenam etiam secun- non ,nocl° ralione, scd ipso etiam expcrimento
dam, alias ejusmodi synodos quœ Tridentinis constat. Quo ctiam fiet ut ad nostram pacem
definitionibusprœluxerunt,irritasautsuspensas ÀuDi Christiani nominis sccla non se admilli
haberi volunt,eoquodiiscontradixerintHussi- l)0lal- Neque vir clarissimus id agit ut de çjus-
tœ,arbilrati magistratus ecclesiaslicos atque ci- n*odi fundamentalibus paciscamur , de quibus
viles per peccata mortalia auctoritate cassos ; ,uc Ungamus; sed ut de cœteris necessariis ar-
Wiclefitaî impii, Deoque etereaturis ad imagi- ticulis, quos prima, secunda, terlia classe mc-
nem Dei conditis aequam tam in bonis quam in moravit Iterum ergo atque iterum sit hoc lïin.
malis, etiam in peccatis, agendi necessitatem damentum : de omnibus ad doctrinam Chris-
injicientes ; Valdenses, ministrorum pietatisa- Uanam pertinentibus , firma rectaque esse
cramentorumeftîcaciam tribuentes; Albigenses, Ecclesia» judica la.
Manichœi,ipseBerengarius;sacramentariceha> Corollaiulm. — In conciliandis circa fidei
reseos dux et magister; imaginum conlïactores, expositionem quantumvis amplissimis ac nume •
stolidissimioequeacsuperstitiosissimi,qui etiam rosissimis Ecclesiis, ne quid prseter majorum
inproscnbendisoptimisarlibussculpturaetpic- exempta et inslilula fiât ; alioquin ipse fidei
turapartempietatisponerentjalii in illis conciliis status ac deeretorum de fide robur pcriclilabi-
condemnati. Id si concedimus, nempe eo nobis tur. Septem autem ejusmodi conciliationum
redibit res, non modo ut inlanda proscriptaque exempla recolimus.
nomina reviviscant, verum etiam ut nihil pro Primum inilio quinli saîculi , cum Ecclesiœ judicato sit, nisi liligantes consenserint ; quod Orientalis tractus, duce Joanne Anliocheno arunum efficiet, utomnis judiciorum ecclesiasti- chiepiscopo ac tolius Orientalis diœceseos pacorum auctorilas concidat, noslrumque conci- triarcha, a synodo Ephesina abhorrèrent, Nes-
• Sup., p. 644. ' Sup., p. C.37, 538.
B. Tom. IV. 35
torio ibidem condemnato adhœrescerent, Cyrilli omnibus apostolicam Sedem et prœdicantes ejus
Alexandrinianathematismosduodecim a synodo omnia constituta, in qua est intégra et verax
comprobatos etiam ut hœreticos improbarent ; Christianœ religionis soliditas. » Huic igitur fidei
post unius fere anni dissidium, id agente impe- omnes episcopi subscripserunt , Sedisque apos-
ratore, res ita composita est , ut Orientales qui- tolicœ ut a Petro descendentis , auctoritatem et
dem,missoadCyrillumPauloEmisenoepiscopo, constituta susceperunt. Quœ formula in toto
datisque a Joanne Antiocheno ad eumdem Cy- Oriente solemnis, sœpius postea, ac maxime sub
rillum litteris , dederint etiam formulam qua Agapeto Papa semel et iterum a Justiniano im-
beatam Virginem Deiparam, personœ Christi peratoresubscriptaest1 ; eamque professionem,
unilatem, omniaque aliaEphesinœ fidei consona qua simul et rectam fidem et Sedis apostolicœ
fatebantur , Nestorium Constantinopolitanum in Petro constitutam auctoritatem agnoscerent,
episcopum pro deposito habebant , ejus doctri- patriarchae quidem cœteri ipsi Papœ, metropoli-
namanathemalizabant, Maximiani ejusinlocum tani vero patriarchis, et alii suis metropolitanis
substituti ordinationi consentiebant, eique ac faciebant, ut in imperaloris epistola luculente
totius orbis episcopis communicabant * : recta scribitur.
etiam fide coram universo populo prœdicata , TertiumexemplumsubsanctoGregorioMagno
perscriptisque eam in rem litteris ad Xistum afferri potest istud, cum de quinta synodo gravis
Papam et eosdem Cyrillum et Maximianum , in exorta esset dissensio, ejusque rei gratia multœ
quibus etiam Ephesinœ synodi setttentiœ in Nés- Ecclesiœ , etiam per Italiam , atque ipsa quoque
torium lalœ acquiescebant 2 ; denique re tota ab Longobardorum natio ac regina Theodelindis
eodem Xisto comprobata. secessisset. Et quidem ipse Gregorius eam syno-
Sane de duodecim Cyrilli anathematismis , dum quatuor reliquis adjungebat, ut patet pro-
licet in Ephesina synodo confirmatis, tacitum , fessione édita ad quatuor patriarchas 2, et tamen
neque adacti Orientales ut eos admitterent, aut assentit Constantio episcopo Mediolanensi 'i, ut
ab eorum condemnatione désistèrent, cum satis cum Theodelinde ejusdem synodi (qua illa offen-
conslilisset Cyrillum ab Orientalibus verbis po- deretur) nulla memoria fier et ; quia quippe , in-
tius quam sententia discrepare , neque eo mi- quit, in ea de personis tantummodo, non autem
nus a sancto Xisto suscepti sunt, synodoque de fide aliquid positum est. Et de fide quidem
Ephesinœ sua constitit auctoritas, comprobata constatmultos egregioscanonesabeadem synodo
Nestorii depositione, quam etiam Theodoretus, quinta fuisse conditos 4. Quia tamen constabat
unus Orientalium Cyrilli anathematismis infen- nihil aliud eisdem canonibus actum quam ut
sissimus, agnovit his verbis : « Nestorius a sanc- Ephesina et Chalcedonensis firmaretur fides ,
tis episcopis Ephesi congregatis divino«suffragio merito Gregorius eam cum Longobardis in sus-
pontificatu dejectus est 3. » penso haberi permisit, eo quod nihil in ea spe-
Alterum exemplum in ipso initio sexti saeculi, cialiter de fide , sed tantum de quibusdam per-
cum auctore Acacio Constantinopolitano pa- sonis actum esset, non proinde décréta fidei
triarcha , omnes fere per Grœciam , Asiam , ac suspensurus, ut ipsa ejus verba testantur.
lotum Orientem Ecclesiae, de sancti Leonis épis- Quartum in Lugdunensi concilio n, sub Gre-
tola et Chalcedonensi synodo ab Occidentalibus gorio decimo, quo recepti in unionem Grœci ,
ac Sede apostolica, rupta etiam communione, sedprius professi Romanam fidem iniis specia-
diutissime dissensissent : tandem sub Hormisda tim articulis, quorum gratia schisma conflatum
doclissimo Papa prœscriptœ ab eo formulae sub- est. Patet ex epistola Michaelis Palœologi impe-
scripserunt. Sicautem ea formula inscripta est : ratoris, ab universis Orientis episcopis compro-
Begula fidei 4 , in qua sancti Leonis epistolas et bâta. Ac licet de sancti quoque Spiritus a Pâtre
Chalcedonensem synodum receperunt, Sedem et Filio processione communi decreto consense.
vcro'apostolicam agnoverunt, his verbis : « Prima rint, facile conceditur, ut eo rituquiante schisma
Salus est regulam verœ fidei custodire, et a con- obtinuerat, nulla ejus processionis mentione
stitulis Patrum nullatenus devi are, et quia non facta, Nicœnum Symbolum recitarent. Et ea
potest Domini nostri Jésus Christi prœtermitti quidem unio parum constitit manifesta culpa et
sententia dicentis : Tu es Petrus, etc. Hœc quœ levitate Grœcorum, ut ex eorum quoque historiis
dicta sunt rerum probantur effeclibus, quia in liquet;non tamen eo secius demonstrat qua
Sede apostolica immaculata est semper servata condilione Ecclesiœ coalescant.
religio ; » ac paulo post : a Unde sequentes in Quinlum in synodo Basileensi ad concilian-
■ Ephes. Conc, part, m, c. 28, 30; Labb., tom. m, col. 1089 et i Tbid., Jlpht. Jusl. ad Agap. pont. Agap., epist. 7; l.alb., t. iv,
scq. -- 2 Ibid., c. 41, 42, col, 1175 et seq. — » Httrel. fab., liv. îv, col. 1801. — s Lib. i, epist. 24, nunc 25, tom. il.— s Lib. ni, epist.
c. 1. -■ T .n. n Conc Binii., lloim., epist. 9; Labb., tom. iv, 37, nunc 1. IV, epist. 39, ad Coust. Mediol. — '' Conc. v, collât, 3;
col. 1443. Labb., tom. v, col. 435.
PREMIERE PARTIR : DISSERTATIONS
dos Bobemos, propter communionem sub utraque specie ab Ecclesia catholica secedcntes, ooncesso calicis usu certis condilionibus. Hœc autem conciliatio nobis diligentissime perpendendaerit, quod >hi erudili eam proférant in exemplum synodi generalis in suspenso habita propter pacis bonum. Res autem âchabet. Concilium Basileense multas quidem ob causas eonyocahini : nd ea eral \ei maxima, ni Bobemos ad unitatem Ecclesiae revocaret. Raque ubi congregatum formatumque est , ipso initia » 18 Octob. anuo li.'H, Bohemos ad Bynodum eonTocavil bis rerbis: « Adibeht, accédèrent. Hicquidquid perlinereiad QdeiTeritatcm, quidquid ad pacem, ad fitae puritatem el divinorum mandatorum obsenrantiani omni cum diligenlia ac libertate tractabitur; [icebil libère omnibus ezponere quidquid Christiana religioni expedirejudicaTeril '. » Quod quidem eo maxime memoratum, quod Bohemi uegarenl usquam sibidatam audientiam; imo jactarent Catholicos numquam contra se eequa ei légitima diseeptatione consistere potuisse : unde Patres Basileenses siceos adhortantur : « Audivimusquod conquesti eslis non essevobis traditam qualem foluissens liberam audientiam : jam cessabil ornais querels occasio; eccejam locus et focultas plens audientiœ praebetur : jam incitamini; noncoram paucis, sed unrversahter audiemini, quanlumlibet audiri volueritis. > En car Tocati .sint: nempe ut andirentur suasque rationesexponerent; sed illud praxipuum : « Ipse Spiritus sanclus adstabit mediusjudex ctarbilerquid in Ecclesia tenendum et agendum Bit; » et iterum : a Ne differalis accedere, ut unanimiter audiamus verbum hoc quod Spiritus sanclus in Ecelesia l'aclurus est. » M ultis deinde coinmendanl Spiritus sancli conciliaribus geslis praesL denlis prœsentiam-, quo lestatissimum reliquerunt se a priscis decretis conciliaribus, quae quidem de iule conscriptaessent, minime recessuros. Quo autem loco baberent Constantiense concilium neminein latet, cum ad illud assidue recurrerent ejusque décréta pro fondamento poncrent. Hue accedit quod Calholicos quidem bono semini a patrelamilias seminato; Ijohcmorum vero doctrinam tacite « superseminatis zizaniis comparaient, et sperarent quidem apud ipsos multum boni seminisadbuc superesse, nec radicem omnino aruisse terramque haud penitus infrugiferam futuram, dummodo patcrenlur infundi rorem Spiritus sancli quiillam fecundet, et herbas noxias exurat 2. » Quo quidem per-
1 fnicr Ep. et resp. conc. Easil., epist. 1 ; Labb., Epist. et resp. conc. Basil., epist. 1; Labb.,
1 fiSR '
col. 638
tom. XII. — tom. .\n, n. 3,
spicue, sed tamen quanta fleri potuit modeslia , demonstrabant, coset ab unitatis gremio seces- Bisse et in errore versari. Quos autem errores tanquam herbas noxias tollerent, nisi eas quas Constantiense concilium evcllerc, data sentence, voluisset? Ejusmodi ergo concilii testigiis insistebant, ueque dis îmulanter habuere quanti facerenl etiam illud de communione, sive usu calicis, spéciale decretum, Objectum enim erat illis, quod vocaiis Bobemis tanquam ad uovum examen qussstionis ejus propter quam Becesserent concilii Constantiensis auctoritati derogassent;al illi sic respondent1 : « Calumniamur quia rocavimus Bobemos : numquid in decretis concilii Conslentiansis seriplum invenilis quod i i cle ia non debeal eos ad instruendum el înformandum conyoearel En igiturcur cosyo.
« a\ ci irit luculenter expressum. Pergunl : « Nec contra leges canonicas aut civiles hujusmodi
TOCatiO fada est, si\c a^serere \cliiiuis eOS ?OC8
tos ad instruendum, sicut veritasest, Bhre ad disputandum. Si ad instruendum, nemini dubilaimn estquin opus Bit pium; si ad disputandum, ut errans instruatur el reducatur, cum eadem ratio sil, similiter eril opus pium et laudabile. a Subdunt: « Pernimium periculosum fuisset denegare audientiam Bohemis, quam ubique locorum divulgabant se postulare, eleis niiii concedJ ob banc causam, quia eorum articuli erant ita manifeste \ci i, <piod nostri epi- Bcopi etsacerdotes non poteranteis respondere, nec cum ipsis conferre audebant : propice quod BCrupulus non parvus in animis bominum praesertim simplicium ita audienn'um exortus erat.» A(ldunt:« Dispulalionein de fide , quae non sit causa perfidiae scutumullus,velulin dubium revocet, sedadinstruendum vel clarius palefariendum unitatem, vel convincendum, vel conlundendum haereticos, vel confirmandum Catholicos, esse licilam, » quod exemplis armant*. Quin etiam diserte profitentur vocatos eos ut ad unitatem redirent, ac proinde errorem recognoscerent, atqueid ex ipsa invitatiene demonstrant : quo quid clarius? Jam ne quis putaret convocalos Bobemos ut de veritate tanquam adlmc perplexa atque ambigua qusereretur, Constantiensis concilii decretis, in suspenso liabitis, de conciliorum aucloritate hœc tradunt 3 : « Blasphemia esset, si quis negaret Spiritum sanctum diclare sentenlias, canoncs et décréta conciliorum , cum dixerint apostoli : Visum est Spiritui sancto et nobis 4. » Quo etiam referunt illud in invitatoria epistolapositumet supra recitatum : «Astabit Spiritus sanclus médius
i Resp. syn., etc., ibid., n. 3, c. 685,630. — ' Ibid., col. 037, 088 » Ibid., col. .688 — « Act., xv, 28.
judex et arbiter; » quod quidem non est alind quam dicere, ipsis Basileensibus interpretibus , « qnod ipsamet sjnodus erit Ula quœ judicabifc et arbitrabitur ; neque enim aliud judicaret et arbitrai! poterit, quam quod Spiritus sanctus suggeret. » Ac ne de concilio Constantiensi tacuisse viderentur, subdunt atque inferunt : « quod judicabitur in hoc concilio, prout judicatum est in Constantia; atque id fumant his verbis : Nam cum sententia illa condemnationis Hussitarum a Spiritu sancto dictata fuerit, et ipse nesciat variare sententiam veritatis, utique cum idem sit in omnibus conciliis, idipsum hic veraciter judicabit quod in illo. »Cum igitur hœc dixerint Patres Basileenses inter ipsa initia, anno scilicet 1432, ante tractatam Bohemorum eau. sam, omnes intelligebant qua mente tractarent; atque id omnino agi, non ut concilii Constantiensis décréta infringerentur, sed ut ad eorum decretorum auctoritatem Bohemi revocarentur.
Neque prœtermittenda legatorum concilii Nurembergœ degentium ad ipsum concilium epistola, quœ sic habet : « Omnium nostrorum una sit et firma sententia, quod in dubium vocari non debent, quae solemniter et digeste a sacris conciliis sancita sunt, aut fide sanctorum probata * ; » unde inferunt : « Admittantur ergo, illibato fidei nostrœ tenore manente, qui vocati sunt, et audiantur : non quod solidiores hi tanquam dubii fiant, quibus datum est nosse divina mysteria, sed ut iidem ipsi qui densis errorum involuti sunt tenebris,-in claram fidei nostrœ cognitionem, si Dominus annuerit, revocentur, 46Feb., anno 1432. »
His ergo praesuppositis, plana fient ea quœ cum Bohemis de quatuor articulis compactata confecta sunt. Sane de tribus postremis articulis nulla est difficultas : de communione vero sub utraque specie a Philiberto episcopo Constantiensi aliisque legatis, concilii Basileensis auctoritate sic concordatum est : « Quod dictis Bohemis et Moravissuscipientibus ecclesiasticam unitatem realiter et cum effectu, et tamin omnibus aliis quam in usu utriusque speciei, fidei et ritu universalis Ecclesiœ conformibus; illi et illœ qui talem usum habent, communicabunt sub utraque specie cum auctoritate Domini nostri Jesu Christi, et Ecclesiœverœ sponsœ ejus, et articulis ille in sacro concilio discutietur ad plénum quoad materiam de prœcepto , et videbitur quid circa illum articulum pro veritate catholica sit tenendum et agendum , pro utilitate et salute populi Christiani ; et omnibus mature ac digeste pertractatis, nihilominus si in desiderio habendi illam communionem sub duplici specie perseve-
' Ibid., col. 032.
raverint, hoc eorum Ambasiatoribus indicantibus, sacrum concilium sacerdotibus dictorum regni et marchionatus communicandi sub utraque specie populum, eas videlicet personas quœ in annisdiscretionis reverenter et dévote postu- Iaverint,pro eorum utilitate et salute in Domino largietur ; hoc semper observato , quod sacerdotes sic communicantibus semper dicent,quod ipsi debent firmiter credere quod non sub specie panis caro tantum, sed sub qualibet specie est integer et totus Christus. » Additum : « Quod Ambasiatores dicti regni et marchionatus ad sacrum concilium Deo propitio féliciter dirigendi, et omnes quideeodem regnoet marchionatu dictum sacrum concilium adiré voluerint, secure poterunt ordinato et honesto modo proponere quidquid difficultatis occurrat circa materias fidei, sacramentorum, vel rituum Ecclesiœ, vel etiam pro reformatione Ecclesiœ in capite et in membris : et Spiritu sancto dirigente fiet secundum quod juste et rationabiliter ad Dei gloriam et ecclesiastici status debitam honestatem fuerit faciendum. » Hœc transacta firmataque sunt in* ter Basileenses legatos totamque Bohemorum gentem anno 1433, ultimo Nov. et 5 Jul. 1436; a synodo vero et suramo Pontifice postea comprobala.
In his autem pactis nihil omnino difficultatis supererit, si tantum ante dictorum meminerimus. Quid enim in suspenso habitum est? Concilium Constantiense?nullum verbum, atque omnino satis demonstravimus, quam illud sacrosanctum esse Basileensibus Patribus eorum legatis. At reservatum concilio, ut discuter etur ad plénum quoad materiam de prœcepto, quod tamen in concilio Constantiensi, sessione 13, judicatum jam fuerat; quœ reservatio œquivalet suspensioni decreli. ^quivalet sane, si ita reservata est illa discussio, ut ipsa res revocaretur in dubium, ut de ea, tanquam ambigua, investigatio, fieret, fatemur. Si tantum ut instruerentur et informarentur errantes, ut convincerentur , ut confunderentur , non quœrendœ veritatis tanquam ambiguœ, sed elucidandœ sive patefaciendœ, tanquam certœ et compertœ, et iterum confirmandœ gratia, negamus. At qui eam fuisse concilii Basileen«is mentem, ut Constantiensis concilii judicata tanquam Spiritus sancti dictata haberentur, totaque res ad synodum Basileensem, non ut ambigua et indecisa,sed ut elucidanda confirmandaque ad infirmos instruendos referretur, evicimus : idque non argumentis aut ratiocinationibus, sed ex ipsa synodo promplis documentis atque actis authenticis demonstravimus; nulla ergo superest difficultas.
