Superiiis, art. m

DE KXCIDIO r.AP.YLONIS.

ThtHKlor. Ihorel. fab. in Paul. Samos.) Atqiie luijus qukiom tlisoipuli , hymno diclo in niagisiruni, ouni è cœlo descendisse jaclabanl : al verilas non è cœlo missum, sed è lania sede velul è cœlo prœcipilem dalum ostendit.

llxc igilur judaici erroris in Thoodoto posl Joannem renascenlis labos onines fere seculas hiBreses peperil, ac maxime arianismuin elnestorianismum, quas non hic exprossas . sed in ipso fonte veluli designalas ac liguralas pulamus.

Sequilur : Et aperuit putcuni abyssi , et ascendit fumus putei , sicut fumus foniacis magnœ , et obscuratxis est sol et aer de fumo abijssi (cap. ix, 2) : quaî sanè porlendiinl orbi universo lerlam caliginem, retardalo per hœreses cursu Evangelii , quod est mundi lumen. Xam ab inilio Celsus aliique christiana^ religionis hosles, ciim eideni religioni bœrelicurum insanias inipulabant, ac veris l'alsa luiscebanl; tumetiam, quod crat exitiosissimum , christiaDismum à se discordem, nihii aliud esse credebant quam, uf cœlerœ sectœ, invenlum liumanum in opiniones variabiles scissum : quam in rem allulimus (Abrégé de l'Apocal., n. G) cgregium Glemcnlis Alexandrinis locum in hœc fere verba' : Primum enjo adcersùs 7ws adducent, dicentes non oporlere credere propter dissentionem hœresum : retardalur evim ac differtur verilas, dum alii alla cousliluuiU dogmata. Sic permillenle Deo cxlile- Tunl , qui adulterarent terbu77i Dei , ut operiretur Etangelium , in his qui pereunt ; in quibus Deus hujus sœculi excœcacit mentes mfidelium , ut non fulgeat illis illuminatio Etangelii gloriœ Christi-; qua? luctuosissiraa est ultio Dei adversùs impios et imraeraores.

Mihi ergo cogitanli ecqui.d verisiraile vidcretur, hanc pestem , quaî ad plagam immissaî à Deo cœcilalis lam clarc i»erlineat, licet srcpius intcr Ecclesiœ persecutores exortam, à Joanne pr;ctermissara , occurril hic iocus; nam et locustarum genus eô ducil. Ncc me lalet à Joele prophel;\ Assyriorum exercilus in locustis liguralos. Veriim Joannes ub ipso initio hanc ideam seu formam locustarum procul amovet ab ociilis; ac ne suspicemur bella vulgaria, aul milites ferro armatos, locustas suas comparât scorpiis qui vcneno noceanl (t. 3, 5). Nullum autcm est animal virulentum r|uod subtiiiiis ac fallaciùs in domos, ipsaque adeo cubilia irrepat, aut homincs ferial occultiùs quam islud, sicut nulla est peslis animarum h?/;resi aul noccntior, aut familiarior atqiie oc/:ullior; lum illud vel pnecipuum , quod locusUt; Joannis, in liomines grassari jussai, non omnibus noceanl, sed iis lantiim qui non habent „',;,- /) \ (idemque salutarem pi;\ professione V' . am in frotitihm suis fv. h) : et datum

csl illis , ne occiderent eos , sed ut cruciarenl men- "' "; (t. T,) : novum genus militum, quod '' l'onis, sed lantùm à venY (Ide alienis ,

n«4uc cuiquam neccm, sed occullos et novi generis crucialu« inférai. H;f:rcscs enim pectoribus infusas, conw;quuntur invidi.'c, rixaî , conlentiones, odia, quibus nihil f«l moleslius aul letrius. Accedil ad cumulum, quod b.'erelicorum genus sil iniporlu- Dum. in'î"'' '"m, pugnax, damosum , tumulluo- »um, «ïl , cAuu nihil pons'i habeant, nisi ul

magnum li<J»:i myslcrium, detractis veri.s animi so-

\.S4rom ,lih. ru. — t II. Cor., rv. 2, 3. t.

laliis , ad vcrborum pugnas cl ad minulissima quœque doducanl. Jaiii illud singularc quod cùm habeant faciès ut faciès hominum (pugnacium), et velut leonum dentés (t. 7, 8) simul habeant capillos ul capillos mulierum {t. 8) molles, effeminati, quod eliam nominalim de Paulo Samosateno cjusque discipulis prodilum (Euseb.); seipsos amantes, sibiquc ipsis placentcs, verœ disciplinée dissolvendse suasorcs, vanamque eleganliam et ornalus superfluos curiosc sectanles. Gœtcrùm in his hœc tantum boni spccics, quod parvum eis tempus assignelur, non annus, non saltem anni dimidia pars, sed quinque menses (t. 5, 10) : prodeunt, inlereunt , rursus resurgunl brevi periturœ, successione nullà visibili ac cerlà, sed insectorum instar, velul ex lulo et pulredine ebuUire videanlur. Sic enim Gerinlluis, Theodolus , Praxeas cum suis prodierunt , desullorium agmen , ac per sese dissipandum, nec enim ultra proficient, sed et insipientia eorum manifesta erit omnibus^

Cùm lamen vagenlur incerlis velut sedibus, nec salis credant iis ducibus quorum preeferunt nomina sicut scriptum est : regem locusta non habet^; habent lamen occullum regem, angelum abyssi, cui nomen hebraicè Abaddon , grœcè autem Apollyon , latine Exterminans^. Quse cùm audimus non proplerea bella vulgaria cogitemus; meminerimus autem exlerminalorem illum non expedito ense, sed arle et seductione , ab initio fuisse homicidam , sicut dicil Dominus (Joan., vni, 44).

Hœc et alia à nobis pridem exposita (Gomm. ad cap. ix), profectô eiïecerunt, ut omnes fere interprètes , nec minîis protestantes quàm catholici noslri , passim hune locura ad hœreticos facile traduxcrint; cùm et illud accédât, ut non frustra Joannes prœter solitum , lot allegorias conjccerit in istud mali genus quod spiriluale sit , nec nisi per allegorias exprimi possit.

His autem expositis sic concludit Joannes : Vœ unum , seu primum, abiit, et ecce veniu7it duo vœ post hœc ({2). Primum autem illud vœ cum secundo collatum, ad Valeriani imperium nos deducct, ut stalim palebil; cujus temporibus judaicum errorem, in Paulo Samosatensi solemnissimo tolius Ecclesiœ calholicœ judicio condemnalum esse constat, qui congruus tinis rébus judaicis, et primo vœ e&l appositus.

ARTICULUS IV.

De rclUjuâ parle cap. ix, f. 13, ad jinem, ac effusis Orientis excrcilihus , de(iue inilio mali illati Genlilibits et imperio romano , ad scxlam tubam.

Hic non erit nobis diu laborandum cùm res clara sit; ncc Vcrensfelsius contradicat : Et sextus Angélus tuba cecinit et audivi vocem dicentem sexto

Angelo : Solm quatuor Angelos qui alligati sunt in flumine magna Euphrale''. Sœpc monuimus Eupliralem esse verè Euphralcm , à quo (lumine romanum cœpisse excidium oslendimus''; nec vacal repelere ((ua:; hîc annolavimus. Id unum diligenlcr meiriinisse nos oporlct : à Parlhorum seu Persarum redivivorum exercilibus incœpisse labem imperii Piomani ex Valeriani clade, quA imperii ad Orientem conversœ vires, Gothisquc qui lune primum

1. ri.Tim., Ul. 9.-2. Prov., xxx. 27. —.3. Apoc, ix. 11. — 4. J'iKrn, \'i , 14. — 5. Comp. Ilislor., ante cap. m. n. 9 el ad cap. I IX. Si. 14,

DE EXGIDIO BABYLONIS.

apparuere, el reliquis occidcntalium parliuni invasoribus, ac tandem eas excisuris, patefactus est adilus.

Hoc posito, nihil hic supererit diffîcultalis : cùm Angeli , ad ultionem quidem romani imperii persequentis sanctos prompti, sed divinis decretis in lioram, et diem, et mensem alligati (t. 17) immenses orientalium regum exercitus effuderunt.

Orientalium autem exerciluum characteres graphicè Joannes exposait; primùm ex immense equitatu {t. 16.) et ex armorum génère et pugnandi modo , sagittis et ad frontem et post terga velut ex caudâ equorum immissis (*. 17, 18, 19). Quibus plagis non omnes quidem romanes vires consumptœ, sed tamen tertia pars internecione deleta : et diserte ascriptum : Cœteros homines qui non sunt occisi, non egisse pœnitentiam à colendis dœmoniis suis et simulacris aureis , argenteis, lapideis et ligneis (t. 20). Ubi annotavimus tum primùm idola commemorata fuisse ; ut nempe constaret , et ad elhnicos hanc primùm speclare proplietiam, et hinc incipere ruinarum causas , quôd Bomani ab idolis colendis el inculcandis non resipuerint; quod cùm sit perspicuum, nec usquam impugnatum, nihil addimus, cùm prsesertim in illâ visione fusiùs et diligentiùs exponendà cap. xvi. Joannes sedisse videalur.

ARTICULUS VII.

Summa diclonim ; nova prophelatidi initia ad cap. x.

Duarum ullionum quas divina justitia deposcebat, prima expedita est. De Judœis sumptum supplicium : eorum sequaces hœretici Iransierunt , ac primùm v.e mundo intulerunt; lanta hœc plaga fuit. Nunc ad Genliles novus ordo vaticiniorum exorilur, dicenle Angelo ad Joannem : Oportet te iterum prophetare gentibus (t. 12). Neque tantùm de casu imperii romani ejusque causis et gradibus disserendum est; tantique eventùs prima radix aperienda, nempe elTusœ Orientis vires. Quanquam enim hâc de re aliquid delibatum est, nec sine injecta quàdam idolorum mentione, quod tum primùm occurrit (cap. x. 14, 20) : nunc tamen et eadem fusiùs explicanda, et alia promenda de gentibus quœ hactenus intacta sunt. Hic ergo novus ordo rerum ac vaticiniorum incipit illuslribus initiis, apparente Angelo forti cum septem tonitruis, et libello non jam signato ut antea (v, vi), sed aperto propter evidentiam et splendorem rerum dicendarum, pree his quai dictœ jam sunt. Itaque jurât Angélus magnificum illud et pulcherrimum jusjurandum : Quia tempus non erit amplius : sed in diebus vocis septimi Angeli tuba canituri, coiisummabitur mysterium Dei , sicut evayigelizavit per serms tuos prophetas {t- 6, 7); grande scilicet mysterium de Ecclesià victrice inter génies, quodapud prophetas nihil est illu^trius. Nec immerilô novis veluli iniliis prophetia inducitur, et ad Joannem dicilur : Oportet te iterum prophetare gentibus, et linguis , et populis , et regibus multis (jf. 11) tanquam diceret : Hactenus Juda^is tantùm sua fala nuntiasti : nunc vero novo ordine prophetare te oportet omnibus gentibus, totiusque imperii romani pandendajudicia : atque ha3C delibasti (ix. 14), nunc autem el jam dicta inculcanda sunt, et reliqua omnia pleniùs exequenda, canendumque est

de multis regibus, sivc persecutoribus (cap. xni , xvn, 9), sive persecutionis ultoribus {Ibid., 16). Hœc autem incipiunl à cap. xi. quo etiam loco vel maxime docti Verensfelsii objecta insurgunt.

ARTICULUS VIII.

De Diocleiiani perseciitione ad cap. xi, ac primùm

de Verensfelsii prœjudiciis.

Agit contra nos vir doctissimus, primo prœjudiciis , deinde rébus gestis.

Prœjudicia hœc sunt : primùm, parum dignum videri majestate revelationis hujus, ul eartî adstringamus ad Diocleiiani aut Juliani Apostatœ tempera ' : Tanquam unica Diocleiiani rabies, aut illa paucorum dierum Juliani molimina , in tantâ maximarum rerum multitudine sola commemorari mererentur. Que loco sic agit nobiscum tanquam Trajani , et aliorum diras persecutiones omiltamus^.

2° Extenuandam aggreditur Diocleiiani persecutionem , tanquam nuUa sit ratio cur ipsa prœ cœteris seligatur, prœcipuum futurum divinissimi valicinii argumentum.

30 Alia esse éventa quœ res Ecclesiœ magis spectenl, quàm ultio de Judœis et Gentibus.

« 40 Esse quod doceat, necessariô Apocalypsim » ad omnia noviTeslamenti tempera pretendendam, » quoniam scilicet ultimum judicium ac piorum » exinde félicitas, impiorumque exitium prolixe in » fine libri describitur^. » Quœ partira fictitia, partira etiam vana sunt.

Nam quôd ad Diocletianum atlinet, res ficta est, nos uni persecutioni ab ee motœ fuisse intentes : nam et generaliorem besliam inlelleximus Bemam in decem illis nelis persecutienibus; (ad cap. xm , t. 1.) el de Valériane œquè raulta diximus; (ad cap. IX el XVI.) nec data occasione Trajani cruentam perseculionem omisimus ad cap. ix.

Quôd autem eamdem besliam in Diocleiiani persecutiene a Jeanne vel maxime censiderari diximus, hœ causœ exlilere; primùm quôd ea persecutio omnium acerbissima el maxime diulurna fueril per decem annerum spatium. Hœc igitur prima causa est cur illa persecutio diligentiùs observanda fuisse videalur.

Altéra causa eaque prœcipua; quod fueril ultima, quam quippe censequilur non modo pax Ecclesiœ, sed etiam ejus clara Victoria, persecutoribus manifeste supplicie addiclis, cruce Iriumphali ereclà in medio urbis, et Censlantini laureis Ghriste subditis : quo nihil mirabilius , nihil Ecclesiœ lœlius , aut Ghriste gloriosius, aut à prophetis prœdici, aut ab omnibus hominibus videri petuil.

Quare quod Verensfelsius hœc omnia, non ila mullùm ad res Ecclesiœ facere ubique significat, ipse viderit : nec profeclô dixissel alia evenissememoratu digniora, quàm tara clara de Ghrisli hoslibus judicia, prœsertim cum Ecclesiœ claritudine, ac gcntium cenversiene cenjuncta. Profeclô dolemus obsurduisse ad has voces : Faclum est regnum hujus mundi Domini iiostri et Christi ejus^: et rursus de Babylene magnâ : Peccata ejus percenerunt ad

cœlos^ exulta super eam cœlum, quia judi-

cavit Dominus judicium vestrujn de illâ'^ quia

1. Cap. m, §2.-2. Cap. m, §3.-3. Idem, § 1.-4. Apoc, XI. 13. — 5. Idem, xvni. 5. — 0. Ibid., 20.

DE KXniDIO BAin'L-ONIS.

ceraetjusUi sunt juiUciaejus*: ut nihil prol'oclo sit uliliu> aiit suavius, quàiu ad divina jiulicia pavoro. Uelari cuni Iromore, aliiuo ad haiic rogulaiu mores componere.

Quod ergo subdîl Voroiisfelsius quarto loco, scilicet Ap<xalypsim ad omuia novi TesUimenti tempera protemiemlatn : id quo consilio, quo ordino, modot]uo sil factum, non est hic dicendi loous : videmus intérim ea quiv dixiraus verè protendi ad omnem anatemexemplo omnium longe illuslrissimo, eoque cum solatiis et suavissimà utique instruclionc conjuncto. Nisi forte cxistimamus esse ulilius aul pulclirius de romanA EcclesiA quidquid collibueril comminisci, et ubique videret papam, nuUo liccl characlere singulari insignitum.

Uxc ad pnvjudicia Verensfelsii. De rébus verô geslis quîE ad Diocletiani perseculionem nos vel maxime ducanl , suis locisdicemus singillatim. Hos intérim priomittimus hujus pcrseculionis obvios. characieres dal;\ occasione recensendos : quôd cxorta sil ab cversis Ecclesiis; quôd sœpe inlerrupta rursus recrudueril; quodsub septem Augustispcr alla iosignia et tempora denolatis; quôd in et Chrisli regnum cœperit, et alia ejusmodi tam clara, ul à nemine obscurari poluisse confidam.

ARTICLLUS IX.

Sequuntur tex tisiones de ultione genlium : prima visio : inilium persecutionis Diocleliani ab cversis Ecclesiis ; ad primos versus cap. xi.

Audiamus Lactantium qui bœc intimé novit, nu- Irituà in palalio et admotus juvenluti Crispi Cacsaris Constanlini Magni filii^. « Postea quàm judicalum » est inimicos deorum et hostes religionum lollcndos » esse, missumque auspicem ad Âpoilincni Mile- » sium, nihil nisi tristia de chrislianis renuntialu- » rum ; inquiritiirjioragendœ rci dies aplus et felix, » ac polissimum ïerminalia deliguntur, quœ sunl » ad septimum calendas manias, ut quasi terminus » imponcretur huic religioni. Ille dicsprimus lethi, » primusque malurum causa fuit qua; et ipsls et

• orbl terrarum accidcrunl. Qui dies cùm illuxisscl

• agonlibus consulatum senibus ambobus (Dioclc- » liano cl Maximiano) octavum et soplimum, re- » penle adhuc dubiA luce, ad Ecclesiam profeclus, » cum ducibus cl Iribunis et rationalibus venit, et » revulsis foribus simulacrum Dei quairitur, (quôd

• profeclo nullum cralj Scriptura; repertœ inccn- ■ dunlur, datur omnibus praida : rapitur, trepida- » lur, discurrilur; ipsi verô (principes) in spcculis » (in allô cnim conslituta Ecclesia ex palatio vide- » balur; diu inlcr se concerlabanl uirum ignem » poliùs supponi oporteret. Vieil sentontia Diode- » liani, cavons ne magno incendio facto jiars aliqua » civitatis arderel; nam mullaj cl magna; domus ab » ■• cingcbanl. Vcniobanl ergo l'niitoriani

• . ..:à, cum sccuribus cl aliis ferramentis,

• et immissi undiquc tandem illud cditissimum » p3' )lo ad.X'quarunl. »

"■ '.comcdia; quam Diodelianus inco-

lebal. Hoc, cvcrsa; ccolcsiaî vclul signo dato, dci pcr.-ccutionis cxordium. Hic finis pra^slilu;^ . ;.. lo , rcsljlulis locis, in quibus chrisliani in unum convcnirenl. aviicl. Const. cl sic apud Ucl. De murt 48.) I.aclanlius addil : .Sic a/; ecerstî