c. IV, § 16. —2. y. 11, 15. —3. C. iv

DE EXCIDIO HAliYLONIS.

palcfooil illutl inpeii? romana? tuin roligionis arcanuin*' ut imperaloros oorumquc imagines pro diis, imo vorù pr;ï diis saorilicios cl libamiiic coli jiil»erenlur. llinc ab ipsis iniliis imporaloriiv! poteslulis , Auguste vivo et spiranti , Tiberio , CaliguUc , Neroui, Domitiano, cœtoris, tcmpla , sacerdolia, aharla, vota, sacrilicia constitiita esse constat. Non ergo quoil Veronsfolsins niemorat-, ad christianorum aliquod leslanientum, sed ab ips;\ origine ad revereniiara romanii? raajeslatis omnium gentium animis iniprimondam. Quid noslrA , si inimicum illud esse viderolur, nec ab ipsis imperaloribus crcdituin? Trajanus scilicel non erat adeo insanus, ut se deura crederet : et lamen christiani , nisi ejus Imagini thure ac riiw supplicarent, ad supplicium trahebantur'. Refort Eusebius Marinum qucmdam milit^m à centurionis honore capiendo prohibitum qwki imperatoribus \'aleriano et Gallieno ejus filio, sacrificare iiolkt*; ac postea sub iisdera imperatoribus passum, secus ac in commcntario nostro per errorem scriptum erat^. Diocleliani quoque teraporibus libare jubebantiir quatuor imperatoribus , eorumque imaginibus'^; non quôd ipsi crederinl, sed quod de majeslale divini numinis ac nominis passim luderent; quo ipsa idololalria nihil liabebaL telrius : Julianum quoque eâ mente fuisse , atque hanc quoque reverentiam imperatoriœ, licct Paulo dissimulantiùs atque artificiosiùs, tamen haud dispari aiïectu , voluisse restitutam tria imprimis clamant. Primùraquod suam imagincm deorum simulacris perraixtam proposuerit, quod deorum culluni cum suo conjunctum esse voluerit; quôd renuenlibus pœnas intentarit; quôd hanc quoque idolatria) partem sanare sit agressus^. Alterum quôd sublatà in urbe Paneade Chrisli imagine miraculis nobili, suam collocaril*, quo prœlusisse videbaïur Antichrislo fuluro, seseque erecluro super onme quod diceretur Deus, et super ipsum Chrislum*. Tertiura argumentum quôd ejus adulatores ipsius et Homanic idololatriœ spiritu plcni eidcm recenler mortuo , Tarsi Ciliciœ delubrum, fannm, templum dedicarint ; quin etiam, qui Juliani res, inquit Gregorius Nazianzenus'", venerantur H roluut, eumdem scilicet notum nobis effmgunt Deum. Hinc igilur Joannes restitulum inculcal l)esli.-f; imagini cultum ; Ijcsti.'c imagini vim omnem idololâtri», prodigiaquf et oracula attribuit; unani denique coramondal adulatriccm religionem , quaî principum cuilu et commodis, ex veluslâ imperii consuetudine insenirel.

ARTICCLUS XtX.

p, • --'.-re heilia dexterœ el fronti emenliura ne vendentium . deque fjut nominn numéro : wl (inern cap. xm.

Fingil Vercnsfclsius ' ' nossuelum, quod nemo non rùl»at, non sihi rovatnre, dum bestiam à rulnere tanatam, antea quidam de Juliano exponueral , nunc terà eam mfnlô ad Dioclelianum cœlerosque quos plaqa illa bniio» inflicla occidisne dixeral, retrahit. S«*d j>ac« viri docti dixcrim, non ego h me divcrsus, icA ille m^'onim , imo .loannis diclorum , immcmorem se pr»îbuil, Totus enim in eo est Apostoius, ut

1. Vtr c. (V, I 20. - 2. C. 1,1, % 17. - .3. Vcrtnnr.. ihid. <:.r. Plinio. Kv.Uh X Kp. «7. - 4. Lib. vi,. c. V,. - ',. \d r.ap. xiri. ». 11. — « ; ' '< Mart. P'iOxtt., 1.— 7. are<j. Nnzianz., Orat. tu. - . . V. c. H. o. Hen, c. 21. - 10, Gréa.

y<U.,$r,Orai m, ^. W. — 11. C'a;». IV, § 10.

plagam illain Iclhalem idololalriœ roman;iD in pcrsccutionc Dioclctianicà, lanl;\ Ecclesiœ glori;\ infliclani, Juliano ostenderet fuisse sanabilem. Salis onim conslilil loto roniano impcrio rediisse prislina odia, arlificia, supplicia, eumdem animum abo- Icndi christiani nominis, occultiùssanè, sed eo nocenlius, ita ul in Juliano, si summam rei inspexeris, ipsc Dioclelianus revixisse videalur, quibus Ecclcsiam persentiscere oportebat idoiolatriam non omnino morluam , sed facile ad ingenium redire, nisi divinà polenlià leneretur. Hinc enim et illud evenit, ul Juliani perseculio, œquè ac cœlerœ, ad Anliochi formam suis brevissimis spaliis definita, persecutoris supplicie desineret. Sic omnia fiunt ex rerum anleactarum exemplis; nec mirum si à Juliano ad Dioclelianum, ul aposlolicum valiciniura, ita eliam nostra interprelatio reverlalur. Gui visioni bealus Apostoius hanc quoque vclut ultimam et expressissimam addidit notam de besliœ characlere ad servilis el clienlelaris obsequii leslimonium impresso fronlîbus el raanibus ', et ne quispossit emere aut vendere, nisi qui habet characterem, aut nomeyi bestiœ , et numerum nominis ejus"^. Id quod à Diocleliano faclum, el à Juliano repelilum, id in noslro commenlario pridem oslendimus ad hune locum.

Quid hic Verensfelsius? Agnoscit duas leges Diocleliano principe. Alleram ne christiani emerent aut venderenl, aut aquam ex fonlibus haurire sinerentur, nisi circumstantibus deorum simulacris Ihus adolerent^ : alteram , quœ eôdem perlineret, ut liligalores priùs sacriflcarenl , atque ita causam dicerent^. Quo décrète ab omni commercio arcerenlur, subtraclo eliam innoxiis et vexalis legum auxilio. Hœc Dioclelianus in illA décennal! perseculione , nuUo anleà exemplo; quibus lamen afTinia Julianus reduxil in médium^. Namque Anliochige, injeclis viclimarum exlis , conlaminavil fontes atque omnia in foro venalia , lanquam escam polumque relicturus solis deorum culloribus; alque hœc ingénue el libéré déplorantes cruciabat. (Theod., ni. 15.) Al de jure dicendo diserte Sozomenus ejus sévi historicus** : sacrificare recusanlibus juscivitalis adeplum, eosque foro prohibilos, facto el vi , ul solebal, elsi forlassis non edilà loge , quam tamen jam haberel mente conceplam. (Greg. Naz , Oral, ni, pag. 93, 94.) Utcumque est, salis constat, hœc infanda à nemine excogilari poluisse; nisi qui ad Dioclelianicum animum penilus induissel.

Cîim ergo Apostoius nos ubique relrahil ad Dioclelianum in Juliani odiis ac perseculionibus redivivum , nihil aliud agit quàm ut ad ipsos fontes revocel , inculcelquc Iccloribus se in animo habuisse decennalcm illam, Dioclcliano duce vexalionem, quam, veluli morluam, Julianus curarel el excitarel.

Ejus rei gralia Diocleliani nomen ])rophelicis charlis indicil cum h;1c prœfalione : llic sapientia est : qui habet intellectum computet numerum bestiœ. Tum addil : Numerus enim hominis est, et numerusejus sexcenti sexaqinta sex'' . Diserte enim, numerus hominis est; numerus, inquam, hominis cujusdam nomine comprehensus, qualc nos oslen-

1. Apoc, xiir. 10. — 2. Idem, 17. — 3. lied", Ilymno in S. Jutlin. — 4. Lncl., de Mort, purs., 15. — 5. Basil., Ôrat. in Jul. — 6. Soz., l. V, c. 18. — 7. Apoc, xiri. 18.

DE EXCIDIO BABYLONIS.

dimus in hàc voce; Diodes Augustus ; quem numerum ictu oculi observaveris. Glarè Laclantius : Diodes a.nle imperium vocabatur*, rursus exutus purpura Diocies iterum fadus est^ : ut nec oblivisci nos oporteat privalum viri nomen, qui prœter imperalorium morem ad privatam vitam aliquando revocandus esset.

Malè Verensfelsius^ quserendum fuisse nomen quod secundœ besliae conveniret. Imô nihil ad secundam bestiam pertinebat; nisi ut primam illam sanalam acveluli resurgentem adorare faceret''; ad cujus proinde nomen tanquam malorum fontem recurrendum fuit, ut diximus; nec abjici oportuit in designando romano principe latinas numérales litteras. Quis autem nesciat consueto sermone Jovii Diocleliani Augusti nomen? Sed stylo prophetico aliud congruebat; lectore etiam admonito, ut non obvia quœque, sed arcana quœdam licet vera el certa cogitaret. Addendum etiam illud; non hue illalas forluitas voces, sed cum vocibus res esse conjunctas. Cùm enim res gesta, nempè illa les de interdicto christianis omnis emptionis et venditionis , uni Diocletiano competat, ante ipsum verô nemini; liquet profectô unum Diocletianum fuisse cujus nomen quaeri oporteret. Inventum est autem, rebusque conjunctœ voces tanlam effîciunt certitudinem , quanlam ex his eventis reperiri rarum est, ne quid dicam amplius.

At enim Verensfelsius^ nos admonitos voluit, vivo Jeanne d litteram nequaquam dénotasse quingenta , sed hœc à se iniicem separata signa lo in unum postea coaluisse ; quasi deceret nos hœc minuta sectari, non autem attendere ad ipsam figurée litteralis formam, aut Joannes nescierit quid usus consequens statim allaturus esset. Sanèà multis jam sœculis D litteram pro quingentis, ut m litteram pro mille valuisse, docti omnes sciunt ab antiquis manuscriptis docti; ut illud nu ne omittam ante trecentos annos ab interprelibus inventum artificialc nomen diclvx in quo iste numerus dclxvi affulgeret, quasi nos ad Dioclem manu duceret®.

Salis ergo constat decennalem, Diocletiano duce, persecutionem ejusque interitum et resurrectionem clarè à Jeanne fuisse preenotatam, et ne quis dubitaret ipsum Diocletiani nomen , tantùm non expressis disertisque vocibus ac syllabis fuisse appellatum : quod erat demonstrandum.

Stanlillcesa quœ diximusMe litterisnumeralibus vocum XaTEivoç et Tetràv ab Ireneeo allegatis; quippo quse intacta relicta sint. Neque enim Verensfelsius demonstravit spectatam abirenœo, protestantium more, latinam Ecclesiam^; quippe cum is disertissimis verbis nominaverit imperium quod nunc obtineret , nec ostendit latini nomine quemquam appellatum, nisi forte latinum illum de quo Maro verba fecit, neque huic voci docuit cœtera convenire, quœ ad hune Joannis locum apta et opportuna commemoravimus.

1. Lact., de Mort, pers ,9.-2. Idem, 19. — 3. C. iv. § 22. — 4. Apoc. , XIII. 12. — 5. Id., XIII. 22. — 6. Comm. in hune locum.

— 7. In Prœf., n. vu. et in Com. ad hune locum C. xm. IS.

— 8. C. I, § 25; Iren., l. v. 30.

ARTICULUS XX.

De quarta visione circa ulUonem Gentilium, deque Babylonis casu, ac de duplici falce immissâ in Babylonis imperium ad messem et ad vindemiam : ad caput xiv.

Prœtermitti potuit caput istud xiv ciim à viro doctissimo nihil hic specialis difficultatis occurrat : sed ad rerum seriem et consecutionem pauca ista memorentur.

Apparet super montera Sion martyrum gloria (t. 1, 2.), in Ecclesiœ vexatœ solatium : apparet Evangelium œternum ab Angelo medio cœlo portatum (t. G, 7), id est, toto orbe clarum, hujus irrisi et exosi. Babxjlon illa magna, id est, Boma divinœ justitiœ pœnas dédit, clamante Angelo , Cecidit, cecidit {t. 8). Victa est, capta est, prœdœ et ludibrio xVlarico, barbarisdata est, pristino imperio el splendore mulclala : tum in urbe et extra urbem diserte notalum immilti geminam falcem ad messem et ad vindemiam (t. 16), In ipsà enim civitate Genserieus à sanclo Leone papa exoratuspepercit sanguini, opes demessuit; at in vindemià sanguis efîusus designatur : unde illud : Torcular calcavi solus , et aspersus est sanguis super vestimenta mea * : et hic apud Joannem , calcatus est lacus extra cimtatem (t. 20). Paulô posl Gensericum , ab eodem Leone papa Attila Hunnus, à civium sanguine deterritus, ad vastandas, igni ferroque provincias , se convertit, et exivit sanguis de lacu usque ad frœnos equorum, per stadia mille sexcenta {t. 20); hoc est, septuaginla ferè leucis; et velut calcalis uvis longé latequè torcularia redundarunt, quœ olim explicata nunc meliori ordine composita lectori tradimus.

ARTICULUS XXI.

Quinta visio de septem phialis ac plagis : ad cap. xv et xvi.

Primiim annotamus, ut capitis xiv ita xv et xvi interprelationem nostram totam à Verensfelsio esse prœlermissam, ac nequidem in epitome commentarii nostri memoralam : quare supponendum est eam pro immola et irreprehensà haberi opportere; ad rerum ergo seriem 'in pauca conirahemus,

2° Observabimus ex commenlario nostro (Apec, cap. XVI. 1) unavoce à templo exaudità, simul jussos esse septem Angeles, ut phialas effunderent : ac septem quidem sigilla ab Agno ordine resoluta , item septem tubas, ac tria v.e ordine insonuisse, ac decucurrisse; septem autem phialas non ita, sed quanquam quodam ordine recensitas : quod non omnia simul narrari potuerint, tamen semel et simul indictum esse Angelis, ut eas effunderent.

Quare S" concludimus plagas illas horrendas ad unum idemque tempus pertinere ; quod quidem tempus, Valeriani, alioquin boni principis, sed diri persecutoris spcctaret imperium. His ergo notatis , rem ita conficimus.

Prima phiala effusa super terram : immissum in paganos ulcus pessimum, sive pestilentialis tumor : non quôd christiani prorsus immunes, sed quod parciùs lœsi, aliisque de causis quas ex Dionysio Alexandrino retulimus. Commenlario in Apoc. XVI, 2.

Secundà et terllil phialis in mare et in llumina effusis in ipso imperii corpore, et per singulas deinde provincias, bella civilia exarserunt, et ubique sanies et cadaverosus sanguis aj)paruit , pro-