CAPUT XXVII

Solvitur objectio petita ex constitutione Bonifacii VIII, Vnam sanctam.

Nullum est argumentum quo critici in supremam sedis apostolicae auctoritatem veliementiorem invidiam concitent , quam illud petitum ex bulla Boni-

' Concil. t. TI , p. 1247.

Vide supra, p. soi.

facii VIII, i'iiam sanctam. Aiunt pontiûceni in ea bulla deflnivisse omnia mundi régna ad arbitriunn Papœ, veluti monarchœ orbis totius, auferji et distribui posse. Sed Bonifacius, cui per dissensionem cum Philippo Pulcbro, Francorum rege, id imj)utatum est, ita se purgari voiuit in oratione habita in consistorio, anno 1302' : « Quadraginta « anni sunt quod sumus expert! in jure, -et scimus « quod duœ sunt potestates ordinatae a Deo. Quis « ergo débet credere vel potest, quodtanta fatuitas, « tanta insipientia sit vel fuerit in capite nostro .' » Cardinales autem, perepistolam Anagniœ scriptam ad duces , comités et nobiles regni Franciœ , sic pontificem purgabant ' : « Voluraus vos pro certo <> tenere quod prœdictus dominus noster sumraus « pontifex, nunquara seripsit régi prœdicto, quod « de regno suo sibi subesse temporaliter, illudque « ab eo tenere deberet. >> Neque vero , ut vulgo aiunt Cisalpini critici, hanc Bonifacii bullaai revocavit successor Clemens V, sed solura hœc habet in decretali Meruit^ : « Nullum volumus, vel in- " tendimus praejudicium generari (régi et regno), « nec quod per illam rex, regnum, et regnicolœ " praelibati, amplius Ecclesiœ sint subjecti Roraa- •> nœ, quam autea existebant : sed omnia intelli- « gantur (circa hanc quœstionem) in eodem esse « statu , quo erant ante definitionem praedictam. » Ita certe sedem apostolicam maxime decet hanc criminationem criticorum a se propulsare, ut constet regibus, hoc quod in divinis officis decantatur, ab Ecclesia ratum haberi : Non eripit mortalia, qui regtia dat cœlestia i.

Neque tamen negandum est id quod a Gersouio assertum legimus. « Nec dicere oportet, inquit ^, « omnes reges vel principes hœreditatem eorum « vel terram tenere a Papa et de Ecclesia, ut Papa « habeat superioritatem civilem, similem et ju- « ridicam super omnes , quemadmodum aliqui im- « ponunt Bouifacio octavo. Omnes tamen homines, « principes et alii subjectionem habent ad Papam « in quantum eorum jurisdictionibus, temporali- « tate et dominio abuti vellent contra legem divi-, « nam et naturalem, et potest superioritas illa no- « niinari potestas directiva et ordinativa, potius " quam civilis vel juridica. » Sic Zacharias consulentibus Franciœ optimatibus respondit, Pipinum Childerico prœponendum esse, ut genti prœesset. Hœc autem potestas, quam Gersonius directivam

' Hisl.du différend, elc. Preuves, p. 77.

2 ma. p. es.

' nid. p. 288.

4 Hijm. Epiphan. in Breviar, Rom.

'■> Svrm. de Puce et Uiiione Gnec. Consid. v ; t. II. p. 147-

DE SUMMf PONTIFICIS

tiordinut'wam niincupat, in en trintuiii cnnsistit, quod Piipa iitpote princcps pastonuii. ntputc praeripuus in niajoribiis inoralis disciplinai caiisis Kcclesiœ direetor et doclor, de servando lidelitatis sacramento populiini eorisnlenteni edoeere teneatur. De cœtero niliil est qiiod pontiCces regibus imperare velint,nisi exspeciali titulo, autpossessionealiqua peculiaii, idsibijurisin aliquem regenifeiidatariuin sedis apostolieœ adepti fuerint. Namque apostobs oimiibus, ae proinde Petro dietum est : Hcrjcs gentium dominant ur eoriitn, vos aulem non sic '.

Veruin qiiidem est Bernardum, qui ad suppetias Oriental! Ecclesiae ferendas, Eugenium papam hortabatur, ita dixisse " : » Pétri uterque est gladius, « aller suo nutu, aller sua manu, quoties necesse « est, evaginandus. » Sed indubium est bunc Patrem boc iinum voluisse, scilicet ul sœcularis potestas, monente, vel etiain, ul ail Gersonius, dirigente et ordinante paslorali adbortatione, gladium evaginaret, ut a barbarica servitule Orientalis Ecclesia liberarelur. Neque hinc, inferre licet Papam, juxta Bernardi sententiam, babendum esse omnium regum regem , qui régna ad nutum largiatur et auferat.

Hoc certe Bernardus nunquam assertum voliiit. Al contra clamabat ^ : ,< Quœnam libi major vide- " tur et dignilas, et polestas, dimittendi peceata , « an prœdia dividendi?... Habent hœc infuiia et « terrena judices suos, reges et principes terr;c. « Quid fines alienos iuvaditis? quid falcem vestram « in alienani messem extenditis? >>

Quineliam ipsemet Bonifacius VIII , dum in percelebri bac bulla L'nam sanctam , utrumque gladiumPelro adjudical, ita disseril 4 : « Uterque ergo « est in polestate Ecclesiœ, spiritualis scilicet gla- « dius et materialis. Sed is quidem pro Ecclesia , « ille vero ab Ecclesia exercendus. >■

Cernis itaque malerialem ab Ecclesia directe et immédiate non exerceri. « Ille sacerdotis, inquit^, « in manu regum ac militum ; sed ad nutum et pa- « tientiam sacerdotis. Oportet autem gladium esse « subgladio , et lemporalem auctoritalem spirituali « subjici poteslati. » Jure merito vull ul reges ac milites christiani in gerendo bello Ecclesiam consulant, et in observando propterconscientiam circa res bellicas inculpata; tutelae moderamine, pastoribus pie obtempèrent. Haec autem adjicit^ : « Spiri- « taiis poteslas lerrenam potestalem insliluere ba-

' Luc. XXII, 25, 26.

' Epist. cCLvi ad Eug. pnp. n" I.

' De Cuitsid. Ub. I , cap. vi , n" 7.

' Exlrnv. camm. Ub. I , lit. vil, cap. i.

'•> Ibid.

« Ibid.

" bet, et judicare, si bona non fuerit. .Sicde Ee- « clesia et ecclesiaslica potestate verificalur vati- " cinium .leremiœ : /.'c-ce constilui le hodie super « (jcntes et rrrjnri , etc.... Ergo, si déviai leriina « poteslas; jiidicabilur a polestate spirilali, etc. » Jam superius audisti matvrialcm gladium directe et immédiate non exerceri ab Ecclesia, sed esse in sola regum ac principum manu. ,\d Ecciesian: quidem pcrtinet reges instituerc, non quantum m\jurisdictioni'w civilcm et juridicam , ut apposite docet Gersonius; nunquam enjm I^cclesia contendil reges esse a se directe eligendos; sed tantum hoc munus ad eam pertinel modo directivo et ordinativo eo quod pia mater electoresdoceatquinani sinteligeiidi aut reprobandi principes. Sic paritcr institutos reges indirecte judicat et destituit, dum filios consulentes docet , quinam sint deslituendi vel coiifirmandi in tanto iinperii fastigio. Rêvera nihil est quod ad salutem efficacius conducat, aut magis officiai saluti , quam recta vel prava principum institutio aul deslilutio. Quamobrem necesse esl ut cbristianae génies in instituendis aut destituendis principibus, evangelicis proeceptis quam maxime obtemperare sludeant; atque adeo pastorum hoc est officium , acpracipue summi pontiCcis, ut génies in tam arduo negotio diriganl et ordinenl. Id praeslaiit pastores , ut «il Gersonius , non per poleslalem civilem eljiiiiUiam, sed per directlvam et ordinativam . Sic regni Francici proceres Zachariam consuluerunl in destiluendo Childerico, et instituendo Pipino rege.

CAPUT xxvm.

Solvitur objectio petita ex definilione Constantiensis concilii.

Conciliura hœc déclarai ■ : Huic poteslati , videlicet concilii generalis, » quilibet cujuscumque sla- « tus vel dignitalis, etiamsi papalis existai, ob«- « dire tenetur, in lis quœ pertinent ad fidem, et exn tirpationem dicti schismatis, et reformationem « generalem Ecclesia; Dei in capile et in membris. » En vides hic agi solummodo de persona cujuscumque hominis, cujuscumque dignilatiseliam si papalis existai. Hoc de sede apostoliea nullatenus dici polesl. Hoc idem in sessione v repetilur. Adjicitur vero ', " quod quicumque cujuscumque... digni- « tatis, etiamsi papalis , qui prœceptis hujus sacrae « synodi , et cujuscumque alterius concilii generalis « légitime congregati, super prsemissis, seu ad es

' Concit. Consl. sess. iv, Labb. t. xii, p. ir ' Jbid. si'ss. V ; p. 2-J.

AUCTORITATE. CAP. XXIX

. perlinentibus , factis, vel fatiendis, obedire con- « tempserit, etc. » His vocibus plane constat, hic agi de quocunique concilio , quod aliquid definiret super fide aut nioribus , in ordine ad extirpanditm schisma ; sed ut ut res se habent , per se patet hanc ooncilii deflnitionem spectare solam pontificis personam, quœ concilio obedire contemneret. Quis vero unquam dubitavit quin persona pontificis concilio légitime congregato subjaceat, in eo tripliei casu : 1» si persona pontilicis hœreseos expostuletur, atque adeo deliberandum videatur, an deponenda sit neene ; 2° si ob turpissiinos mores aut apertam disciplinai subversionem eum corripi opus sit; 3' si persona ejus, in tempore schismatis, dubia sit, contendeute aemulo eum esse antipapam. At vero nusquam dictum est in Constantiensi concilio ipsain sedem apostolicam a vera lide deficere posse, et aliquid hxreticum a tota Ecclesia credendum definire. Quinimo Martinus V, sacro approbant concilio, contra Wiclefi errores hune fîdei articulum posuit' : « Utrum credat, quod Papa canonice elec- « tus, qui pro tempore fuerit, ejus nomine proprio o expresse , sit successor beati Pétri , habens supre- <i mam auctoritatein in Ecclesia Dei. » Quae quidam suprema potestas eo temporis puncto deficeret, quo esset necesse ut ab haeretica definitione ad veram ûdem revocaretur.

Prœterea concilium légitime congregatum illud est, cui praeest sedes aposlolica. Neque enim concilium Ecclesiam militantem rite représentât, nisi repraesentet totum corpus Ecclesiœ , quod constat capite et membris : alioquin déforme et detruncatum esset corpus, atque aileo deformis et detruncata esset , imo falsa , illius reprœsentatio. Porro si supposueris concilium constaiisapostolicasede omnibusque Romanae communionis pastoribus quid mirum , si persona Papae subjaceret huic tribunali.' Quod si concilium veluti corpus a suo capite avulsum et detruncatum afCngas , tum certe schisrnaticum est. Neque enim trecenti aut quadringinti antistites congregati tanta auetoritatedonantur, ut orania regere valeant ad arbitrium. Nonne plusquam quadringinti episcopi in Ariminensi concilio coactinihilnisi irritum sanxerunt ? Igitur numerosa episcoporura synodus potest Ecclesiam non repraesentare, atque adeo carere suprema legitimi concilii potestate? Quidnam igitur efficiet, ut synodus episcoDorura eo legitimi concilii charactere insigniatur? Oportet sane ut constet capite et merabris quae représentât. Quamobrem necesse est ut habeat , tum episcopos ex nomine aliorura omnium

' Bull. Inter cunctas ; Concil. t. xii, p. 270.

fÊNELO.N. -. TOME I.

episcoporum veram fidem conclamantes, tum Pétri successoreni, qui celsiorefastifjio, ut ait Augustinus, ijrireminens, fratres juxta promissionem confirmet. Itaque ea suppositio , quae caput et menibra a se invicem dissentire fmgit, neganda est ut absurda, et promissioni repugnans.

Igitur etiamsi dixeris iv et v sessiones hanc definitionem conciliariter gessisse , eamque valere extra tempus schismatis contra personam Papœ , aut haereseos accusati , aut disciplinam morum aperte subvertentis, perinde mihi est, nihilo tanien minus immota et indeficiens restât sedis apostolicœ fides in docendo. Tum sedes apostolica se geret quemadmodum se gessit , quando Liberium exilii tœdio victuni a se repulit. Quamobrem, etiam his suppositis , Constantiensis concilii decretum confinât quidem hanc sententiam quae Bellarmino videtur probabilior, de infallibilitate personali ; sed indefectibilitatem fidei ab apostolica sede semper docendœ omnino intactam relinquit.

Nunc quœro a criticis quid supponere velint? Si dicant in eaduplici sessione agi de ipsa sede apostolica, qua3 aliquid hxreticum a tota Ecclesia credendum dejiniret , et cujus definitio a concilio légitime congregato condemnaretur : respondeo concilium légitime congregatum constare capite et membris; quandoquidem integrum , non detruncatum Ecclesia; corpus repraesentat : unde nego suppositum;namque sedes apostolica et concilium légitime congregatum non possunt ita opponi. Quod si sedes apostolica aliquid hœreticura deflniret , ejusque definitio a concilio condemnaretur etiamsi liaec sedes illud haereticum a se definitum postea ejuraret, aliquandiu desivisset esse fidei docendae caput atque centrum, siquidem aliquandiu defecisset in hac sede fides docenda. Tum temporis vero concilium repraesentaret corpus detruncatum et sine capite; atque ita legitimum non esset. At vero si dicant critici hoc unum , quod vocibus concilii aptari potest, nempe daranari tantum in concilio personalem Papae deflnitionem , nihil obsto quin dicatur personam Papae posse ut hœreticam damnari. Ita Constantiense concilium, et Basileense, quod eadem tantum confirmât , temperatae nostra' seotentiae non adversatur. .