CAPUT XLI
Nonniillae alLu assignantiir causae dissensionis caput inter atque inoiiitMa , qiiuruiii pleraique jam ainpiilata: sunt. ,
Verecundia me libère loqui vetat; neque tamen
silentio pirctermitti potest, sumnios pontifices ul-
timis bisee in sœculis neglexisse pristinum inorem
defîiiiendi uiia ciiin fratribus episcopis , imo et eos
omnes depressos voluisse. Norunt omnes quidclarus
illeBracarensisarchiepiscopusBartbolomacusaMar-
tyribus ad Pium IV de episcopali ordine in curia
Romana vili facto questus est'. « Murmur loquor,
« inquitsanctus Bernard US', et querimoniam eccle-
« siarum. Truncari se damitant ac demembrari. Vel
" nullie, vel paucœ admoduni sunt, quœ plagam is-
« tam aut non doleant aut non timeant. Quaîris
« quam? Substrabuntur abbates episcopis, epiîcopi
« arcbiepiscopis, arcbiepiscopi patriarcbis sive pri-
« niatibus. Bonane species bœc' Jlirum si excusari
« queat vel opus. Sic factitando probatis vos habere
« plenitudinem potestatis, sedjustitiœ forte non ita.
« Facitis hoc, quia potestis : sed utrum et debeatis,
'1 quaestio est. Honorum ac dignitatum gradus et or-
« dines quibusque suos servare positi estis, non in-
« videra... Quomodonon indeceiis tibi voluntatepro
c< lege uti , et quia non est ad quem appelleris , potes-
« tatemexercere, negligere rationem?... Quid item
« tam indignum tibi , quam ut totum tenens , non
n sis contentus toto , nisi minutias quasdani atque
« exiguas portiones ipsius tibi créditas universita-
« tis , tanquam non sint tiiae , satagas nescio quomo-
« do adbuc facere tuas?... Inde episcopi insolentio-
.. res, monachi etiam dissolutiores Bunt... Tiinc
« denique tibiiicitumcenseas.suisecclesiasmutilare
« membris, confundere ordinem, perturbaretermi-
« nos, quos posuerunt patres tui?... Erras, si ut
■ l'ie de ». Bartli. des .Varlyrs, liv. u, chap. xxn. > De Cuiisidcr.Ub. UI, cap. iv, n" 14, IJ, 16, 17, 18.
A.UCTORITATE. CAP. XLII.
« sumniam, 'ta et solain institutain a Deo vestram <i apostolicam potestatem existinias.... Moustrum « facis , si , manui submovens , digitum facis pendere <i de capite , siiperiorem manui , bracliio collatera- « Itiii.... Quod si dicat episcopus : Nolo esse sub ar- « cbiepiscopo; aut abbas : Nolo obedire episcopo : « bof de cœlo non est.... Non sum tani rudis, ut Il if;norem positosvos dispensatores, sedin aedifica- « tionem,non in destruetioneni. Denique qua?ritur i> inter dispensatores , ut lidelis quis inveniatur. Ubi « nécessitas urget, excusabiiis dispensatio est : ubi n utilitas provocat, dispensatio kmdabilisest. Uti- « litas, dico, cominunis, non propria. Nam cuni « uil borum est, non plane fulelis dispensatio, sed « crudebs dissipatio est.... Considères anteomnia, « inquit Eugenio pontifici ■, sanctam Romanam Ec- « clesiam oui Deo auctore prsees, ecclesiaruni ma- » TBEM esse , non doniinain : te vero non dominum « episcoporum , sed ununi ex ipsis. «
Superius vero hœc dicta leginius'. « Quousque « dormitas? Quousque non evigilat eonsideratio tua « ad tantam appeiiationum confusionem et abusio- « nem ? Prœter jus et fas , prœter moreni et ordinem « fiunt. Locus , non modus , non tenipus , non causa " discernitur, aut persona.... Appel lantur boni a ma- « lis, ut nonfaciant bona.... Niltibi et illis , qui ap- '< pellationes venationes putant. » Neque certe tan- « tusdoctor temeredicebat^ : « Non volentes, neque ■< currentes assuniito, sed cunctaiites, sed re- « niientes : etiani coge illos, et compelle intrare « ( nempe ut sint collatérales et legati) : qui prœter 1 Deuni tantum tinieant nibil , nibil sperent , nisi a « Deo.... Qui quœstum legationem non aestiment , « nec requirant datuni, sed fructuni. Qui regibus « Joanneni exbibeant, yEgyptiis Moysen... divites « non palpent, sed terreant; pauperesnon gravent, « sed foveant; minas principuni non paveant, sed « contemnant. . . . Qui orandi studium gérant, et usuni « habeant , ac de omni re orationi plus Ddant , quani « suœ industrie.... Qui non de dote viduae et patri- « niouio crucifixi se vel suos ditare festinent , gratis « dantes quod gratis acceperunt , etc. »
Silentio quidem hic prœterniittere nefas esset, apostolicam sedem seriae in multis capitibus reformationi jampridem effîcacem operara dédisse. O quantum distant ultimi pontiOcatus a quibusdam aliis , quos nunc reticere decet ! Quid vero sperandum non est ex eo doctissimo et piissimo pontifice 4 , qui
' De Consid. lib iv, cap. VM , n" 23. ' Ibid. lib. ni , cap. n , n°» 7 , 8 , 9. ' Xbid. lib. rv, cap. iv, n" 12.
* Is est Clemens XI , qui , ul narrai Benediclus XIV (De Cananiz. SS. lib. i , cap. .\xxi) , accrplo nuntio (le sua ad pon-
KÉNELON. — TOME I.
vim non fecit, sed ipse vimpassus est, sicuti Cornélius', uttanto oneri humeros supponeret? Quid jam non prœstaret ad revocandos aureos nascentis Ecclesiœ dies, nisi obstarent luctuosissima bcec belli tempora? Verum nonnulla sunt quœ honiines antiquae disciplinœ gnari , et prsecelsœ hujus sedis amantes restitui optarent. Exempli gratia , consulentibus episcopis , frequens , facilis et arabiguitatis expers fiât responsio. Ex omnibus promiscuegentibus catholicis, Romani acciri decetdoctissimos piosque tbeologos. Namque in bac una Ecclesia, veluti in centroquo linea; omnesconveniunt, reperire decet universalis Ecclesiee compendium, atque ut ita dicam assiduam synodum. Romanas theologiae scbolas ita Uorere optarim , ut cacteris omnibus, etiam nostris Cisalpinis , tum in explicendis sanioris theologiœ principiis , tum in vestiganda traditione longe antecellaut. Tanta vero prœniteat in Romano clero scientia , raodestia , morum integritas , fastus sœcularis conteniptio, ut omnium nostrum forma et exeniplar, quemadniodum et caput sit.
