LIVRE 11. — ÉCLAIRCISSEMENTS
n«urs. — Eu 409 , Tonaulius Ferréol fit condamner le préfet Arvandus , qui entretenait des intelligences avec les Goths. — Sidon., 1. 1, ep. VII : Legati provinciæ Galli-oe Tonanlius Ferrcolus prætorius, Afranii Syagrii consulis è filia nepos. Thaumastus quoque et Pelronius, verborumque scientiâ prsoditi , et inter principalia patriæ nostræ décora ponendi, prævium Arvendum publico nomme accusa turi cum gestis decrelalibus insequun tur. Oui inter exelera quac sibi provinciales agenda tnandaverant , interceptas litteras deferebant... Hæc ad regem Golborum charla videbatur emilti , pacetn cum græco imperalore (Anthemio) dissuadens , Brilannos super Ligerim sitos oppugnari oporlere demonslrans, cum Burgundionibus jure genlium Gallias dividi debere confirmons. » — Ferréol avait lui-méinc administré la Gaule et diminué les impéts.Sid., I. VII, ep. Xll : «... Prætermisit Stylus noster Gallias tibi adininistratas tune quùm maxime incolumes erant... propterque prudentiam tantam providentiamque , curi um tuum provinciales cuin plausuin maxiino accentu spontaneis subiisse cervicibus ; quia sic hal>enas Galliarum moderabere , ut possessor exhauslus tributario jtigo relevarelur. » — Avitus , dans sa jeunesse , avait été député par l'Auvergne à Honorius, pour obtenir une réduction d'impdts (Panegyr. Avili , vers 507). Sidonius dénonça et fil punir (471) Seronatus , qui opprimait l’Auvergne et la trahissait comme Arvandus. L. II , ep. I : Ipse Catilina sæculi nos! ri... implet quolidiê sylvas fugientibus , villas liospilibus, altaria rets, carceres clericis : exultans Gotbis, intullansque Romanis, illudens præfeclis, colludensque tiumerariis : leges Theodosianas calcans , Thcodoricianasque proponens veteresque culpas , nova iribula perquirit. — Proindè moras tuas citus explica, et quicquid iltud est quod te retenlat, incide. * ...
Ces derniers mots s'adressent au fils d'Avitus, au puissant Ecdicius... u Te expeclat palpilantiiim civium extrema libertas. Quicquid sperandum , quicquid detperandum est, fieri le medio, te præsule placet. Si nullæ à republicâ vires, nulla præsidia, si nullæ, quantùin rumor est , Anthemii principis opes : statuit le auctore nobililas seu patriam diiniltere , seu capiltos. •
Ecdicius, en effet, fut le héros de l'Auvergne; il la nourrit pendant une famine, leva une année à ses frais, et combattit contre les Goths avec une valeur presque fabuleuse : il leur opposait les Burgundes, et attachait la noblesse Arverne à la cause de l'Empire , en l'encourageant à la culture des lettres latines.
Gregor. Turon., 1. Il , c. 24 : « Temporc Sidonii eplscopi magna Burgundiatn famés oppresit. Cumqiic poptiii per di versas regiones dispergerentur. . . Ecdicius quidam ex senatoribus... misit pueros suos cum equis et plaustris per vicinassibi ci vitales, ut eos qui hâc inopiâ vexabantur, sibi adducerent. At illieuntes, cunctospauperes quotquot invenire poluerunt, adduxére ad domum ejus. Ibique eos per omne teinpus sterilitatis pascens, ab interitu faims exemit. Fuereque, ut multi aiunl, ampliùs quàm quatuor milia... Post quorum discessum , vox ad eum è cœlis lapsa pervenil : •> Ecdici , Ecdici , quia fecisti rem banc , tibi et semini tuo punis non décrit in sempiternum. » — Sidon., 1. III, epist. III : «Si quandd, nunc maximé , Arvernis meis desideraris , quibus dilec-
lio lui immanè dominatur, et quidem mulliplicibus ex causis... Millo isllc ob gratiain pueritiæ tus undique gentiurn confluxissc sludia litterarum, tuæquc personæ debitum , quod serroonis Celtici squamam depositura nobilitas, nunc oratorio stylo, nunc etiam camœnalibus modis iinbuebatur. Illud in te affectum principalUer universitatis accendil, quod quos oliin Latinos fieri exegeras, barbaros deinceps esse veluisli... Uiuc jam per otium in urbem reduci , qtiid tibi ohviàm processerit officiorum, ptausuuin, fleluiim, gaudiorum, mugis (entant vota conjicerc, quàm verba rescrare... Dùm alii osent iu pulverein tuum rapiunt, alii sanguine ac spumis pinguia lupata suscipiunl;... lue licet multi complexilms tuoriim tripudianles adhærescerent, in te maximus lumen lætitiæ popularis impelus congerebatur, etc... Taceo deinceps collegisse le privatis viribus publici exercilûs spccicm .. . te aliquolsupervenicnlibus cuneos maclàsse lurmales, è numéro tuorum vix binis lernisve post præiium desideratis. •
En 472, le roi des Goths, Euric , avait conquis toute l'Aquitaine , à l’exception de Bourges et de Clermont (Sidon. ,1. VII, ep. 5). Ecdicius put prolonger quelque temps une guerre de partisans dans les montagnes et les gorges de l'Auvergne ( Scr. fr., XII, 53 : ... Alvernorum difficiles aditus et obviantia castella ). — Renaud, selon la tradition, n’osa entrer dans l’Auvergne, et se contenta d’en faire le tour. Sans doute, comme plus tard au temps de Louis le Gros , les Auvergnats abandonnèrent les châteaux pour se réfugier dans leur petite mais imprenable cité ( loc. cit. : Præsidio civitatis, quia peroplimè crat inunita , reliclis montants aculissimis castellls, se comroiserunl). Sidonius en était alors évêque; il instituait , pour repousser ces Ariens , des prières publiques : « Non nos aut ambustam murortim faciem , aut putrem sudium cratera , aut propugnacula vigilum trila pectoribus confidimus opitulaturum : solo tamen Invectarum te (Mamerte) auctore, Rogationuin palpainur auxilio ; quibus inchoandis instituendisque populus Arvernus, et si non effectu pari, affectu ccrtè non impari , cœpit initiari , et ob hoc circumfusis necdùm dat terga terroribus ( L. TII , ep. ad Namert. ). •
On a vu qu’Ecdicius repoussa les Goths ; l’hiver les força de lever le siège (Sidon., 1. 111, ep. 7). Mais en 475, l'empereur Népos fit la paix avec Euric, et lui céda Clermont. Sidonius s’en plaignit amèrement ( I. VU, ep. 7) : Nostri hic nunc est infelicis anguli status, cujus , ut fama confirmai , melior fuit sub bello quàin sub pace conditio. Facta est servitus nostra pretium securitatis aliène. Arvernorum . proh dolor! servitus, qui , si prisca replicarenlur , audehant sc quondam fratres Latio dicere , et sanguine ab lliaco populos computare (et ailleurs : ... Tellus... qu* Latio se sanguine lollil altissimam. Panegyr. Avit., v. 139)... Hoccinc meruerunt inopia. flammn, ferrum, pestilentia, pingues cædibus gladii , et macri jejuniis præliatores ! »
Ecdicius, ne voyant plus d'espoir, s'était retiré auprès de l’empereur avec le titre de Patrice ( Sidon., 1. V, ep. 10 ; I. VI II . ep. 7 ; Jornandes , c. 45). — Euric relégua Sidoine dans le château de Livia , à douze milles de Carcassonne , niais il recouvra la liberté en 478 , â la prière d'un Romain, secrétaire du roi des Goths, et
fut rétabli dan* le siège de Clermont (Sidon., 1. VIII , ep. 8). Lorsqu'il mourut (484), ce fut un deuil public :
« Factum est post hase , ut accedente febre ægrotare cœpisset ; qui rogal suos ut eum in ecclesiam ferrent. Cumque illuc inlatus fuisset , conveniebal ad eum mulliludo virorum ac mulierum, simulque etiamet infantiurn plangenliura atque diccntium : «Cur uosdeseris, pastor bone, vel cui nos quasi orpbanos derelinquis? Numquid erit nobis post transitum tuum vita?... Hœc et his si mi lia populis cum raagdo fletu dicentibus... (Greg. Tiff., I. H, c. 25). »
Malgré la conquête d’Euric, les Arvemcs durent jouir d'une certaine indépendance. — Alaric , il est vrai , les enrôle dans sa milice pour combattre à Vouglé ( 507) ; mais on les voit pourtant élire successivement pour évêques deux amis des Francs , deux victimes des soupçons des Ariens , Burgundes et Goths ; en 484 , Apruncule , | dont Sidoine mourant avait prédit la venue (Greg. Tur.,
1. 11 , c. 23 ) , et saint Quinlien en 507, l'année même de la bataille de Vouglé.
Les grandes familles de Clermont conservèrent aussi sans doute une partie de leur influence. On trouve parmi les évêques de Clermont un Avitus « non inflmis nohilium natalibus ortus • ( Scr. fr., II , 220 , note ), qui fut élu par • l'assemblée de tous les Arvernes • (Greg. Tur.,
I. IV, c. 35), et fut très-populaire (Fortunat, 1. 111, carm. 20 ). Un autre Avitus est évêque de Vienne. — Un Apollinaire fut évêque de Reims. Le fils de Sidonius fut évêque de Clermont après saint Quinlien ; c'était lui qui avait commandé les Arvernes à Vouglé : • Ibi tune Arvernorum populus , qui cum Apollinare venerat , et primi qui erant ex senatoribus, conruerunt (Greg. Tur.,