RAT10. XXI

quorumdam philosophorum exemplo, commentitiâ superbiâ rejecit. Id enira non magis raoderati animi esse arbitrabatur, quàm si ea in sumptuin et libidines profudisset. Possessiones suas incultas ac désertas non reliquit -, sed earum reditibus annuis et obventionibus ita usus est, ut opes omninô habuerit, tanquam liberalitatis ac beneficentise administrans : decedensque salis amplum, ad haeredes gradu remotos, patrimonium transmisit. Quid est, quaeso, rei familiaris curara gcrere, si hoc non est? Non equidem ejus augendae cupiditate, aut amittendse raetu torquebatur. Studiis deditus quae mentem à levissimi momenti rébus abducunt, bas vel prorsus neglexit, vel aliis curandas permisit, quorum fidem perspectam et exploratam habuerat. Ad versus debitores, vel etiam locupletes in longissimi temporis morâ constitutos, actionibus non expertus est, et iis, quos minus solvendo esse suspicabatur, creditam saepè ac saepiùs pecuniam condonavit. Sed quis hœc vitio, non laudi ; incuriœ nimirùm potiùs quàm moderationi celsitatique animi, danda esse opinabitur ?

Ex hoc uno indicio, illam, quae ipsius quidam veluti character fuit, et quam in omnibus prae se ferebat, modestiam ac modcrationem cognoscite. Latinis poëtis potissimùm delectabatur, qui Romanorum œtatisuœ supparium luxuiiem, et insatiabilem accumulandarum opum cupiditatem, acriùs insectati sunt. Cùm igitur intcr nos de Horatio sermo esset, cujus praestantiora loca memoriâ tenebat, et incidisset in odarum libri secundi decimam-quintam, ubi poëta nervosis versibus increpat sumptuosum sui temporis fastum : eam quasi poëtico quodam spiritu afflatus recitabat, et haec verba, voce, gestu etiam et oculis ad vim addendam compositis, efferebat :

Non ita Romult

Prœscriptum, et intonsi Catonis Auspiciis, veterumque normâ.

Privatus Mis census erat brevis, Commune magnum.

In quo et ipse pravos nostrœ aetatis privatorum mores tacitus redarguere videbatur.

Dixi cœlibem eum vixisse : at in tam salebrosâ tamque proclivi ad jibidinem vivendi conditione, quanta semper extitit ejus continentia ! qui ne juvenis quidem, non aequalibus modo suis nullam unquam turpitudinis aut flagitii suspicionem dédit-, sed ita vixit, ut senioribus ipsis perfectum et absolutum esset integritatis et innocentiae exempkim. Neque existimandum est hoc ei naturâ tributum esse, ut contra voluptatum illecebras non contenderet , rarâquc felicitate sine piaelio victoriam consequeretur. Non enim , ni si qui cum hostc con-

I, militcm ■ ' ' ■ in I

opinionem , cijiii i|iii m i upiditatibus , aoimi mod în-

>ji (uni s. pi .i-shlil , < Miiliiiui l.ili

I ul)s|,|i.i • . ni I ii lilt-i p . i

libidinera \ im -ni

Il pi i\.itim : niiiii « i (|ii.t- | > t j l * 1 1 « •• ijrssii \ idearou vi,,,i,i. (|imiii .issiMiir <•[.. |ni!»ii> adscriptun erat, muni

mut ! Qu mhiin m pitM urandii li* • 1 1 1 i r 1 1 1 r 1 1 l PXCnij

posuil sludium riibui animi . qu e

soient, iul lis roluptatibus, quibiu malurioi capitui , nec moderato quiète ic otîo . in qu i inesl aliquod lenectutif periugiun I minus asp< tribus, in-

i . i n : 1 1 1 . i itudionun negotiorumque interpunxit. Putavil Honem , ad quam maximui in diea i umulus .-«■■« ed< I miiinilo lutin. im esse, n ad publicam utilil rret. In

>gitatione defixuj , judicandi munus ru» epil . et < i "; assiduam annos quinquaginta dedil operam, ul itis diebus i

r!.i|i>i sint, « 1 1 1 i I » 1 1 — su! copiara litigantibus non focerift* .) 1 1 >. ♦• m i - ioter senes, tiro inter veteranos, mirabili do< U

tei forensem usum déesse videbatuj v moi in eo v idoneamque ad suffragium ferendum tHatem ratas, exempta

comprobavit illud , quo reteres totum judi< is oflii ium conrludi j> ■**»• arbitrabantui '. logera esse mutum judicom, judicem vero legem loquentem. Etenim leges ita in deliberationibus interpi . ul

ipss . si loquerentur , non plenius aul dilucidiùi sensus raaa expl rent. Quantus autem el quam oberrimus lru< tu- pi potuerii ,

integerrimis doctissiraisque viria notum est, qui , ut ejus ^ trinà fruerentur, ad eum ora et stodia couTerti bant.

Infelici lemporum vicissitudine multùm rum

numerus : vix superstites prϞnitum litibus sine proi liri-

roendis explebant. Quid non contulil

poterat, ad hoc curis damnura resarciendum ! Optimoi ad<»! ingenio moribusque conspiciendos , in quibus etiam doctrina pi ecurrebal artatem, adhortatus e*t , ut tam utile tamque b >norificom juriadicundimunus expeterent, nec pulcherrimam spem hrustrari Binèrent, quampatria in oximii- eorura dotibus reposuerat. Ahuri animo c lanti obsecuti sont. Vir publia commodi amantissimuj numérota, ol ita dicam , sobole, curiara repievit. Neque in eo conquiefH Ëagrantissiînuni ejus sludium. Notos illos gloriosi laboris socû domo invita vit, ut intéressent di>t ept.itionibus qu iure jamdiù

instituerai. Gum eorum l, tum ut magis ei\ium totiuaque pro vin-

ulilitati considère! , selecta patrii juris capita , plerisque negotiis

ORATlO. XXIII

accommodalissima , in qnaeslionem vocabat. Ex ejus oie protluebant quaî de Lis rébus cogitari prudentcr, aut certô definiri ac statui possunt. Sic formabat disciplina) suaî alumnos , ut , œtate provectiorura exempla secuti, vcri etiam essent legum ministri et custodes, novaque luminibus adjungcrcnt lumina.

Jam verù mihi videor illum quotidiè ad hoc juris auditorium gradientem videre, in quo lanquam in aliquâ civilis sapientiaî officinâ, summa potestas magislratus causarumque patronos instrui ac informari jussit. Hune respexerat finem , cura, se gallici juris docendi provincial addixerat. Itaque nec labori , nec sumptui , nec valctudini pepercit , ut ambientes muncra , in quibus tantùm auctoritatis est ac raomenti ad publicam utiiitatcin , iis aliquando rectè et pro dignitate fungeretitur. Quos prœlo quotannis raandabat libros , vernaculà linguâ conscriptos , vivae vocis oracula lundens evolvebat , et auditorura studiis meliùs se consulturum putabat , si contracluura régulas exhiberet , quibus commerciorum fides, societas hominura inler ipsos et \itae quasi coraraunitas continetur. Hinc eas , quô frucluosiores illis essent , ad interioris obligationis et conscientia? normam retulit , ac diligentissimè persecutus est. Notissimae hujus regulœ, nobis à veteribus jurisconsultis traditaî , Nam omne quod Ucet, honestum est (!), vira mentemque perspexerunt , et illud potissimè intellexerunt , non cùm civilibus tantùm legibus obtemperaraus , sed et cura ex naturae praescripto vivimus , omnera honestatem, omnem oflicii ac virtutis splendorem, perfectanique omni ex parte justitiam, elucere.

Nec satis habuit tam egregiè partes suas agere , nisi etiam collegarum suorum partibus nostrœque acaderaia3 inserviret. In adolescentium gloria3 appetentium anirais, gloria? igniculos excitavit , ut doctrinam ardentiùs appeterent. Rem cognitam et apud oranes pervulgatam loquor. Nam quis est qui nesciat eum bonestissima pracmia , aurea nimirùm numismata , jurisprudentiœ alumnis, tara suis quàra reliquorum antecessorura auditoribus, suis sumptibus decrevisse, quô magis cos ad nobilem ingenii et doctrinae contentionem alliceret : multos spe victoriae, quasi non indecorœ cujusdam voluptatis titillatione allectos , in variis exercitationibus , quaî singulis annis publiée habebantur , eximiura laboris ac diligenliœ spécimen edidisse : victores magno adstantium plausu comprobatos , honorera , dignara virtutis ac scientiai mercedem, assecutos fuisse, auro quo donabantur longé pretiosiorera ? Sed illud in primis sibi laetandum esse videbat, quod ex his, qui in hujusmodi certaminibus probati fuerant , numéro plurimi posteà ,

(■) L.14r^, pr, [Llde Rcg.jur,

( mil m li h | uni -

I iiiiiiim « ,i < : nio quein mu ne smu|

.•mi quùra <• \ lui, •[! Diim n

injii icbat. I ulo pei i inli i pi

lafl , indulgebal gpatiura ne* i ni «!••

i eapoudi if i . I iboi i- inifi min lui . Iiuiuii

itou dicara civei I intùm - •■! eti im e ttei i . i ini i « ogniti , (.un e mediû bi iuûmi» q tain i

nlfinli « ni i, • uni ;i\fiiic |, ||j nni|Uain

paiera notait? Quem non comiter cxcepi I is verfa prollxa, patienlei ac bénigne non audiit? Brevibus dilui i rs omnei ai incertû certoi dimittebat, el repetito confeslim op< illml ,K i m- persoquebatni . ul ei m i i|

n . minora aegotio i esponaa j>< tarent.

Qaisjam mirabitur hominem jurisdicundi dique a

studii scriptis , omniumque uulitatibtu mancipaUim \ coi ne< ilia procurara commoda, Dec uni virera licebat, se, à publi< \s quibusd

uegotiûj re visse, eorumque admiuistrandomra ; lem ;«liis ac

laadem concessisse, quam ipse potuisî pisci, si propoaitnni buuju

el tam fructuosam agendi ranonem mutare voluissel '

Pneclara quidem ranl que hactenus audistu . m i pulanda esse duxit, nisi orania diligentei mtui religîonis oflG

quibus postnabitis, nullam excogitari atque dixîmuj le-

gum morumque sanctimoniam. Iodé factum eal ni rites non mini s pielati quàm doctrina Lribueret, suisque muneribus ac officiu I quain ex religfonis pnescripto perfungeretur. Quotidiè rei m'finje teresse: eâ primo diluculo dinrnofl laJ ri, omnet pari

omnia veri christiani munia obîra ac p i Sol profoans

inpauperes, numquam ullumdiem abin ses! . que non atienjus

sublerarel egeatatem : tantaque ssepenui txtitil !..

liberalitatis Contera exbauriret. In eos autem non oatentatione doctes, sed commiseratione : non inani gloriâ, ul bénigne lacera Un .

sed muneris cujûsdam exequendi studio : non solâ bumanitalc . ebaritate tam beneficus ac liberalis fuit. Et, ni verbo dicam, <li\h.i praxeptis imbutus, quse officia humanitatis ac beoeficentias quasi qn dammodù ad perfecue obligationis el justitia! gradum erebunt, eoque amora impulsusquoreligionem complectebatur,pauperil

Nec tan t mu ad extremam egestatem red un etiam aul

angustiâ rei famiharis, aut aère alieno, aut temporum acerbitate, aut calamitate publica oppressos el afflictos, in pauperum numéro habuit. "^gregia illa facta studiosè occultarit. Vestram, Lie ego, ci