FEBRIS BIL OSA

ro; nec quicquam prsestanlius novi in omni morbo bilioso imo et inHammatorio, siiccis s:i|ionaccis acidis mori, rubi, rubi idei, ribesiiiin, frng.iria;, cerasorum, imo et uvariim dummodo non nimis maluiuerint ; hae sunt enim illorum viflutes ut acescenlia omiiein putriditatein coirigant, saponaceitale omnia concret» biliosa aut inflammatoria resolvant, omnesque faveant secretiones : nec nimis solida taxant, quinimo grato sapore, fragranti odorevi cardiaca pollcnt. « Matu- » rorum fructimm succus nulla prœpara- » tione indiget , sitim extinguit, calorcm «tempérât, urinie et alvi vias laxat, » summum solamen languenti ventricule » a putrida bile prœbel (i). » Julii mensc anni 1766 amabilem puellam graviter laborantem , usu cerasorum interpositis laxantibus sanavi. Nec novum célèbre inveutum ; jam novit antiquilas saluberrimos usus fructuum, et quidmirum!

Cum niliil elaliori voce febricilantes doceat salutaris instinctus; et prœaliisveteribus, Alexander ïrallianus egrcgia monita de illorum usu, vix apud receutiores invenienda, passim habet. Veruui est quidem , jam illius ?evo et ante illum vixil delractorum omnis boni nefandum genus ut patet ex loco ejusdem aucloris (2); nec defuerunt deinceps niedici magni sanc nominis qui illa dissuaserint sed futilissimis nixi rationibus, inter quas illa tantum perpeiidi merefur quam ex Sanctorii aphorismis deducunt; alicubi enim (3j raelones , ficus, uvas tanquam impedimenta transpirationis recenset.

Facilis responsio ; non est apud omnes idem fructuum el'fectus, nec illos omnibus , tantum abest , suadeo; diim enim aquam acid.im corpori jiraebeiit, nocent omnibus illis, quibus , acido laborat ventriculus , quibus tenuior sanguis , laxiores fibrae , nervi languidi ; causas morbi fovendo, omnia sane pessuradant, secretiones et excretiones turbant, perspiralionem impediunt , acrimoniam acidam augent, et plusquam semel successisse vidi dysurias, pruritus, versatiles dolores. Sed mutatis circumstanliis mulantur et vires; et dura in biliosis morbi causam tollunt , sanilatem restiluendo , functiones simul , et ut alias transpiralioncm, restituunt. Tôt utilium restaurator Boerliaavius obsoleîos fructus in forum medicum revocavit , non silente

(1) Van Swielen, § 88, i. i, p. i^6.

(2) De arie medica, 1. xii, c. vi.

(3) Mediçin. Stat,,l. iii,aph. 25, 27,

invida ignorantia (l). Nec excidit memoria quod dum prœiiictœ puellse medebar, rumor excitiiretur succcss'i compescendus. Sludiosus Leidensis tanto sopore noctu diuqne premobatur, ut et inter ipsos trudiculaies lusus sœpe obdormiscerel; non desunt certe medici, qui emesim , acria purgantia , stimulantia, juscula viperina , aliaque ejusdem furl'uris prœscripsissent ; adit Boerhaavium ; piœscribit vir immortaliscerasa pro victu ad libras decem et ultra quotidie , nec aliud quicquam, scopo nimirum phlogisticam densitaleni sanguinis, morbi caitsam ; debellaudi ; mox nielius se liabuit egregius juvenis, brevi post, excretis copiosf lurbidis, spissis, sedimentosis urinis, 0|itime valebat (2).

Si posl emcsim, attentum examen symptoniatiini, abdominis, excretorura , me doceb.it relictHm l'omitis partem magna non donari moUililatc, nulium evacuans remedium , nisi cnema ubi quotidian.t deerat sedes, ante quatuor elapsos dies prœscripsi ;' quo tempore adhibui potionem ex lamariiidis, manna, terra foliala tartari pro ditioribus, decoclo graminis, et sirupo acido; copiam fœlidœ materiœ educc'bat et qno masis eo melius, remittebant enim symptomala et sœpe pei fecla per aliquol horas successit apyrexia, quam alias observare non lictiit ante tertiam evacuationem undecima aul duodecima circiler morbi die : tune polus acidiis minori dosi prsescribebatur, et viribus tantisper resurgentibus , tenui diaelae paulo laxius insistebant, et circa decimam nonam aut vicesimam quarta purgatione remediis valedicebant œgri , diœla et excrcitio morbi reliquias superantes, vix tamen aule sex aut septem liebdomades sanilatem récupérantes; quo elapso tempore lenem calharsim de novo, si gulae auscultaverant, institui.

Observavi et nemo nescit clinicus quasdam esse idiosyiicrasias quae difficillime liquidis obediunt calharticis; tune confugi ad bolos ex tamarindis ctcassia, quibus tiinquam slimulum addidi grana aliquot diagridii ; clamorem movebunt illi qui vires mcdicamentoriim apud nonnullos recenliores collecloresdidicerunt; qui vero praxi addicli sunt et veterum

(t) Van Swielen, Ibid.

(2) Ulilem sane observaliononi ab ipso communicatam agro, nec in Doeriiaavii aul discipulornra operibus exianiem, hic invenire omnibus aralum fore credidi.

LAUSANNENSK.

opéra non nescîunt, optlme noscunt diagridium optimum esse remedium quotiesciimquc bilis tenax resolvenda et abdiicenda est; et Hippocratem nunqiiam de bile evacuanda agere (l) quin diagridium suudeat. Ceite ubi suasi, pro votis semper successit , copiosas et biliosas sedes sine torminutn aut caloris iiicommodo procurans.

Si l'omes mobldiis major! gaudebatmobilitale, lune omni biduo vcl et quotidie débile decoctum purgans tamarindatum ad uncias très hora sexta , octava et décima propinabam , nec uiiquam post meridiem deerant duee aut 1res sedes copiosae; solo similis polionis usi» œgriim sanavi cujus niorbum enarrare liceat. Juvenis viginti et aliquot annos nalus vertente autumno laborabat , ruris degens ; initio febris continua fuit cum exacerbationibus quotidianis ; curationis director regiilarilate typi delusus, interniittcntem nuncupaiis , primo piirgationes ex senne et rlieo, tum amara oinni generis, conservam imprimis juniperi , et corticem peruvianura largiori dosi pracscripsit ; rébus in pejus ruentibus , mandalus oclodecima die, inveni , paroxysmum iuvadeutem secundu aut tertia pomeridiaiia, prolrahi ad sexiam malutinam craslinae diei, calore acri fervido, acuta cephalalgia , tussi , vigiliis coutinuis , œgrum crucianlem. A sexta niatulina ad secundam pomeridianani febre quidera erat expcrs , sed anxius , niorosus , faslidiosus ; pulsus celer, cutis sicca, macies summa , genarum rubor, tussis , alvus astricta , urinse paucse rubrai, débilitas summa, labis melus. Rlissis amaris et kina, unicam causae morbi evacualionein curavi , et suasi ut quater de die uncias quatuor sumeret decocti radicura gramiiiis et acetosœ , pnlpœ tamarindorum, et salis acetosfe cum sirupo rubi idei. Inde alvus bilcm evacuavil , secunda usus die paroxysmus miliorfuit; lerlia, somnus, famés, quietudo; intra decem dics optlme valuit, qui saluberrimi sed inepte adbibiti kinœ usu mox marasmodeus occubuisset. Corticem illum jam damnavit Baglivi in morbis ex infarctu mcsenlerii

(1) Confer. v. g., De ncUum mulkbri.

Focs. , p. 575. De morb. muL, ib. 042. De ajfect. de intern. affect.,\hlA. 548, 558, 560. Alexand. Tralliaii., 1. vu, cap. xvi. ..Elius, Tetrab., m , sect. iv, cap. xxviii. Galenus, Decompos, Pharmacor., lib. ii, cap. XI.

et viscerum (I). Rêvera, nuUum prœs^ tantius tonicum cortice peruviano, nullu!u parsedans in ataxiis iiervorum ; atoniam et mobilitatem ultra omnium spem superat; sed quid possunt seleclissima tonica contra morbos (|uorum sanatio evacuanlibus nititur. Tempus est suum amai'icanlibus tonicis in œgritudine nos- Ira , sed nunquam initio.

Medendi melhodum noslras omnino fere similem adhibuit 111. Walcarenghi ; graminacea nimirum , cichoracea , citrata , acescentia oranis generis. Unum est tamcn illi familiare remedium quod in usum vocare sacrum semper habui , oleum volo amigdalarum dulcium, quoi suadebat post primas evacuationes, « nisi » prope biliarios ductus alque in intcsli- » nis ipsis , magis tenax et viscida ades- » set bilis (2). » Posuerat Vir cel. humorem morbidum « ubicumque consis- ■» Uii , partes magis distendere, irritare, ■» mordoré atque lacerare ; » lia;c vera sunt , sed , anue jure concludilur ? ergo oleosa. Vix crederem ; pollent equidem vi partes tensas et rigidas laxare ; sed in casu noslro aiigendo vim causfe irrilantis, longe alium effectum habent. Talis est enim eorum proprietas , ut quotiescumque nuiltiim caloris adest in corpore, brevi, deposila emoilicnte et demulcente vi, rancidam acquirant acrimoniam; verissimumque hic adagium , oleum igni adduiit. Illorum usum in biliosis murbis jara dissuadet Hippocralis observatio, quibiis pingue abundnl bilis flava gignilur (3). iVlonuit Galenus suc aivo plures fuisse controversias de usu olei , quod alii acre et calefaciens, alii dcmulcens credcbant ; idque ex varia conslilulione corporum quibus ingeritur dependere docuit (4). In génère video Medicos Italos oleorum usai addictiores, ut ut illa jam damnaverit Baglivi , nec prorsus desinl iriter illos qui Baglivi assentiautur, sicque moneat Blanchi de febribus biliosis agens : « In phiribus )) observavi post exliibitum in jure amig- « dalinum oleum , intensiorem in poste-

(1) Prax. nied., 1. !, De febre mesenier., p. 58, de fibr. moir. spect. tr. posier. libr. cap. xm, p. 588. Conf. Illustr. Oosterdik, Instit. medic. pract., sect. i, cap. iv.

(2) Medicin ralion., §541.

(5) Epid., 1. VI, sect. V/. Foes., tl90. A. (i) De simplic. medicam. facilitât, lolo secundo libr.

FEBRIS BILIOSA

» rum febricifalionem (I). » Primerosius oleosa et amygdalina in febribiis , rancoris meiu, suspecta habebat (2) et verbo, in morbis magno sti palis calore celeberrimi practici , teslis sit instar omnium m. Yan Swieten olea foimidant {'i).

Quantum ergo vilari débet , ubi focus caloris est illa ipsa pars oui applicantur; ubi putridum adest fermentuiu ilionim corruptionem juvans ; ubi melus est obstructionis liepatis cui valde lavent; aulumno anni elapsi teslis aJtui morti , potiusquam Medicus morbo fœminîE iiepalitide sœva necala; quam sibi conciîiaverat , dura per plures heb loniades vix quicquam aliud coniederat praîltr jugiandes nuces, et gravanien quod ventriciilo relinqiiebant potu Colle qiialcr de die dissipare conala erat. Viili s;epiui olea, corporibus nec putrido nec inflammatorio morbo laboranlibus , prsescripta scopo irritâtes nervos demnlceiidi et laxandi, opposilos obtiniiisse successiis : sensalionem enim caloris , acrimonia; , doloris in intestinis inducebani , appetilum delebant et alvuni aslringebant , tum ob acrirnoniam propriam ex rancore orlam , tura ex perversa nalura bilis , et liujus actione in intcslina impedita. Rcpudientur crgo olea (|uoliescuinque bilis, pulredo , caler et laxitas adsunt ; caule alias praescribantur. lilorum damna cavet et vires cgregie serval ars emulçeiidi ; « dum enim oleosa semina cum a jua » teruntur, dant hiclt-um liqiiidum mol- » lissimuni, in quo idem lioc olciim est, » sed sic mutatum [n farina procul du- » bio reliqua) ut non rancescat sed aces- » cat citissime (4). » Et verum est, in morbis inilammaloriis, cmnlsa lotam absolvunt curalionem ; sed in morbis biliosis melius mibi successit , nisi in paucis casibus exceplis , abslinere , ut ut enim rancoris melus abessel, tamen cum nulla spes esset laiitam ])ulriili quanlitatem inviscare, longe praîslabat forliora aiiliibere acida quœ corrigendo simul resol-

(1) Histor. Iiepat., par. m, p. G98, vid. loc.

(2) De fcbfib., 1. ii, c ix, p. m. 143,

(3) Apb. 35, p. 46. Omnium pcssima olei ctijitsvis blnndissimi eliam corrnplela. Pressum ex amtjgdalis oleum suavissimum, inlra paucos dies sic corruiiipilur, ut ex rnili acerrimum fiât , et degltitiium faiices exiirat. Ibid.. Apb, 89, p. 130.

(4; Ibid., Apbor. 88, p. 127.

verent , quorum priorem scopum vit, Lccundum minime tetigissent emulsa ; quorum prœlerea vim relaxantem metui; nam tameisi slimulo irrilarentur fibrœ, semper aderat atonia, perpétua putredinis comes summe noxia etquamauxissent emiilsiones. Turpiter enim damnoseque bic et in aliis nonnullis casibus e . rant dum irritalioni ex stimulo medeii conanlur laxantibus , ut lensioni ex rigidilale (Ij.

Aliud est genus remediorum in hisce morbis valde (|uoqiie dccantalum , de quo silere non licct cur illud in usum l'reijuentius non vocaverim; sera lactis intelligo , scrum nimiruin sic diclum , scu sérum cjsei , et lac ebutyralum seu sérum butyri, « quod acidulo sapore adeo » placens saluberrimum auxilium dat in )) omni morbo pulrido (2). » Prinuim egregium est diluens et sapo vegelabilis qiieiii ali(]iioties scopo purgandi cum tamarindis et minula tartari emctici dosi adliibui ; pro polii ordinario rarissime prœscripsi , l» quia facillime nauseant œgri ; 2° propler nimis laxanlem vim et plures novi œgros post illius usum de graviîalc vcntriculi et anxictatc conquestos fuisse; 3° quia jam jam niemorala remédia tanquam magis acescentia longe ftlicius siiccedebant ; 4" demum qniii non semel obseï vavi quod licet si prima degeneralio sit aoor, sœpe tamen inox in piitrilaginein vertalur, et aigres inveni, quibus post aliquot boras ructus nidorosos movebal. Fuit tamen illi ut et emulsis suus usus , si nimirum dia- Ihesis plilogislica adcssel ; sic liapso vcre juvenem biliosaî coiistitiilionis, cui inennte liieme astringentia et rliei copirim , dysenleriam sanaluri propinaveranl, tune vero biliosa febre et bumoie rheuniatico diaplu-agnia obsidente gravissime laborantcm , optime curavi continuo et copioso usu seri lactis leviler

(1) Periculuni subes c si morbi pulridi ul indammalorii ctn'anlur, nionuil Junkerus, Coii.sp. med. iheor. pract., lab. 62. Si quis lumen emulsis atldiclus est, ulilem forinuhun invejiict in libello lîoer- Jia;ivii, De mat. med., sect. 88, n. 5.

(2j Yan Swielen, Apb. 88, p. 12 ■. Vide quoque de egregiis viribus Inijuscc niedicamenll tesiimonia lllusiriss. Virorum J. Gortcr, Medicin. Ilippocral., Aph. 357. Trallc.s, Decholeramorbo, p. 297. IVingle, De morb. exercit., par. m, c. m, p. 248. Klœldiof, Histor. febris culenb. passim.

De Haen, De degluiilione impidita, p. 47.

LADSANNENSIS.

tamarindati , decoctique hordei cum succo acetosse et sedi majoris vermicu- Jaris (l), edulcorante sirupo cerasorum acidoruin ; iiec non cneniatibus et epispaslicis plantœ pedum applicatis. — Lactis ebutyrali cujus vires longe prœslanliores inveni in morbis biliosis , iisum communem prohibuerunt , lum meliiodus qua in hisce regionibiis praîparalur ita ul pingue sœpe remancat qiiod pessimuru ; lum dislanlia locorum e quibus exportari débet : sed Deo dante non defiitrunt quœ illorum vices gérèrent, ut ex superioribiis palet.