STATUS TERTIUS
Tcrlii status eadem ac secundi causa, sed forlior ; eadem ergo medida sed et pariter forlior. Evacu;iliones simili modo celebrabantur nisi crudilas supra ewacuaiionem adesset , tune enim coclioni incunibendum erat, et ubi huniores cocti erant , post emesim alvum sollicitabat decoclum hordei cum foliis aut sale acetosae , pugillo florum rosarum rubrarum et tamarindis : Prima vero emesis nunquam nisi damnose omissa est ; subséquente semper fœtida illa diarrhœa qaam supra narravi ; quod apprime congruit Sidenliamii observalionibus (2).
Quoad potiim, in febribus cremonensibus pessimi gcneris atlhibuit Clar.
Walcarenghi succum malorum punicorum copiose aquaj instillatum ; egregium sane remedium , jam a veteribus imprirais Alexandre (3j laudatum et omnibus
(1) Plures sunt sedi species, sedum majus et minus relVigeranle anliseplica virtule gaudeiil ; sedum acre, anliscorbuticuni est in usum vix irahendum; ne funestus oriatur error de illis bolanicœ consulanlur lllusir. Ludwig et Liniieus.
Prier, Définit, plautar., n. 613, poslerior, gêner, plant, de dodecandris polijgyniis ; Tum uiilis Dales, Phnrmacol. , 1. ii, sect, XIV, ubi sic sedum majus commendat, usns prœcipuus intrinsecns in febribus biliosis, sedat silim et compescit ardorem.
(2) Sect. I, cap. iv, p. m. 31.
(3) Ce avle medica, libr. vu, cap. xv, sed succus malorum punicorum est astringens, regerct forban aliquis ; anne licet aslringeulia in lall morbo adbibere? Respoiisum non nesciet, qui veram arlis tbeoriam callebit, et jam respondit idem Alexander, mali punici grana , inquit, semis alvum asiringunt , œgris autem non item, ibid., lib. vm, cap. via.
medicis adamalum ; praelerquam enim summa vi antiputrida gandet, tonicum et incrassans egregium aliis praeslat in noslro casu acidis vegetabilibus quorum pleraque nimis solvunt, optime enim vim acerrimam tenuis pulridi castrat, et simul fibris novum mutuat robur quo résistant dislensioni quam inlendunt flalus putredine generati , quibus ortum débet ut jam dixi meteorismus ille lam sinistri prœsagii , probat enim et sumniam fomilis putredinem , et summam solidorum abdoniinalium debililalem.
Lugendum vero quod defeetu malorum l)uuicoruin velita fuerat egregia médicinal ; illurum loco faustissime substitui spirilus acidos minérales dulciticatos salis marini , nilri , vitrioli , et imprimis sulpliiiris; « nam ubi pulridum adest » una cum nimia dissolulione huniorum » jam preesente, vtl si brevi lulura me- » tuitur, lune acidi spirilus vi ignis , ex « sale marine , nilro , vitriole exprcssi , i> summum usum liabent ; efficacissime » enim omni resislunt putredini ,. dum » simul non dissolvunl humores noslros, » sed coagulant potius. Huic scopo pul- » cbre inservit spirilus sulphuris per » campanam diclus , qui purissimum » acidum fossile , nihil metallici in se M habens praebet (1). » Et verum est; si alicubs prosunt hic sane , ubi tanla putredo , lanta dissolutio , et lanta laxilas : illa prsescripsi vel in aqua pura fontana, vel in décode radicis et l'oliorum acetosœ, florum rosarum rubrarum et quandoque sirupo ruborum ; herdeaceum addilis lloribus rosarum rubrarum vehiculum egregium quoque prsebuit ; omni semi liora uncias duas polabant, et nuUa alla carminativa in tanla pneumatosi adhibere licebal nec prœslantiera inveniri potiiissent (2).
Urgens in hoc slatu observabalur symptoma prioribus alienum ; delirium scilicet conlinuum ; non tanlum pessimi prœsligii , sed quod praelerea tanqupm causa nocebat ; sum:i)a enim agilalio quam plerumque generabat , omnem arcebat somnum ; calorem , anxietalem , jaclationem fovebat, et sœpe renilentes remcdiis evadebant œgri. Illud autem
(1) Van Swielen, Apli. 88, p. 127, confer. Boerliaavii, Cbymia, t. ii, proc. 131, p.. m. 270. Sennerl., De febiib. , lib. u, c. VII, ubi pulclira liabet de acidorum mineralium usu.
(2) YanS\vieten,apli. 650, l, ii, p. 241.
rtiillS ÏILIOSA
niullis Iribuî causis ; 1" vi febris; 2° raeleorismo, inde enim respiralione impedila pulnionique loco expansionis déficiente ( unde summa anhelatio ) (I), arleria pulmonalis imperfecte evacuabatur ; auricula dextra turgida sanf?uinem cavaî ascendenlis excipere irnpotens, vertébrales et jiigulares evacuari prsepedicbat ; 3° humori acri bilioso ad origines mentis delato ; 4° demum consensui , irritalis enim nervis abdominalibiis el phrenicis compati cerebriim priscos docuit observalio , causam detexil rccentiorum indastria et prae cseleris attente legi merentup quae scripsit Illuslr. Scnac (2). Morbi causa; medendo delirio simul medebatur, et Hippocrales jam scripsit de delirio bilioso, « alvus cii- » randa acetum inel et aquam exhiben- » do (3), » totaque nostra curalio erat in febrim moderandam, biletn tuin alvinam tuin sanguini mixtiim abducendam et corrigendanQ; nieteorismum compescendiim ; supererat ergo frangere partes quas conferebat sympalhia, et cum lex sit humaiiœ machinœ indita , niorbiim ex consensu nervoso minui contraria irritatione , suadeb.it ratio infcriores irritare partes. Ex notis irritantibus in usum pvœsertim veniunl et omnium cilissime operantur cantharides; inde more abruptus emplastra vesicatoria primum suasi , sed pro votis non succedebant novique dcinceps non succcssisse felicius Clar. Walcarenghi, « certe niinquam vesicantil)us » credere aut fidere tantum potui qiian- » tum alii indiscriminalim faciunt (4). » Testatur pariler Borelli « niiiil auxilii » tulisse vesicantia, etenim omnes ad tti- » mulum, brachiis pedibus et aliis partij) bus exulceratis, delati sunt (5). » In
(1) De viliis respiratioiiis ex infarctu abdominis legalur perpulctira disserlalio de Respiralioni difjicili (§163, 166 et 167) quam nuper promulgavit lUust. F.
De Sauvages.
(2) E/tsais de physique, capilulo les mouvementft sympathiques ; de consensu plurcs alii scripserunt lectu digni, P. Bayle, C. Wallher, M. Rega, 15. Buchner, D. Langbans; liluslr. llaller varias consensus classes constituit illa sagacitate et acribeiaqua nilent omn'yaoytera.; Lin. phrjsiol., § 555, cujus principia scculus est el doctrinam exposuit Cl. Langtians.
(3) De affeclionib. Foes., p. 518.
(4) Mediciii. ralionnt., § 551.
(5) Epistola ad Matpighi , p. 28. Notât Class in hune locum [Vomment., p. 116),
memoriam revocavi observationem viri in arle egregii C. Richa qui in utili nec salis noto opusculo testatur, in febre putrida Taurinensi, « ve.'>icanlium applica- » lionem minus prosperam compertam » fuisse, addilque paulo post, ubi hu- » mores ad fluorem proni sunt , ubi M acriores iidem ac effrénés, ubi suffla- » minandus potius quam stiinulandiis » cruor, nihil iis noxium magis, itiliil » magis perniciosura (1). « Toties jam citatus Van Swieten notât « quod ubi » bumores dissoluti acres, in putredincm )) vergentes, et magnus motus adesf, non » adeo tuto adliiberi posse videnlur (2),« et Clar. Guideti « tum ratione tum expe- » rimentis suffultus stabilit vesicantia » biliosis cujuscumque generis febribus, » ut ut contiimacioribus , praecipue si » bili.s acrior fervensque , partes atque » cruorem afficiat, vix esse proficua (3). « Mox ergo mutato consilio, missisque cantbaridibus confugi ad epispastica ex fermento, accrrimo acelo et largiori semiiiis sinapeos dosi, quae suris vel saepius plantis pedum applicari curabam (4). Nec mitiori vi qaa.u vesicatoria irritabant, ncc eadem damna inducebant ac cantharides , quarum tenuissin)a alcalina pars resorpta et sanguini mista illius pulredinem juvat, sicque raorbos putrides auget ; dum e contra partes acidae sinapismi continuo bibulis inspiratae venulis, vim putridi bumores inficientis indesinenter castrant. Eventus theoriam confirmavit , laetus enim pUiries , utinam semper, observavi intra duodecim ho-
quam inepta ftierint vesicantia cuti admota ad humores corniptos , circa ventriculum hœrentes edncendos. Sed non salis ad omnes effectus irritanlium ailendil vir egreglus, quorum praecipuus est contra-irritalio ; prœlerea larga suppuratio plures biliosos spiculos abdiicit sanguini immixlos; nec Borelli verum nec alius credidit unquam indeevacuari cacocliiliam abdominalem, ut suadere viderelur Cl. Glass.
(1) Conslit. Epidem. Taurin. , nnn. iT20, § 32, conter. Baglivi, De usu et abusu vesicant,, p. ni. 647, etc.
(2) Aph. 75, p. 108.
(3) \j\Anc\ù, histor. Iiepat. , p. m, p. 307, vid. loc.
(4) Apprime recordor me quondam apud Galenum legisse , locum vero non rcperi , prodesse iis quibus ventriculus distentlilur flatibus, sponyiam aceto acerrimo maceralam bracbiis el pedibus apponerc usquedum pUlictense fièrent.
LAUSANNENSIS.
ras rubedine summa sffici plantas ]>cdum, an!e Iriginla prœgrandes iiatas esse vesiciis mullmn liquidi flavesccnds fundentes, Post prinium nictimeriim , si faustus sperandus fuit exilus , sensibili modo remittebanl jactalio et motus I en dinum stibsultorii , delirium nor.dum prorsiis desinebat sed pacatius delirabant, et intra tridiium sapiebant ; alviiia medicamenta pleniorem sortiebantiir effeclutn, et somnus quidam jam succedebat. Evenit quod incuria aut morosifate rcmotis vesicantibus anic vesicularum ortum , profuorit nihilotninus inducta irritatio; et circa dies quibus fusa jam movctur niateries ad maculatos locos immensa confluxerit acerrimi scri diluvies qui alioqiiin ad nobiliores ruisset; inde patet usus remedii et consonat apborismo Hippocratis, « si quid doliierit » ante morbum, ibi se figit niorbus (1). »
Quandiu crassa illa epideriiiica solea qua quisque fruilur non déciderai sinapismi usum non deserui , quod semper multum seri et tenuioris puris educebat ; simul ac vero post sex septemve dies friistulatim oninino abiverat lenissima adhibebantur balsama ad perfectam usque sanationem, née tulisset acriorum applicationem cutis, nova adeo tenui epidermide tecta.
Aliud dalur remedium sinapismis modo applicandi affine, effectu diversissimum, quod tamen sollicitant saepe aslantes et non semel suaserunt medici plebeie docli , animalia nirairum viva aut p.irles animalium qiias planta; pedum applicant, scopo malignitatem educendi ; testenique usus aJducunt suminara putredinem qua citius fcedantur :
lion aftendenles eamdem successisse cortuptelam in alio loco quocuraque pariter V;alido et humido. Quaenam ergo spes ex lali applicatione concipienda ? Nulla Sane, nec iri-ilat quicquam enim, sicque nuUam movet levulsionem ; nihil habet anliseptici quod resorptum putridam humorum alterationem cohibeat; nihil évacuât ; nullo ergo prodest titulo ; nocet \ero quatenus et noxium fovet calorem , et cito pntrescens, fons evadit effluvioyutn septicorum quae bibulis absorpta H^enulis vim morbi intendunt.
Si tum externoruin tum internorum iremediorum usu, circa decimam quintam , aut septimam diem , copiosœ , coctae, biliosœ, voiuntariœ sedes egere-
(1) Lib. IV, apb. 53.
bantur; si delirium prorsus sedabatur, sola rémanente cerebri dcbilitate; si urina; oleaçinosam laciem déponentes aequabiliter turbidœ primum , tum et sedimentosœ fiebant (1) ; si lingua madescebat ; si lemositas oculorum et sordities dentium minuebantur ; et quod semper optimum fuit praesagium, si cutis mollesceret , absque viscido illo frigidoque sudore , morlis nunlio, tune œgri res salvas habui , et niox immutatis , sed minori dosi pvopinatis remediis convalescebsnt. E centra , si opiinia medela incassum adhibila , omnia remanebant symptomata capitulo de historia morbi descripta , et ultra decimam septimam diem prolrabebimlur , pauca , vix uUa remanebat spes. Memini tamen quod sub finem mensis Seplembris pro fœmina trigenaria macilenise constitutionis a duodecim aegrolante diebus mandatus fuerim , cujus niorbus eumdem non observavil gressum : curœ praefuerat supra laudatus Clar. Collega ; omnibus pessiniis symptomalibus , petechiis exceplis prcmebatur , et tam sapienter instituta erat medela ut nihil inutandum invenerini ; nihil tamen proficiebant egregia remédia. Sedes copiosœ, ichorosœ, valde fœtidœ , involuntariae , delirium continuum , mcleorismus stimraus , puisus nefandus. Potum acidum gratum adhibuimus , et onini biduo electarium ex tamarindis cassia et rheo clar. Kloekhof fumiliarii (2). Memoria excidit cur inilio emesis et deinceps derivantia omissa fuerint. Talis status, qui quotidic crastinœ mortis melam incuiiebat remansit ad vicesimam sextam usque diem , qua tandem cuni omnibus faustioris oniinis raemoratis signis, copioïissimce sedes, non ut priores cadaverosœ, sed vere biliosœ, sanationem brevi adduxerunt. Vicesima Martis anni 175G, aliam vidi lœminam supra quadragiuta annos nalam , septem ni fallor liberorum niatrem a novem jam diebus decumbentem, et, quod miratus sum , faciem prorsus mutatam et fere cada-
(1) Non sufficiebanl crisi urinte, sed coctam jam esse n-iorbidam maleriani et uliliter prodire sedes teslabantur ; siniulque ev;icuabant illam partem fomitis quae vasis transmissa fuerat; nam ut recte obobservarunt veieres, renibus fiunt crises venarum, nec unquam sanatio sedes subsecuta est, quandiu cruda; remanserunt ■urinœ.
(2) Opuscula medica, p. 104.
FEBRIS BILIOSA
verosam liabentem (1) ; suasu nescio cujus purgata fuerat cuin senne et salibus ; et copiose deinde ingesla cardiaca calida scopo debililalem , et venlriculi debilem , abnormem , vires proisus deperdilas, cerebrum pacale occupalum , sedes a bidiio nullas , ticmorem fere conlinuutn. Lene propinavi cineliciini valde dilulum ; materiem evomuil virido nigrescentem , scd cura aslricia remancret alvus , quod phœnomcnon alias acciJisse non meniiiii , et cujus causa eral procul dubio siccilas inleslinis usa calidorum reniediorum inducta , eneniata plura adliibere dcbui ; vires lantisper insurgebant, pulsus clalior, symptomata vero cum lebre incrrscebant ; potus valde acesccns reddcbntur : sinapisinos applicari jussi, sed cum segiiius agerenl proraptaque egerem revulsione, alios suris , aspersos cantliaridihus , apponi curavi : per aliquot boras omnia in pejus ruere vidtbuulur ; inio ut ut suris copiose efiluxisset sérum , jamque plantée pedum pluribus fœdarentur vesiculis qucG apertae plurimum similis bumoris eructabant, tamen (quod tribuebam parco potui iii morosissima œgra), nihil remisit morbus per duos tlies : décima octava tamarindos et mannam secundo propinavi , sedes pro volis, nulla remissio : vespera vicesiaiœ summum imminere videbatur periculum ex meteorismo , delirio , dehciente puisu, somnolentia , jactatione , ortopnea , dcglutiendi diilicuUate ; cum vero cutim moUiorem invenirem , nullœ adessent pelecbise, instai et vicesinia prima , abdomenquc borborigmos ederet ; materiem morbi coctam et motam crisimque niolicnlem incusans , astantium spem ausus sum erigei e ; et limonati usum cum pauxillo vini suasi si possibilis deglutitio : quo tempore enim fores puisât crisis , acida mineraiia omisi , nec pœniluit. Media circiter nocte copiose , impeluose, inscie, alvum deposuit indesinenter ferc per semihoram. Débilitas inde summa, aspliyxia; plures, respiralio non anbela sed fere nulla , sopor vix excitandiis , agonem credunt onmes (2).
Primo diluculo arcessiius chirurgus vulnera curare supervacaneum liabuit ; paulo post accedeiis speciem somni potius-
(1) Vide Foes., p. 251, 1. 7.
(2) Ilaud absiniilem referl bisloriam Ilippociaies, de Thnocrate, Epidcni, 1, v. Foes., p. 1142.
quam lethi inveni ; lenta erat sed facilis respiratio, exilissimus sed mollis ordinatus pulsus ; abdomen detumuerat. Suasor fui ut crura curarent , limonalum cum dimidia vini parte cri subinde instillarent ; linlca madida niixtiotie ex partibus a;qualibus vini , aceti et aquée abdomini et peclori lepide omni hora applicarenf, et locos quibus majora prostant vasa eodeiîi liquore saspe madefacerent. Sensim inslaurabatur pulsus , reviviscebat faciei color, composite placidoque fruebatur somno, nec tamen, nisi crastina exciiala die, triginta et sex horis post crisim, Iriduo fere post primum somnolentix ingrcssum ; sat cito , alvo biliosa egereiite coiivaluit : conscnlienlibus effatis Mippooratis qui soinnum inter crises cepbalalgia! l'ebrilis recenset (l). Status enim Ictbargicus ante amnem aliam crisim primum luit œgra; noslrœ tolamen. Crisim noviis excepit somnus , quod optimum , inde enim illius arguitur securitas , « profundi somni neque )) turbulenti, judicii firmitatem denuii- » ciant (2). »
Aliud exemplum veritatem Hippocrav ticae doclrinœ confirmans , quod memo« rari non intilile credo, pi tebuit idem ille vir cujus cadavcr incisuin. Dum cniiu uUimis morbi diebus tolum corpus purulentis puslulis tegerelur, inde spem concipiunt agnati quam erigit medicaster ; ego Hippocratis auctorilale fretus illas cerlœ mortis prœsagium credidi ,
(1) Coac. prœnot., § 172. Foes., p. 145. Duret, I. II, G. I , § 13, p. 88. Alius est locus Hippocralis hue referendus , sic quœril Prorreiic. , I. i, § G3 , animadver' tendum est diligeiiler num profundus et «/' ma somnus ubivis daiimari debeal? Unde salis iiilelligilur observalioiies aliquas locum fecisse dubilandi ; Eadeni seiilenlia in Coacis n" 178 legilur, sed cum codices non perfecte inier se coiigruant el in quibusdam desit >jpa 7e, a'ii inicrproles ut Focsius sirnpiiciler legunl sopor profundus et idtus omnino damnandus. Durelu?
vero spiritiis Hippocralis {verba sunt Daglivi) dubitalionem serval et legit, wi sopor tibivis malum? p. 91. Sed controver* siam dirimunt observaliones , el docent ingruenlem soporem. dummodo non orialur ex melasiasi , ad cerebrum semper prodesse , dum eiiim sic componiiur lumullus, felicius succedunt crilicœ cvacualioiies.
(2) Coac. prœnot., § 151. Nec explicalione egei bic apborismus.
» qilibus enim per febres assiduas, pusw lulœ toto corpore enascuntur lelhale » esl(l). — Haec fuit hisloria morbi et remcdiorum ; mirabutitur forsan , vcl potius increpabunt plurcs , tenacitatem illaia ejusdem remedii , ne qtiidem sœpe mulata loto decursu raorbi formula. Sed quid ? anne illos imitabimur qui ad morbi eausam ne minimum altendentes, solis symptomalibus obtempérantes, indeque conliniio cespilantes , singulis visitatioiiibus plures formulas, vel inter se , vel antecedentilius valde saepe contrarias pr;escribnnt ? Vegetiis homo pane, aqna et lacté nulritus, })er triginla luslra vivit et v.'ilet, vix decem inter inlirmitales altingiint, qui quotidie nihil aliud student nisi novas alimentorum praepaïationcs : anne tantopere niutata morbo lîumana fabi ica, ut vix per aliquot hebdomades prodesse possint eadem remédia? Minime sane; nec niutalionem nec remediorum compositionem gaudet natur.i , niliil niagis metiuinl œgri quibus nauseatn lollit consuetudo , unica formula acutos plures, unica chronicos f œpe sanavi morbos; alia recidivam praecavi, constanliae nuiiquam pœnituit , pœnituit verum inconstantiœ , qiiam ridet nasutus spectator, et œger omnem abjicit liduciam. Prœter plisanam , oximel et paucissima alia nibil adhibebanl vetercs; quorsum ergo tôt mutationes? Quot inde mala? Perpétua circa vires nieJicamentorum caligo, morbi incrcmentuin , medici dedecus, œgri timor. Cognila morbi causa praîstanliorem medelani protinus adliibeat raedicMs, et, si acu rem tetigit, omnisabsit variaîio. Licet ignaris assessonbus inutilitate crepare reraediutii quod inlra aliquot horas sœvuni non dirimit morbuni : sed gnarus est medicus sua morbo esse tempora , nec quicquam ante tempus, vel selecliora medicamenta valere; non nescit quosdam esse morbos supra omnem vim medicinee. Nec inde semper repudiandum remedium quia ad letiiMm ruentem nmiluini sistcre nequif.
Menti ergo semper obvium sit prœceptum Hi[)pocratis et monitum egregii interpretis Gorleri, « oninia sccuiulum ra- » tionem l'acienti et non secuiidum ra- » lioijeiii evenienlibus, non transeundura » ad aliud, maneute eo quod visum ab » initie (2). Q -tc enim niurbi causa cog- » niîa , probatis non cedit lemediis,
(1) Coac, § 119. Duret, p. 59.
(2) Aplior., 1. ir, § 52.
Tissol,
<ENSTS. 449
» incertis non est tentanda : et quam » primum rationalis medicus conatur ex- H periraenlo vago tollere morbi causam, » nihil difFert ab idiota et temerario qui » tenlandi graliaorania experiuntur(l).»
Piura circa momentosum caput dicenda, quae nec tempus nec locus ferunt ; patebit infra, praeter usurpata prœdicta remédia, haud piura esse in morbo nostro innocua.
BI^TA j-EGRI.
xVërera et alimenta régit diœta œgroruni. Acrem, quantum potui , frigidum et saîpnis renovatum in cubiculo procuravi ; aëre enim calido niliil magis juvat pulredinem , et respiralionem laîdit, et ex sola illa causa in immcnsum crescere possunt lebris, anxielas, delirium; longe magis adhuc nocet , si calefactum fuit putridis eJïliiviis lum acgri tum astanlium , quod nunijuam non evenit, quotiescumque pluries de die non renovatur. Vix pestilentiores dantur morbi quani illi qui generantur in locis in quibus plures colliguntur liomines imniutata aura. Nec quicquam aliud ma<;is agrotanti et sanse nocet pltbi quam illa acribcia qua tum segnitie tum refrigerii metu , clausis semper concubiculorum fenestris, atmosphœram perpetuo inspirant expiratione hominum , brutorum, alimentorum et excrementorum fœdatam. Aceli fumus multum fœpe profuit. — Quoad alimenta duo sunt praece[)ta a quibus recedere nequit medicus, primum ut vires digeslivas non superet quantitas , secundum ut qualitale morbi causas opposita gaudeant. Hic sane lenuissimam diœtam imperabant, tum ipse ventriculus omnia fastidiens , tum ratio ; turgente enim ventriculo putridis sordibus , omnis perversa est vis digesliva ; quid prodessent alimenta? Mox vomitu rejiciuntur, quod non semel accidit; vel si, quod longe pejus , remanebant, novum gravamen ventricule, novum febri incitamentum et pabulum prœbebant. Nibil nulrit nisi quod digeritur, nihil vel perparum bilioso scatens humore ventriculus digerit. Sed liœc intelligere ne- (jueunl necessarii , damnosum grex ; intelligere nequeunt aliud esse replere , aliud diversissinium nutrire, et quicquid non nutril teyriim nutrire morbum, « im- » pura corpora que magis nutriveris eo
(1) Medicin. hippocr., comment, ibid.
FEBRIS StLIOSA
» magls laedes (1); « non novi utiliorem jnler sententias Hippocratis, non novi freqiienlius in peinicieni generis humani violat:iiii.
Impares erant vires ventriculi digestioni solidorum , liquida ergo tantum distribiilu faciilima adbibui, ea semper usus Hippocratica lege , ut quo vehementior febris eo tenuior diaeta. — Secundum erat ut eligeretur niitrimentum quod causae inorbi adversum putrescere nequiret, adhibuit summus in arte magister dupllcem suam ptlsanam quee nihii fuit nisi decoctum hordei : palmam nieruit in morbo nostro avena excorlicata , « nuUa enim fermentacea species w oplima est quam avena, juxta experi- « menta sumpta, ad citius debellandum » alcali (2). » Non minori vi juxta il!. Van Swieten poUet secale, sed cum modiis parandi bic non sit usualis solani adhibui avenam , non illa tamen rigiditate, quin , alias cerealium acescenliuni praeparationes permiseriui, sed plerisque palatis avenœ nostrae sapor arridebat.
Optimus prœparandi modus fuit si cum aqua decoqueretur, et post decoclionem colaturae adderelur modicuni sacchari , salis milissimi, aniiputridi, resolventis, minime hic metueiidi ; ut uncias très omni trihorio sutneret. Non obfui quin decoctioni adderetur frustulum junioris gallinae aut pulli gallinacei ; avena enim aut aliis cerealibus nutriti jus prsebent sponte acescens. Semper vero dissuasi usum butyri, illis ductus argumentis quibus oleosa impugnavi; aliquoties simplicia pulloruiii décoda, si instillaretur expressus succus acetosœ, egrcgium quoquc prrebuerunt nulrimentum ; dum agit de curatioiie l> brium putridarum similia suadpt celebris ille quondam Philippi seeundi Archialer Lud. Mercatus, « com- » mune, inquit, omnibus alimentum est » jus pulli cum lactuois vel cucurbita » decocti , panatellam eliam ex jure piil- » lorum et saccharo cum succo limoiium » autaceto gustui gratissimam esse com- » perimus; praestanlissiraum eliam efti- » citur alimentum ex jure panis cum » saccharo et modico succo limoiium (3).» Nihil magis odi quam succulenta illa fercula ex jusculis bovis , gallorum galli-
(I) Aplior., 1. n, § 10.
(•2) Boorlinnve, Pvaxh medica, colleclore if^iiolo discipulo, t. i, p. 193.
(5) Opéra medica, 1. ii, p. ~,8i>. confer. Femcl , p. 589. Primerosius aliique.
naceorum , columbarum , agnatis adco deamata , bilioso verum venlriculo indigerendum farciinen prœbentia ; et quorum furlivus usus non semel véhémentes exacerbationes induxit, imo plures orco tradidit. Prodesse possunt ventriculis acida laborantibus cacochilia , quam spontanca putrescentia infringunt; in morbis vero pulridis non aliud nisi veneni nomen merentur. Quid de laclis usu? Responsum preebet Hippocrates, « lac dare capite dolentibus malum. Ma- » lum etiam febricitantibus , et quibus » elevata sunt hypochondria murmuran- » lia , et siliculosis, malum autem et » quibus dejectiones biliosœ, et iis qui » in acutis sunt fubribus (1). » Nec lalet ratio , muitum enim nulrimeuti pinguis summe noxii in lacté reperitur. — Potu alio non usi sunt quam ptisanis prsediclis quas frigidas semper hauriebant; quantum enim prosunt lepidi haustus ubi nimia adest rigiditas qualis in inflammaloriis reperitur , tantum nocent in pulridis et Iaxis morbis , « nam calida » faslidia gênerai, cibi aviditatem mi- » nuit, viscera contristat dejicitque eo- » rum vires, nervos effœminat , mentis » torporem efiicit , animi deiiquia , san- » guinis profusiones (2). » Ubi nimius non saeviebat febrilis calor, lubcns suasi vinum , quo praeslanlius et jucundius cardiacum simul antisepticum et diluens non novi (3), quod clar. Walcarenglii probatum vidi ; « congruum pluries fuit » remedium malvalicum meracum vi- » num, cujus ope ventriculi atque intes- » tinorum fibrœ, magis elasticae reddilaî | » biliosuin facilius expellebant humo- { » rem (4). » Vini laudes ubique arripit Hippocrates, et in febre biliosa nobis viam jam praemonstravit Galenus egregiasque tradidit caulelas, « a vino anle- » quam morbus concoquat omnino absti- 0 nendum, at ubi concoqui cœperit dan- » dum est tenue, aquosum , et paucum 1 » vinum , ubi vero jam prope est ut
(J) L. v, api). G4.
(2) Lib. V, apli. 16. Galenus, în commcnlario, De saniiale tuenda et passim.
(3) In ipsis morbis inflammaloriis , lemporR accedeniis criseos, pulclire niilii ssppe successil, si ocgro coclilear ununi vini mollis et grale cardiaci omni triliorio propinareni ; inde enim sine luniullu mire ereclaî vires, lelicissime liosliiem maloriam expellebant.
(4) Medici/i. ralionul., § 543.
lAtTSANNÏKgiS;
» morbus solvatur, amplius est offeren- » dutn (I), » et in nonnullis œgris nullum par remedium inveni mi-slura ex uncia una vini syracusini œquali quantilate aquee fontanae, et dimidia sirupi cerasorum acidorum ter qualerve de die : baustiis ne minimum quidem calefaciens sed tempérante polius vi gaudens, apj)etitum vires et animos erigens , coctionem et secretiones jwvans et quem in omni languore bilioso feliciler «surpavi et usurpandum suadeo. Loco sirupi cerasorum alius quilibet vel succus citri addi potest, Diaeteticoriim est pariter alia potio quam sîepe convalescenlibus praescripsi, scopo fibras laxas ventriculi restiluere , siraulque quisquilias putridas si quœ superessent prorsus delere , spiritum scilicet salis cuin sirupo corticis aurantiorum et aqua vel fontana , vel cerasorum nigrorum aqiiosa.
Ubi discesserat morbus et omni febrili symptomate liher œger sola premebatur debilitate , plenior diœta concedenda fuit, cujus bœc erat requisita conditio , ut nimirum nutrimentum molle (acre non tulissent ventriculi et inteslinorum fibrae), facile eliciendum, non faciliter putrescens nec nimis laxans adhiberetur.
Maleriam cgregiam prœbent caro viluli probe nulrili assata ; ejusdem animalis lingua , thymus , pancréas; agnus tener; puUi gallinacei : e piscium génère, perça , luscius junior, fario , salnio, trutta salmonata, thymallus, cipryni fluviatiles in locis quibus siint indigenœ, dummodo omnia sic condiantur ut nec pinguedine, nec nimia aromaticorum dosi alienae omnino conciiientur ut vires. Ex oleraceis adhibentur radiées tenerae, sisari , tragoponis , scorsonerse , daucorum nonnullorum ; folia cicliorei , acetosse, lactucaî, spinaciae; de duobus posterioribus notari lamen velim , quod nimis iaxante et réfrigérante virlute ssepe vel in stomaclio diu immutati relineantur, vel diarriiœam qua incocti abducuntur moveant (2). Turlones asparagorum, cinara-costae vel ipsius cinarœ tcneriores caudices non sunt contemnendi; cinarœ vero fructus, capita ut dicunt , débiles gastricas vires sœpe superant; ubique vero cavendum ne qure sapienter suasit Medicus , in damnum segri coqui culpa
(1) De ration, medendi ad Glauconem, 1. 1, c. IX, t. VI, p. 577.
(2) Veieres, ut nimis laxantem vîrtutem olerum corrigèrent , addebant sa! et aceium.
ruant (1). Fructus ilH liorsei quorum succi expressi utilem morbo medeiam prœbuerant, in convalescentia comesti salubre fuerunt alimentum, modo maturi et crudi usurparentur ; coclione enim vires plerorumque pessumdantur ; gratum aroraaticuin saporem , cardiacam inde virlulem , stimulantem, antiseplicam propsus amittunt, et damnis caloris aut teporis accedenlibus , gravantes, laxanles, flatuosi fiunt. Perplures graviorum morborum curaliones usu fructuum crudorum peraclas et novi et graviores testantur auclores , nullam usa coctorum ; plures novi qui eos ferre nequeunt , crudis opiime valent.
Usum cavi carnium sanguine tiirgenlium (quo plus enim s^nguinis eo plus nutrimenti et putredinis) , quales suntomnesillœ quas nigras dicunt; absona erant quoque ova, pessimaî placenlœ illae tum pistoriae tum culinariae qufe obtuso blandientes palato , sanitatem irreparabili damno afficiunt, lot œrumnas ventriculo parant, totque générant viscerum obstrucliones unde insanandi langiiores; nec multo magis probabantur ofiae, alimentum illud pluribus adeo dilectum, consuetudine tam probatum, ut ut ventriculo infensum, et quod sibi interdicere prorsus debent omnes illi qui inorbis ex debili ventriculo aut laxa fibra laborant. Quorsum enim mos illud jus carniutn aqua submergere, panem coctione depravare , et ventriculi vires, quo tem[)ore erigi deberent, obtundere largo illo baustu pultis calidœ et emoUientis, sed de bis non pliira. Innumeri valent circa diaetam tum sanorum tum aegrotorum errores, quorum expugnationem sibiassumere virum aliquem in arte doctuni, exercifatum et illustrem, utilissimum foret.
Vini usus egregie semper successif; potus calidi semper nocebant, motus in aere campestri curationem absolvebat.
RECIDIV/E.
Dum illustr. KIoekhof, Culenburgenses, qua sagacitate et doctrina pollet, sa-
(1) Hic notari velim verba viri cui pares multosnescio an tuleritpriorœtas, aut feret posterior ; nous avons dans In société deux ordres de personnes, les médecins et les cuisiniers, dont les uns travaillent sans cesse à conserver notre santé et tes autres à la détruire, avec cette différence que les derniers sont bien plus sûrs de leur fait que les premiers. Illustr, Diderot, Encycl., vtrl. Assaisonnement,
F^BRIS BILIOSA
nabat, plures observavit rccldivas ter usque repetentes, loiigas , tœdiosas et tantiiiu morbo primario niitiores (l). Ta- ]em non experli suinus calamituleni ; mitescebat quandoque morbus nosler mox acriter resurgcns, sed nihil id ad récidivas pertinet; quœ ubi jam tonvalescens erat œfjer rarissimae fuei unt, iiec ullra biduuin prolensa;, quo tempore, iiausere, ceplialalgia, calor, IVbris et débilitas a;grum preniebaut : nunquain illas observavi nisi )iost direlani neglectam, piirga tionis procrastinalionera, animi palliema pei'pes.-'Um , aut ingruente temneslalis mulalione. lu secundo c:isu, ssevienle paroxysme proderant eneiuala, et simul ac rcmittebat, soUicitanda erat alvina evaciialio. In primo si spontanei -vomilus aut diarrbaea succedebant res in vado erat, nisi, purgans haustus caiisam et morbum tollebal, et plusquani sernel observavi morbum sine evacuatione, sola crudi coctione solutum fuisse, qnod jam inonuisse videlur divus Parcns (2). Vidi quondaiii inlusioneni cardui benedicli, citissimuin allulisse solamen tceralnfe qua; debilis adliuc panes quosdam pistorios calidos, biilyro illitos jenlaculiloco conie- <lerat, iinde iiauseis, Uolore ventriculi, an\ielale, cephalalgia et debililale lam acerbe corrcfita fuerat ut de eventu nietucrent aslanles ; vix ebipsa semi-hora post copiosos voniitus optiine valebat ; enema sœpe salis fuit. Tertia et quarta causa vix medeiam rogabant ; animi patbeinate excilalum tumultuin saepe compescuit enematis applicatio, vel potio ex aqua melissse cum liquore anodinominerali Uofinanni. Sœpius omiiia sponle pacabantur. In senibus vero gravier erat casus ; semper enini noxia ebl illis alaxia a quacumque causa cria, et senem meniini qui convale.^cens jam perl'ecte, mota ira insoporeni vere apopleclicum, cornes siqiiidemadtralpariilysiscorporissiiiistri, iiicidit, ([uo vix post pltires bebdoniailcs cotivaiuil : liiic opiime ]>roliiit pitcdicta poîio, Dec quicqiiam adhibenduin, enemalibus cxccptis vel jioliiis fors;in glandibus, nisi lenissima sed.inlia gratesiinul canliaca. Depressas vires relaxatioiie fi ■ brarum quani iiidiicel)at inil)rosa et auslrina conslilutio engebat usiis vini.
(1) Quod illi fuit occasio ogregium libellum (le recidiviscuuscribere legerulum ei relegenduiu ut oniiiia aliu aucloris opéra.
("2) Prorrecticor., 1. jj, § 16. Foes., p.
