SEQUELLE MORBI
Siiperata jam ftbre, morbidœ fréquenter supererautreliquia;, si velnimis larde incœpla curatio, vel maie institula, aut citius déserta. Reliquiœ morboriim oriuntur semper vel ex materia morl)i(ia non evacuata, vel ex debilitate vi raorbi inducta, quae organa functionibiis peragendis inepta reddit. Maleria morbida relenla, aut in ipsis morbificis relinquitur pai tibus; sic post infljmmationem non resoliilam, pars vel abscedit et naseitarvomica, vel scirrescit ; aut locum generalionis deserens ad alium rapilur, tuncque rr.elasiasis dicitur ; sic quondam vidi in xenodochio Slonspessulano Sancli Eloc militem juveneai , vegetuni , de summo dolore brachii sinistri conquerentem ; vix tumebat etrubebal pars, motus impossibilis, eteompressio dolorosa, febris sat veliemens ; venœ sectiones plures, enemata, jioluin aniiplilogisticum, cala plasma la emollienlia prœscripsit medicus, increscit dolor; post triduum, liora forsan post discessum medici, ut relatum esta chirurgis xenodocbii, cessât subito; suspicanlur gangrœnam, fotus aromaticos instituant ; anle semi-horam l'rigescit, honei, de dolore capilis conqueritur, mox delirio corripilur, lelhargiciis fit, quatuor iiondum elapsis boris obit. Crastina die inciditur cadaver, observavi et observarunt alii plures, musculos externos brachii a periosteo humeri separatos, illorum membranam adiposam fusam, et vesligia puris in bac parle antca coiigesti : fihrœ musculai es imprimis extinsoris cubili long:, omnem connexionem inter se ami^eranl, cerebrum exhibait pus veutriculos obsidens, et ex tola basi cranii slillans. Utilis sane observalio, et quam hic ut ut forsan extra locum légère neminem ta;debit.
Taies métastases longe frequentius accidunf et accidere dibeiit in niorbis inflammaloriis quam in gastricis putridis ; maleria enim morbi.da prout coquitiir paraUun babet semjjcr vaslum inleslinale col.iforium rjuo sponle cvacuotur ; iiide est ut inter tiecentns et ultra ec;;ro!os unicsm taiiluai obscrva\ erim metasi.i. ini. Fœmina vegela viginti quin(|ue circiler aiinos na'a deciibuit mense Julii 1765, oaiissa; sunt inilio eva^ uationes alvinre, sudorit'ica adiiibila, imle maleria nec alteiaia rjec evacuita, sed liiiiphaticis seu lacteis resorpta omnem humorum riiassam inl'ecit, cl œgrœ caiaiuilates plur(s, mihi multum negolii facessivit ; jiiituit
LADSANNENSIS.
tamen morbiis conlinuo usu eccoproticonim acescentiiiin ct circ.i circuni conva- ]iiit scgru. Monilus cnulitale tirinarum , defectii biliosarum lcecum , l.inçuore et ar;ripi)iu iinperfectam csse ciiiMtionem, rcineJioriim coiUinu^itioneiii su;isi, prorsiis reiuiebat. Post 1res liebdjinacles illa ipsa die qua tlomum deseruit. post borro-^ rcm ecysipelaloso lumore valde doloroso crus siiiittruin dcturpatur et optimc valet œgra discedenle langiiore , redeunle Boniiio; ineptœ medelai plures impcndit dies; landetii dcnuo arcessitus inveiii pingiiiuin usu perversum tumorcm jam abscessisse : lactu lluclualio percipiel)alur Eupra os til)iœ, periculum tumor, lanceoht pcrtundilui' tumor, tenue flavesceiis edueilur pus, Ifcdiosum per plures aiienses reinansit ulcus solo internorain allerantium usu dtbelUtiiiu. Nonne Hippoeralis doclrinse pulchre consonat observatio no^tra? Sic cnitn jam monuit vencrandus ssnex : « Qiiibus urina; te- » nues et cruda; mullo tempore reddun- » liir, si reliqiia signa sa'utaria sint, in M iis abcessus ad loca inlia scptum Iransj> versurn expectari débet (I), » et apliorismuin genuitforsan inler allas observatio Pil/iionit , in quo, « siil) judicium 5) ipsuui urinae aliquantisper tenues vi^-a; >> sunt; po -t jiidicationeni vero quadrage- » simi) tandem die circa sedem siippura- » tio facla est (2).
RELIQUI.E EX 02STHUCÏIS VISCERIBUS.
Anle viginti ssecula observavit Hippocratcs « lienis obstructionem oriri ubi » ex febribus et vitiosa curalione, bilisaut » pituita aut ulraque ad lienein incubne- » rint (3), » Omni œvo cadem repetila est observatio, et monuit Priinerosius « ob- « striictiones viscerum contumaces in l'e- )' bribus sîepe conlingere, quœ aperien- » tibus suut curaniiœ ('i). » liiter successiones febrium obstructiones recensuit
(1) Prœnotiones, n" 78. Foes, p. iO.
Coac. pyceiiot., § 582. Foes.; 213, De Judicat., Foes., p. 54.
(2) Febrc acuta e biliosarum gcnore laborabiit, et paucn biliosa alvo traiismissa fnwrmt, quod nostrœ.quo(iue acciderat , Epid., 1. m, sect. i, a:'gr. i. Foes., 1059.
(3j De ajfectionib., c. xxi, Foes., 521.
('() De febr., 1. ii, cap. ix, p. 167, conférant. Ferncl , Ueredia , Mcrcatus, Sennerl, Lançisi, aliique plures.
Celeb. Gianella (2), et quod nos magis tangit propler morborum similitudinem II. Waigarengbi « ad dihienlia etdissol- )' ventia graminacea ciclioracea, aquas » minérales confugiebat, ut prœpediretob- » structiones quas in syslemale liepatico , » splenico, mesenlerico, amiircosa llla Ic- » naxque bilis relinquebat (l)-" tll- Pi'ingle seorsim agit de rellquiis febris biliosœ caslrorum et duas recenset ascitidem ct tympanitidem , utramque ex obstruclionibus ortam (2). Quoad nostros , plures e pauperibus imprimis meam imjjlorarunt opem, quibus tumidum et duruiu inveni bepar, baud immunibus labc aliis viscel'ibus ; lœsœ erant vires, langnens ventriculus, flava cutis, anxictas niorosa fere continua. Quantum ex œgrorum relalionibus percipere potui triplici id evcnit casu , 1" si in primo statu purgantia quidem adliibita fuerant, omissa vero coctio digestivorum ope, et emcsis quae notante Cl. Grainger obstructiones in epidemia autumnali tam fréquentes certo prœcavet (3). Illarum generatio favebatur imprimis si mox post primam purgationem cardiaca aut roborantia usurpabantur, quorum vi niateria cruda visceribus impingebatur, prœsertim bepaliquod prœcipua semper fuit sedes iiioii)i. ]Nascebantur, 2° obstructiones in secundo et tertio statu si nimia fe.slinatione, deficienteque copiosa diluiione pars maleriae inorbiilaî fluidior, reiteratis educebatur purgationibus, crassiore lu niitcr proFundioribus visceribus agglutinala rémanente. Demum, 3" excipiebant ftbrem citius sedalam usu astringentiuui, corlicis peruviani et narcolicorum, quod evenit tribus fœminis in eadem domo ex elcctario cum condito rosarum, kina-kina et tberiaca Andromachi. ]Non immorabop rccensioni symptomatum quae sequunluc obstructiones viscerum, autcurandi metliodo, sunt enim capita apud auclores optima; nolae egregie explanata, notari tantum veliai qusedam hue magis facienlia.
Tumores biliosi, ut ut duri, facilius sanrintur quam scirrhi exiympha inflammatione cogulala et indiiralu , plura sunt enim bilis, quam lymphae aut pinguedinis solventia; ubi lapideam diiritieni adepla
(1) De successione morborum, I. n,c. iv, p. 77.
(2) ' Medicin. vational. , § 77.
(3) Maladies des Armées, p. iir, cb. iv, § G.
(4) Historia febris anomaUe, p. 74.
rSBRIS filLlOSA
est bilis, resolutionis spes nondum evamiit, ut testantur quotidianœ circa calcules felleos observaliones ; scirrluis e conlra veriis , inflHaiinationis filins aut stealoma vix unquam resolvuntur. Haec est causa cur plurcs jccoris lumoics perfecte curalos observemus, scinhos in aliis partibus longe pauciores : cl periculum saepe majus porlendunt tumores bi- Uo>i , acerrima corruplela omnia exetlenle quam durilie. Inde in praxi sedulo curanduni est ut pro indole plus minus vel acri huinoris obstiueniis, renieilia aut acriora aut miliora adhibeantur. Sic iibi ex prima causa ortas obstructiones inveni , audacter prœscripsi pilulas ex gummi, galbano, mirrha, extiacto clielidonii majoris et sapone aut veneto aut pro re nata Starkey;ino , superbibita potione nonnulla ad instar illius quam capitulo de curatioiie descripsi; tum frictiones hypochondrii dextri vel et totius abdominis, et lenia interposui subinde laxantia, si symptomala menèrent partem niaterise morbidœ fusam. Dum vero majorem adtsse noscimiis acrinioniam, airam bilem inspissatam, jam induratos calculos, spasinos, dolores, tune longe niilior ingredienda via : gumniosis, antiscorbulicis, saponibus alcalesccnlibus et acrioribus salibus niissis, ad vegctabiles acescenles sapones confugiendum est. Optimam tune prœbent nicdelam succi recenter expressi cichorei, taraxaci, fumariœ, sonchi, senecionis, graminis ; ipsa folia in pultem trituratione redacîa cun» sirupo acido qualicumque ; sera lactis , forte radicum graminis canini decoctuiii, et imprimis prœstans illud Hippocratis remedium, hydromel simplex, quo utilius in moi bis hujusce generis niliil dalur, jactantia et avaritia chimistarum oblivioni traditum, nosiro verum sœculo in usuni revocatum (1). Anlealiquot annos,
(1) Nescio quo sinislro fato errer in medicina circa mellis usum irrepsit , quem sigillo sue probaruiU viri in arle graves, niel nimirum biliosum esse et Inde in morbis biliosis noxium ; ailler sensit vir fideli observatione edncalus Hippocrates qui ubique mellis usum in morbis biliosis suadct (vid. interal. loc. Foes., 547, 558, 5C0, 575, C5G, 642) ; aliter senseruiit Alexander (1. vu, c. xvi), Fernel (p. 580), ailler 111. Boerliaavius, Cliem. proc. , 4'-2, t. ii , p. 102. ApUor. et comnipnt. LegI vclim prspserilm vcrba egregli viri quœ lidells discipulus nobis tradidil lUustr, de Jlaen, Dç deglmit, im-
medcbat vire atrabilario, tumore duro jccoris, diris torniinibus, flavo calere, agripnia et debililale laboranti et tali vexato alvi segnitie ut viginti saepe dies absque egestione ageret, meritoque ut Furio dixisses :
— Culus libi purior salille est, Nec lolo decies cacas in anno :
Aique id durius est faba et lapillis:
Quod tu si manibus leras fricesque, Non unquam digitum inquinare possis (1).
suasor fui ut omni bihorio diei sumeret drachmas 1res electarii ex foliis lenerioribus scnccioiiis et taraxaci, medulla cassiœ, manna et siriipo rubi idei ; onmique ablegata animali dia;la solis viveret oleribus et fruclibus horœis ; essetque pro petu débile hydromel : trimesiri spatio regulariter promisso stetit, et optime convaluit qui jam a biennio omnem euralionis spem abjecerat. Vix quicquam primo mense prolecerat, tune vero auctis torniinibus et anxietale sérum lactis copiosissime hauriendum praescripsi; inde nata horrenda; materia; evacualio ; moxque omnia lœtiorem induerunl faciem, et quoliJiani animes erexerunt successus.
iSon semel observavi : siimulantia aut purganiia innumeras obstructiones insanabiles redduiit mitiori melliodo prorsus abigtndas. Species est obstrucfionis ex atonia et succis stagnanlibus nondum concretis quœ tonicis debellari débet. Longe plures sunt quas aiigent toiiica citiusadhibita. Si adsit siccitas, macileiitia, senilisaetas, incaulus usus gummium, aloes, marlis, spiriluum , ne unum unquam reseravit vasculum, sed sœpe atrophiaiu et paralysim induxit.
In secundo casu saïpius usurpavi extractuui taraxaci inspissatuni, cum crc-
•ped., p. 49, et quœ omnis medicus memoria lenere dcbcret. Quid niel? Planlarum nillissimus succus ; sapo mollis acescens, omnis putrcdinis debelialor, concreli biliosi , iiiflammatorii , viscosi solvens, nemini nisi debilibus acido laboranlibus infensus. Melle et aqua simplici sananlur inllammaloril , et biliosi tum aculi lum chronici ; si addantur aromalica diuieiica , diiïiciles respiratlones senum opiime toUuntur : el mixium cum decoclis clialibeatis aromallcis In clironicis alonia et obslniclionibus, prœslabit quaî nunquam aliis medicameulis ebtinui sses • (1) CatuUus, Cam., 20.
LABSANNENSIS.
more tarlari, tarlaro vitriolato, et decoctum graminis melle edulcoralum : utrisque debellata obstruclione, tune locus est tonicis, quorum si nocet intempesti vus usus, periculo non vacat semper omissio. Omnis pars qiiae obsiructa fuit, fusa materia obstruente debilis et atona remanet (l),et nisi corroborelur, prompte récidivât morbus. Quolidie dalur observare segros qui usu resolvenlium obstructioiiibus liberati, post aliquot nienses denuo correpti eodem remédie aliquoties sauantur, usqiiedum tandem labes irreparabilis orta omnem excliidat medelam. Plures curandos habui liydropicos qui fidem augent; primos ruorbi insultas facillime superaverant potu alicujus decocti aperientis, tandem atonia valde aucta, nulla sanatio possibilis, dum omnem amovissent recidivam, si post primi insultas debellalionem tonica curatio inslitula fuisset.
Diœta e carne macilentia et imprimis vegetabilibus erat ; potus erat ex aqua et viiioalbo; aquas caliilas fugiebant imprimis thee coffe, et chocolatum, quod pingue et aromaticum alinientiim nullo prodt'sse poterat titulo. Utilissima equilatio, sed pauperibus impossibilis.
Quoties tempeslive suscipiebatur cura intégra plerumque succedebat sanalio, iibi veroneglecla fuerant morbi initia in immedicabile ruebant aigri fatum. Vir quinquagenarius biliosaî constitutionis , merobibus, omnibus olim libans passionibus, sollicitudinibus omnis gencris vexatus, ante quindecim annos l'ebre quartana laboraverat, deinceps febre quam nialignamdicebat, quam vero ex symptomatum historia bilio,^am suspicalus sum, et qiiae reliquerat vomitus biliosos subinde redeuntes, testes infarctus jecoris incipientis. Novo morbo decubuit vere anni 1 756 ; invadebat primum horror, tum fastidium, nausea, anxietas, dolor sub mamma dextra obtusus, tussis vehemens, levis quantum retulit febns, ilava cutis. Medens Pharmacopola demulcentibus tussim, narcoticis vigilias, cortice peruviano febrem, debellare tenlaverat; œgrum ruris degeiitem vigesima morbi die vidi. Febris remiserai, pulsus tamen adliuc celer, parvus et baud infrequens; dolor remissior; vigebanl icterus , faslidium, débilitas, vigiliœ, tussis; mane bilem evomebat; accurata palpalio durum de-
(1) Hic agilur tanluni de obsiructione ex infurçtu cavilatis vasculorum.
tegebat hepar. Quœnam idea morbi? Jam a febre quartana, magis a biliosa labefactum jecur, generatie obstrucliones.
Omnia novi morbi symplomata iiiflammationem partis illius visceris judicabant, haud resoUitam et sœviora minantem. Jussi vegetabilium , saponaceorum, acescentium, macilenlorum pro diœta et remediis usum, nec de illo ante annum fere audivi; tune novi eonsilium neglectum fuisse; fastidiosum consulenti palatum dieeta fuerat, ex sapidis, succulentis, aromalicis. Paulum remiserant symplomata et viribus quadantenus recuperatis, muneribus aliquandiu funclus erat, semper tamen debilis, bilem evomens et tussiens. Ineunte decembri suasu niedici alienigerii ruditer cpistolis informati, pilulas ex sapone hispanico devoravit; omnia mox in pejus ruebant ; medio januario anni 1757, arcessitus illum continua, nocle prœsertim , tussi vexatum inveni cum slupenda expecloratione viscido-bi* liosa; aquis distentum turgebat abdomen, somnus nullus, anxielas sœva, urin?e perpaucœ rubiœ, fastidium plénum, sitis , icterus jam viro-nigrescens , hepar tumidum durum. Conclamatis omnibus nec ulla spe aut sanationis aut palliationis rémanente vix animus erat quicquam praescribere ; celeberrimus consultus medicus rescripsil : « Pro pace animi aliquid » forte prœscribendum quod non noceat, )) speciem det auxilii; lenia aperientia « antiseptica biliosœ putredini resisten- » tia, alvum leviter movenlia indicari vi- » dentur; nec sedabitur symptomalica M tussis, si causa résistât, at mehercle re-. » sistet. » Talis prosapiae concinnata formula, jussuque instaatis suffocationis inslituta paracenthesi , per plures adhuc hebdomanes, diram infelix tranavit vitam quam longiorem verosimiliter duxisset, si post primam febrem biliosam congrua adhibita fuissent remédia, si hepalis anno superiori nota et recte curata fuisset, si consiliis tune teniporis datis auseultasset, si demum non hausisset pilulas saponaceas ubicumque putredo adesl fugiendas.
Tristiorem adhuc recensere proderit casum ex neglectis reliquiis febrium biliosaruin. Feslo Nativitalis sacrae anni )751,operam meam desiderabant cognati virginis quinquaginta et aliquot annos nalœ , a decennio plures sustinuerat febres biliosas delirio semper slipalas. Ultima reliquerat ante Irienninm lorpiduin corpus, morosam mentem, visus dcbililatem, Irisliliaiu, quee moialibus actacau-
FEBRIS BILIOSA
sis , Icrrore accedenle subito , in velieniens tleliriiini mulata, œgiMin funestissiniis vexabiit ideis ; propiiujuis , servis diflidebat, sese jam morluaiii vigil iiaud raro somniabat. Pulsus ce!cr, mollis; anxielas contii)ua ; somnus nulliis, diligenler perpendcnli omma non latuit diu causa niorbi. llepaticuai niiiiirum systcnia obslructum a praecedenlihus moibis; ccrebrum debilitatum deliriis febrilibiis, nunc vero et sympatbice vitio hypocliondriorum , et idiopalhice bile sanguini mi\ta irrilatuin (1 ). JN'ola Ciiusa , patcijat cuiMlio : collecta et irritaiis evacuanda ])ilis, reseratida; viscerum abdominalium obslrudiiones, et lotum deinde vasculare et ncrvosum genus roborandum. IS'ocivam vena; seclionem , soUicitanti impetuose œgra; omniaque alia renuenti, sollicitantibus astanlibus, concedeie iiiiperavit nécessitas; parum sanguinis ediicebatur, nec minimum profuit née miiltum Dociiit. Giatus, diluens, acescens potus sitim per biduuiii restinguebal , polio enielo-calliarlica miiltam sabunam biliosam educebat, et copioso usu iiilularuni esaponibus acidis, decocti graniinis et succi senecionis, fauste tune adbuc viridis reperiundi optime convaluit, sed cilius aequo remédia deseruit. iEslale proxima aquas e pago Vais apud Viviacenses per plures dies sed parca dosi potavit ; insequente vere anni 1753 secunduminsultum sed priori leviorem experta est, qui usui laxanliuni acidorum cessit. Consultas remolus medicus suasitbalnea tepidaper viginti diesel sérum laclis, cujus sex libras quotidiepolaret cuni pulvere ex nitro, cremore tartari et saccliaro: quid hue boni prœstare poterant balnea tepida ? Brevi posl in velieraentem incidit paroxysmum. Cbirurgus se medicum jactans vense sectionem adliibuit, inde omnia in pejus niutata. Obslructiones , biîis dominium, débilitas, irritabililas increverunt. Insciis omnibus agi'ipnias iiarcoticis compescere sluduit eegra, sed quotsic inducebat mala ! augebalur alo- Jiia , firmius impingebalur morbi causa, omnes prœpediebaniur secretioncs, cerebrum prorsus debililabatur , melancolia iiovas acquirebat vires. Profuit electua-
(i) Inler viginli deliria (nalivam exceplam velim faluilatem), tum acula lum chronica, octodecim sunt ex liypocbondriis, quod probe tcnendun ne sallem SPgris noccanius, quibus prodesse tam arduum et lani raruni.
rium ex cremore larlari et exlraclo taraxaci, cum decoclo citiato graininis cui nonnuUœ injiciebantur fibra; hellebori nigri. Sed morositate aucta, omnibus rcjeclis remediis, paro\ysmi frequenliores fiebant; sex deliravit quolannis menses, sex alios non nimis sapiebat; velicmentiam delirii paeavil quondam balneum frigidum cujiis frequenliorem usum suaseram ; tandem ex aeris intempérie in solo frigldo contracta peripneumonia , inlra paucos dies quantum audivi necala esl. Emulsa pro deliciis illi erant et nimquam illa usiir|)abat quin crastina die pœnam lueret, atïecto eniui venlriculo alliciebatur et cerebrum. Sapera discant illi qui ex delirio venœ sectionem et omnis generis relrigeianlia indicari credunt : non illis assealiebatur liippocrales qui observa vit et graphice descripsit morburn nostro simillimum, quem ciirandum docet belleboro nigro, aqua, melle cl acelo(l).
jNonnulla exempta alii cxitus obstruetionum bepaiis observavi, unieum recensebo casum. Fœmina jiolysarca, sexagenaria, anno 1765 febre epidemiea delent.i et cUirurgo sanata, ab illo lempore pri<;linam non rccuperaverat sanitalem, sed debilis, gravior, sœpe anhela, alias l'aslidiosa erat. A nicnse junii sœvius pressa pioidictis symptomalibus accessit diarrbœa sœpe recurrcns , acris , biliosa ; tumet fréquenter tyinpanilice abdomen et fere semper dolet ita ut niinimam vestiuin constrictionem ferre nequeat; deletur prorsus appetitus et carnes prœscrtiin nauseat ; urget sœpe sitis, parcus est somnus, turget jecoiis regio, urinœ paucœ lurbidae. Quainam causa morbi? Biliosa obstructio in hcpate relitta antc biennium, nunc maleria obstruens fusa, putrefacla, mola, omnia enarrala symplomala créai et saiviora verosimiliter creabil ; jccur enini omnino puirefiet; tabès succedet bepatica , tympanilis, ascites , ieterus, mors, nisi vim morbi coercere possint remédia, quod dubito. Sic inslilui niedelam :dia;taestexvegetalibusacesceiitibus; remédia suul pilulai ex acidis saponibus cum poluejusdem indolis, ut arceatur putredo, nec impedialur pulridi evacuatio ; prodesse videntur; draslica purgantiacavebo, omnia enim pesiurada-
(1) Vocal morhiim cras.tum a bile , cinii bilis in hepay influxerit, et in capile cottsiiterit. De intern. iiffcclion., cap. n. focs., p. 558.
LADSANNENSIS.
rent. Haec scrihebam ante duos menses , diiin vero typographicis remoris diu sub prelo insudarent primse plagulœ; fatalis exitus praevisionis veritalem coniirmavit, et jam a tridiio ultiiiias animas diicens œgm, liodie obiit.
Casiis sunt reservali noiinulli specia- ]pm postulantes niedelam ; virgo oclodecennalis, scrofulosœ Kenlis, epidemice bieme anni 175G deciibuit; medicaslro iiitimre notai curata, iit ut leviler hiborarct, reportavit lamen copLo-im et levioreni n)enlis ol)nubilationetii, ifa ut eadem non polleat satfacitate ac antea ; sœpius prœterea dtf(fidatain habuit cutiin priiriginosis crassioiis scabici pustulis : judicavi hic potius ad scrofulosum respiciendum morbum quam ad liepatis obstruclioneni biliosam : talis est enim virus scrofuiosi jiiin adiilli indoles, ut febre excitatatus, non siibactus, in pltrisque ininimis vasculis infarctus prodiicat. Sordesalvinas eiluxi et alterans plummerianum cum rnillepedibus saccharo el camphora prœscripsi, nondum qiiindeciin elapsis diebus raeliusjam se babet(i).
RELIQUIjE EX DEBILITATE.
Tertium posui genus reliqiiiariim , illas nempe quas generat fibraruni atonia : « viscera enim debilitatem contra- » bunt tuin a febre lum a niedicameiitis, » unde laxitas partium consequilur quce » postulat astringentia etrol)orantia(2},« et inter indicationes in febre putrida recensât Sennertus « ut partes intempérie » ac materia l'ebrili debilitata; ad natura- )) lem temperietii reducantur el roboren- » lur (3). » Laxilas autem fibrarum generatur in quibusdam parlibus posl tei>sio-
(1) De ulili remcdio videatur comrnenlarius aucloris ei iraduclio quam speciali libello propriis additis animadversionibus promulgavil vir magni in arlc nomiiiis illust. Werllioff : felicius niilii successit ubi sub pulveris formam adhibui ; fausle marilalursaccharo cl millcpedibus.
Camplioram addidi ob virtulem anti-salivatoriam mibi sat jam notam , luni alieuis lum propriis experimentis ; inde tamen non velim credi me in niorbis scrol'ulosis salivalioiiem semper vitare , qui plures scrofulosos tumores glandularum tracboalium, jugularium el maxillarium feliciierevacualioiie ilia sanaverim.
(2) Primerose, Defebrtb., 1, n, c. ix, p. m- IGO.
(5) Defebrib., 1. ji, c. iv, p, 140.
nem nimiain, in aliis post frequentiorera oscillationem, in omnibus calore, defectu nuti imenti boni et actione pulridi. Quae dunina inducat laxa liitra enumerare non est hujus loci, symptomata vero prœcipua qure nobis intulit fuerunt : 1» Uebetudo quœdam scnsuuui, hanc vero iili soli expert] suut qui graviter dccubuerant, nec q\ii<iern omnes : « cercbro per a;slum fe- )) brilem defatigato ascripta, paucarum » seplimanai um spalio semper sponte » cessit (i) :) , et plerumqiie pari passa cum corporeis viribus tam arctum est connubiura , mentis redibat vigor , nec duplicem suspicalus esset subslantiam ille qui solis doctus fuisset pliœnomenis, solique auscultasset ratioui.
. . . Meutem sanari coi'pus ut îegrum Cerniraus et flecti raedicina possc videmus.
2" Tardius restiiurabanlur vires quam vulgo post acutos morbos soient, banc, ni ïallor, ob causam, quod ventrirulus et alias parles digestioni famulantes longe plus deliimcnti passa; erant in hoc morbo quam in acutis aliis, dum illas continuo gravabatel lacessebal ipse morbidiis fomes; debilitatem augebant prœlerea repetilœ evacualiones alvinœ qua; gash ico nunquam non nooent systemali.
Qaandiu vero claudicat digestio rcslaiirari ne(iueui)t vires. Apud nonnullos, debilitiilis sunimae nervis quorum robur tani arcle vcnlricuii robori conneclifur, mobilitalem mobilitatisque symptomiita, involunlarias prœsertim lacrymas observare polui. Macilentia cum reditu viriuin discedebit, ali(|uotic3 cilius, et recordor apprime quod plures viderim qui mox postappelitus rediluni subito pinguesccbaiit, sed molli, luigida pinguedine, ex materia nulritiva crasse elaborata, imperfecte aduiiata ; nihil tutic prte exercitio profuit. Advena juvenis omnium fere symplomatum quœ inducebat débilitas exemplum prœbuit; undecira natus annos, debilis lexlur.ie et tenera; constitutionis , difiiculler aille paucos menses, ut niilii relatum , morbillis convalueral. Debiiilati', lassitudine, fastidio, ut omnes alii, Julii initio corripiebatur ; sed quodnullL alleri accidit , in parte média anleriori colli nascilur primo œgritudinis ingressu erujitio vix depiiigeuda. Natura el indole heri)etica erat, figura vero rarissima , fascias nimirum duas circulares concentricas, quas accuralius non delineasset in
(1) Klœkhof, loc. cit., p. IL").
FEBRIS BILIOSA
arte cifcini versatissimus quisque referebat ; siiigul.i fascia Ircslineas latiludinis liabuit, circuli interioris diametcr exleriorfuil unciaruni fere duarum, correspondens diamfitec circuli exterioris trts œquabat pollices. Emesitn ex radice brasiliensiprœscripsi addita manoœ semiuticia ; melius se habuit ; exsiccata sensiru eruplio inlra paucos dies prorsus evanuit, et iiistauiabatur appetitiis ; nondum octo elapsi cranl dies, quo tempoi'e me inscio baliiea lepida adliibuerat, cura acerbius subilo recruduit moibus ; oinuia pro re nata instiluta suiit, nunquam seposita consideralione constilulioiiis ; iiiliilominus graviter per sex hebdoinades decubuit, febre continua, quotidianis exacerbalionibiis, sunimo fdstidio, continua fere diarrlia^a pressas. Jama secuiida licbdomade dcbilitatur cerebruni, loquela fit difficilis, mcinoria labat; lecliitu deserens gressus oblilus crat, lacrymatio spontanea; appetitus, famés poliiis vigebat ; sed si nimis indulgeret vel lienleria vel febris mox supervcniebant , nec redibant vires, post trimestre spaliutn nondum restitulœ, et debilis adhuc focos repetiit(I). Increverat multuni aule niorbiim, increvit durante morbo, increscere in patria perrexit et audivi vix post sesquianmim recuperafam valetudinem , quod Iribuendum videtur citiori illi increniento , tune eniin nutritio fi( iuiperfecte, juxta ponuntiir non adunautur elementa nutriliva, laxrc rémanent f'ibrœ et omnibus impares f unctionibus ; ubique congeruntur et stagnant crudi liumores, semperenim deliilitatam fibram sequitur cachexia, et pliiribus exeinplis qu;e sollicite congessi mihi constitit subitum illud incrementum tum intra lum extra febi es, sinistri quid l'eresemper liabere , mullos vidi inde dibiles et per pliircs annos languentes; alias lethali corripiunlur tabe, alias vitium ad seniores propagatum annos continuam reliquit inlirmitalem. Niliil tune prodest nisi corruborantia omnis generis tum dia^tetica tum pliarmaceutica. Exereilia, frictiones , ligatura; , aroniatica, chalibs, kina, gcnerosa vina hic egregii inveniunlur usus. Niliil pi'jus evacuationibus qualibuscumque ; niliil
(1) An morbilli maie judicali in hoc morbo suum conlulcriiit symbolum, ouique judicanduni relinquo. Sane, si quis morbuni aniecedeiilia inorbi symplomala, durationem, reliquias perpeudat, vix credo dubius hserebit.
pra;stanlius quam balneum vere frigidum, tiobile illud reraedium qitod duce iiatura et ailbibuil et amavit sapiens antiiiuitas; cujus salubritalem suadet pliysica et probant Uiiii experientia quotidiana gentium illarum quas barbiiras dicimus , hoc est, nostro modo nondum de()ravatas ; tum Anglorum imoet meœ observationes : quostitscumque enim adest atonia, (quando hodie non adest ?) et vilia qua; secum Iraliit atonia, depravata; digestiones et coclioncs, nervorum débilitas et mobilitas, fluor albus aliaque oranigena horum soboles , modo non prœpediant obstrucliones incurabiles aut vomicœ , nuUum par datur remedium a primo vita; diluculo (1) ad senium usque ; et affirmare non timeo ; nisi illorum restituatur usus , in pejus ruet degeneratio illa gentis humanx quam omnes animadvertunt et déplorant , nemo s, mat : illam e contra quolidie augcmus pervcrso et damnabili (paucis exceplis casibusj balneorum calidorum usu quas sane lierculeas vires brevi pcssumdant et debilitatem gcnerando , mille morbis januam aperiiuit. « Qui imbecillis est e?iim » proxime ad eum qui ajgrolat accedit (2).» Sed e diverticulo ad viam. Aslrin» gentia sic dicta debilibus noslris propinare l'orinidavi, ne alvum laxam diu servandaui protinus astringcrent. Lenia vero tonica, generosa viua , abdomiiùj frictiones, abdomen enim sempcr in Iaxis respiciendum, et exercitium spein adiraplebanf, modo ventriculus ciborum mole non obrueretur : niliil enim niagis digestionem impedit sic(|ue debilitalum t'ovet; nec semper l'.icile fuit hic votorum compos fieri , dum tanto ciborum dcsiderio post longuin jejunium premebantur œgri , ut vix, juniorcs iniprimis , sibi temperare possent ; presso pede scelus insequente pœna.
Nonnullos cruciarunt dolores venlriculi, amaris quibuscumque vino digestis, aut elexirio viscerali facile devicti. —
(1) Nimis valent pra?judicalœ opiniones , ui maires immergant pusillos suos udaî frigidœ, sed plures novi quibus oplinie cessit mitior melhodus; bis imo ter de die lotum infanlile corpus iniiium a capito ducendo cuni spongia frigidœ inimersa lavalur; sicque opiimc rol)or;ilur el omnes prœpediunlur morbi qui dcbilitaleai scquunlur.
(2j Hippocrales, De prhca mediciim, Foes., p. 12.
LACSANNENSIS.
Aliud molestissimum observavi symploma, agripniaiu nimirum ])ertinaceni vel salteni iiialignum somniim quem Uiplici tribui causae : loalaxiœ fluidi nervei quae convalesceiitibus semper infesta est ; 2° desueludini , plures enini jirobarunt observationes somnuni aliquandiu omissum , imo In pei-fecta sanitate , difficulter, quod infelix ipse lestor, reslilui; 3» debilitati venlriculi : « soninus eniin » prorsus a slomacho pcndet (l), » quod nimis probavit sinister successus illoi'um qui amygdalalis, nitrosis, narcoticis, pediiuviis, insomnias illas curare conabantur, sic enira somnuro de die in diem magis fugabant , venlriculi langiiorem et debilitalem generalem arccssebant.
Aliam non poscebat , niedelam agripnia
(1) Boerhnave, Responsio consuhalorla cîrca dijsenter. caslrens. Cniisult., t. ii, p. 22. Conférant. Illust. Ilalleri, Lin.phijs., § 578, ubl nosiram tuelur senienliani.
Pliysiologi alii magnée pariter aucloriiatls et fama\ 111. Boerliaave el 111. Senac aliique bcne inulli, alimcnlorum copiani et lenàcllateni inler causas somni reponunt ; quid ergo anne natura sibi dissimilis? An errarunl magni viri? Neuirum; somnus naturalis semper sequilur quemdani defeclum spiriiuum animalium, et pacalum molum reliqiiorum seu anxielatis aut doloris privaiioneni ; allerulra deliciente condilione succedere ncquit.
Nunc ergo ; in viro sano robuslo, infarctus ventricnlus,stimuIo alimenlorum majorem spiriiuum affluxum sibi sollicitât, inde co?reris désuni funclionibus : nec talis est tamen slimulatio ut doloris aut .nnxielatis sensum moveat; semper enim in sano pacati spiritus, non mirum ergo si sumnus sequalur. Sed in cpgro debili longe alia res est, dcQciunt enim spiritus et tamen déficit somnus; cur? Quia deest placidiias in molu nervoso, nam ex crudilale, ut jam dixi, mobilitas; prrelerea, omnes functiones debili laborem quemdam inducunt; si ergo ventriculo onus incumbit, quod in sano levi ad venlriculum stimulo somuum procurasset, insegro e contra nimis stimulando, laborem universum creando , crudilatemque augendo, dolorem, anxielatem, mobililatem et agripniam iuducit. Noiarc demum liceat quod licet si salietas inducat aliquolies somnum , raro tamen placidum iilum , dulcem, reiicientem qui sobrietalem sequilur. Ncc ipsum Boerbaavium laïuisse nosiram distinct ionem credel, qui ci latum locum conl'erret perpulcliro gapitulo Ue somno, in ImiHulionibus,
illa quam tonicain sat jam superius descriptam, alimentum eiipeptum sed facile, cœnain levem , aqn;c calidae privationem (l). Belle succedcbat vinum i\]alagerise aul Alonense anle ]iastuin et vespera, Aliquolies ex Boerbaavii suasu flores martiales salis ammoiiiaci usurpafae sunt (2) probante successu : et quod hue apprime l'acil , memini me anle aliquot annos curasse Dominam quœ singulis noclibus et sa^pe diebus acerba odontalgia, el pertinacissimis viftiliis a sexdecim mensibus torquebatur. Non incassum , sed in damiium experla erat vena; scctiones , purgantia , balnea , aquas minérales, vesicatoria , omnigena refrigerantia. Suasi ut bis de die et lectuin ineundo aromatica et tonica stomachica vino infusa usurparet ; mox remisserunt et mense nondum elapso prorsus dtseruerunt dolores reduntc somno. Nuperrirae colloquendo narrabal illustriss. Ilallerus « quem nunquam adii quin doclior redie- » rim , » post febres illas erysepilalosas quibus nimissœpe gemen tibus bonis vexalur , somnum quem arcebant rtfrigerantia oplime restiluisse generosum illud Lusitanum vinum quod tnoiilanuiii dicunt.
Ubi vero intègre nostri convaluerant, longe profundiori somno qunm ante morbum sepeliebantur, nec latel causa. — ■ Inveni apud nonnullos itnprimis juniores symptomata febris levioris hecticam quad^mmodo referenlis , cui non aliam credidi causam prœter laborem nutritionis; nec lebri sed debilitati medendum ; nisi res infausle succedebant, nelandaque hic increpanda praxis quse ex caloris sensatione , rej'i igeranlium sic maleriaî medicaj coUectoriljus dictorura necessitalem concludit. Sensatio enim illa saepissime oritur ex acrimonia et cruditate quas genuerunt alonia dcfectusque bonorum succorum ; et fréquenter nascitui- febris ex delicientia circulationis. Quot omni die pessiimdanlur valetudmes dum in tali casu confugitur ad v. s. réfrigérai! tia , enemata , balnea tapida; increscunt débilita-;, crudilas, acrimonia, molcstus calor; vera demum nascitur bectica qii£e praîpedita fuisset tonicis , kina , chalibe , vino , balncis frigidis.
(1) Impedilur somnus, perpétua, lenla, adtnixtioiie potiis aqunsi calidi ad sangiùnem, Boerliaave, Iiistit., § 592.
(2; Chemia, processus 169, loni. u, p,. 28G.
febris biliosa
Nihil frequentius occurritiii praxiqiiam segri querentes de calefactionc ( e'clmuf- J'ernent ut dicunt) ; turpiler fiUunliir inedici si inelhodum antiplilo;;isticam ampiectuntur, niilla enim Foi san arte in talibiis excitari posset inûaramatoiia illa diathesis quam dtbellare conantur. Vera calefactio, venia sit vevba, est levis inflaminatio ; falsa vernm loto cœlo inflammalione distai ; uirique communia Riint primo intuitu nonnulla syinptoinaia; si eamdem larva delusus adliibeas metlioduin, quod nimis elieii frcquens alternm juvabis allerum necabis. — Vi'f est quod immoret- cnarralioni symptomalis , qui fegris lerroris multum periculi niiiil inctitjebat , anasarcam volo fere universalem , quam pliii-es expcrli sunt jam senescentes aegri , sponte pleiumqiie prout redibant vires evanescenlem ; nec vidi eniin nec audivi quemijimm iiide vere hydiopicum remansisse; loties jam indicaia tonica inedicainenta sulticieb.int. In paulo pertinaciori criirum œdematoso tumore, usui tuiclurœ inai tis acidœ subjunxi faseiationem cum panneis fasciis quas arjua vitse et aceto inorari cui'aham et paulo magis quotidie constfingi.Talis vtro ctir itio noxia fuissel.iit iiil'ra palel)it , in luinefactione qiiœ obslructionil)us succedel)at.
Si plures cum infaustis reliqiiiis dimiltebat morbus nosler inepte aut imperfecte curatas,aliis firmiorcm conciiiabat sanilaleni. Cura enim recte instilula omnem viscerum saburrara educebat , omnes re-,erabat obstractiones , omnem edulcorabat acrimoniam , et de febre Lausannensi aflîrmare possum quod de febri])us intermitlentib is praG licavit vir geiiti hum inœ , ob egrefjium de inoculalione librum , carus J. Kirkpalrlck , iliam nimiruni fausie ad variolas disponere (i). Très curavi pueros epidemica laborantes febre nec diniisinisi pcrfecie sanatos , mense vix elapso vaiiolas adeo benignas expcriebantur ut mea non im- ]>loraretur opéra illosque casu iiivisi, décennales duo erant , trcdecennalis tertius. Elapso vere , nobilis Germanus viginti et (luo natus annos eamdem biliosa m sustinuit februm lempore prœpa-
(I) Perhcips a laie recovenj from siirli a moderate intermittent ns Itnil Irft no infarctioni nf ihe viscera bnhbul il, might , constitute a teniperamenl , ihat wotild vot violenllij coopei-ate witlilfie varinlous infection, etc., llte Anahjsis of inoculaiion , p. 210.
rationi variolosae dicato ; morbum dcbeilavi , et suisi ut loîa œslate horœos iructus pro lubitu devoraret ; nulla alla adhibila medela nisi potione laxante 14a Seplembris, variolosum lilum 1 Ca iaseri curavi ; morbum quo beuitrniorem non dosiderares habuit , ut ut ulira ducenîuin pustulfeeruperin! etperfectissime ])ulcliro pure lurgidre maturuerint (1).
Wec mirabitnr, quicumque de illa materia serio cogilavit. Hoc est enim inoculationis arcanum , ut vario'osum virus indalui- corpori, omni rigidilale, laxifale, debilitale , obstructione , cacoohimia , viru, omni demum labe vacuo ; verbo, corpori sano seJ non alliletico. Arcanunl prœparationis est ut itatus ille ajgro concilietur et vaiiis medelis debeiientur enumurati vitia , infelici vcrum relinquantur lato illi qui aliquo incuraliili iiicvo laborant. Omnes rcquisitas condiliones habuisse saiialos nostros ])Ost virium reditum , quisque facillime pei cipiet; piœ omnibus meluenda est cacocliimia biliosa (2) , nemo niagis aberat qiiani nostri rite curati. — Sic cxaratis quss ad morbi historiam, cuiationcin, et reliqiiias spectant, superest ut enarretur cura symptomatum quornmdara , et instituatur examen reniediorum nonnulloriim, quaialiis usurpata sciens et volens oniisi.
SYMPTOMATUM CURATIO.
Medicus qui symptomatum curalionem suscipit mente tenere débet Benneti prœceptum, n cave ne inler ramorum exci- )> sionem crescat truncus (3) " et monitum viri in arte prœstanlissimi Illustris. Gaubii , « nec singulis, sed urgenlibus )) saltem symptomalibus oppone mede- » lam : ciïecta enim morbi, hoc hujusve » causa succissis , sponte cessant , quse )) nonnunquam adeo divi rsa sunt, utni- » mis opposita, quiu conlraria iudicent » (4). » Nec lam multa sunt rêvera quœ mcdelam specialem postulent symplo-
(1) Filum collegeram ipse die 17 Julii aiino 1755, iioc est ante viginli et ses menses, non audivi tani SRuia adliibila fuisse, et inlerest noscere lalem œlaieni vini iliorum non infringero , jam enim 22 Sepleinbris languero incœpit a?ger.
(2) Kîrkpatrick, Ibid., p. 233
(3) Theatrnm 'tahidor. , cxcrcit. 27, De usa perdnlcinm, p. m. 91.
(/i) De metliodo concinnandi formulas mcdicas, § 45.
LADSANNENSIS.
mata, necunquam quidquid adbibendum quod niorbi Cdiisai adveisetur. Facilliniu proteiforniitute niorboriim deluderelui' incaulus, rai'ius occuri-unt conlru intlicationes quain l'oisan crederet, et iUa symplomata quai primo iiiluitu genio niorbi aliéna videntur eanidem cuin omnibus aliis originem habent, et remedii priiicipis conlinualione féliciter fuginlur. ]1lis nutrilus axiomalibiis rarissime niedens sympiomalibus invcnlus fui. Solaî scdes cephalalgiam sanabant, pro tempore levabant linlea acelo niadida , ciiratibus niiilieiciilis. Cur narcoticis abstinuerim in viijiliis perlinacissimis iîiira palebit. Lipolby uiiaî inter rarissima fuerunt et illas raro curât Medicus. Diarbœa non alia postulabat aut tuJisset remédia quam evacuanlia et acida. Appetitum eiigere velle calidis aromaticis ai)sonuin prorius fuisset. Ridenda verbo et damnanda versipellis illa niedicina quœ mox capiti, ruox peclori , mox renibus aut alvo medens , non modo nibil medetur sed plurimum iiocct. Unicam itaque habeo symptomalum curatiotiern hicmemorari dignam.
Sutor Germanus , Tigurinus quantum novi , mciise Oclobris )755 , cpidemia corripiebatur , lerlia mand.iti'.s dic eraesim quarta prœscripsi , et alia congrua remédia ; sed pcrlinax bomo potui renuens parum bibebat , nec diœtam qualem jusseiam admittebat ; oclava alvum duxi ; décima lalis jam aderat meleorismus ut ex summa distensione rubere inciperet cutis abdominis : respiratio ob impossibiiem diapbragmalis descensum brevissima erat , pulsus parvus, niens quod flupui lere sana. Damna metuens ex compressionc omnium viscerum et impedita respiralione ; nullam ali;im in- ■veuieiis causam jjrœtcr rarefactum aërcm ex bile cujus putredinem sufticicnti non cobibueral potu ; certus priori palp itione alidominis nullam anle morbum fuisse obstructionein , luoroso medens œgro qui jussis vix obtempci abat , niecum revolvcns de reiiiedio ipiod citissime fii)i as roboraret, flalus compcsccref, putrefactionem sisleret, in menlem revocavi monita velerum de aqua frif^ida, reccntionim nonnullorum et proprias obst'rvationes , omnibujqiie dilipenter perpnisis curavi lit linlea (|Uadru|il!Cata aqua fontana l'rigidiori madida ioti inipoiierentiir abdoinini, et singiilo quadranle boraî renovarenlur (l), et loties liauriret uncias 1res
(1) In febre biliosa ardente suasit Hip-
ejusdem aqiiœ. Intra biborium detumuit abdomen , facilior fada fuit respiratio : ante (riorium levi orla colica, cum conlinuis borborismis copiosissima; biliosae sedcs prodicrunt ; rcmovi linlea , sequenti nocle obdormivir, crnstina die mollis erat venter, valde demissa febris, brevi oplirac convaluit non mutato ))olu qucm ulilissimum saipii-sime dcpreliendi, et aquam obsolevisse dolendum est. Nibil bodie nisi arle pbarmaceutica prœparatuui et s;epe dt'piavalum adhibemu-; ; sapienliores veleres, coclione perfecta , aquam frigidam egregium tonicum propinabant, laiiluin(jue fjus concedebant quantum segio libcret libère , ut palet ex
pocralcs idom remedium; cum ardor teiinerit linlea J'rigida inteula qua prœcipue parle ardere dixerit admovelo ) De iiitern. aff'ect., cap. XLii, p. 555, confer. Alexander, De arle medend., 1. vu, c. xv. Cœlius Aurelianus, Ce acntis passiotiib.,\.m, cap. XXI. yEiius, lelrab. 5, serm. A, cap. XXVII, XXVIII. Tli. Bariliolin, De uaunivis,. c. XXIV. Bianclii, p. 581), ZacuUis Lusilanus juvenem biliosissimum acerba laboranlem colica, omnibus inulililer lentalis simili sanavit melhodo. Cum dolor, inquil, iiigravescerct , silis urgeret, ex riivo ern]:lastnn)i parti dolenli intpono el gelidissimam cum saccharo ad satielatem bibendam offero, non Iransierat liora quin se sanum exclamaret . Prax. admir., 1. ii, obs. 23, p. m. 195. Regeret aliquis bic agi de colica non de meteorismo , sed sane a fortiori concludo ; eadem posita causa quid refert symptomatutn varietas? Non nosirum est e\ponere cur eadem cacocbilia biliosa nunc colicam, nunc cboleram, nunc volvulum, nunc dysenleriam alias apoplexiaiu indiicat ; sed suadcl ratio, probavit cxpericntia idem gcnus medelaî ubique succedere. Nec desunt observaliones nosiraî magis adbuc affines, iiiler quas priinuni obliiiet locuin illa quam refert Cl. Combalusier in utili pncumaiopnthologia ; laborabat fœmina tympaiiitide, inliil belcctiora profecerant remédia , illam applicaiioiie extcnia et potalione aqua; gelidpe sanavit sagax et expertus medicus, apud Lugdunensi's celeberr. !). Rasl. Plures ipse novi qui vebemenies colicos dolores, aliis incassuni tenl.ilis, desperabuiidi fore frigidam applicaiido sanabant. Temerarius sane ausus, cauleenim applicaluni beroïcum remedium multum prodesse potost , sed ineple adbibilum pessimos apium est generare rnorbos. l'rudenier a prudente medico, abstine si methodum nescis.
operibus Hippocratis, Areteî (1), Galeni (2), Alexandri (3), Cœlii Aureliani (-l) aliorunujiie. Coaîvos suos jam increpiiit Galenus qui usum aquœ frigidœ negligebant illosque hydrnphobos vocat. E recenlioribus Fernelius (5), Hofmann (6), Wan Swielen (7) , Klockhof (8) , Grainger (9J alfique bene miilli aquœ frigidae usuni suaserunt et cautelas subjunxerunt.
Convulsivi motus arluum orti ex consensu cui originem praebet communicatio qnae intercedit iiiter par nervorum sextiim et spinales omnes , nullam specialem requirunt mcdelain et pessinie nonnuUis successit usus anlispasmodicorum unimfilium , ut ut aliquolies spasmodica symptomata princeps viderenlur morlms. Vir egregius verbi divini minister detinebatur febre, cepbalalgia, nausea , nuUiim vero tara molestum symploiiia qu.im succussiones convulsivae véhémentes sa;pissime redeuntes , quai ortiim ex pbrene aut aliquo plexu vicino ducenles lotum corpus vehementer altollebant ; alias siiccussio unum aiterumve tantnm membrum ngitabat. Si ad praedicata remédia nervina coiifugisseni orcum brevi adiisset œger ; posthabito veriini symptoniate , biiiosam expugnavi cacochiliam emesi, purgantibus, acidis ; et eamdeiu sequtbalur viain cl. Alberti, « quando convulsivœ commoliones im- » minent, tiinc ante omnia invigilandum n est, quo excrelio biliosa rite succédât, w quo alvus sit libéra aut cum enemati- » busliberetur (lO). « Et plura ante Alberti saecula jam egregias nobis tradidit observationes Galenus : «per febres , «quosdam, inquU, conspeximusderepente « convulsione prehendi , nullo quocî ear.i » prœsagiret prœcedente iudicio , qui
(1) L. 11, c. VIII.
(2) Method. medend., 1. ix , c. vi leclu dignissimo.
(5) L. vu, c. XV ; I. xii, c. ii.
(4) De aciitis passionibus, I. m, c. xxi.
(5) Method. curand. febres, c. ii, opcr. p. 589.
(6) De medend. method., sect. ii, c. xi, p. m, 469. De inteslinor. dolor., obs. iv et V, inili. t. IV, p. 293, edit. fol.
(7) Apli. 040, I. Il, p. 215, ubi egrcgie pro more disserit de usu aqu.ie frigide in febribus. Ib. Apli. 7Ô0, p. 422. Apli. 743, p. 494.
(8) OpuscuL, p. 18.
(9) Febris anomala. Balav. , p. 79.
(10) Ubi supr., p, 770.
» bilioso superveniente vomîtu, protinus )) al) omni noxa liberali fuerunt atque )) hoc modo affectorum nonnulli resquas- » dam fuscas vomendo rejecerunt, alii » bumorem porri siicco similem (I).» Et si viruni illum loties jam, nunqudm satis excilatum, III. Van Swieten adeamns legemus quod « dura circa praicordia fluc- » tuans acrior et copiasior bilis acliones « ccrebri turbat, vomitorium datum ta- » leni convulsionis febrilis causam tollet « cito (2). ') Post evacuationem cacochiliae tonica praescripsi , nimis edoctus nervorum morbos omnium îacillime in consuetudinem transire, nUi illorum tonus inslauretur; quœ caulela post acutos morbos contempla sœpe locum facit languori nervoso ; nec quidem, ut per transeiinam, aliam novi raedelam nervinis morbis. Si stimulus aliquis uiaterialis continuo irritans adsit paroxysmes renovans auferatur et tune tonica adhibeantur. Si sensibilis desit slimulus, omnem paginani absolvunt roborantia, sœverepudialis evacuantibus. — Claudi nolim morbi receiisionem quin monuerim bi' 1cm aut cacochiliam putridam , miliores et breviores sœpe generare febres; nemo non observavit ephemeram aut synocbam simplicem pluries ex tali causa ortum duxisse. Si eiiim mobilis, pauca, in inleslinis prœsertim sita , febixm ciebit veheinentem quidem, sed brevi pacandam, aut spoiitaneis aut arle institutis evacuationibus ; plures per nyclemerum acerbe vexali, optime valent si semel aut bis ventriculum vel alvum copiose deponere possint. Si paulo fixior causa , ad triduum aut quatriduum producitur languor, Sed bis diutius immorari lœdiosum.
DE VEUX SECTION E IN rEBlUDUS BILIOSIS.
Aimatophili illi qui omnem morbum sanguini tribuenles , indesinenterque de pletliora et stasi loquentrs in nullo morbo venœ sectionem omiltunt, stupebunt sane me de illa ne verbum prolulisse ,
(1) De affectorum locorum notitia, 1. v, c. V, opcr. oinn., t. iv, p. 125, quein locum iino et integrum opusculuni si quis légat cximias res iiiveniet vix apud recenliores reperiundas.
(2) Aph. 713, t. !i, p. 359. Ibidem prœccpia invenies contra abusurn speciticorum, quœ nimis inculcari nequeuiii ; agnatos eiiim cilo terrent convulsiones ; remédia sollicitant, offeruiit el dcbilis vel incertus medicum omnia pessumdal.
LAUSANNENSIS.
ut ut cal or, aridifas , ceiihalalg la , vehemens delirium, acula febrls quœ Sfcjie aderant, lalcm evacuationem sollicitari videientur. SeJ va; illis quorum medici de causa niliil sciscitantes , omnem febrim vehenientem sanguinis missione jugulare sataffunt; quoties enim febris post operalionem aucla œgruni jugulavit (I). Quartus excurrit aninis a quo tempère typis maudavi (2) nunquam uliliter celebrari V. S absente plelhora ; addere licet, nisi, ineiinte aut crudo adhuc morbo inflammatorio, post vehcmenlius exercitium , insolationem , casum, et ia subjectis tantuinnon stricte qiiidem plethoricissed robiistis, sangnineis vegetis. Nec mulata mens ab illo tempore , quin imo damna V. S. ubi taies deficiunt conditiones de die in diem m;igis novi. Concedo, suos sanguis e^cedens inferre potest morbos, qui phlebotomiam indicant ; sed sanguis morbos non sanguineos arcet; quo quis plus vitalis habet fluidi, modo plelhora absit et fréquenter hodie abesf, eo melius valet, et plus viget contra generationem et insultus aliorum morborum. Que plus erg^o sanguinis amittet, eo magis illorum rixis obnoxius erif. Certum certissimum est enim sanguinem evacuatum in liomine qui nimio sanguine non lurget, reliquum disponere ad cacochimiam, dcgeneralionem et morbos quos générât, putredo. Sed rem accuratius quoad febiem biliosam perpendamus, disquirendo primo num prodesse, secundo num nocere potucrit lanceola.
— Indicationes erant fomitem morbidum in systemate gastrico, inteslinali, mesenterico, hcpatico, extra vias circulationis positum evacuare , generatam putredinem corrigere, et viscera roborare. Quid hue venas sectio? Patebit illius effectus sub sensum adducendo. 1° Sanguinis copiam diminuit et sic tollil morbos quos induxerat copia major. 2° Ubi ex nimio robore vasorum et aucta vi circulationis causa quacunique in corpore robusto, impactus hœret plilogistice densatus sanguis in vasis aut arlerio>is aut veiiosis, venae sectio impetum minuendo et vasa laxando, dep'el ioue vajculorum minimorum , resolutioni et répulsion!
(1) Talis indicatio omnino opponilur doctrina? Flippocratis qui venœ Sfctioitcm propter fehriin a len tirniiit ut sœpe ejiis gratia a vrnœ sectione abstiiiendum esse cxislbmverh.
(2j Inoculation justifiée, p. 49.
impact! favel vel effusi resorptioni. 3» Laxitatcm inducit , indcque dtbilitateoi et morbos ex debililate geiit rat, irritabilitatcm auget et ataxiœ viam pandit, ut innumeraî testantur observHliones. Quis enim non vidit post V. S. lipothymias, tremores, spasmos flatultntos ut dicunt universales vel parliales, deliria, febres, convulsioncs : in pUiribus puellis, inepte missus sanguis scopo medendi lipothymiis aut suffocationibus hystericis vcros horrendos adduxit motus convulsivos.
Vidi nuperrime in simili casu chirurgum medicum sese jactantem prœscripsisse mediana; scclionem, enema ex vino rubro astringente et potionem cum vitello ovi oleo et aliis nescio quaî ejusdem furfuris; inde (i.ec aliter ns succedere poterat) convulsioncs vix post septem dies superatœ. Dum si qui evisset, paroxysmus ille ut alii plures sponte cessisset et locum fecisset propliilactica; medicina;. Jam ergo indicationes morbi viribus remedii confcrendo, quisque facillime capit, hoc ne minimum illas atlingere posse , nec picthora enim, nec inflatnmatio aut rig!ditas aderant ; sed agedum ! IS'onne vira morbi augebat ? Et id probatu l'acillimum.
1° Omne remedium quod non prodest nocet et prœ aliis pluribus venae sectio , quotiescumque enim causam morbi non tollil, vires pessumdat quarum tant! est ConFcrvatio, nam nnihil magis ad firmio- » rem curationem conducit, quam si fir- » mœ fuerint segri vires : illœ ergo omne » ope servandae sunt (l).» Quo plus enim vim œgri, qufc reliqua est sanitas, debilitabis , eo magis prœponderabunt vires morbi. — Laxat S'', venœ sectio, ex laxitate autetn duo pessima et indicationibus prorsus adversa oriuntur , putredinis incrementum (2) et viscerum imbeciilitas, scopus autem erat viscera roborare et pulredinem arcere. Sed ne moveant objeclionem cavillatores brevis instiluenda disquisitio cui veiiiam conci^det sapientior lector. Ex nimia ]dilogislica febre , iiiquiunt, omnis sanguis puirescit, hanc putredinem pra-pedit vrnœ sectio, qnonaui modo in alia acuta lebre pulredirem favet. Simples est responsum, mulata conditione mulatur efi'ectus ; in acuto
(1) Van Swieten, apli. 598, 1. il, p. 90,
(2) Tout ce qui tend à relâcher dispose à la putréfaction. Priiigle, Maladies des Armées, ^j. 527. ConCcr. Baglivi , De fiirci motrice, libr. post. spec. , c. 17, p. 594,
inflammatorio et in aculo pulrido longe distant indicationcs. In primo generalur putredo aul purulenta aiit gangraiiiosa intra vasa sangiiinea, oL nimiuin molum summumque calorem. In niorbo pulrido gastrico, rem liabcmus cuin sordibiis extra vasa circulalionis depositis, ibi ob inertiam solidoruin congeslis, spontanée putrescenlibus , et pulrescendo oiiinia laxanlibus , flatusque generanlibus qui Iaxis jatn jani filiris non cocicili eas ultra tonuin distendant, vicina obstruant, coinpriinunt, lacérant. Inde nunc egvegie inlelligilnr vcnaî sectionem partes liuniorein inorbidum conliuenlcs laxando, proat est inflamaialorius aut pulridus , piilredinem prœpedire aut f.ivere.
3° Pejor liebat morbus si rapicbaulur materiae pulridœ in massam sanguii-.cani, et r.iptum illum juvat pblebotomia, «nam j> depletis niajoribus vcnis, facillinie pow terunt mininiœ vrnœ bibnlaî absorplos » liumores miijoribus vcnis tradere; unde ■» promptior iiet jintridi resorptio (Ij. Sic ei'go multiplicatiir morbus, omnes inficiuatur humorcs, toîa machina putrida diilluit tabe, omnisquc spes sanalionis excidit.
4° Non modo resorptionem juvat, scd resorpti vim auget, diminuta enim quanlitate boni sanguinis eo major effectus vira. Lex est siqnidem nunquam revocanda , quod , posila eadem veneni inficienlis quantitate eo major infectio, quo minor quantitas humoris inficiendi. Jam monuerant veteres , venae seclione rapi bilem in sangiiinem et sanguinem frenum esse bilis ; quotiesctimque ergo putriduin adest, nocebit cruoremdetialiere, et auctorilatem prœbent ipsi morbi inflammatorii, in quibus majoris famœ Medici V. S. [)ost quartam diem vêlant; lex slrictius non sumenda , si((uidetn po.-,t illuin turiiiinum nou semel profuit sanguinis mi?sio ; sed verum est lamen , m.igis proiltsl p'iiuis diebus, ssepe nocet pcst quartam (2). Nec rationes hujusce pliœnomeni usipie dum ailegalœ sufllciunt, sed prœcipua milii videtur mutalio
(1) "Van Swielen, §55'i, t. i, p. 550.
(2) Quani consliluerat legem ipse infregit Ilippocralcs, parvi fecil G:ilenus; nimis illi forsnn credebat Boei'liaavius. In egiegio liliello de tfrminov. s. hi aculis accuraie collogit. III. Klœkliofet pa- Ironos el liosles bujusce senteniijc, mediamque seculus est viam , sed mirer optimum virum de illa quani moveo ratione niliil loculum esse.
BILIOSA \
morbi post quartam diem. Ante cnim } inilamnialorius, nunc jam putridus ficri incœpit. Initio ergo V. S. prœpcdit'bat putrt'dinem fiendam et resolutionem juvabat ; elapsis priniis diebus pulredinem jam natam auget. Inde banc regulam in morbis iiiilammatoriis observavi ; quandiu vigent symptomata crudaephlogossos, venaî sectio quacumque die prodest ; ubivero jam fientis purulentise signa adsunt, ilia |irorsus abstiuui qualiacumque fuerint symptomata ; ne febrem antea inllammatoriam, jam putridam omninodepravarcm, et in acrisiam, malignam, le- Ihalemqiie mutarem. — Alio adhuc modo, quem hic memorare snadent nuperrima; observalionts , phlebotomia in acutis frequentius abutitur ; dum scilicet sola illa nixi, alia remédia aniipliiogislica negligunt et reiterata sanguinis eductione obtinere satagunt quod operari debent diluentia, emoliientia aliaque id genus. Perveisa enim metbodo deb litata vi vitali, remissio plilogisticorum symptomatum aliquotics succedit; sed criulis remantntibus luimoribus et atonis tibris, perlinax inducitur cachexia, facillime praîpedienda, difficillimesananda. Plures novi puf'llas (juas angina sic sanata in chlorosim cilissime prœcipitaverat. Sed e diverticulo ad viam. — Notandum est 5° generationem febris biiiosse non esse opus unius horae, congeruntur sensini sordes , obstruutitur viscera , languent gasirici systemalisfunctiones; imperfecta remanet digeslio, imperfecta ergo et nutritio ; nec eadem inde sanguinis quantitas conticitur, nec idem ille elaboratus sanguis, solus vere inilammari capax.
Ilio ergo momento quo aliquis biliosa febre corripitur, jam plethoi icus et pancralicns esse plerumtiue desiit.
G° Plura et gravia symptomata induccbat consensus nervosus cujus vim intendit major mobilitas, quam ut superius enarrabatur venôe seclio semper auget, nec alio sœpe modo deiirium el convulsiones ciet.
Sed regeret aliquis frcquentiam saltem pulsus seii febrim minuere debebat? Respoiuleo : nec iliud piaeslitit nec prœslare debuit, dum enim omnes causas l'ebris iiilendil, vix intelligilur quonam modo ft'brim pacare posset, scd res projiius tangatur. Qiin facilior iibique circulalio, eo tardior cœleris paribus molus sanguinis, sed sanguinem niillcndo obslruclionesin abdoniine ut satis jam demonstratuni generabantiir, prima inde auclœ rapiditalis sanguinis causa.
LAUSANNENSIS.
Celerius 2" rapitiir sangfuis, (rem extra alcani ponit doctiina illuslriss. Halleri) si cor magis irritabile et sanguis niagis initiins fiât. In nostro morbo phlebolo- Diia augebat et vim irritabileni cordis et vim irritantem sanguinis, altéra ergo cre- Lrioris pulsus causa.
Nec prœter illas quas nostra praebuit epidetuia observaliones inferius referendas, desunt aliae quae theoriœ veritatem astriiant. Dum oliin segros observabain in Nosocomio Monspeliensi sancti Eloe, mos ibi invalebat, quern palam prœdicarunl clinici Gouraigne (1) et Fiscs (2), saiigiiinem mittere summo aestu paroxysini febrium intei niitlenlium et remiltentiuni; nec sic defuerunt occasiones observare effeclus Y. S. in morbis illis qui apud Aquitanos ad biliosorum genusftre semper accedunt. Sancte autem profiteor, vidi pluries pulsum post apertam venam crebriorem fieri ; nunquam vero reraisisse frequentiam aul citius teriuinatum paroxysmum observaro datum est. Hoc tanlum quondam accidit juveni sanguineo tertiana détente ; paulo post V. S. casu laxata l'ascia, tanta brevi efHuxit sanguinis quantités ut lipothimias plures passas fuerit, protinus quidem cessavit febris, quod notari velim tanquam consonura doctrinae veleriim , sed diulurno pressus estlanguore. Duo medici piaeerant Nosocomio quorum quisque per semestre raedebatur spatium : ubi aller junior, l'ebres biliosas, putridas malignas, veiise seclionibus , alvi ductionibus , et rcfrigeranlibus curabat, perpluies mox morbo et vilae valedicebant. Senior aller emesim primo initie adhibens omnes fere cilo, tuto et juciinde sanabat.
Hic saeviebant anno 1753. Peripneunionia; bilio^ac; orancs illi quibus detractus sanguis pericrunt : plures curavi, semper oinissa vcnae sectionc, omnes sanavi ; alii quorum aliquos sub finem morbi vidi, posl vcnae sectiones diffici-
(1) Tractatus de febnbus jnxta circul.
leges, p. m, c. ii, p. 435.
(2) Tractatus de febrib., c. xii , p. m. 281, laiem metliodum mens non est sub examen revocare; sed id moneo; lum ob V. S. reiieratas, tum ob slricliorem disetam , lum ob frequentiores puvgationes, innumeros vidi in Nosocomio quos simplcx benigna lerliana in immedicabiiem conjiciebat liydropeni ; calumniatiir corlex, cujus luec est culpa, quod tardius datum resarcire nequit aloniam quam priora induxerunt mediçamina,
Tissot.
lius respiral>ant etdcliri fiebant; memini quod illos invenerim citissima et brevissima vexatos respiratione ; vivido delirio, pulsu parvo, celerrimo, frequenlissimo etduro. Vera fuit methodus curatoria si postdilutam emesim, enemata fréquenter applicabantur, copiose potabanlnr diuretica acida, et fréquenter respirabalur fumus aceti.
Si celeberriraorum medicorum documenta consulamus, novum inde robur senlentiae noslrae. Adeamus hippocraticos codices, quibus nulles magis vénérer et deamo, quibus nulles majoris ponderis habeo, inveniemus ubique febres biliosas descriptas, et sanatas purgantibus, oximellc, ptisana, nullibi venae seclione; aflirmat e contra illa sanguinem altenuari in cacocbimia biliosa, novam vim acijuirere in morbum augendum et proinde declinandam pblebotomiam esse. Imo in inflammationibus si praevaleret cacocbimia alvum ducebat, venam non secabat; in spulo sanguinis vetat Y. S. si biliosus est aeger (I), et occasionem praebuit Prospero Martiano e praestantioribus inter interprètes , egregia monita nobis tradere. « Si sanguis, inquit, tenuissimufi » ac humori bilioso proximus, per venae » seclionem adhuc niagis atlenuatur, et « periculum est ne lotus in biliosum bu- »morem mutetur (2). » Monet Hippocrales puerperis ex nimia sanguinis profusione oriri febres biliosas (3) et auree in eum locum sic commentatur Marlianus :
« V. S. réfrigérât quando caler a san- » guine provenit, nequaquam vero quan- » do a cacocbimia, iuie apparet manifeste, » corpus e bilis copia excalefaclum, misso » sanguine calidius reddi (4).» Allés plures locos habet memoria teneri dignes sed imprimis enarrationeni in coacam prtenotionem (5) qua princeps V. S. vetat, si cibi fastidium et turner hypochondrii. Areteus, Celsus, Alexander, Ilippocrati ubique assenliunt. Difliteri non possum, Galenus dissentire videlur, qui pluribus locis venae sectionem in febribus putridis suadet ; sic vero solvit nodum quicumque
(1) De Immoribus, §57. Foes., 51.
(2) Magnus Hippocr. Cous Prosp. Martiani, p. 107.
(3) De morbis tnulierum, 1. ir, § 1. Foes.,
('() Ibid., p. 193.
(5) Coac, 401. Foes., p. 196. Mariîan, 411, conferri débet Duretus in eumdem ypliorismum, p. 370,
illiiis opéra attente perleglt. Talis fuit ut plura hypolhetice saepe magis quam clinice posuerit; supponit semper vasoriini adesse pletlioram cui inedendum est antequarn alla remédia adhibeantur, sed fallitur Galenus et ruente basi ruit aedi- Acium ; sibique non semel dissonus, quoties seponit syslema plelhorae non aliara quam nostrain doctrinam preedicat. In methodo medendiponil venœ seciionem nec obstructionem nec pulredinem curare (1); in ipso libro quo contra Erasislralum T[)arlcs venœ seclionis tuetur, ilios acriter reprehendit qui in omni febre putrida sanguinem sine discrimine profundunt. Putridarum ergo plures noverat species; alia est cui piodesl sanguinis missio, nostrœ nocebat; in priori illam instiluisset Pergamensis docior, in posteriori abstiouisset. E recentioribus, in noslris militât castris Fernelius ; « venœ sectio exquisilœ tertianœ est in- » commoda, ut quae utilem ac necessa- » rium hnmorem detrahit, relicto impuro 3> ac noxio. Sub hac enim lebre attenuaj) tum corpus esse solet paucique sangui- » nis : bilis vero acrior ipsa febris mate- » ria sub cavo jecoris exuperare et œs- M tuare, quam venœ sectio minime exi- » mit, nec proinde niorbi substantiam u minuit. Imo vero si vel sponte vel arte » profusus sanguis sit, plerumque depre- » licndis bilera acrius ferocire, febrem- » que invalescere (2). » Sancta-Crux casum memorat quem tenere cuperem ilios qui semper ex febre et calore sanguinem miltendi occasionem arripiunt. Calor intensior, urina rubra, dolor gravitasquecapitis, inquiétude, cibi fastidium, lingua arida et nigra observabantur in prœclaro viro ad quem vocatus est vigesima octava die morbi ; œger difficile respirans videbalur agere animam cum do- Jore inlenso dorsi et pecloris, pulsu veloci inœquali et magno : aller medicus prœscripserat venœ sectionem quam inhibuit Sancta-Crux capta conjectura ex contrectatione venlris inlerioris in isto esse febris originem; quam protinusamo-
(1) Libr. Il, cap. XIV, oper. omn. t. vi, p. 278. Eodem et sequenti capile venœ seciionem in febribus pulridis instituit, unde liœc dissidenlia? In febribus pulridis ralione putredinis et obslruclionum V. s. vetat, quam adhibet alias ratione plelliorœ et phlogoseos.
(1) De methodo curundi febres, cap. ii , p. m. 588, qu£B verba comparari debcnt cum locis ciiatis Fiscs et Gouraigne.
BILIOSA
vere incœpit clistere purganle; excretaque bile adusta, aliisque crassis purgaminibus, statim muHo melius œgrotus habuit (1). m. J. Gorterus Archiater Russicus qui doctrina veterum et recentiorum nutritus propriaque dives experientia medullam practicam nobis tradidit, capitule de febre biliosa, sic habet abstinendum a venœ sectione (2); et alibi, nocet V. S. in morbis qui excitantur a. cacochimia (3). In epidemia quam descripsit Borelli, « nullius auxilii erant » sanguinis missiones, quianulli qui pe- » riit deerat hujusmodi remedium, etiam » adterlias vices repetitum (4). » El vereor ne morbum multum auxerint, « quam » ineptœ enim fuerint ad humores cor- » ruptos circa ventriculum hœrentes edu- » cendos, unicuique palam est (6). » filas in pleuritidibus biliosis ex observationibus Cl. Guideti vetat Bianchisi venter turgescat: « Hoc namqueprœsidii génère » in biliari pleuritide, ut ut acutœ signa » incautocolluderent, plurimosrepentine » prostratos, et ad seplimam aut nonam e » vivorum numéro sublatos dolenti certe » experientia perspeximus (6). Yenœ sec- » tio in lipyria biliosa nunquam proft- » cua est (7'. In terliana continua bilio- » sa perniciosa, procurata a phlebotorao » succussio sanguinis bilis excursiones » augebat (8). In principio morborum, » bilis insurgentes œstuationes autcopiœ, » ad excursus et impetus per vasa non » sunt adigendœ ablatione resislentium » alque oblurantium sanguinearum par- » ficularum, per phlebotomias inslituta; » hue opportune referendus videtur tex- » tus ille Avicennœ : Phleboiomia mul- « iodes facil febrini cl multoties putre- » faclionem ; et ille Zaculi Lusitani : In n jebribus biliosis V. S. extracto san- » guifie, qui sua benignitate et temperie » numoris biliosi acrimoniam retunde- » bal, cholericorum ebuUitionem facere
(1) De impedîmentîs mugnor. auxil., lib. m, cap. XII , line quoque legatur aureum Barker Opusculum Essai, etc., p. 353.
(2) Sistem. Prax., n" 230.
(3) Compend., tr. 54, § 61.
(4) Malpiglii ubi supr., p. 128.
(5) Glass, Comment. 7, p. 115.
(6) Hist. hepat., p. lu, p. 248.
(7) Ibid., 625,
(8) Ibid., 636, aureum paulo infra legitur monitum Guideli sed prolixius ut Iiic transcribalur de noxis venœ seclionis et usu emesis.
lAÏÏSANNÉNSK.
» potest (1). Très homines vidi robustis- )> simos simplici tertiana afifectos qui per 3> institutam phlebotomiam die febrilis }> recursus, ingruente hinc paroxysme in )> horrendam choleram inciderunt, ani- > mamque bilis torrente ereplam effla- 3) runt (2). Secta vena in morbis biliosis, }> sic effatur Cl. Junkerus, extra vebe- 3> menlem plelhoram et longam assuetu- » dinem, raptum humorum ad caput in- » ducit, cum deliriis et faucium inflam- )) mations (3). V. S. cursum sanguinis in i> febre biliosa augendo, œstum fervo- 3) remque sanguinis auget aut confirmât 3) (4). » Innumeros tacebo testes, omissa verum nolimverba J. Huxam cujustanta mihi est auctoritas et P. Walcarengbi : « Ubi acris et biliosa coUuvies M exundat, aut per vomitum aut per al- » vum rectissime expurganda est ; nam 3) bujus prœcipua sedes est in primis viis, » visceribus abdominis ac vasis meserai- 3) cis. Fateor quidem quod tota sanguinis » massa bac quoque scatetssepissime, sed 3) ne sic quidem indlcalur V. S. quae ni- 3) miam sanguinis quantitatem utique mi- 3) nuere potest , acrimoniam corrigera 3) nequit : quod cum ita sit, detrabendo » cum sanguine vires, non acrimoniam, >3 officit. — Turpissimos sane errores at- 3) que immedicabiles bac in re vidi ; imo » et plus vice simplici perdolui (5). San- 3) guinis missio in hiscefebribusob quam » plurimas causas inconveniens omnino » putatur, etenim si ut loties docuimus, 3) febrium hujusmodi causa plerumque a 33 bile variis modis peccante derivanda » est, quidnam proderit sanguinis missio, » propter quam bilis jam a sanguine se- 3) paratae nihil penitus educi potest ! Prœ- 3) terquam quod ipsius ope laxantur ad- 3) modum atque enervanlur solidorum fi- 3) brillœ, ipsarumque idco vis elastica 3) pari ratione diminuitur; quare minus 3) aptse redduntur ut consuetis tam neces- 3) sariis oscillationibus biliosum humo- 3) rem ad optatas excretiones sollicitare 3) queant (6j. »
Ratione et auctoritate fretus hue us-
(1) Ibid. , 646.
(2) Ibid., 701. Ubi prostant plura alia exempla funeslaî v.s.in biliosis febribus.
(3) Conspect. med. lit. pract., p. 515.
(4) Scardona, Aphorism. de cognosc. et curand. morb., t. iv, p. 85.
(5) Observât, de aere et morb, ep'idem- , t. Il, p. 177.
(6) Meciicm. ration., % 78.
que contra venae sectionem in morbis biliosis militavi , quid docuerit febris nostra nuuc perpendendum. Inter plebem novi perplures mortuos esse brevi post venœ sectiones subito repetitas ; quid ipse viderim narrabo ; phlebotomiam quondam initio morbi acriter sollicitanti œgro ut ut renuens denegare non polui, parum educebatur sanguinis, pœnituit tamen; biduo elapso me inscio hirudines hœmorrhoidalibus vasis applicari voluit œger, copiosa insecuta est hœmorrhagia et brevi omnia exacerbata symptomata. Homines duo trigenarii, fîrma antea gaudentes sanitate, ambo ob vehementiam cepbalalgiae et caloris ad venœ sectionem proprio marte bis aller, aller semel confugerunl. Primum sexta morbi die invisens, tanta viriura jactura , tanta anxietate , calore adeo mordaci , cephalalgia tam acerba et tali mobilitate detenlum inveni ut de evacuantibus vel levissimis cogitare nefas fuisset, ut ut enim morbi causam educendo debililali saepe medeantur, hic tanta erat et ex causa morbo aliéna , ut metuerim ne primo evacuationum impetui, mobilitate forsan ultra prsevisionem aucta resistere nequiret. Mitissimis cardiacis acidis, enematibus quotidianis et epispasticis paulatim redierunt vires, et tune evacuando morbus quadantcnus sanabatur; sed materia debililatis visceribus adhœrens et hepatis obstructionem relinquens , longam coegit curationem et aëiis mutationem : per plures menses omnibus functionibus impar remansit aeger, vixque post annum primas recuperaverat vires. Secundus , vir agricola mox post celebratam venœ sectionem correptus est tussi , oppressione , sopore et debilitale , quœ illi periculi mihi fastidii multutn fecerunt , nam difficillime superata febre, medendum fuit debilitati, quam et generata atonia et impetus tussis pulmonibus conciliaverant ; tabemque diu metui et tabem illam pessimae specici in qua nuUa quidem pulmonum ulceratio , sed talis laxitas ut omnes aiQuentes , stagnantes et mutati bumores cum orthopnea sub crudi glulinosi formam ejiciuntur. Secundi fuissent illi status si omissa venai sectio ; sed quid in tertio proderat ? Responsum in promptu est. Si genus morbi remedium aliquod.
non fert , quo gravior erit species eo magis noccbit remedium illud ; nec aliter res hic succédera poterat ; summa enim putredo , generalis infeclio , pessima ergo Y. S. ûdem faciunt observa-
FEBRIS BILIOSA
tiones , et inter alias , quam nunquam recordabittir cor nisi cum planctii, mors egrcgii viri omnibus bonis dilecli. ïriginta natiis annos, mense Juriio anni |75G corripiebatur post longas solliciludines febre rheumatica tune hic epidemica quse lubenter ad diaphragma ruebat ; aliquot delrahebantur unciœ sang;uinis scopo madorem cutis accersere quod pro votis succcssit : quinta morbi die post urinas turbidas perl'ecte larguin déponentes sedimentum , et sudores copiosos , recle valebat ; sexta , febre omnino expcrs erat, sed subsulUis nonnuUi arluum subitide subito récurrentes monebant pravum subesse fomitem in primis viis , quem crastina die subducere licebat, siquidem omnia symptomata phlogoseos jam aberant. Sed proh do- Jor ! vespera me absente, post animi pathema perpessuni nova et prorsus aliéna symptomata oriuntur. Puisus qui in morbo regularis, allas, firmns erat, nunc frequens, celerrimus, minimus ; mens iisquedum ne minimum allerata sibique iirmiter constans subilo delirio quod tamen evanuit perculsa : urinaî aquosa; , cutis arida ; alvus cruda alba egerit, respiratio fit difficilis. Quaînam idea morbi ? Causis epidemicis communibus , curis prœsertim , sollicitudinibus , Iristilia, fomes putridus in hepalico systemate generatus erat, nihil enim biiis colatoria prœ mœrore constringit. In tali statu incurrit l'ebrcm catarrhalem oui sunime favebant , et tempcstas et res domestica tune temporis : nec vehemens fuit quia in corpore cujus humores putride infici incipiunt non gcneratur valida phlogosis , sed pessimus effeclus, nam aucto calore pulrefiebat promptissiine fomes morbidus ; lethale animi pathema mœstum , nam 1" « ex pathe- » mate prompte quisquis sibi pessinnim » venenum in corpore generare potest ( I ) ; ); 2° bilis tum sana; tum putridœ secretio prorsus impedita inde mox fxces albœ et forsan putridi raptus in sanguine , quis enim ex simili causa icteros non observavit ; 3° ob tubulorum omnium spasmodicam contractionem omnes aliœ pariter pi repeditœ secretiones et excretiones, inde urinaî tenuitas, cutis siccitas; 4" citissime inde, prioribus concurrentibus causis occupatum cerebrura.
Res erat ergo cum morbo putrido et spasmodico : indicationes cœdem ac to-
(1) Frider. Hofman,
ties descriptœ quoad putriditatem , ex complicalione verum contra indicationes ; emesim enim vetabant , tum spasmus systematis gastrici quem arguebat sensus ille anxietalis circa scrobiculum cordis de que conquerebatur aiger , luQi proclivitas cpidemiœ vigentis ad diaphragmatis inflammalionem , summa sit enim lex medico ut si prodesse non possit saltem non noceat. Morbus tanquam lipyria biliaris spectari poterat, « in qua » V. S. nunquam proficua est; neque in » principio valida utendum purgalione » ob iiiductam ventriculi et intestinorum >• spasmodicam habitudinem (1). » Quid ergo agendum ? Media vocalus nocte enema prœscripsi et haustum ex decocto hoidei ad manum reperiundo cui instillabalur liquor anodin, miner. Hofmanni quem prœstans inveni reniedium post animi pathemata si polus aliquis tepidus superbibitur. Remiltebant symptomata et mane tuto adhibere potui mannam tamarindos et parvam dosim tartari emetici solubilis (2) in decoclo graminis solutos cujus uncias très omni hora sumeret , et dosi exhausta , idem graminis decoctum cum succo acelosae et citri. Vespera rediens, ruris enim degebat» œger, vix dimidiani partem haustus purgantis «surpatam fuisse inveni , plisanœ acidaî parum quoque potaverat , sed frequentius liquorem anodinum mineralem ; très sedes biliosas deposueral ; mens quam lucidam mane ante discessum reliqueram nunc occupatam inveni ; puisus celerrimus , nox sequens insomnis , increvit delirium. Mane prœscripsi eamdem eccoproticam potionem et aliam ex decocto hordei , sirupo acido spiriluque nitri , et fortes plantœ pedum sinapismos ; discessi , omnia omittiintiir, de consiiltalione cogltatur, jiosl meridiem congregatur; loco prœdictaruni polioniim sérum laclis tamarindatum prœscribitur, loco sinapismi vesicatoria suris , crastina die omnia in pejus ruebant, nullœ succedebant evacuationes ; posiridie convocatur consullatio sexta matutina ; summa agitatio ,
(1) Bianclii et Guideli, p. G25.
(2) Salis jam tum aliuude lum ex superioribus cnarralis innoluit praîslanlia larlari cmelici parva dosi, niagno véhicule, alvum ducoudi scopo usurpati ; optimus esl enim stimulus ne minimum irriians, sicque mitioribus antcponendus galibus.
LAUSANNENSIS.
delirium vividum phrerieticum , pulsus ut ante frequens , parvus , celer, quod pessimum , sanantiir enim plirenitides cuin pulsii forti , tenso , lento, vis verum ciiin exili et céleri. Delirii causa ve- T)3e seclio ciii frustra intercedebani instituitur, farit mugis œger (1) et inlendiinlur liypoclioiidria. Triliorio elapso , siiasu advenarii niedici, me semper invito , saphenœ seclio rcpetilur, deliiiquit aigev, pacatius deinceps i)eraliqnot lieras delirans ob defcctum virium , cuin viribiis enim resurgebat phrenesis , plu- Tcs ingerunliir cmesis doses vix succedeiUibus evacuationibus , pessima nox.
Cr>istina die suasa quartœ consultationis foiiis propiualur purgatio vis sensibili pulsu , forli delirio : alvum non deposuit; acre post meridiem adhibetur clister, imiiiensis succedentibus evaciiationilius et conlinuis lipothimiis pulcUram clilavit animam desiderandus a;gcr. Anne prima iiietliodus posteriori anteponeiula fuisset? Medicis judicandum reliuquo. S:ne ncc acerbius nec cilius iiisequi potcrat lethum : omiiiuo seposila est virium inilicatio, nec alia adliibila remetlia quam illa quorum futilitatcm demonsiravi. Anne liic baincum Irisidum? Sic sane veteres. « In sinocbo » enim putri si œger esset Eusarkos , ju- » venis, cœii slalus a;sluans, febris velie- » menlissima, in frigida natationem per- » mittcbant (2). »
Yir robustus, faber ferrarius , bilio-
(1) Pulchrœ observa tiones eumdem eventum lestantes leguntur in utili et amœno diario Clnr. Vandermonde, t. iv, p. 408, t. VI, p. 240, 463. Dans le délire de ces fièvres bilieuses, on a remarqué que la saignée du pie t était mortelle, ibid., p. 472.
(2) Scnnerlus, De fehribiis, 1. ii, c. x, p. 290. Conter. Primerosius, Avicenna, Cœlius Aureliaiius Ceisus , imprimis Galenus tum Method. med., 1. ii , cap. xx, oper. t. VI , p. 288, tum passim alibi. Plures coUegii hislorias D. Baynard quibus conitat egregii usus fuisse balneum frigidum in febribus ardentibus delirio slipalis, l's]jcrolusi(i. or the genuine nse of hnt and cold baih, p. 229, utile reperitur exempliini in opusculo cui titulus : Legs (l'an aniien vicdecin û sa patrie, p. 121. Conferri deljet Willis, De anima briiinrnm, part, ii, cap. x, oper. t. 2, p. 265. Similes liisloriœ ubique coliigi possent; natura praîmonstrat viam, aninuim addit ratio, quidni illam premere audenius.
Rident avi ; ridebunt posteri pusillainmilateni nostram, pocnas luunl cocevi.
sus , vino deditus , mense Januarii labentis anni, intra pocula corripitur horrore , atra evomit (1); siidorifera nec quicquam aliud propinant familiares ; quinta die chirurgus mandatus ut venam secaret ilUid denegavit nisi mea frétas scntentia : circa meridiem accedens plircneticum inveni aîgrum jam a biduo ; faciès erat caciaverosa ; anhelatio sœva , pulsus minimus , intermittens , quo pejorem observasse non memini : a morbi initio alvum non deposuerat. LelhalL instituta prognosi , enema , grata cardiaca acida , et lintea aceto madida abdomini imposiia suasi ; omittuntur omnia ; terlia pomeridiana , ignotus barbitonsor venœsectionem célébrât; per minuta aliquot saevissima phrenesis; protinus subita mors. Ultimis vilœ boris delirans vena; sectionem aciter sollicitabat ; inde discant plures, quam parum iidendum sit sœpe caeco instinctui si ralioni dissenliat.
Nec magis proder^int hœmorrbagiaa sponlancaî rara; quidem , sed letbales eï dissolulione sanguinis et alonia vasorum. Homo robustus, pinsor, primis diebus sat mite laborans iiibil nisi decoctum herharum vulnerarium cum theriaca adliibuit ; ingravescente morbo purgationem, tum anicuiœ suasu decoctum cardui bencdicli et cornu cervi, putrida; novicffique indolis. Nona mandatus, debilissimum illura inveni , obscire delirantem , floccos carpentem ; petechiae cutem pecloris et coUi obsidebant, diarrliea fœtida quid sanguinei ostendens jam aderat; omnis demum abjecta spes :
potionem grale cardiacam et antisepticam quœ loco potus esset pro astantium solatio praescripsi ; nondum parata erat cum hœmorrhagia naribus etalvo infauslum dirœ sorti eripuit. Quid dua; ultimse liistoriœ nos docent? Veram plurimarum nialignarum generationem , si biliosa nimirum pulrida colluvies tempestive non evacuatur emesi , sed venœ sectio aut su Joriferis exaccrbatur, et in sanguinem conjicitur. Ilœmorrhagiam uterinatn nullam , nec menstruationem tempore morbi observavi. Yir nobilis habitualilius copiosis hœmorrhoidibus , et quolannis stupenda lifemorrliagia narium ve.^atus , noslro morbo detinebatiir nec gultulam sniguinis una alterave via amisit. Sapiens natura adeo infensam crisini non
(1 ) Morbis quibusvis incipientibus, si bilis atra vcl sursum vel deorsum prodierit Ictiiale. Ilippocr., 1. iv, apli. 22.
FEBBU BILIOSA
moliebatur, quandiu œcouomia animalis nondum obruta erat.
Superest explicandum , ne mancum rcmaneat opus , cur illustres medici , a vetustis lemporibus ad nostrum sevuni , vense seclionem in morbis putridis adhibiierint. Rem breviter jam letigi supra ; hœc est nimirum ratio , quod duplex sit pulridorum classis, alii simpliciter putridi quibus nocet ubique V. S. et quos \ena; sectione nunquam debellare tentarunt viri artem medicam rite callenles ; cavendum vero, quod sœpe famam inter clinicos sibi concilient viri omni accurata doctrina carentes,et qui ut ut illustres ab ignaris clientibus habiti fuerint, aliis medicis et eequis posleris funesti sunt empirici , quorum lelhifera praxis angue et cane cautius vitanda est.
Secunda est classis morborum illorum pulridorum in quibus adest simul diathesis phlogostica quam cgregie debellat V. S. Non noscimus satis usquedum inflammationis tlieoriara , aut stimulorum agendi modum, ut dilucidare possiraus cur nunc putredini conjungatur inflammatio , nunc absit ; experientia rem sic esse nos docuit et symplomala patliognoinonica ulriusque casus prolulil , plura quotidiana praxis praîbet exempla, prostant ubique lum alibi lum in pulcUris bisloriis epidemiarum quas posteritati consignavit 111. Huxham. lUi quam lam accurate delineavit Cel. Pringle paulo plus immorari liceat. Dicitur quidemyebris biliosa, sed attente consideranli mox patcbit morbum fuisse simul inflammatorium , mancamque denominalionem ; plurics de iiiflammalione ventriculi lo quitur cl. auctor; vere inflammaloria erat plirenesis quam anti- phlogisticis debellabat. Jam fugata phlogosi expugnanda remanebat bdiosa saburra quam pulchre everrebal eraesi et purgalionibus quœ in morbis mere inflammaloriis adeo nociva; reperiuntar. Sed res erat Edimburgensi medico cum militibus robustis , juvenibus , montanis, liquorum spiriluosorum potatoribus omnibus demum inflamniationis causis obnoxiis, et in quibus facillime sequitiir stimuli applicalionem. Sic prima fomitis putridi noxa erat plilogoseos generalio. Tune , si quis emesim aut purgationem anle inflammationis resolutionem adhibuisset, omnia sane pessumdasset. Talis morbus tanquam viscerum inflammalio liaberi et curari débet , vaientque aurea monita Hippocratis :
« Jecoris vebementissimi dolores, et lie- » nis gravitâtes, atque alise inflammatio-
» nés et morborum coliectiones solvl ne- » queuut si quis easprimum medicamen- » to purgante aggressus fuerit. Verum » in bis V. S. prwpouenda est. Deinde ad « infusa per alvum veniendum, et medi- » camento purgante utendum. Quicum- » que autem statim per initia morborum )) inflammationes medicamento purgante ■» solvere tentant, ii de contenta quideni » atque inflaramala parte nibil detrahunt, » cum niliil cedat quœ adhuc cruda est w affectio , qua; vero morbo resistunt et » sana sunt contabefaciunt. At debili » reddito corpore morbus superior eva- )) dit, qui ubi corpus superarit curatio- » nem non admiltit (1). » Totum crgo curationis arcanum est, ut antiphlogislicis debellata inilammatione morbus ad statum putredinis adducatur. Sednotandum est : 1° quod ut jam monui, ubi cacocbimia adest, inflammalio quatenus talis nunquam diuturna et pertinax est, sed mox in pulridum mutatur tabum :
fidcm faciunl scorbulici, scrofulosi, venerei qui falsa sœpe , vera nunquam laborant inflammalione , et symptomata quibus vexantur, antiphlogistica medicina exaccibantur ; 2° simul ac inflammationis cruditas rcsoluta est, ad putredinis medeiam descendendum ; 3" dum seligimus remédia quibus impugnanda est plilogosis, non prorsus araovenda idea comitis putredinis; 4° demum probe tenere débet medens quisque, morbos abdominis qui inilio mere inflammatorii eraut, relinquere, post sanatam inflammalionem, putrilaginem, novi morbi ni amoveatur fomitem. Dum enim inflanjmatur pars aliqua in abdomine , omnes alia; sympalbice saltem, quandoque idiopatbice vitio ol) vicinitatem propagato, labor.intes , omnes perturbatas habent functioncs; crispatura lasdunlur secre-
(1) De vîctti acutomm, c. TiHTiyi. Foes., p. 39G. Quod in casu speciali suadet riippocr;ites tanquam univcrsale axioma iradidit Sydenhani, nec inde lamen disseiisus inier tratos vires; sed ut monet vir ingenio, docirina , praxi et eleganlia illuslris, viscositas seu diatbesis plilogislica liumoruni longe l'requentius observatur in Anglia quam cacocbimia aut corruptio, et e contra apud Grœcos. Observavit tamen ipsc et descripsit, observarunt alii plures Britatmi medici febres venœ seclionem prorsus respuenles et purgationem initio poscenles. Barker, Agreement between, etc. Gall., Essay, etc., p. 544.
LAUSANNENSIS.
liones, stagnnnt Inimores, calore fel)rili cito putreliunt , indc gcncralur fonics morbidiis. Ante aliquot aniios vidi extra iirbem virum triginta annos naluin , iindecima excurrebat morbi diesj sœva laborabat hepalitide, " niorbo frequenliori » quam vulgo qiiidem censetur, licet prse- )) sens sœpe ignoretur, negligalur, vel » alterius morbi titulo tractctur quod et bic evenerat. Vense secliones plures et ultra modiim ni fallor instilutœ fuerant, enemala fréquenter ulili sane consilio applicata , becbica pinguia minus fauste , scopo expeclorationem juvandi, usurpata. Debilis et anxiuserat, non latebat vera naturu morbi , quem coctum esse, pulsus, urina et abdominis palpatio usque duin ncgiecla suadel)ant.
Sérum lactis tamarindalum cumcristallo minerali largissime haiiriri praescripsi, et bihorio post primum cialhum elapso, purgans enema injici. Paulo post biliosae , semipurulentœ , fœditissimae succedebant sedes, alvum plusquam tricesies intra nictymerum deposuit; anxietas et hypochondriitumor evanescebaut ; recedebat flavedo cutis, brevissime leniorum abstergentium usu oplime convaluit.
jEstate anni elapsi , in xenodochio nostro decubuit horao germanus, juvevenis;urbem accedens benevalens sed calens et sitiens, affalini aquam e fonte salientem potaverat. Mox tolum abdomen imprirais hypochondrium dextrum valde tumuit et doluit, febriqiie anxietate et orlopnca premebalur; inflammationem fugaturus , post V. S. adhibui cataplasmata emica panis et lacté abdoniini imposita , potum copiosum mitissimum et enemata ; quinta die mannam sero laclis dilutam ; et quod fere stupui immensa putridae et fœtidse cacochiliae qiiantitas educla est, ciijus maxima pars paucis abhinc diebus gênera ta fuerat in juvene qui oplime valebat ncc biliosam redolebut constilutionem ; octava die xenodochio valedixit. Jam nolaverant veteres duplicem dari lipyriam , aliam phlogisticam , aliam biliosam ; in posteriori soia proderant antibiliosa, in prima , initio adliibenda erat venœ sectio (2).
Satis superque r.unc patet quando lu
(1) Boerhaave, aph. 907, ubi de paraphrenetide agitur; sed non minus, in nostris saliem regioiiibus hepatilidi congruit monilum iliud : rariorem alibi esse morbum monuerunt boni viri.
(2) Biancbi et Guideti, 6-21-626.
fcbribus biliosis noccat sangiiiiiem initie ro , (juanilo prodessi; posait. De usu \ena; seclionis in aliis niorl>is disscrcrc nec mens est ncc locus ; bieviler tanien addeie liceat illam omnibus cacocliimicis, debilibiis , cat.in liosis, scorbulicis , viscido frigido laborantibiis , verminosis damnosam esse. « Ubi [larum fit sangui- » nis ut in virginibus deeoloribus, car- » nificis est non mediciliberalitcr venam »aperirc(I). » Monuit L incisi , febrem epidemicam describens, caute cum V. S.
agendum esse : « Kon nisi corporibus M probe nulritis , verniiumque labe non )) affectis vcna; sectionem adliiberi velirn » (2). » Sœviter nuptrrime hic post plu-res phlebotoniias obiit puella debilis , laxa , valetudinaria , putrida vermiiiosa febre laborans, quam jugulassent emesis, purganlia et imprimis acida (3j. In peripneumonia notha hic vere anni 17 54 sœvienle , lot obierunt quot reiteralam phlebotomiam experti sunt; quo magis enim detrahebatur sanguis , eo j»lus augebatur viscidum illud quo sanguinei nunquara laborant, increscebat frequentia , minuebalur vis pulsus, obrucbatur omnino pulmo ; inde ])ost singulam venae sectionem ditKcilioi' tiebat rcspiralio, occupabatur cerebrum, anxie peribal œger.
In ipsis morbis inflammaloriis ])ost unam aiteramve venae sectionem, tertiam ad summum , quidquid sanguinis ultra aufertur morbum plerumque incurabiiem elficit; omnis pra;peditur resolutio, œquilibrio inler solida et fluida destructo lurbatur prorsus circulalio; omnis impetus ad partem œgram dirigitur; augetur slagnatio phlogistica et impingitur pro ratione sanguinis ultra a3(|uam quantilatem educti ; vel demum si adhuc pergitur et pergilur sœpius, pau\illuni sanguinis rubri remaiiens , in majoribus circulât vasis duui in miuorihus perfecta generatur stasis , orilur, in morbo inllammatoi'io , gangraena ex debilitate , brevi mors sequitur. Won desunt vise
({) Ballonius, Epidem., lib. u, t. r, p.
(2) Histor. fehr. épidémie. Balneo-Rûgiensis, c. IV, § 20.
(5) Describit Cl. Scardona epidemiani putrido-verminosam in qua perpulcliros liabuerunt rffecius acida, insigni facta vermium dejeclione , siti immoderntis evacuntionibits ccssantibus, pcrfeetissime convatesccbant , ubi supr. 1, m, c, vi, t. ni, p. 78.
FEBRIS BILIOSA
quae omissae phlebotomiœ locum teneant, et nisi urgeret aliquoties casus, semper tuto orailti posset ; Jabes veriim qiiam infert sanguis imporlune debili demptiis, ■vix ac ne vix quidem saepe resarciri potest. Nec nugas cano, obloquanlur quicquid innumeri , sed veritates quas demonstiat theoria , et quod higenduni , quotidiana praxis. Quid demum ? « San- » guis naluia; tbesaurus est et amicus ») (I). In sanguine focus est vita; (2). San- }> nixh est vivificum nectar quo partium j> fugax vivacitas recreatur atque reficl- )) tur, ad vilae et animalitalis conservaji tionem et diuturnilatem (3); " virorum gallorum laude majorum aurca verba , quae ulinam menti mcdenlium conliniio adessent. Quot orco quolidic ti'-idnnt, qui omni missa ratione, vense sectioiiem in aciitis prsescribunt uiqiie duni remiltant symptoinata , qiiœ lotis viribiis reniitteie prœpediunt? Quot illi qui celebrare non desinunt venee sectiones illas nelandas quas prreservatorias vocare amant, quas œquius destructorias diceres? Usu repelito venae seclionis firmiores scnsim atteruntur vnletudines ut jam diu noverant vetercs (4), quid dibiles , quae non frcquentiorem habent causam quam ilefectumelaboralisanguinis? Sensini augetur débilitas , pessunidalur digestio, prœpedilur transpiratio, generatur cacocbimia , nervorum morbi ingcruntur, catarrhoriim aOluit prolei va , succrescunt obstruclioiies, innumerique alii ex his lanqnam e trunco progerininant morhi. Objiciunt frustra paucis dieluis post V- S. rcparalam csse sanguinis demptain quanlitatem , el exiiei ieiiliam citant Cl. Dodart qui sibi uncias sanguinis sexdecim detrahi curavit , et quinque elapsis diebus , ne minimum aucta alinientorum quantila'e , magis in statera ponderavit quam ante demplum sanguinem. Inde cnim non utilitas sed noxia V. S. evincitur ; incremeiilum enim illud ponderis arguit secrctiones et excreliones diminutas fuisse, debililalis visceribus et vasis, CHcochimiœqiie incipientem generalionem. Heec omnia ac-
(1) Balloiiius ubl siipra.
(2) Durelus, in Coac, p. 283.
(5) Ibid., 19-2.
(4) Ilippocrales, I. i, apli. 3, qui locus mayiia alleiilione dignus miiii videlur, Cgregia eiiim principia habet circa banc maieriani (juuni niillus mediçus suOicienter iiuc usijue iraclavii.
curatissime exposuit 111. Maty , pluresque valerent -È'/iieo* jam colentes, si medens quisque illius verba pro norma praxeos babuisset. « Prava consuetudo, quam hic » notare convenit, est venae sectionis fre- » quenlior repetilio. Sunl qui sœpius in » anno venam solvi amant, multisque » malis se hac metbodo liberari sperant. » Damnosa sane opinio! Venœ eniai » sectio semper minuit sanguinem, spiri- « lus, et vires. Ad hanc ergo tanlummo- » do in necessitate est confugiendum, ut » ad remedium semper amarum , ali- )) quando tamen necessarium. At qui liis M frequentibus seclionibus se subjiciunt » optimum sanguinem depei'dunt; requali )) copia quidem allerum acquirunt , sed w non eadem qualitale. IN'ovus enim hic » est crudus, aquosus , lenlus, circularc »nequit, hydropes créât , tandi™ 1ère )) inevitabili casu morbos ex debilitaîe , » defcclu sanguinis et spiritiiuin, abiinw dantia aquœ producit (I). » Longe increscit malum usu purgationuni , ;?quarum calidaruni, et viiœ sedentariœ, quse très causée venœ sfctioni conjuuctae, genli liumanœ paulalim delendœ suffi ciunt. IVec cfficax magis adest causa dcgenerationis illins et depopulalionis quam superius lugebain (2).
ABSORBENTIUM IN niL10-;lS FF.BRIBUS CO.N 1- DERATIO.
Absorbenlil)us a Siahh'ants et pluribus aliis commeiulalis prorsiis abslinui. De illorum futilitate lam pulchre disseruit Cel. Trallcs ut novi quid adderc non di'tur. Summasit, quod nullam viiu nisi absorplivain acidi Iiabcant .- et ubi dcest acidum , vcntriciilum inutili pondère gravant. In morbo nostro bilis juccabit nimia alcalesccnlia , et ut subigerctur
(1) M. Maty, Disserlatio de consiictudiiiis cfficucia in corpus liianaimm, Leidae,
(2) Teslem volo unicum, niissa aliorum nube, librum Cl. Pciri Barrorc qui iiuper in rnanus incidit : Obscruntinita nnatomi' r/iies tirées des oicverliires d'un gran l nombre de cadavres, in-4°, 1755. Llilissimum sanoopus. si iiule discaiil modici infundam auctoris praxiin viiare; quod non diclun velini animo carpendi probuni virum laude sua in iiisloria nalurali dignutn, sed ul pr.ienioneanlur lironos conira aucloriialem clinici , celebrilalc qiiadam apud gcnliles fruenlis.
LAUSANJNENSIS.
necessaria erant acida ; absoniitn autem essct eidem iiiorl)o opponere et remédia utilia et alia quae illorum virtules castrant, sicque omnem effecf iim infringuiit. Pliira dantur praeterea absorbenlia quae vcra vi septica praudent. Duplici ergo nociva fuissent lilulo, el acidam medclani cassam cQiciendo et putredinem citando. Scopo demuiccndi nihil prœstassciit, solam enim dctnulcent acrimoniam acidam qiiain inlendere conabaniur. Nec qiiidem , luta illa credunt inedici phires in omni acidi redundantia ; quid ergo ubi defcctiis. Falsa praeconcepla opinione acidae bilis , quant quisque nunc ridef , invaliierat terreorum usas, quos verior patbologia delrudere debuit. Cristallum montanam cœleris anteponere videlurStahi, corpus si quod aliud omni bono in humana machina impar. Pulchram illorum in febribus putridis vilupcralionem jam habet Baglivi (i). Et Hofmann qui alienis lantum quondam sapiens prreceptis, sectisque nimis forsan dcditijs, illa in niorbis biliosis commendnvcral, casta deinceps educalus cUemia et fidt'li morborum observatione, illorum usum in solis morbis ex acido permitlit, et ubi putrtdo adest acidis unice fidit (2). Nec nilrum sœpe adUibui ; in primo statu alia salia neutra praeslare vidcbanlur; in secundo et tertio impar erat reniedium quicquid non acescebat; et non scmcl observavi nitrum minime gaudere in morbis putridis sedativa illa et relrigeraufe virlute qua in nonnullis aliis morbis pollet. Sanguini mixtus illius fluiditatcm augctque puniceum, in)0 nigricantcm colorem in roseuni mutât, et videtur vis illius esse dissolvens viscosi phlogistici,inde in inQammaloriis morbis, modo nimia dosi non propinelur, cgregie réfrigérât ; in morbo verum bilioso ubi tcnuior viget bumorum diathesis jiar non spcrandum erat auxilium. Rasim nitro priebent alcalinœ putridae materi.e laxiter Kepe debili acido nuplœ , ila ut si elcmi ntorum disjuiictio in bumano corpoi e succédât, quod facile conlingil, majus oritur ex alcalina basi damnum quani ex acido bonum. Kec nesciunt clinici observalorc:, nitrum magis prodesse inilio niorl)oruni pblogisticorum, quamsequcnlibus periodis cr.m jam adest putredo.
(1) De fibr. ma a i ri ce , libr. poster, spec'im., c. xrii, p. 388.
(2) Observât, chijmic, I. C, c. xix, oper. I. IV, p. 502.
SUDORIFERA, BIURHTICA.
Narravi superius sudores spontaneos noxios fuisse, et morbos bac via tentatos, acerbe lelhaies evasisse. Quaenam est enim actio sudoriferorum ? Materiae morbidœ alvo evacuanda; excretionem bac via prœpediunt, vim et acrimoniam intendunt , resorplionem juvant , sanguis citius inlicilur, et sic ex putrescentia bumorum generali malignitalis oriunlur symplomata ; semper enim crassiores rémanent biliosœ partes quam ut possint cutaneis vel renalibus poris eliminari.
«Diapboreticis materia biliosa longe la- » teque in sanguinera diffunditur , et li- » cet tenuata sit, sudori tamen non abe- » dit (1 j. » Res est saiie et vesana et periculosa admodum, cacochiliam abdominisad vasa derivare ut colaloriis corporis minimis secernatur. Probavit ipsa observalio materiem illam ad culem sponle delatam solis alvum ducenlibus evacuari. Noium est jamdudum eresypelatiim fomileni sedcm habere vulgo circa vcsicularn fellis nec melius exterminari quam emeticis aut calharticis (2). Très observavi casus id nostra epidemia qui sistema astrnunt ; nescio enim qua proteiformitate materia biliosa ad cutim delala vehcmentissimam induxit febrcm et speciem eresypelatosœ eruptionis , pectus, coUum, bracliia, fcmora cum summo prurilu, imo et fauces cum levi angina occupantis et demnm exulcerantis ; niliil profuit nisi alvi duclio repelita et acida medela (3). In epidemia Cremonensi raro observavit sudores Cl.
Walcarengbi, nocivos semper anie decimain quintam diem. MonuitCl. Huxham « in febribus putridis sudores prsemalu-
(1) Juncker, ub. supra, t. lxii, n" 8, p. 514. Idem, Conspect. tlierap. gênerai., tab. IV, p. 95.
(2j Cl. d'Arluc descriplionem bue conferenlem Iradidil cresypelatis capitis cum socva febre epidemice grassantis et emesi sanandi, etc., Recueil périodique, etc., t. VII, p. 55.
(3) Congruit apprime Ilippocratisapliorismus, 1. ir, § 13, in que docet morbos esse cutis et faucium alios topicos, alios ex bile morbida cffusa. Ubi fauces œgrotnnt , aut tubercula iii corpore exoriuntur, ejTcrelioues inspiccre oportet. Si enim biliosœ fuerint, corpus una œgrotat, etc., et doctissimus inlerpres. J. Hollerius opiime nionuit, lune purgationeni adhibendam esse.
FEBR18 BILIOSA
)) ros cerlissime fere siipprimere urinam « et alvum mox obrepcnte |iliicnilide » (1). Non haîc est enim -via qua siniiles » solvuntur febres (2). » NuUiis unquam toUitur ictei'ussudore, «tniita estlentoris « biliarii cum diaphoresi oïdiuaiia imj) proportio (3). » Et egregie Alberti : « si prœtnatura praîsciibiintur diaplmre- » tica, lune praesens febris longe acerbior )) et immoderalior reddilur, raateria bij) liosa gravius inti-insecus commovelur ; » — excretio bilis necessaria iiiipeditur, » cardialgia augetur, ardor snb scrobi- » culo cordis vehcmentior redditur, sn- » perveniutit delina, sudores frigidi, li- « pothyiniœ, aslus aridus et anxius, m.i- « gna; inquietuiUnes , colli tumores, in- » flammatoriœ affectiones, iino conviil- » sivœ coinmotiones (4J» ; sudoribus non magis favet pr;eceptor Stahl cjui scribit « nuUo tolerabili aut ulili modo diapUo- )) retica aiit diapnoica adhiberi posse « (1). » NuUusne ergo diuresi aul sudoribus locus ; legem sic striclius poni nollem. In omni febre, ut ut focum non habueiit intra vasa , seraper tamen alleralur massa sanguinea lum absorptione parti um morbidarum , tum releiitione materia; excrelionum quœ febri sempcr turbantur, et partes excernendai non excrétas in vasis cacocliirai;im sui generis inducunt ; nec vigenle febri tenlanda depuratio tune impossibilis. Sed jatu sanata aut propemoduin superala febre suis remediis, oinnes secretiones sollicitare licet ut aperta colatoria suos alleratos humores copiose évacuent, et coctae jam sordes saiiguinis ejiciantur. Dixi urinas lurbidas declinanltm morbuui comilari, et urinis crudis rcmancntibus successisse tumoreiti ercsypelatosuni cruris. Quidam morbi , omnino siidorilius ; inflammatorii non abccdentcs urinis et sudoribus ; biliosi, eresypelatosi, sedibus terminantur ; sed in liis ipsis sempcr aliquid adcst urinis et sudoribus abigendum. Lex est a qua non discedit natiira expellendo humores alienos , nimcjuam Jaxiori eiicit colatorio quod striciiori ejicere potest. Sed in morbis quibusdam malignis aut venenosis in quibus humor morbidus magna donatur tcnuilatc crisi
(2) Baglivi, Prax. medic, p. 57.
(5) Biancbi, ubi supra, p. 303, ulilia ubi reperiuntur.
(4) Ubi supr., § 22, p. 770.
(5) De febre biliosa, § 49, p. 23.
sufficiiint sudore : sufficiunt etiam in infliimmatoriis si Jevior morbus lysi ut dicunt seu resolutiono terminatur; ubi vero secundus gradus in suppuiationem dégénérai, lune pars purulenta cui impares pori ciitanei, tubulis uriniferis eveliitur. Si crassior adhuc materia visceribus abdominis irapacta , sola par est illius expulsioui evacuatio alvina. Magni est in medico, ex nota causa morbi , praenoscere viara qua subactus exibit fûmes. In epidemia Luusannensi sa;pissime observavi [irofusos oriri sudores circa decimam quartam aut decimam stptimam diem , sed imprimis copiosissimum lotium ullra mensem exccrni vidi. Nonne eiiphoria quacum succedunl evacuationes illa:, sudorifera aut diurctica indicarct , juxia apliorismum, «quo vergit naluraeo )) ducendum ? » Minime, jam enim rialura sui potens, née putrido oppressa fomite, sibi sufiicit, et quod utile est parât ac conficit. Si calcar adderemus, illis ultra moJuni suscilalis excretionibus , débilitas, obslrucliones et febris lenta facillime ingi uerent. Ali(juoties e contra, si diutius protraclaB , vires abJucunt vel sola organoruni debilitate foveri videntur , gratis acidis aromaticis tonicis illas moderari condi.'cit ; hue perplacet elixirium vitrioli E dimburgensum ; tincturam martis cum levi kinae decocto féliciter usurpa vi (l).
CARDIACA.
Quoi sunt causai debililatis, tôt cardiacoruni gênera : non aliud enim datur cardiacum quarii quod debilitalis causam lollit. In atoiiia vires erigunt accrba slimulantibus , viuosis , spirituosis mixta ; in defeetu bonorura succorum nulrientia ; utrnque augebant debilitatem quae inilio morbi a;gros nostros opprimebat : « Vires enim ilejeclœ videbantur, sed id i> liebat ob morsum bilis et purgatione » restaurabanliir (2). » Et re patuit emesim autaivi duclionem cardiacorum effectus prffislitisse ; sapienter itaque docuit Alberti; « lipoihjmiis quae nonnun- » quam in hac febre occurrunt analeplica » et nervina remédia non conducere , » quandiu adhuc m.iteria peccans biliosa » coiilinetur, quare et hisce animi deli-
(1) Conseniienlem liabeo ill. Ludwig, Institut. Medicin., § 1446.
(2; Ballonius, Epidémie,, I. i, op., 1. i, p. 6.
» quiisnon melior medicinaparari potest, » nisi qua; biliosae materise congruam » evacuationem facilitât (1). » Calida verum , spirituosa, imo viiiosa omnia exacerbabant, stimulum et calorem augendo, evacuationes praepediendo , et materiam niorbidam more sudoriferorum impingendo : quod intelligcre nequit profanum vulgus ; sed confestim , simul ac labuntur vires ad stimulantia et juscula succulenta et aroinatica, haud satis damnanda praxi conl'ujjit. Fide tameu assevero , nihil plus damni œgris affert, pluresque nefandus mos tradidit lelho qui fa'isie evasisseiit si persuasum essetplebeianis mentibus, et quot sunt plebeianaî mentes ; 1° diu vivere posse hominem ex aqtia pura fontana aut tenui plisana , nec quemquam in acutis morbis ex alinientorum defectu mori. 2" Spirituosa et nutrientia initio febrium semper, alias saipe, vires pessumdare, febriin augere, medicanienlorum vires infringere ; 3° nuUa, ut jam dixi, esse cardiaca nisi quœ morbi causam destruunt ; 4" selectum inde medicamentorum rem esse vel peritioribus sœpe difficilem , cl longe extra mulierculae provinciam positam ; 5" errorein hic pessimum esse, siquidem << quod » uni cardiacum est, idem alteri fit venen nura (2). » Monuit Boerhaavius « raris- » siraum esse cardiacorutn in acutis in- )) tellectum : et discipulus , nulluin re- )> médium quanlumvis etiam decantalum « fuerit , in febribus acutis absolute et » simpliciter cardiacum dici posse, cum » ejus usus vel abususa varia debiiitatis » causa pendeat omnino (3).» Nunquam ergo cardiacum uUum, e cardiacis vulgo diclis , ante evacuationes prsescripsi, Aliquoties postillas si debilior videretur aeger, non metu mortis, sedscopo secretiones juvandi incitatus lenissima praescripsi, et prœ aliis omnibus jam sœpius laudalum vinum, aut liquorem anodinum mineralem Hofmanni , « ucidum , » oleosum , blandum remedium , quod » efficacissinie omiii pulredini resislit, « grata fragrantia languenlcm venlricu- )) lum mire reficit (4), » et quod potui segri instiUabam ita ut singulo baustu minimam sorberet quantitatem ; pul-
(1) Ubi supr., p. 769.
(2) Walcarenghi , Sledic. ration. , p.
(5) Aphor. 672. Comment, ibid. , t. ii , p. 285.
(4) Vaii Swieten, § 644, t. w, p. 224.
lENSIS, A^b
chriorem sic obtinui clifectum , quain raro grandiores propinando doses, qua; pauio vividius stimulando , febrim pro brevi saltem tempore augent et transennale leveque delirium inebriantium more suscitant. De cardiacis convalescentium fusius antea dixi.
NARCOTICA.
Symptomatum medici , summam agitalionem, cephalalgiam et pertinaces vigilias observantes, larga manu narcotica propinassent , quorum usum i-ationali medico prorsus dissuadebant tum ratio tum auctoritas , quibus robur addebat experientia. « Quanquam conimunis illa « methodus sit in hac l'ebre symptomata » per anodina miligare , tamen juxla w vulgarem usum perniciosa sunt, et illa M tum ad vigilias acerbiores , tum ad caw pitis dolores valde dissuadeo (1). « Et monuit Junkerus «opiatorum usum in- » tempestivum protei formia sequi peri- » cala et scliemata (2) ». Nec felicius inter nostros quam apud Hallenses succedebant ; nam cum plebeii vigiîiis vexati confugiebant ad diacodium, cujiis vires ilios docuit funeslus pro puerulis usus, non magis dormiebant , sed débilitas, cruditas et symptomata incrcsctbant.
Yisitavi puellam viginti natam annos quae cum pluribus aliis symptomatibua- , tam effera tussi laborabat (quod rarissimum ) ut vis deglutire posset et omnia deglutita protinus evomeret : inutilibiis enematibus et epithematibus , de nullo alio remedio cogitandum fuit quam de narcotico quod consensuni tussis causam compesceret (3). Prima dosi diacodii mox éjecta, secundam propinavi qua; pacavit quidem tussim; sed tanta absque somno débilitas remanebat ut deliquia deliquiis continuo succédèrent ; vinosa panna abdomini imposila , limonatuiu vinosum , et liquor anodinus mineralis
(1) Alberli, p. 769, 770.
(2) Ubi supr., p. 517.
(3) Tussim illam consensui orlum debuisse nemo in dubium revocabit qui loges, causas et effectus consensus novit ; duplex autem inter pectus et ventriculum est consensus, conlinui tate nimiruni membranarum el communione nervorum. Cur forlior fuerit in bac puella quam in omnibus aliis explicat tum idiosyncrasia membranarum , lum acrimonia , lum situs materiœ morbidœ quœ mox bunç mox illum vdlicare potest plexum.
FËBRIS BILIOSA
vires revocabant et miligata tussi emesim propinare potui, quse illam omnino exterminavit. Yirutn nobilem curavi oui sub fitictn morbi vel polius superato jnorbo, concessi obsequio quinque gutlas laudani Sidenbamin potioneslomachica; vehementem inde expertus est colicam, morbumilli prorsus ignotum. Altéra vice tenlato experimento, idem infolix éventas prob.ivit laudanum doloris caiisam fuisse, pluries eniin eamdem potionein sinelaudrtno utiliter sorbuerat et ne unque quidem in diaila a vero traniite discesserat. In hômine illo qiieni post venae seclionem gravis corripuerat lussis, felicius non successerunt iiarcotica. 111a in génère prorsus omisi , nec plus quam quinquics adbibuisse niemiiii , sernper minima dosi. Mox capit quisque cur in niorbo piilrido adeo noxium fiât remediuiTijCaîtero quinsiquodaliud lieroïcum:
laxitalein enim etflatulentiatn ex laxilate, atque putredinem auget (2) , et evacuationes intestinales impedit , nisi ex rigiditate aut spnsnio supprimantur. Quanta inde niala salis j^ni patet; et novuni hxc observatio teslimonium praîbet eflfati Boerbaaviaui. « Nihil dari quod ubique M bonum , contra vero , id quod bac re- )) rum facie salutare fuerat, inutata con- » ditionc perniciosura sœpe deprehendi.»
PR-ESKRVATIO.
Non salis colitur propbylactica medicina ; bene multi sunt morbi quos allenle consideranti praevidere liceret pluribus diebus ante primum inipetum, et persuasum habeo, raorbuni prœvisutn vel omnino prœscindi posse vel saltem miliorem reddi ; adolescenteni curavi qui febre biliosa corripiebatur dum remediis debellare conabar biliosam saburram qua laborabat et cujus rixas metueram ; gra-
(1) Pluribus modis in febre nosira putredinem iiitendebat opium , 1° laxitatcm (ibris iiiducendo, 2° evacuationem materia; pulridse cobibeiido, 5° aclioncm nervorum impediendo : experimenlis enini probavil llluslr. Hallerus, ex actione nervorum impediln cite tum in ventricule tum alibi generari putredinem.
Second mémoire sur l'irritabilité, exp. 182, 18r), 185. Sed nulla vi seplica proprie dicta fœdatur opium teste Clar. Pringle. Traité sur les substances septiques et aiitis., exp. 10, qua evincilur quoque vis illius emollicns.
vis fuit morbiis vixque credam evasisse œgrum si non raitigatus et minutas fuisset fonies; alia nonnulla exempta et caulelas bic congerere extraneum i'oret. De prœservalione morbi nostri, siquis scisciielur non meliora respondenda habeo quam Borelli verba , « ut me servem « amicis meis,prœter consuetum vivendi « modum utor haustibus aquœ singulo » mane jejuno ventriculo, et circa vcs- » peram misceo eidem aquae aliquid spi- ■» ritus sulphuris vel aliud acidum, in rc- » liquis bilaris vivo , et audenlcr lotus » sum in pliilosophando. Tribus elapsis )) diebus maxima in ore amaritudo acci- » dit milii, cui succurrere sUidui, suniens « cassiœ uncias duas, quibiis lubricitatem )) corpori conciliavi , quod videtur mibi » oplime egisse (1). » Quatuor hic occurrunt indicaliones lo .ut paulo minor solito dosis aliuienlorum quotidie ingeralur ; niliil enim niagis conducit ut sensim reseianlur et evacuenlur inl'arcla viscera. 2° Ut cibi sint e génère niorbo minus faventi ; taies capilulo de diseta recensentur : potus ex aqua pura fontana aut vino mixta vel grate acldulata. Z" Aër calidior vitelur, movcalur corpus et laxa sprvetur alvus, cii scopo prnitcr prrediclara dieetam cgregrie inscrvire potest crcmor larlari mane jejuno ventriculo cum aquae ciaUioad dracbniam unam haustus. k" Et prresertiui obsequendum est monito Itali philosophi bilarisque vivere : iioxas tristitiae narravi, et observavi illos omnes qui post animi palhema triste decumbebant , fere semper occubuisse , licet si morbus primo intuitii gravior non videretur ; sive ob generatam cacocUimiam, sive ob deperdilionem virium quas proslernit anxietas, et quibus deficientibus nulla sanatur aegriludo.
CANONES PRACTICI.
HaîC est idea febris pnlrlda; ; oninis humor putridiis esl acris , sic partes scnsibiles et irril.ibiles stimu anlur, duplex inde causa motuum depravatorum intcr quos repcrilur febris. Piitriditas et febris solida laxant , inde nova morborum causa. Putridus humor nulrilioni est ineptus, lertius ergo daiîinorum fons. — Mors generalur in morbis illis, si ad euin deveuerit terminum febris quocum consistere vita nequit ; si pulredo adco massam sanguineam infccit ul imlla nu-
(1) Malpiglii, Opcr. poslli.,^. 28, 20.
LAUSANNENSIS.
tritio suocedeie possit dum conliiiuum fil detrimenliim ; si funclio aliqua vilulis omnino proepediatur ; si gangrœiia partes internas obsideat, ex gangisena enim summa débilitas, mors. — ftlorbi putridi sunl vel universales , si putredo œquabililer propeinoduni onines iiifecerit luinioles, nialigiii vulgo dicuntur ; vel gastrici, si fomes morbidiis jacet prœsertini in abdomine. Plures surit in abdoiniiic humores qui putrescere possunt ; nec omnium pariter damnabilis corruptio , inde non pariter saevœ omnes febres putridee gastricae : nulla pejor corruptio quam biliosa , et febres quas générât omnium pessimœ. — Idem medelœ genus omnibus, et sic qui biliosaui curare novit omnes alias optime saiiabit; primus noster status vix ul jam dixi inler biliosos accenseri polest et speciem variationum medelœ prœbet. — Gastrici sunt aut simpliciler putridi aut simul phlog'islici. In secunda specie vena; sectio aliquoties adliibenda est et procrastinandœ evacuationes donec phlogosis evanuerit.
— In putridis non plilogisticis lum generalibiis tuni gastricis nocet venœ sectio, nocent omnia pinguia imo et emulsa, omnia relaxantia , septica , acria , narcolica , nutrientia, succulenta. Nocenl in putridis gastricis diuretica et sudorifica. Febrem eniin augent; evacuationes alvinas impediunl ; delirium, putredinem generalcni, malignilatem, pelechias, mortem denique arcessunt. — Diœla plus minusve Itnuis esse débet pro vi morbi , semper ex acescentibus vegetabilibus, farinosis, oleribusaul fruclihus. Bulyrum absit. Jusculum prœberc possunt pulli gallinacei aut juniores galliuîe. — Pi ima medela sittmelo calliarsis; curam absolvant potus antiseplici et evacuationes alvinœ vel subinde vepelitae, vel quotidic sed leniler sollicilalœ ope purganlium acescentium vel tartari emelici largo
veliiculo aquoso diluti. Subinde, sed paulo i'ortius purgare expedit, si symploniata doceant teuaciores humore dif&culter coqui ; ubi vero majori donantur mobilitate , quotidianœ sed mites purgationes pieeslant, ne mora pejor évadât mateiia vel et resorbealur. — Non lanti liic usus eneniata quam in morbis inflamnialoriis in quibus quo sœpius eo nielius ; in biliosis verum , emollientia reiterata nociiissent et nunquam l'ère ailbibui iiisi purganlia, praîserlim ex catliolico. Iniiio sœ|ie paruni proderant , sub finem belle succedebant , copiosas cducendo sedes.
— Qui symploniatibus alla quam général! medela mideri vellet, omnia pessumdai et.
Quas secum trahit generata débilitas inlirniilales, sanant seleclus et ordo niedicDUientorum, cxerciliumc t ;iërcampestre ; raro requiruntur medicamenla, quorum palet genus. — Relictai visceruni imprimis hepatis obsiructiones sanantur sapouibus vegetabilibus ; qualia sui;t cichoracca, graminacea, inel, sera lactis.
Ingravescunl si citiiis conl'ugitur ad remédia aperiliva, acria, slimulantia ; puliidam inducunt cacotbili.im sapones alcalini inepte adliibili : aliquolies lamcn féliciter usurpa\i acjuas minérales alcalescentes pai va dosi perquatuor autquinque dies. Superatis obstructionibus, tonicorutn usu récidiva pra-peditur. — IS'ihil mutant regiones quic(juid clamitent ignari. Ex regionum varietate alii morbi in hue , alii iu illa Ircfiucntiores sunt. Dbi vero idem morbus occurrit , ubique getitium eadem adhibenda est medela ; quanielliodo biliosasanabat Hippocrales, eadem illas sanant A/:gli, c;:dem Germarii , eadem Walcarenghi apud Cremnnenses, Mercitus, Heredia, Zacutus apud Hispanos et Liisiianos ; eadem usus , laubte milii successit , et seuiper, ouiui œvo, omni cœio succedet.
FINIS FEBRIS BILIOS^ LAUSANNENStS.
L'ONANISME
