XXXI Y - XXXV - XXXVI - XAXVIEI-AXXVIIL - XXXIX LEIBNIZ A DES BOSSES

Billets dalés de Hanovre, les 5 avril, 3 mai, 2, 13 el 30 juillel, sans intérél philosophique.

De nostris qui eruditionis laude nunc in Gallia florent. nunc tandem aliquid me posthac intellecturum spero, postquam a Turnamino litteras accepi . . . Paucula ex datis ad me excerpta heec habe, nam tibi debentur : « Sero venit in manus meas R. V. epistola humanitatis plenissima. Libentissime accipimus quod offert subsidium ex septentrioneadillustrandum Diariumnostrum. . . . . Maximo nobis erit usui R* V* commercium cum D. de Leibnitz omnigenæ erudilionis magistro et sæculi nostri ornamento singulari. Si via nobis indicetur, qua Diaria nostra ad vos perferri tuto queant, curabimus ut grati animi testimonium hoc non desit. Vellem etiam R*" V*" satagere, ut a Dno. de Leibnitz obtineret aliqua præstantissimi ingenii sui monumenta nostris Diariis inserenda. Fecimus antequam rogaremur quidquid a nobis optare poterat, ut ipse discet, si Diaria nóstra perlegat ad mensem Martium hujus anni et ad mensem Martium anni proxime praeteriti. . . . . » Hec Turnaminus, ex quibus me tacente satis intelligis, quam gratum facturus sis Diarii auctoribus si symbolam tuam subindeconferas. . . . . . . .

Argumentum P. Francisci Lana, de quo alias, funditus evertisse

videris responsione tua dudum ad me perscripta, de qua nescio an

gratias egerim. Interim aliæ quaedam dubitationes philosophica

mihi nate. sunt, super quibus te consulere animus est ; sed hac vice

supersedeo, ne litterarum prolixitate molestus sim. Vale, etc. Dabam Hildesiæ, 10 Augusti 1708.

Absens aliquamdiu et distractus justo serius respondeo, eoque nomine veniam peto, ac ne nunc quidem omnibus tuarum epistolarum argumentis satisfacio, quod mox fiet. + 0

Gaudeo esse tibi cum adm. R. P. Turnemino commercium, ingenio, doctrina cæterisque etiam laudibus cumulato. Puto ad eum tuo favore pervenisse schedam meam, qua ad Notationem ejus circa Unionem anim: et corporis meæ Hypothesi nonnihil oppositam respondi. Unde intelliget me per harmoniam præstabilitam explicare phænomenorum consensum, sed non ideo negare metaphysicam unionem suppositi, quie altioris est indaginis et per phenomena explicari nequit, sed et vicissim phænomenorum rationem non reddit. Petii autem, ut Diario Trivultiensi declaratio mea insereretur, si fieri commode posset. Àn factum sit, non intellexi.

Cum olim Berolini totam pene astatem cum Regina agerem, curiosa lectrice Baylianorum ac similium operum et meditationibus delectata, plerasque difficultates quas Baylius contra religionem movet, primuin inter alloquendum, deinde invitante regina annotationibus sustuleram. Eas ut in ordinem redigerem, petiere amici. Feci et nunc recenseo, et videbo an tibi legendas dare possim ante discessum tuum, libenter enim etiam vestrorum fruor judicio, sed tuo inprimis, cujus eruditio facit, ut possis, benevolentia erga me, ut velis, in meis examinandis rite versari. Etsi enim non dissimulem eujus sim partis, libenter tamen ita seribo quantum licet, ut vestros a sententiis meis circa res, quie controversias nostras non tangunt, abhorrere necesse non sit. MMC

Quod superest, etc. Dabam Hanoverie, 3 Septembr. 1708.

Billel daté de Hanovre, le 4 septembre 1708, où il n'est pas queslion de philosophie.

Binas a telitteras intra biduumaccepi. . . . . . . , .......

Non pauca loca adduci possent ex quibus Jansenius nullum beatorum inter et viatorum libertatem discrimen fecisse colligitur. Unum produco : Tomo 3, lib. 1, cap. 4, col. 16, editionis primae Lovaniensis Jacobi Zegeri Anno 1640 sic habet : « Voluntas concupiscentiæ terrenæ visco intime penetrata semper et in omni actu motibus ejus fertur et refertur, imperio ejus et ponderi indesinenter inserviens, eodem plane modo quo voluntas Beatorum in omnibus omnino motibus servit divine caritati. »

. . . Ánnotationes vero tuas ad Dailianas objectiones mihi si legendas miseris, rem facies mihi longe gratissimam. Ego hactenus universim censui fidem multa rationis humane captum excedentia, nihil tamen eidem rationi contrarium statuere. Campum hic hab^s ingenio isto dignissimum. Si profecturus sum, quod adhuc incertum est, vix ante festum S. Michaelis proficiscar. Interea si miseris scriptum tuum, perlegere me posse confido; at mihi nunquam hoc sumam ut illius examen instituam. Si quid tamen mihi pro tenui captu meo occurrerit quod Theologorum nostrorum aures offendere posse videatur, id me sincere tibi indicaturum profiteor, ut pro sapientissimo consilio tuo quod videbitur statuas.

Vale, ete. Dabam Hildesiæ, 11 Septembris 1708.

LEIDNIZ À DES BOSSES 489

l'ro litteris curatis curandisque gratias ago... Jansenius forte analogiam inter caritatem beatorum et concupiscentiam non regeneratorum considerare voluit ex Augustini sententia, cui omnis actus in non regeneratis est peccaminosus, et virtutes non nisi splendida peccata. Ita etiam non regenerati semper determinati forentad unum quoad qualitatem, licet non quoad substantiam actus, quod ego quidem non probo, quemadmodum nec damnationem infantium non baptizalorum, aliaque Augustini dura, neque video, cur necessaria sit illa gratia per se victrix, quam passim inculcant qui Augustinum sequi profitentur, aut cur non eadem mensura gratia in uno effectrix esse possit salutis, quamvis in alio non sit. Puto Deum voluntate antecedeute omnes salvos velle, neque eam otiosam esse, sed demonstrari per auxilia abundantia gratiae quie sit sufficiens, ubi bona voluntas accedat, et hanc etiam interdum producat. Cum queritur an electio, et quatenus sit gratuita, sentio Deum non quidem ad prirvisas bonas qualitates aut minorem resistentiam, vel simile aliquid futurum absolutum, vel conditionale se adstringere, nec disputandum esse de ordine decretorum, utrum salutis an fidei vivæ dandæ decretum prius sit in intentione Dei, sed Deum ex infinitis mundis possibilibus optimum elegisse, omnibus ingredientibus spectatis. Itaque reveranon nisi unicum Dei decretum erit de existentia talis rerum seriei, et cum mala quiedam optiinam seriem ingrediantur, hinc admitti. Libertatem non tantum a coactione, sed et a necessitate eximendam censeo, non tamen ab infallibilitate seu determinatione : semper enim ratio esse debet. cur unum potius quam aliud fiat, nec ulla datur indifferentia perfecti æquilibrii. Interim ratio determinans inclinando determinat, non necessitando, cum aliter fieri non implicet contradictionem. Multa alia observavi, quibus difficultates plerasque satis clare expediri puto, el quantum judico, sententia meæ non abhorrent in hac. parte a decretis vestra? Ecclesie, nec a vestri Ordinis placitis potioribus : nam doctrinas illas, sub quibus Divina Bonitas laborare videri possit, minus àmo, etsi alias Augustinum, Arnaldum et Quenellium magnifaciam. Itaque aliquem mihi etiam apud vestros applausum promitto. Nunc in eo sum ut quædam turbatiora in mundum redigantur.

Dabam Hanoveræ, 12 Sept. 1708.

Mitto litteras Orbani quas ante triduum accepi. Legi cum voluptate postremas tuaslitteras quibus de variis Theologi:e controversiis sententiam tuam aperis. Inde nat:x sunt annotatiuncul:e sequentes, quas ut :equi bonique consulas rogo.

Censeo in non regeneratis actum omnem sine adjutorio grati: factum hoc solum sensu dici ab Augustino peccaminosum, quod cum homo ad :eternz vitæ finem elevatus omnes actus suos eo dirigere debeat, hoc ipso per se loquendo contra obligationem suam agat ille quidem, si id non faciat. Sed tamen non ideo semper actus qui ad finem illum non refertur, agenti ctiam non regenerato si gratia omni destituatur, imputari ad culpam dementumve potest, uti Jansenius contendit. Cæterum nec Augustinus negat non regeneratos gratia adjuvari et elicere quandoque actus bonos et supernaturales, saltem inchoatos, licet ad gratiam justificationis non perveniant, quales in actis Apostolorum Cornelius Centurio ante fidem a Petro prædicatam habuisse censetur.

Qu:c de gratia per se victrice, de voluntate antecedente deque electione gratuita subdis, cum communi nostrorum doctrinæ prorsus consentiant, iis immorari non lubet.

Ordinem decretorum rejiciunt multi etiam e nostris Theologis insignes, interque reliquos Martinus de Esparza : aiuntque Deum unico virtualiter indivisibili decreto quidquid libere statuit, statuisse. Oppositam tamen sententiam inter alios acriter defendit Joannes Baptista Gormaz, nuper in collegio nostro Romano Theologi:e Professor, in cursu suo Theologico recens edito August:e Vindelicorum. Mihi tua sententia jamdudum arrisit, et de Deo præclarius sentire visa est. Antonius Perez noster, de quo alias scripsisse memini, ingeniose tuetur Deum ex infinitis mundis possibilibus optimum elegisse, et cum ei objicitur, mundum optimum uti et creaturam perfectissimam implicare contradictionem, respondet Deum semper optimum

eligere, quandocumque ex tali electione non sequitur processus in infinitum, quod fieret si statueretur Deum perfectissimum E. G. Angelum condendum elegisse. Id responsum an meditatis tuis consonet scire aveo.

Cum libertatem a coactione et necessitate, non tamen ab infallibilitate et determinatione eximendam ais, hoc, opinor, innuis ex duobus motivis contrariis voluntati propositis alterum semper altero fortius esse, non quidem invincibile, sed tamen invictum, id est cui resisti possit licet nunquam ei resistatur. Quam sententiam multi insignes Theologi S. Augustino tribuunt, in eaque fundari putant discrepantiam, si qu:e est, Augustiniani Systematis in materia gratia a Systemate aliorum Patrum ac nominatim Chrysostomi, uti videre est in Actis Trivultianis mense Julio Anni 1704, pagina 47 editionis Bataviw. Eam porro sententiam Vasquez etiam noster, imo et Bellarminus ipse tueri videntur.

Dabam Hildesiæ, 5 Octobris 1708.

Gratias ago pro Orbanianis curatis ; sed magis quod indicasti ex vestris viros doctos et ingeniosos, qui meis sententiis conspirant. Mei certe ita cohierent inter se, ut nullus annulus salva catena avelli possit. Et ipsa consideratione mundorum possibilium, indeque facta electione Dei consequitur, eum et optimum elegisse et uno decreto, cujus scilicet objectum est mundus electus. Mundi autem nomine intelligo totam seriem rerum in :iPternum procedentem, nempe a parte posteriore seu in futurum quie non est una creatura, sed aliquod infinitum, quasi aggregatum. Creaturam autem perfectissimam non dari concedo.

Dabam Hanoverir, 2 Octobr. 1708.

De virtutibus aut. bonis actibus paganorum ita sentio. Multas eorum qu: ad Summum Bonum non diriguntur actiones nihilominus formaliter ut sic dicam bonas et innocuas esse, ita tamen ut omnes

sint culpe cujusdam tinctura sed virtuali tantum ratione infectæ, eo plane sensu, quo intentionem virtualem tribuitis sacerdoti consecranti, etsi in momento ipso consecrationis forte alia cogitet, et quomodo vester Fredericus Spee elegantissimo libello modum docuit indesinenter laudandi Deum, si nempe semel, serio, fortiter huc dirigatur animi intentio, ut omnia imposterum aut etiam quædam peculiariter in hoc destinata decernamus agere ad gloriam Dei vel reddere significativa divinæ laudis, atque hæc ut ita dicam protestatio data occasione subinde pari animi firmitate expresse repetatur. Nempe philosophi alieujus aut herois veteris Ethnici actio poterit esse tam bona, ut qua ipsi insunt formaliter, ea omnia sine culpa ulla esse possint in homine Christiano quam maxime pio. Sed hoc deerit virtuale, sive si malis intentionale et imputativnm, quod Ethnicus ille non antea direxit intentionem suam in Summum Bonum cæteraque huc referre decrevit, Christianus vero vere pius hoc fecit. Itaque ut alias quasdam actiones intentio virtualis commendat aut | reddit efficaces, ita hic privatio intentionis debitae inficit actiones et vituperabiles reddit. Quantus tamen sit is gradus culpa vel certe imperfectionis, ex gradu malitiæ vel culpæ et vincibilitate vel erroris vel ignorantia iestimari debet. Et quatenus ei pæna debeatur, divino judicio reliquendum est.

Ex itinere Hildesiam revertens Hanoveram transii conveniendi tui gratia, sed abesse te intelligens spe decidi. . . . 30.

Initium facio ab autore Consensus scientiæ cum fide, quem esse Thomam Bartonum sub anagrammate Thom: Bonartis latentem, edocuit me P. Eduardus Slaughter, in Anglicano nostro collegio Leodii Theologia" professor, a quo et sequentia de ejus fortuna intellexi.

Fuit Thomas Bartonus Anglus Societatis nostre et quidem Collegii quod apud Eburones est, alumnus. Præpositus Generalis noster (ni fallor Joannes Paulus Oliva cum eum opiniones paradoxas et a doctrina catholica alienas fovere et fortasse jam in publicum protrusisse

comperisset, hominem ad sacre inquisitionis tribunal detulit, jamque eum in Italiam pellexerat ; sed Bartonus, ubi id agi sensit, mutata veste clam profugit in Hiberniam, ubi tandem a Talboto regionis illius Episcopo catholico, qui olim et ipse Jesuita fuerat, saniora sapere doctus, tandem pornitens obiit. . . . .

Dum Leodii occasione operum Bailii de quibus sermo erat, tuarum . quibus difficultates ab illo motas diluis annotationum meminissem, Joannes Franciseus Bronckart urbis istius Typographus operam suam typosque quos habet elegantes illi excudendo per me tibi ollerri voluit, de quo quid sentias, et an illas quod efflicte cupio visurus sim aliquando, nosse aveo ; ea saltem quie. Ptolemæo impertiturus es inecum quæso communica, si caetera renuis.

Ut aliquid dicam de sententia tua super virtutibus etactibus paganorum,dum ais multas eorum quie ad summum bonum non dirigantur actiones nihilominus formaliter ut sic dicam bonas et innocuas esse, ita tammen ut omnes sint culpa cujusdam tinetura,sed virtuali tantum ratione infectæ, quod exemplo intentionis virtualis sacerdoti consecranti a nostris Theologis tribui solite aptissime illustras : assentiar tibi plerumque ita esse, sed non semper : nam utexemplo hoc utar, quemadmodum intentio ipsa virtualis bona nisi actualis sepe repetatur, interinoritur tandem et influere in actiones consequentes, illasque bonas reddere cessat: ita pariter quid vetabit quominus intentio prava ethnici quod actualis repetita non sit, tractu temporis ita deficiat, ut ea consecutæ actiones non polluantur ne virtualiter quidem ? hoc sane casu aliqua infidelium opera haberemus ab omni culpæ tinctura etiam virtuali immunia, quod plane requiritur utactus infidelibus sibi non imputentur ad culpam, nam virtualitas illa in utramque partem (meriti et demeriti) valere debet. Sed dato actiones infidelium omnes, quæ ad bonum summum non diriguntur, virtuali illa tinctura prava imbutas, necdum conficietur omnes infidelium actus malos esse ac formaliter aut virtualiter peccaminosos, si gratiam universalem admittas, uti admittere te opinor. Quis enim dicat tot gratie illius auxilia tam multis concessa omni semper effectu caruisse, licet ad fidem usque perfectam non perduxerint. Hanc porro gratiam universalem, fatente Nicolio, negavit Jansenius. Salernum, cum Dresdie agat, tibi jam innotuisse confido. Vale, etc. Dabam Hildesiæ, 98 Novembris 1708.

XLVITI

Gaudeo te salvum rediisse domum, gratias etiam ago quod Historiam Bonartis vel Bartoni Angli, societatis quondam vestra scriptoris, eruisti et mecum communicasti. 0. s .

Gratias ago, quod mihi Dibliopolam Editorem procurare studes. Videre memini Leodienses tvpos, et perplacent ; nec displicet Editor. Unam conditionem exigo, ut centena minimum exempla mihi mittat ; cogar enim passim dispergere inter amicos magno numero, nolimque redimere sepius proprium opus. Tibi non tantum omnia hujusmodi libenter communico, sed etiam judicio tuo utiliter fruor, nec displicet quod de infectione actuum virtuosorum ab infidelibus exercitorum statuis : et malim hac in causa inclinare ad partem humaniorem.

Dabam Berolini, 2 Febr. 1709.

Statim atque litteras tuas exspectatissimas accepi, scripsi ad notum Typographum Leodiensem, qui sane conditionem quam proponis non recusabit, si sapit, et compendii sui satagit. Itaque nunc responsum ejus exspecto, quod ubi accepero, confestim ad te perscribam, quod ipsum tibi significandum interea duxi ne nescires.- Ne pagina vacet, addo dubitationem philosophicam ortam inter relegendum litteras tuas olim ad me scriptas.

Juxta te nulla Entelechia destruitur, et omnis materiam primam propriam et inseparabilem habet. Materia vero omnis statim ab initio mundi condita est, ergo et omnes Entelechias cum materia statim ab initio concreatas esse necesse fuerit, quod de animabus humanis dici nequit, imo nec de aliis Entelechiis multis quas efficacia benedictienis divin:c quarto demum aut quinto die creationis productas esse contendis in dissertatione contra Sturmium. Nec dici posse videtur quod materia prima prius condita postmodum suo tempore animam humanam, aut Entelechiam hujusmodi ab initio non creatam accipiat ;

nam antequam anima humana crearetur, materia ejus postea futura exstabat utique, et habebat aliquam Entelechiam, nam sine principio unitatis existere non poterat, vel ergo postquam anima creata fuit, materia prima retinet priorem vel non ; si non retinet, prior destruitur ; si retinet, jam eadem materia prima habebit duas Entelechias sibi adiequatas, adeoque erit anim:e humantæ propria, et non erit propria, etc. Loquor ubique de materia prima, cà 9uvautx route maÜTTUXG, Tp Tt) UTOXEUALEVO..

Dabam Hildesiæ, 14 l'ebruarii 1709.

Domum ante paucos dies redux nolui responsionem ad ornatissimas tuas literas differre. Multum sane tibi debeo, quod rerum mearum satagis, et cum Tvpographo Leodiensi agere voluisti.

Quod ad dubitationes tuas attinet, sane subtiles et te dignas, arbitror Entelechias naturaliter oriri non posse, atque adeo aut initio rerum fuisse creatas aut postea creari. Porro Entelechia nova creari potest, etsi nulla nova pars mass:e creetur, quia etsi massa jam habeat ubique unitates, tamen novas semper capit, pluribus aliis dominantes : ut si fingas Deum ex massa quoad totum non organica v. £. ex saxo rudi, facere corpus organicum, eique suam Animam præficere : tot nempe Entelechix sunt quot corpora organica. C:zeterum materia prima propria, id est potentia passiva primitiva, ab activa inseparabilis, ipsi Entelechi:s (quam complet, ut Monada seu substantiam completam constituat) concreatur. Ea vero massam, seu Ph:enomenon ex Monadibus resultans, non auget, non magis quam punctum lineam. Vale et fave. Dabam Hanover:e, 16 Martii 1709.

Circa ea quibus dubitationi me: nuper:e occurrebas unus supe-

rest scrupulus, cui mederi non possum. Animas brutorum non statim ab initio creatas esse censere videris, sed tunc primum cum Deus animalia produxit, eaque benedictione sua impertitus est. Igitur et materiam primam singulis animabus propriam non prius creari oportuit, utpote ab illis inseparabilem. Atqui anim: brutorum create sunt infinita», ergo et materia brutorum animabus propria infinita concreata fuit, quiero nunc, hiec infinita materia si in cumulum unum redigatur, facietne molem aliquam an non? Si faciat, ergo et . dispersa molem faciet: si congregata molem non faciat, quomodo ergo verum est, quod alias me docebas, ex solo situ partium materi molem sive extensionem consurgere ?

Vale, etc. Hildesi:e, 22 Aprilis 1709.

LU

Nunc ad quiestionem philosophicam venio. Utrum Anim: brutorum quarta demum die sint creati, non delinio : saltem innumeras Entelechias statim ab initio ereatas fuisse oportet : sed volui tantum explicare, quomodo nova: anim;e existere possint, etsi nulla creetur nova ars materiæ. Et hoc, ni fallor, nupera epistola pr:estitit. Per Materiam autem hic intelligo Massam seu materiam secundam, ubi est extensio cum resistentia. Nec recordor me (sumendo materiam hoc sensu) ulli anim: assignasse materiam propriam ; imo omnis pars eorporis organici alias entelechias continet. Equidem verum est, animam non transire de uno corpore organico in aliud, sed semper in eodem corpore organico manere, ne morte quidem hanc legem violante. Verum considerandum est; hoc ipsum corpus organicum dem manere, ut navis Thesei, seu ut flumen, id est esse in fluxu perpetuo, nec fortasse ullam materie portionem assignari posse, quie. eidem semper animali vel anim: propria maneat. Si rem scrupulosius consideres, fortasse tentabis dicere, anim:e saltem certum assignari posse punctum. Sed punctum non est certa pars Materi:, nec infinita puncta in unum collecta extensionem facerent. Quod sie probo.

ume triangulum ABC, ejus latus AC biseca in D, et AD in E, et

AE in F, et AF in G, et ita porro. | B Pone ita factum esse in infinitum, ha- AN bemus triangula infinita BCD, BDE, AT | |

BEF, BFG, etc. Horum quodlibet (dando ipsis crassitiem, ut fiant corpora, vel ab initio sumendo triangulum crassum, id est pyramidem) potest existere separatim. Et ita unumquodque suum habebit proprium apicem. Finge deinde omnia componi inter se, ut fiat pyramis vel triangulum totale AC, patet omnes illos apices infinitos hoc modo compositos non facere nisi unum apicem communem B. Quod si nolis adhibere triangula infinita, saltem vides hoc verum esse generaliter de triangulis quotcumque. Extensio quidem exsurgit ex situ, sed addit situi continuitatem. Puncta situm babent, continuitatem non habent nec compo. nunt, nec per se stare possunt. Itaque nihil impedit, infinita continue puncta nasci et interire (vel saltem coincidere aut extra se invicem poni) sine augmento et diminutione materi:e et extensionis, cum non sint nisi ejus modificationes, non partes nempe, sed terminatione. [nterim non puto convenire, ut animas tanquam in punctis considerernus. Fortasse aliquis diceret, eas non esse in loco nisi per operationem, nempe loquendo secundum vetus systema influxus, vel potius (secundum novum systema harmonie pr:estabilitie) esse in loco per corresponsionem, atque ita esse in toto corpore organico quod animant. Non nego interim unionem quandam realem metaphysicam inter Animam et Corpus organieum (ut Furneminio etiam respondi;, secundum quam dici possit, anima vere esse in corpore. Sed quia ea res ex Ph:enomenis explicari non potest, nec quicquam iu iis variat, ideo in quo formaliter consistat, ultra distincte explicare non possum. Sufficit corresponsioni esse alligatam. Vides autem me hic loqui hactenus non de unione Entelechi:e seu principii activi cum materia prima seu potentia passiva, sed de unione Anima: seu ipsius Monadis (ex utroque principio resultantis, cum massa seu cum aliis monadibus.

At, inquies, quid de ipsa materia prima anime propria dicemus ? Respondea. eam utique anim:e concreari, seu monadem creari totam.Ergone sic materia prima augetur et minuitur? Fateor, cum non sit nisi potentia passiva primitiva. Ergo, inquies, et massa augetur. Concedo augeri numerum Monadum, quarum resultatum

PatL JANET. — Leibniz. 11-32

utique est massa, sed non extensionem, et resistentiam, aut phænomena, non magis quam cum nova puncta oriuntur. Deus infinitas Monades novas creare posset, non augendo Massam, si ad novae Monadis corpus organicumnon nisi veteres monades adhiberet. Massa est phenomenon reale, nec in phienomenis (exceptis iis quee apparentipsi novæ monadi utique novej quicquam inutatur ob nova Monadis ortum, uisi forte miraculo. Nam putandum est, Monades antiquas jam ab initio ita ordinatas fuisse a Deo, cum eas crearet, ut phenomena earum responderent aliquando Monadi adhuc creandie, nisi malimus Deum c‘teras omnes monades miraculo immutare, cum novam creat, ut eas novae accommodet, quod minus verisimile est.

Cæterum hiec omnia liuc tendunt, possibile esse ut Deus creet novas Monades. Sed non tamen definio, a Deo novas Monades creari. Imo putem defendi posse et probabilius esse contrarium, adeoque præexistentiam Monadum. Et pro creatione absoluta anime rationalis defendi posset Transcreatio animae non rationalis in rationanalem, quod fieret addito miraculose gradu essentiali perfectionis. Id etiam defendo in dissertatione Antibayliana, tanquam mihi probabilius visum creatione omnimoda, et verius traduce.

Dabam Ifanover:e, 24 April. 1709.

P. S. Ante multos annos, cum nondum satis matura esset philosophia mea, locabam Animas in punctis, et ita putabam multiplicationem animarum per Traducem explicari posse, dum ex uno puncto fieri possunt plura, ut ex apice trianguli unius per divisionem fieri possunt apices plurium triangulorum. Sed factus consideratior, deprehendi non tantum ita nos in difficultates innumeras indui, sed etiam esse hic quandam, ut sic dicam, Kara6aaty e; $220 yévos. Neque animabus assignanda esse qua ad extensionem pertinent, unitatemque earum aut multitudinem sumendam non ex praedicamento quantitatis sed ex praedieamento substantiie, id est non ex punctis, sed ex vi primitiva operandi. Operatio autem anime propria est perceptio, el unitatem percipientis facil perceptionum nexus, secundum quem sequentes ex praecedentibus derivantur.