CHAP. VU. — SECONDE PARTIE DU PROBLEME. DOUTE
l'homme^ il y a donc des habitudes naturelles venant pour wie part de la nature^ et pour une autre part d'un principe extérieur. Cependant il y a encore une différence à noter selon qu'il s'agit des puissances appréhensives ou des appétitives. Dans les puissances appréhensives, l'habitude, quant à son premier commencement., peut être naturelle et selon la nature de l'espèce et selon la nature de l'individu. Que l'habitude soit selon la nature de l'espèce, cela vient du côté de l'âme; c'est ainsi que l'intellect des principes est dit habitude naturelle (i). »
(i) Respondeo dicendum qiiod aliqtiid potcst cssc yiattirale aliciii duplicitcr. Uiio modo sccundum natiiram spcciei, siciit naturalc est liomini esse risibilc, et igni ferri stirsiim. Alio modo seciindum naturam individiii, siciit naturale est Socrati vcl Platoni esse aegrotativiim vel sanativimt secundum propriam complexionem. Riirsum secundum utramque naturam potest dici aliquid natiiraie dupliciter. Uno modo, quia totum est a natura ; alio modo, quia secundum aliquid est a natura, et secundum aliquid est ab exteriori principio; sicut cum aliquis sanatur per seipsum, tota sanitas est a natura: cum autem aliquis sanatur auxilio medicinae, sanitas partim est a natura, partim ab exteriori principio. Si igitur loquamur de liabitu, secundum quod est dispositio subjecti in ordine ad formam, vel naturam, quolibet praedictorum modorum contingit habitum esse natiiralem. Est enim aliqua dispositio naturalis, qiiae debctur humanae speciei, extra quam nullus homo invenitur : et haec est naturalis secundum naturam speciei. Sed quia talis dispositio quamdam latitudinem habet, contingit diversos gradus hujusmodi dispositionis convenire diversis hominibus secundum naturam individui : et hujusmodi dispositio potest esse vel totaliter a natura, vel partim a natura et partim ab exteriori principio, sicut dictum est de his, qui sanantur per artem Sed habitus, qui est dispositio ad operationem, cujus subjectum est potentia animae, ut dictum est (I. Qu. LV, Art. XL), potest quidem esse naturalis, et secundum naturam speciei, et secundum naturam individui. Secundum quidem naturam speciei, secundum quod se tcnet ex parte animae, quae,cum sit forma corporis,est principium specijîcum ; secundum autem naturam individui ex parte corporis, quod est materiale principium. Sed tamen neutro modo contingit in hominibus esse habitus naturales, ita quod sint totaliter a natura. In angelis siquidem contingit, eo quod liabent species intelligibiles naturaliter inditas ; quod non competit liumanae naturae, lit in I. dictum est (Qu. LV, Art II). Sunt ergo in hominibus aliqui habitus naturales, tanquam partim a natura existentes, et partim ab exteriori principio. Aliter quidem in apprehensivis potentiis, et aliter in appetitivis. In appreliensivis enim potentiis potest esse Jiabitus naturalis secundum inchoationem, et secundum naturam speciei, et secundum naturam individui. Secundum quidem naturam speciei ex parte ipsius animae ; sicut intcllcctus principioruv\ dicitur esse habitus naturalis. Ex ipsa enim etc.
UBAGHS ET L IDEOLOGIE DE SAINT THOMAS
Ce langage n'a pas besoin de commentaire, tant il est clair et précis par lui-même.
Il est donc évident que pour S. Thomas les premiers principes sont ijinés^ naturels^ non dans le sens absolu, mais dans un certain sens qiiodam modo. Quel est ce sens? C'est ce qu'il nous faut éclaircir en traitant de la seconde partie du problème : Les textes de S. Thomas qui semblent admettre les idées innées, le sens qu'il y attache, et commeiit ils s'accordent avec les autres textes qui nient les idées innées. (Voir n" 12).