N0TE
a semé de précieuses révélatioiis historiques. — L*hdtel de Hugues Aubriot, situé rue de Jouy, prés de Féglise de Saint-Paul, A càté de rhôtel du chancelier Pien*e d*Orgemont , passa successivement â Pierre de Oiac, aux ducs d*Orléans et de Berrj^ et enfin en 1409 au comte de Hainaut.
Le récit des événements de cette époque est fort intéressant dans la Chronique de Berne. Nous le reproduisons A partir du 14 janvier 1382 :
a Quarta-decima die mensis januarii rex Fi^anci» et avunculi ejus duces Andegaviao, Burgundi» et Borbonii, qui erantinnemore Vicenarum, mandaverunt pneposito mercatoinim et quibusdam burgensibus civitatis Parisius ut die sequenti venîrent ad eos, cumque ita feciisent, rex requisivit eis quod concédèrent ei impositiones et subsidia quœ pater ejus solebat colligere. Qui responderunt quod super hoc liben- . ter advisarent. Rex autem et ejus consilium requisiemnt habere responsum in crastinum. Qua die jovis cert» person» de qualibet arto civitatis Parisius hac de causa mandatœ abierunt ad regem ad dictum nemus, et particulariter ac successive de una arte, postea de altéra intromissœ locutum est eis, singulique Parisiorum ignoraveruntquid per se ceteri responderunt. Quo ùicto , in crastinum scilioet in die veneris, pulsata hora duodecima, dum omnes a palatio pransum perrexemnt, in cornu mens» marmore» versus cameram requestarum palatii clamât» sunt ejusmodi impositiones, scilicet quod pro qualibet cauda vini de Francia octo solidi parisienses et de Bui*gundia duodecim solidi parisienses solverentur. Item pro quolibet modio salis xx^^ franci et quindecim qui antea solvebantur, scilicet triginta-quinque franci pro modio salis. Item viii denarii super omnes merchimonias. Qu» qoidem impositiones colligendaB erant prima die martii sequenfcLs. Die jovis supradicta circa solis occasum in itinere quod ducit ad nemus Vicenarum et in eodem nemore mirabilis casus accidit ; consimilem in Prancia accidisse nulla recolit œtas, nulla refort historia. Nam ibidem ignis vehemens de cœlo repente descendit super terrom ita ut totum ardero videretur spatio sextse partis unius hor». Unde multi in rnaiimam mirationem versi sunt, pluresque dicebant hoc multa mali^ pro futuris significare....
« Sabbato prima die martii anni prœnotati scilicet M^ CGC octogesimi primi, dum hora prima commissi ox parte rogis ad colligendas impositiones et auxiiia superius explicata , se disponerent ad ea colligenda in fallis Paiisius et specialiter super nasturcium et bladum, et
IfOTBS. 860
prapter hoc communia minaretar, occisî sunt a qaibusdam javenibus âunulis et paaperibus hominibas cmtatis. Quo facto, statim se coadunaveront in copiosa multitadine , et cum te cernèrent in numéro quatuor milinm hominum congregatoe et ampliua, ûmul abierunt in Graviam, mptaque domo villœ ac repertia ibidem XII"' maileis plumbeis qui antea per quatuor annos iSacti fuerant , protinus ipeos aoceperunt; et inde abeuntes ad domos JudsBorum pluribna yicibua occiderunt ex eia fere sezdecim tam hominum quam mulierum et infantum , iUisque malleis rupemnt et dilacerarerunt domus eorum, ac eorum bona penituB rapuerunt. Poetea aggresaî sunt domum Nicholai Pitouce , notarii de Gastelleto, qui prius tenuerat scrinium de Gravia et iterum de novo ceperat, ubi reponebantur impositiones vini. Qua domo dilacerata ac discooperta, fenestrisque confractis, omnia bona ibidem reperta rapuerunt. Insuper ducentas caudaa vini et IIII^ aceti omnibus petentibus distribuerunt. Deinde abierunt ad domum magistri Guillermi Porelli qui fuit examinator Castelleti et judex Judseorum, qui noviter erat de consilio régis in caméra requeatarum , quam' etiam pnedictis maUeis confregerunt, processus et litteras dilaniaverunt, bonaque penitus abstulerunt. Sic etiam fecerunt in domo Pétri Chaplu et filii sui clerici civitatis Parisius, qui morabantur unus prope alterum non longe ab ecclesia SanctiJacobi de Gamificio. Insuper ita fecerunt domui magistri Johannis de Chatou adTocati in Gastelleto, qui tempore Karoli' régis defuncti impositiones multo tempore tradiderat ad flrmam. Hoc etiam modo fecerunt diversis qui antea dictas impositiones tcnuerant. Eo tune firmat» sunt omnes port» civitatis, et chatense extensœ, Karolo rege tune existente in Sancto-Dyonisio, qui proposuerat ire Rothomagum ad reconciliandum et paciflcandom Rothomagenses, qui modo Parisiensium moti occiderant m^jorem suum et ejus domum confregerant cum multis aliis excessibus. Idcirco rex cum ducibua Burgundiœ et Borbonii , dominis Gouchiaci et Arbreti , pluribusque aliis militibus mox regressus est ad suum castellum in memore Yicenarum, misitque ducem BurgundiaB et dominum Gouchiaci ad castellum Sancti-Anthonii ut pacifiearent illos de civitate ; cumque venissent prope illud castellum, venerunt ad eos plures burgenses civitatis qui inter cetera verba reqnisiemnt eis triiT: primum quod IIII^ burgenses qui per XX^ dies imprisionati fîiera&t in GasteUeto quia locuti fuerant de impositionibus qu» imponebantnr, liberarentur a carceiie ; secundum , quod rex teneret eis promîwioiies quas ipse et consilium ejus fecerant post sui
870 HOTBS.
conMcrationem, videlicet quod suos eximeret sabditoB ab omni auxilio et impositione, proat erant tempore sancti LodoTici et Philippi Pulcri, et quod amodo regnum Franci» liberom et exemptom esset ab omni exactione ; tertium quod rex generaliter remitteret onmia forefacta, occisiones et excessua dicta die perpeti'atoe : ulterioa dicentee quod propoeitum Pariaiensium erat naqae ad mortem non permitiere regnum Francis» soWere solitas impoaitionea. Ex quibaa reqaeatia prima tantummodo conceasa est : qaod scilicet dicti burgenaes liberarentar a priaione. Qno audito, Pariaienaes cum auia malleia in maxima multitu* dine congregati abieront in Caatelletam, omnibusque ruptia carceribiu, omnee ibidem incarceratos tam pro latrocinio vel homicidio quam ■ pro alia caoaa liberaverunt : inauper processua , papiros et r^istros ibidem repertoa penitoa dilaniayenint* Deinde abiemnt ad cnriam officialis Pariaioa, aimiiiter omnea incluaos in carceribna episcopi libérantes. Inter quos liberatoa eat Hugo Aubrioti qui poat sui liberationem egresBua eat de civitate. Yespere âutem in noctia principio dicti Pariaienaea cum malleia aoia abierunt ad Sanctam-Genovefiun ubi etiam fractis carceribua omnea ibidem incarceratoa liberayenmt , inter quos incarcei*ati erant cancellariua et canonicua ejusdem abbatia et quidam clericua nomine Brûlé quia confregerant salvam gar^iam régis in magiatro Petro Sculas procuratpre régis in Parlamento, quem vix uaque ad mortem Tulneraverant. Necdum contenti dicti Parisienses in craatittttm ad abbatiam Sancti-Germani de Pratia cncurrerunt ac eam aggi*essi sunt ita ut qui erant intua sinerent eos intrare. Quœsierunt autem per abbatiam si quos reperirent qui causa dictarum impositionum latitaverant. Nullum tamen ex illia invenerunt, quum illa nocte recesaerant. Et inde regredientes in cintatem ibant de tIco in vicum, domos plurimaa destruentes et multos tam christianoa quam Judasos occidentes. Quorum nequitiam considerantee burgenses civitatia secretum inter se iniyerunt consilium ac ordinaverunt ut quisque eorum secrète armaretur in domibus suis ut si quis eorum aggredei*etur a dictia hominibus malleoa habentibus , ceteri mox exirent et deffenderent eos. Ordinayerunt insuper hominea armomm per quadrivia dvitati8,'qui tollebant dictis hominibus malleoa suoa secundnm quod unus post alium transibat per Ticoa.'Cum hoc etiam burgenaes faciebant magnam cuatodiam de nocte, ac eadem nocte portaa serrataa taïuerunt et catenaa tetenderunt, observantes ne aliquis exiret aut intraret qoin scirent quid in suo régressa gereret Tobc dioebator per civitatem
qaod in omnibus bonis villis regnî Francise hoc modo fiebat sicat Parisius qualiter jam factum fiierat Rothomago, Ambianis, Remis, Anrolianis et apud Meldunum. Eo tune rex jussit arestari victualia ad pontem Gharentonis^ unde Parisienses non parum dolentes dixerunt quod si hoc rex diu faceret, simul abirent et totum destruerent, cumque Parisienses sic prsestitissent ab eadem die sabbati usque ad diem martis absque hoc quod exirent, hora meridiana ejusdem diei martis consilinm régis et Parisienses tractaverunt simul, ac publicata est concordia hiyusmodi sciiicet quod rex repararet et reponeret Parisius et ubique per regnum suum omnes consuetudines et iibertates quibus utebatur tempore sancti Ludovici et Philippî Pulcri, quittando in perpetuam omnes exactiones^ auxilia, taillias et impositiones quascumque, et quod pei*petuo rcmitteret omnes occisiones et excessus prssdictos. Ex hoc enim tradidit litteras Parisiensibus et Rothomagensibus ac aliis reliquarum civitatum qui eas petierunt. Porro domino Johanni de Flonaco qui in mémore Vicenarum remanserat ut haberet litteras pro Parisiexisibus, traditœ sunt litter» non per modum cart» perpetu», cujus sigillum de cera viridi et filis sericis apendi solet , ymmo erant sigillat» sigillo cerss ci-ocese in cauda pergameni pendenti. In quibus continebatur quod rex cum ejus consilio et quibusdam de parentela sua pro tune remittebat impositiones Beri solitas. Qusa litteras Parisius allatœ, cum lectse essent prsesentibus civibus ejusdem eivitatis, ipsi cives maie contenti sunt, dicentes quod per malleos et conmiuniam eivitatis deffenderent Iibertates eivitatis suss ac totius regni Franci», et quod considerata sui multitudine non paterentur quemeumque puniri , dicentes ultra se non curare de litteris dimissîonis impositionum quas rex dimittebat quia aliud fâcere non poterat , et quod malent habere litteras remissionis dictorum excessuum eis refutatas. His rationibus miserant iteinim ad regem et ad ducem Burgundise qui tune eum regebat. Qui dux Burgundiae et consilium régis de die in diem différentes non reddebant eis finale responsum. Tune enim abstulerunt bona et thesauros quos Parisius habebant. Dicebatur enim tunç quod rex muniebat casteUum memoris Vicenainim et quod mandaret duces Andegaviœ et Britanni» ut cum innumeris hominibus armorum venirent ad subjugandum Parisienses. Propter hanc dilationem Parisienses qualibet nocte sollicitas et magnas custodias &ciebant. In quibus custodiis multotiens affhit dominus Couchiaci qui tune erat apud regem et de majoribus conailii ejus. De quo murmurare quidam ccepeinnt, dicentes quod ipso voniebat
ad iluidiandam eîs. Quidam vero Parisienses tune temporia ta*axemnt 86 apnd regem et ducem Burgundiœ,cupientes tractai^e cum eia. Tandem dominica et die lunœ sequentibus yocati sunt a rege omnes quaternarii, quinquagenarii et decimarii Parisius, quorum multi consensetnint régi nt dicti malefactores punirentur ad beneplacitum ejus. Hi:yo8 causa rex induisit offensam contra se commissam, quœ die martis sequenti publicata est ut infra dicetur. Porro dicta die lun» in noctis custodia dicti malefactores capti sunt a dictis quaternariis , quinquagenariis et decimariis , qui positi sunt in Castelleto et postmodum executori justitisB traditi sunt ut distincte patet inferius. Tandem die martis sequenti XI& die martis pax facta est et publicata in fallis et in quadriviis Parisius, qua rex ad requestam domini Valesii fratris soi, ducis Burgundite, univeraitatis Parisius et aliorum multorum indulgebat omnibus delinquentibus prœdictis, necnon absolvebat eos ab omni corporali, criminosa et civili pœna, quam contra ipsum incurrerant, reservatis qui eadem causa erant in Castelleto. Ipsa namque die in fidlis decollati sunt duo prœsentibus domino Couchiaci et plurîbus militibus armatis cum burgensibus civitatis. Etiam die mercurii sequenti post prandium quinque ex eisdem malefactoribus ubi supra decapitati. De hoc murmurare cœperunt Parisienses quum inde verecundiam non modicam habebant. Propter quam murmurationem in crastinum, die jovis, in porta Sancti-Dionisii quinque decollati sunt, et totidem juxta patibulum Montis-Falconis, unde multi Paiisienses indignati sunt. In crastinum per Parisius dicebatur quod rex ordinaverat ut de qualibet arte civitatis Parisius congregarentur ad sciendum quale auxilium facerent régi sive in tailliis sive quocumque modo, sad reaponderunt ei quod nullo modo ad hoc consentirent. Sabbato sequenti prœpositus Parisius mandavit duos burellos ut juvarent burellum Parisius ad decapitandum seu suspendendum dictos malefactores malleorum, cu^us causa idem praspositus magnum apparatum iaciebat in fallis et alibi. Tune communia de vico Sancti-Dionisii propter hoc commota est. Non multum post idem prœpositus ex parte régis remisit omnibus dictis malefactoribus offensa^ sic quod hijgua caosanullua amodo morii*etur : quo facto cessavit murmur dictorum Parisienaiom. Ëodem mense ante Pascam rex exiit de nemore Yicenarum cum ducibus Burgundi» et Borbonii, eundo Rothomagum. Circiter octo diebns mansit ad Pontem-Archœ prape Rothomagum ; deinde XXYIII^ die ejusdam menaia intravit civitatpm Rothomagensem conaensu civium a
quibns honorifice Busceptas est. Porro onm intraret portam, oamdam in terrain prostemere jasait atque chatenas remoTeri qnsB ex transveno Ticonxm afBgebantur, necnon arma ciTitatis in castoUom deferri. Insuper jussu ejus ablatus est batellus campanse de villa. Postea jossit sex de hominibns civitatis decapitâri et eos in qaatuor partes dlvidi. Quo facto , ordinavit in civitate et in dncatn Normanmas taies impositiones qaales promnlgat» fnerant Parisius.
Qe fut yei*8 cette époque qne Charles YI adressa À la seignenrie de Floi*ence (?) la lettre suivante :
«Nobiles viri, fidèles, devoti et 4ilecti, quamqaam planes de fidelitatis et devotionis illibatœ constantia qaam erga nos hactenus gessistis et geritis, fidedigna nos relatio plnrimorum intmxerit, qna non immerîto ad vestri status compendiam ducelMunur, noviter tamen veniens ad Ma-
jestatis nostrse prsesentiam vir nobilis familiaris noster devotos et
dilectùs, nobisque de vestr» fidelitatis insigniis laudabile testlmonium exhibens, vos in nostra fidelitate firmissimos, in devotione solUcitos et in nostra viguisse constantia satis efficaciter comprobavit ; et qnia inter difibsa laudabilis famœ prssconia nil acceptias fidei constantia reputatur, qu» et illius possessorem irradiât et qaadam proeminentia ^virtutes superaddendo ceteras commendabili ratione décorât , idcirco fidelitatem et devotionem vestram quam exinde sammis laadibus commendamus , requirimus et hortamar attentias qaatenns vestro semper volventes in animo conulium gloriosam de fidei flrmitate probari, velitis , solito more fideHtati implectendo constantiaçi, in iUa stricte persistere, ut vestram fingentes animum in nostra devotionefirmissiniA, quœ nobis exhibita sunt de vobis laudabilia possitis testimonia comprobare, et de cetero reperti in me sic soliditate constantes nostrum in augmentum vestri statos adaperiatis animom, qoem ex vestris laadabilibus habebimos prout nonc et habemus ad vestri compendia prœparatum. Nos enim sedatis prsasentibus novitatibus nostri regni quas in brevi laadabilem pro nobis conelosionem habere oonfidimus, vobis et aUis nostris fidelibus qui nostris laudabiliter 'vacaverunt servittiSf de gratiarum noatrarum snftragiis providebimas taliter qood vestra et eorum servitia grata ernnt nostr» liberalitatiB monificentia mnnerata {Mi. 893 de Cambray). »
Armements d% due d'Anjou (pp. 449-451). — Charles Y avait naguère proposé an roi de Hongrie d*anir sa fills à Loois de France, depuis duc d'Orléans. On eût persuadé À la reine de Naples de leur
aasurer sa succeMion. Le duc d'Aigou aima oùeaz pourvioir au triomphe de Mt intérêts penomi<^.
C*6et À cette négociation, que se n^tporte la lettre suirante de Charles V , que nooe empruntons axk me. de Cambray :
« lUuBtriaeimo principi Ludovico Dei gratia Hungarise , Poloni» , Dalmati» /etc. régi , fratri noetro pnecariMimo , Karolus eadem gratia Franconim rex, salntem et eincera» fratemitatis affectum. lUuitriatime princepe et frater pmcariesime, bonum nuntinm habemus et rumoree abscultamue aptatos quotiens atatum veatrom scimua inco- Inmem et prosperis habundare aaccenûbua tob aùdimos ; hinc est quod viais litteris vestris et auditia , qu» per militem vestrum Christisr nom deBlonnoroes secreti vestri conacium nobis relata snnt^ tam s^aper ▼estri nostraramque soromm reginarum et fili» Katherin» et aliorum liberomm Testrorum alacri statu, quam super felicibus triumphia qnos in inimicos vestros novissime Dei beneplacito obtinuistis, profecto oordi nostro ingens snccrevit lietitia , et plenam inde suscepimus materiam gandiorum. Quod itaque pari yicissitudine cum de nobis desiderabiliter advertere vos credamua, per ^jus gratiam qui res nostras pie dirigit et cvjus posse singula gubemantur , grate etiam corporis sospitate vigemus nos et nostri, et votivis jocundisqne semper anspicii» cum Deo prosperamur. Sane , prsecarissime frater , quoad prœfatas vestras litteras credenti» generosas utique et bénignes ex parte vestra per eumdem milit,em nobis, per quem honorifice et prudenter exponitis quia continent inter cetera quod vos in facto connubii carissimomm secundo-geniti nostri Ludovici et vestr» primogenitae filia» neptis nostne nobis oondescenditis ad omnia illa qu» alias facere nequibatis et qua» drca hi\jusmodi negotium oportuna sunt, utpote quod gratissimum habetis et vobis placet amodo eumdem filium nostmm tenere et possidere vita sibi comité regnum Sicili» , ubi (quod avertat Deus! ) ipsa vestra âUa post matrimonium consummatum absque liberis decederet , quodque pro pluribus vos moventibus causis alias vobis per gentes nostras et postremo per dilectum et fidelem consiliarium nostrum et magistrum requestarum hospitii nostri magistrum Alesinom Boistelli expositis , consentitis etiam ut nos seu idem filius noster exnunc teneamus et possideamus Hereditarie comitatum Provinciss , auper quibus immenses vobis gratiarum actiones referimus, et msgis magisque quam alias vobis exinde reputamusnosastrictos. Cum tamen, frater pnecarissime, juxta rerum varietatea et cuUibet aecundum suum
esse sit adhibenda cautela , instetque tempua et hora de praosenti , qnibaa ad finalem hi^us facti cognitionem elaborandum est ut Bcilicet effectni debito deducatnr , ecce quod sicut ad prosecntionem cjuadem
negotii quatenus in nobis est fieri poterit, quod implere
et peragere efficacius nos tenemnr , nos et ubi faciendnm fîierit
totis îiisibiis et ut cordialiter poterimus, nichil de contingentibas omittendo insistere et intendere volumus et afficimns joxta posse ; sed , frater prsecarissime , sicuti reperimus in nostro consilio et ut rêvera condecens prospicimus bonum, etiam yideretur, si placet, pro securitate dict» Ye«trtB fili» expedientique totia.. regni veetri et «d Mdandum varias pluresque discordias et pericula quse ex divtersis diversa opinantibuB post recessum vestrum verisimiliter possent ezoriri, ut exnunc et quam brevius poteritis , prselatos , barones et fidèles vestros jurare et firmare solemniter faciatis , quod videlicet cum , Christo vocante, sic ab humanis decedere vos contingeret, ipsi omnes et unanimiter eamdem fiiiam vestram in dominam suam et veram reginam HungariaB tenebunt et agnoscent nullis incidentibus contrariis seu repugnantiis obstantibus quibuscunque. Super^ quo Serenitatem Vestram rogantes attentius eamdem Serenitatem Vestram totis etiam pnlsamus praacordiis, quatenus, ne pnemissonim aliqua quavis possint oblivione deleri , vos super concessions hi\jusmodi regni Sicilise et comitatus priedictorum litteras vestras patentes et quam efficaciores poteritis, 'nobis fieri faciatis pariter et transmitti. Ceterum, frater * pracarissime, ne etiam Serenitati Vestrsa aliquid celare videamur quod vos tangat , avunculus noster imperator , qui de longinquis adveniena partibus , nos in regno nostro célèbre visitavit , inter alia siepe iteratisque vicibus per plures et multum instanter nos requin fecit et ipsemet improprie requisivit , ut in quantum pro dicto fiiio nostro nos concemit, consentii*emus quod haberet regnum Poloni». Sed omnibus nobis verbum exinde promoventibus istud semper nostmm fuit responsum , quod quia specialiter ista vos tangit materia, nuUum omnino tractatum teneremus quin ex oonsensu et propria vestri ordinations primo et principaliter processisset. Quod et certum teneatis ita fore, velud per eumdem militem vestram cui omnia apernimus lucidius, scire poteritis et magis plane. Datum, etc. »
L*avidité du duc d'Aijou est attestée par tous les historiens. Il avait ruiné le Languedoc À ce point qu'un grand nombre d'habitations avaient été abandonnées.
t(76 NOTES»
On le voit aussi intervenir dans le procès de Pierre de Graon contre Louis de Namur (Voyez plus haut p. 516). A ce différend s*était joint une demande d'annulation de max'iage , formée par la femme de Louis de Namur, Isabelle de Roucy. Celle-ci avait vendu tous ses biens au duo d*Ai^u au prix de trente mille francs, pour lesquels elle avait reçu des joyaux en gage. On ignore quelles furent les suites de ce scandaleux procès. On se contenta d*appeler Louis de Namur à Lille devant le comte de Flandre pour qu'il se justifiât en combat singulier de Taccusation de trahison portée contre lui. Lorsqu'il se présenta , on le jeta dans une prison dont il ne sortit jamais , et vraisemblablement le duc d'Anjou s'enrichit de ses dépouilles.
Lorsqu'en 1375 , le duc d'Ai^jou assista aux con£ârence8 de Bruges, on fut frappé de l'excès du luxe qu'il y déploya.
Sous le patronage du duc d'Anjou , les usuriers respirent. Les juifs de Paris , menacés par l'émeute , sont dispensés de restituer leurs gages , et des ^lettres de protection sont accordées à la feuniUe des Garet , ces usuriers si célèbres depuis le règne de Philippe le BeL
En môme temps le duc d'Anjou ùàt fabriquer de la monnaie andessous du cours légal ; tout le profit lui en est réservé.
Chevatêchées des Ançlais en Esiramadure (pp. 451-459). — Les historiens espagnols et portugais confirment les détails rapportés par Froissart.
Richard II épouse Anne de Bohême (pp. 459-462). — Simon de Bnrleigh fut chargé le 14 mars 1382 d'aller recevoir Ani^e de Bohême. Elle arriva en Angleterre vers fe 21 décembre. Le mariage fut célébré à la mi-janvier 1382. On racontait que Richard II , pour obtenir sa main , avait dû payer en Allemagne, sine- consensn regni, vingt-cinq mille marcs d'argent. Le moine de Malmesbury regrettait vivement qu'il n'eût pas plutôt recherché la main de la fille de Louis de Maie : Q^am si habuisset , jure suo postea Flandriam habuisset.
Richai'd II fut obligé de redemander pour les fâtee de son mariage les joyaux de la couronne qu'il avait donnés en gage au maire et A la commune de Londres.
Simon de Burieigh obtint pour les services qu'il avait rendus en cette circonstance , un domaine dans le pays de Galles.
Zesjils de Charles de Blois refusent le duché de Bretagne (pp. 462, 403). — Froissart tenait peut-être ces détails du sire d'Aubrecicouri, qui fut chargé de la garde des princes bretons.
U duc d* Anjou en Italie (pp. 463-472). — Le 30 juin 1380, la mne de Naples adopta le duc d'Anjou en lui cédant immédiatement le duché de Calabre ; le 8 juillet , elle écrivit an pape pour le prier de confirmer ce qu'elle Tenait de faire.
D'après la Chronique de Berne, le motif de Tarrestation de la reine de Naples fut la part qu'elle avait prise à Fondi À l'élection de Clé-« ment VIL Elle avait réclamé l'appui du duc d'Ai^jou, parce qu'elle le jugeait le prince le plus puissant et le plus riche de la chrétienté ; mais , avant qu'elle eût pu être secourue , Charles de la Paix entra à Naples avec trois cents chevaliers urbanistes et dirigea trois grandes machines de guerre (probablement des canons) contre le ChAteau-Neuf où la reine s'était réfugiée. Othon de Brunswick se hâta de réunir douze cents lances, et ses hommes d'armes étaient déjà arrivés devant les portes de Naples, lorsqu'un vent violent souleva des nuages de ponss iére qui les aveuglèrent. En ce moment, les Napolitains firent une sortie, et Othon tomba en leur pouvoir. 11 en fut de même de la reine de Naples. Un mois après , Charles de la Paix se faisait proclamer roi et donnait pendant trois jours une grande fête où il distri bua à tous les nobles l'ordre qu'il venait de fonder : c'était un petit vaisseau d'or que l'on portait sur la poitrine. Jeanne, renfermée d'abord au chAteau de l'Œuf, n'y resta pas longtemps ; elle traversa comme prisonnière les rues de Naples A minuit a\i milieu d'un grand nombre de torches. On la conduisit ainsi dans la Pouille au chAteau de Morone. Cependant le duc d'Anjou, ayant reçu la bénédiction de Clément VII, quitta Avignon dans la première semaine de mai 1371 , accompagné des comtes de Savoie et de Genève et d'une armée si nombreuse qu'on y comptait quarante mille chevaux. Après avoir franchi les Alpes , il passa par Turin, Asti , Modène et Bologne. En qe moment , grAoe aux renforts des villes d'Italie, il avait avec lui soixante-quatorse mille chevaux (équités). Plusieurs barons napolitains vinrent an-devant de lui et furent mal reçus; il s'était déjA avancé dans la marche d'Ancône.
L'armée du duc d'Anjou passa assez près de Rome ; il eût dépendu de lui, dit un chroniqueur, d'y planter sa bannière.
Le journal de Jean Lefèvre, évéque de Chartres et chancelier du duc d'Anjou, donne beaucoup de détails sur les négociations de ce prince en ce qui touche les affaires d'Italie. Ce fut A la fin du mois de juillet 1381 que le voyage du duc d'Anjou fut arrêté dans un conseil tenu A Crécy. Il résolut de se ùàre couronner ; le Toi lui donna cinquante mille