Tome XVU. Eeee
j86 Ordonnances des Rois de France
1 mercatura , pro bono et utititate partium et reipnblice , tum regni nostri , tum ipso-
k°UM rum de Hansa , qui, audit o quantum bono pacis afficiamur , nuper ad nos licier as Saint Alichel suas dtderuni significantes ipsos quoque itbenter ad pactm ipsam vent ur os, pro le 25 Août* aua hni u ^mmodt traaanda et concludtnda, primé octo vet dtctm annorum ireu- «473- ëam se * n°b's occepturos scripstrunt , ex quo cognito quantum ipsa trtuga benè conducat partium utititati et commodo , et diligenti cànsultaùone preltabitâ , illam dandam, concludendam et concedendam duximus , ac in presencia honora bilium virorum Jacobi Vos et Nicolai Vedderii nunciorum ad nos ipsorum de Hansa Teutonica, concludimus , damus et conctdimus sub forma bone pacis inter nos et subditos omnes nostros , et dictos dominos proconsults, mtreatores et omnes alios incolas communium civitatum Hanse Teutonice, integris decem annis duraturam , incipientibus die mercurii vicesimâ-quintâ mensis augusti , quâ célébrât ur festivitas Satie ti Ludovici , oùm Francie Régis , ac finienùbus eâ ipsâ die in vtnturo anno millesimo quadringentesimo Ixxxiij." in occasu solis, integris decem annis peractis. Ac insuper dictum, conclusum, promissum et convtntum per nos fitit et est , et tenore presencium promittimus ipsis de dicta Hansa Teutonica, quod, dicto tempore decem annorum durante , omnes discordie , injurie et alia omnia hostilia qualitercumque sint, è la ter e nostro cessa bunt et oblivioni mandabuntur, quod idem ipsi de dicta Hansa facere tenebuntur ex latere eorum , qubdque ipsis licitum sit , possint et valeant,pro eorum libitu et voluntate , in universum regnum et dominiuvi nostrum venir e, mer cari seu mercari facere per eorum factores et rerum ge stores , morari et de gère , indeque redire tam per terram quàm per mare , a ut alia terrarum flumina, cum omnibus eorum rébus et bonis quibitscumque , non secits quàm subdiù nostri faciunt , prout facere possent et tibi sunt , quod iidem item facere poterunt vice versâ pari fruamur subdiù nostri, in quibuscumque locis, terris , civitatibus et dominiis dictorum de Hansa Teutonica , quibus etiam tenore presentis treuge concessimus et concedimus , ut in universo regno nostro h'ùs omnibus utantur et uti possint privilegiis , liber tatibus et concessionibus , ipsis olim per quondam predecessores nostros concessis seu per nos (a) , et secundum formant et tenorem illarum , omni prorsus contradictione cessante; que omnia privilégia et liber ta tes confirmare promittimus, ex nunc , dictis de Hansa, et clausulas il/as addere que pro rerum et temporum opportunitate nectssariae videbuntur , quoeienscumque et quandocumqut requis iti ab ipsis erimus et absque aliqua eorum expensa , illaque seu illas presentibus licteris nostris patentibus instri facere , ne quis officialium nostrorum ad ea observanda se ignoranter possit excusare , promitienies bona fide et verbo regia preseniem hane treugam et contenta in ea, ut super Tus , obstrvare et observari facere ac tenere et adimpleri absque aliqua infracùone , et si quid in contrarium actum aut intenta tum foret , illud reparare aut reparari facere ; idem eciam vice versâ , si continget , facere tenebuntur dicù proconsults , aut alii proconsults , aut alii officiâtes et i ne oie de dicta Hansa Teutonica, integrâ semper maneme dicta treugâ et in suo robore et virtute : mandantes tenore presencium connestabulo , admiraldo , vice-aàmiraldo, capitaneis omnibus gentium no sir arum , arrnigerariis , gubernatoribus , bailivis , senescallis, prepositis , castelianis , capi taneis pontium portuumque , aliorum transversttum (b) custodibus , jusdicenùbus , officiants et subditis nostris omnibus, quod hanc presentem treugam quamprimum public ari faciant , custodiant et observent , ac custodiri et observari faciant , prout jacet ad licttram , nil agendo aut fieri et agi
Notes.
(a) On peut voir encore Je tm. XVI , nous en avons dit, pag. Ixxv'uj et suiv. du Pag l97 Discours préliminaire du tm. XVI.
(b) C'est le droit de travers. Voir ce que
DE LA TROISIÈME RaCE. 587
patiendo in ipsius prtjudicium ; quin ymmb si quid factum aut intentatum in con- ■"-
trarium reperierint , id omne quant ci t tus repar obtint et emtndabunt , aut reparari et Louis XI ,
emendari curaèunt , et in pristinum statum reducent , infractores ejusdem débita penâ c *u ™n*" .
. , 1 . , . — .... baint-Michel ,
puntendo , sub et m quantum menti et voluntati nostre offensuros aut tndtgnactones Je ^ Ao^t
no >tras se incursuros vereantur. In eu/ us rei testimonium , nostrum présent ibu s lia tri s 1 473.
jussinius apponi stgillum. Datum in Monte Sancti-Michaëlis in pericuio maris,
die vicesimâ-quinti mensis Augusti , anno Domini millesimo quadringentesimo
septuagesirao-tercio et regni nostri xiij.m* Sic sub script um : Pcr Regcm ,
Patriarchâ Jcrosolymitano episcopo Baiocensi , Comité Rossilionis Francie
admiraldo , dominis de Torcy magistro balisteriorum, de Genlis, Dargenton
et de Lenoncourt , ac magistris Johanne de Ladrisque présidente compo-
torum , Guillclmo Picart Francie gênerai i , Ludovico de Ambasia et aliis
presentibus. DisoiNE (a).
(a) A ces lettres sont jointes les suivantes, datées du lendemain 26 août :
Lu DO V 1 CU S , De't grati/i , Rex Francorum , txcellenùbus ac magnifias viris, amicis Louis XI, no>trh precarissiniis, oratoribus tt nunàis civitatum Hanse Teutonice in civitate Trajectensi con- g^-'^ ^îchêl grrzatis, salutem. Recrpimus lictvras vestras quas nabis per Jacobum Vcs et Nicolaum Vedderium , je a$ ^oUl 147J, patronos navinm , dedijtis , qiiibus respondendo non negamus nos , superioribus mensibus , notutn fecisse serenissimis principibus Regibus Dalmacie et Scoàe , fralribus nostris carissimis , et aliis nonnullis ex capitaneis vestris , qui prope portus maritimos dominii nostri applicuerunt , nos li~ bentiùs jusias aliqtias treugarum condiùones vobiscum initurvs per décent aut plures anno s , que durante tempore miituA et integriter fnteremur pace, vobisque tteitum esset Us omnibus uti privilegHi, Cibcrtafibus et concessionibus , superioribus temporibus , per quondam frlicis memorie dominos et predecessores nostros vobis indultis et contes sis, seu per nos , ut ad bonum pacis deveniretur, ad auod bits potissimùm racbnibus ducebamur , quod Anglicos communes habemus et inveteratos inimicos , quodque inter nos et vos occasio penitùs nulla est aut quercla quin in amicicia et concordia vivamus , qua si u trinque vigeat , sait s superqtie partiutn commodo conducere non ambig'tmus , et ut re ipsA comprobatum fiabeatis quod vobis et rébus vestris afficimur , jussimus nunc patentibus iteteris nos fris treugam ipsam vobis concedi ad annos decem proximè secuturos , bas condicionibus quas lictere ipse nostre tangunt , quas treugarum licier js per ipsos Jacobum Vos et Nicolaum Vedderium ad vos transmittimus , et illarum tenorem ex abundanti pubftcari fecimus in presencia predictorum , per maritimos portus regni nostri, ut i latere nostro eo prompriùs teneatur ipsa freuga et in facto servetur. Hoc unum tamen rogatnus magnificencias vestras , quod si qua fortasse ex causa ex proposito concordie se absitaxerim , Tictetas ipsas nostras nobis remittant, et antequam nostris adquod dampnutn inferatur, quindecim priùs dierum spacio denuncient quid votuntatis eorum sit et proposai, vos tamen certiores reddendo quod , si treugam ipsam % peracceptam et firmam habebitis / quantum in nobis est, non deerimus promptes nos ostendere fautores rerum vestrarum , tum in ampliandis privileg'ùs vestris , tum etiam in condicionibus treuge et pacis frmandis; qua in re ita nos erga vos et vestros habeb'mus , quales vellemus prestancias vestras erga propriam personam no s tram se gerere , si contingeret ut in partibus vestris versaretnur, et ut aliquis tandem finis detur négocia , poterunt , si placebit magnificenciis vestris , nonnullos ex suis cum pleno arbitrio et potes tate transmittere ad quemvis portum eligerint regni nostri , quos inde ad nos conduci faciemus , sperantes quod auxitto Altissimi, ac medio gloriose Vtrgin'ts marris sue et bearissimi Michaël'ts Archangeli, in cujus loco ficteras ipsas vestras accepimus , cum ipsis oratoribus vestris , postposiùs omnibus , ita négocia tractabimus , quod liquidô et re ipsâ comprobatum habebunt près tan de vestre , quod de nobis et sin^ulari quadam benivolencia nos ira erga illos spoponderunt communes amici nostri. Datum apud Sanctum -Michaëlem in pericuio maris, die vigesimâ -sextâ Augusti. Sic subscriptum manu Régis: LOYS. Superscriptio litrerarum : Excellentibus et magnifias vins , oratoribus et nunciis civitatum Hanse Teutonice, in civitate Trajectensi [Utrccki] congregatis , amicis nostris precarissimis.
