ANUS, GALATEA ANUS
Hac manet in villa nimium formosa juventus , 340 Grescit et in cunctis moribus illa bonis !
Non fuit in nostro melior nec dulcior evo,
Suscipit ipsa meam tam bene pauperiem !
Precellit cunctos omni boniiate coevos
Pamphilus, exsuperat laudibus et socios.
345 Est stulto stultus, cum miti mitis ut agnus :
Stultitie sapiens jure resistit homo.
Non manet hac tante pubes bonitatis in urbe !
Quas acquirit opes non vorat ingluvies (1).
Est nimis ille probus, bona nam fuit ejus origo , 350 Arbore de dulci dulcia poma cadunt.
Demonstrat signis prolem natura fréquenter,
Sepe solet similis filiusessepatri.
En juxta portam video stantem Galateam I
Queque locuta fui forsitan audierit.
355 Hic non esse modo quemque Galatea putabam,
Sed tamen ipsa nimis vera locuta fui.
Pamphilus hac certe pre cunctis pollet in urbe ;
(i) Praeclaram ingrata stringat malus ingluvie rem,
(HoRAT. Satir, i, S).
Harum videre ingluviem.
( TARENT, Eunuch, act. v. se. iv , 40. v.)
Egregie vitam providet ille suam.
lUi semper honor et laus et gloria crescit -
360 Et merito nullus invidet inde sibi.
Est nimium locuples, sed non tamen inde superbit^ Istius et nullum copia crimen habet.
Esset ut iste tuus vellem Gaîatea maritus !
Hec eadem velles, tu bene si saperes !
365 Velle meum dixi, sed non tamen ipse rogavit , Vos simul arbitrium judicat esse meum :
Et genus, et probitas et forma decens utriusque Mecum concedunt vos simul esse duos.
Nostra modo vanis deducimus ocia verbis ;
370 Res tamen interdum gaudia parva movet :
Ex minima magnus scintilla nascitur ignis , Et générât parvum grandia principium.
Mens mea concepit harum primordia rerum, Atque loqui nostris cepimus inde jocis ;
375 Sed si rébus in his tua mens animusque movetur, Si placet aut potius displicet inde loqui , Deprecor ut dicas : si dixeris , ipsa tacebo Si celare velis, sive referre, loquar.
Die michi, ne dubites; stultum depone timorem ,
380 Hic venit a sola rusticitate pudor.
GALATEA
Non michi rusticitas,stultusmichinec pudor obstat, Sermo sed admirer, cur venit iste tuus.
Transmisit miror hue si te casus an ille (1) Pamphilus, an querat premia sermo tuus ?
(1 ) Aliui iextui habet u Gharinus » sed magis placet casus,
(Note de Jean Prot, sur le v. 383).
ANUS
385 Semper iniquorum scelus impedit acta bonorum , Penas sepe luit quas homo non meniit ; Quamvis sim pauper, non sic michi premia quero, Nam michi sufficiens est mea pauperies.
Primitus ut dixi, mea mens conceperat illud;
390 Altéra non novit, conscius omnis abest.
Hoc satis esse potest, si vos simul esse velitis, Hoc et uterque potest absque pudore pati :
Nobilis ille quidem, nec nobilis es minus ipso, Est utriusque satis nota propage michi.
395 Pulchrior hic sociis : sociabus pulchior ipsa , Gum forma species convenit atque placet.
Hoc utriusque probat par copia parque juventus, Famaquesi sciret, ipsa probaret idem.
Quando pares estis, sociare jure potestis :
400 Déficit in vobis nil, nisi solus amor.
GALATEA
Quod michi nunc dicis, dici deberet amicis^ Gonsensu quorum conjugis opto thorum ; Hos prius alloquere, vel tu, vel Pamphilus ille ; Res erit ad libitum pulchior ipsa meum.
ANUS
405 Gonveniat tuus ut consensus sit sive parentum , Sed tuus interea militet ignis ei !
— loi —
Exercet corda juvenuni Venus ingeniosa ; Quisque per hoc studium colligit ingenium.
Incitai hec animos^ dat largis^ odit avaros , 410 Leticiam sequitur tristiciamque fugit.
Narraret nullus quantum Veneris valet usus ; Huic nisi parueris, inistica semper eris ( I ) !
GALATEA
Per Veneris mores virgo cito perdit honores :
Ingens ille furor nescit habere modum ; 415 Non levé pondus habent violenta Gupidinis arma, ^
His maie seduci queque puella timet.
Sepius immeritas incusat fama puellas,
Omnia non cessât carpere livor edax.
Quod petis annuerem, nisi Famé verba timerem 420 Que magis in talicrimine lumen habent.
ANUS
Rébus in his major nimis est infamia veri, Sed prestat verum, rumor et ipse cadit.
Murmura, rumores curasque, levabo timorés ; Vos vestrosque jocos calliditate tegam , 425 Nam Veneris mores cognoscimus, ejus et artes, Et sic tuta meo res erit ingenio.
lUum cum videam, michi consule quidsibidicam; Que michi predices tutius ipsa loquar.
(i) Et poierit dici rustica si qua proba est. (OviD. Remed, Amor, 330).
GALATEA
Velle meum metuo tibi secretumque fateri, 430 Nam Dolus insidias tendit ubique suas ;
Sed tamen experiar que sit tua lingua fidesque ,
Et qua parte tuum me trahat ingenium.
Pamphilus ipse meum petiit michi nuper amorem^
Nosque simul vera junxit amicitia.
435 Sed, precor, hoc cela : tamen sibi (posco) révéla ;
Non tamen incipies hac ratione loqui :
lUum sepe prius multo temptamine tempta :
Que dixi, dicet forsitan ipse tibi.
Hinc modo discede, fac et precor omnia caute-, 440 Et tibi que dicet, cras michi cuncta refer.
Sk^ena tertia
ANUS, PAMPHILUS
ANUS
Multotiens homines frustratur spesque laborque ! Non res ut velles, Pamphile, nostra venit.
Tardius ad vestrum nunc advocor ipsa juvamen , Nam prodesse nequit arsque laborque meus.
445 Res ut testatur, Galatee teda paratur , Miror enim cul tus quos parât ipsa domus. Sunt centum cause, quibus istud suspicor esse ,
Sed suus ista tamen celât uterque parens.
Hoc tibi quod dico sapientius accipe verbum : 450 Mitte quod esse nequit, quere quod esse potest.
Heu me ! quo fugiunt vires et corporis usus !
Mens mea non servit, nec mea lingua michi.
Heu miser ! in nostris est nulla potentia membris,
Horum quodque suum denegat officium.
455 Spes mea me lesit ! per spem Venus ossibus hesit,
Spes procul abscessit, et manet ipse dolor!
Nulla parte suos tangunt mea carbasa ventos (4) ,
Nec sentire potest anchora nostra solum.
Nescit nostra suam quo querat cura salutem ; 460 Fert Galatea mee sola doloris opem ,
Causa mee mortis bec est et causa salutis !
Qua si non potiar nunc placet ut moriar !
ANUS
Stulte, quid insanis! cur te dolor urget inanis?
Acquirit gemitus premia nulla tuus !
465 Temperet ergo tuum modus et prudentia fletum ;
Terge tuas lachrymas, prospice quid facias.
Concipit ingentes animes immanis egestas
Et facit artificem sepius bec bominem.
Ars bominis magnum vitat studiosa periclum ,
470 Et labor arsque vigil forte juvabit adhuc.
(1 ) Sed non eut dederis a littore earhasa vento.
(OviD. de Arte Am., ii, 337).
Quis labor heu tantum possit superare periclum? Spes mea tota périt, imminet hora thori !
Ast vivente suo non nuberet illa marito :
i Crimen légitimes est violare thoros.
47o Ad nichilum prorsus meus est labor iste redactus! Et mea cura sue perdidit artis opem !
Nulla dies merito dabit et nox nulla quietem , Semper me miserum vexât inanis amor !
ANUS
Sepius exigua dolor ingens labitur hora, 4f80 Ingens ex parvis imbribus aura cadit ;
Estque serena dies post longes gratior imbres ,
Et post triste malum gratior ipsa salus.
Tu modo respira ; dolor absit, fletus et ira ;
Sunt prope magna tue gaudia tristicie !
485 Nostrum velle tua faciet (credas) Galatea,
Omnino nostris se dédit imperiis.
PAMPfflLUS
Ut pia promissis matrum solertia vanis Plorantes pueros admonet ut taceant , Sic me fortassis falso solamine pascis , 490 Ut dolor a nostro pectore tristis eat...?
ANUS
Accipitris volucer elapsus ab ungue feroci , Anceps, in cunctis hune timet esse locis.
Hic me nulla tibi mentiri causa coegit, Omnia que dixi vera sed invenies.
495 Si michi vera refers et verum protulit illa, Tune dolor a nostris eordibus omnis abest !
Sed sua non semper sequitur primordia finis ; Inceptum casus sepe retardât opus.
ANUS
Cursus fatorum neseit mens uUa virorum, 500 Solius est proprium scire futura Dei,
Desperare noeet, votum labor improbus implet(l), Arsque vigil magnas sepe ministrat opes.
Sorte sub ambigua spes et labor omnis habetur , Crescit principio spes magis ipsa suo.
505 Noseere nonne potes bec si me diligit an non ? Vix celare potest intima cordis amor.
(\) Aliva texita habet « sed sperare deeet » (Note de Jean Prot, sur le V. 50i).
ANUS
Dumloquorejusadestmichi mens animusqueloquenti^ Dulciter omne meum suscipit eloquium , Curvat et ipsa suos circum mea colla lacertos.
510 A te missa sibi dicere verba rogat ,
Dumque tuum nomen rationis nominat ordo, Nominis ammonitu fit stupefacta tui.
Dum fruitur verbis pallet rubetque fréquenter, Fessaque si taceo, me monet ipsa loqui.
5d5 His aliisque modis cognoscimus ejus amorem: Non negat ipsa michi quin sit amica tibi.
PAMPfflLUS
Nunc mea spes per te successus sentit adesse , Crescit et auxilio gloria nostra tuo !
Improbus interdum dubios labor impedit actus ; 520 Maxima tollit iners commoda segnicies.
Quantumcumque potes ceptum properato laborem. Ne mora segnis opus différât illa tuum.
ANUS
Ut reor, ecce tibi per me tua vota parantur , Ast promissa michi res manet in dubio.
525 Est mens nostra suis contraria sepe loquelis , Nec factis sequimur omnia que loquimur.
Irrita vénales fallunt promissa labores...
Cum fueris felix, nil michi forte dabis?
Est scelus immensum si dives fallit egenum !
530 Te quoque si fallam gloria nuUa michi.
Necte,nec quemquammeavox sicprodiditunquam, Famaque, si queras, crimine nostra vacat ; Estque fides nostri constans fiducia verbi , Que tibi tuta facit omnia que metuis.
ANUS
535 Plebs timetingenio superari parva potentum, Jura cadunt causa pauperis exigua ; Est et ubique fides pulchro pollita colore Que tegitur sceleris artibus innumeris.
Nulla tamen fortuna potest obsistere fatis : '*'
540 Dat mare sepe metus, nulla pericla tamen ; Que promisisti fortune munera mando , Sed que promisi dona tamen capies. Convenit ut vadam nunc exorare puellam Si placet ut veniat hue tibi sola loqui.
545 Si vos nostra simul solercia collocet ambos , Cum locus affuerit, te precor esse virum (1). Mens animusque manet inconstans semper amantis: Parva î'forte) tibi quod petis hora dabit.
(1 ) Quod 81 vos aliquis conducet casus in unum Mente memor tota quœ damus arma tene.
Nunc opu8 est armis, nunc, o fortissime, pugna.
(OviD. Remed. Amer., 673 et sqq.)
